T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/165
KARAR NO : 2024/203
KARAR TR : 03/06/2024
ÖZET: Davacının, davalı idare bünyesinde sürekli işçi kadrosunda istihdam talebinin reddi işleminin, idari yargı yerinde iptali sonrası, idari işlemden dolayı mahrum kalınan mali hakların tazmini için açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : H.Ç
Vekili : Av. S.R
Davalı : Batman ÜniversitesiRektörlüğü
Vekili : Av.A.N.Ç
I.DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin Batman Üniversitesince sürekliişçi kadrosunda çalıştırılmak üzereilan edilen sıvacı personel alım ilanına başvuradabulunduğunu, 02/06/2020 tarihinde yapılan kura neticesinde asillisteden aday olmaya hak kazandığını, işebaşlatılmaması üzerine 17/08/2020 tarihli dilekçeile yapılan itirazın, mülakat sınavındabaşarısız sayıldığı gerekçesiylereddedildiğini, atama yapılmamasına ilişkin BatmanÜniversitesi Rektörlüğü Personel DaireBaşkanlığı'nın 29/08/2020 tarih ve 23319957-902.99-E.1679sayılı işleminin iptali için davaaçıldığını, Gaziantep Bölge İdareMahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 12/05/2022 tarih ve E.2021/3034,K.2022/1283 sayılı kararı ile işlemin iptaline kararverildiğini ileri sürerek, iptal edilen işlem nedeniyle mahrumkalınan 1.500 TL maddi ve 50.000 TL manevi olmak üzere şimdilik51.500 TL tazminatın davalı idareden tahsiline karar verilmesiistemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Batman İdare Mahkemesi 21/09/2022 tarih veE.2022/977, K.2022/668 sayılı kararı ile, işilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan hertürlü uyuşmazlığınçözümününadli yargı mercilerinin görev alanında olduğugerekçesiyle, davanın görev yönünden reddine kararvermiş, bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun 'istihdam şekilleri' başlıklı 4.maddesinde 'Kamu hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel,geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür.(...) D) İşçiler: (A), (B) ve (C) fıkralarındabelirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatıgereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarındabelirsiz süreli iş sözleşmeleriyleçalıştırılan sürekli işçiler ilemevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıylamücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçiciiş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirlisüreli iş sözleşmeleriyleçalıştırılan geçici işçilerdir.Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.' kuralınayer verilmiştir.
4857 sayılı İşKanunu'nun 'Amaç ve kapsam' başlıklı 1. maddesinde 'BuKanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesinedayanarak çalıştırılan işçilerin çalışmaşartları ve çalışma ortamına ilişkin hakve sorumluluklarını düzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar.' düzenlemesibulunmaktadır.
7036 sayılı İşMahkemeleri Kanunu'nun 'Görev' başlıklı 5. maddesinde '(1)İş mahkemeleri; a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına, (...) ilişkin dava ve işlerebakar.' kuralına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden,Batman Üniversitesince sürekli işçi kadrosundaçalıştırılmak üzere ilan edilensıvacı personel alımına başvuran ve 02/06/2020 tarihindeyapılan kura neticesinde asil listeden aday olmaya hak kazanandavacının, işe başlatılmaması üzerine17/08/2020 tarihli dilekçeyle yaptığı itirazın,mülakat sınavında başarısızsayıldığı gerekçesiyle reddedilmesine ilişkinBatman Üniversitesi Rektörlüğü Personel DaireBaşkanlığı'nın 29/08/2020 tarihli ve23319957-902.99-E.1679 sayılı işleminin, Gaziantep Bölgeİdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 12.05.2022 tarih,E:2021/3034, K:2022/1283 sayılı kararı ile iptal edilmesiüzerine, iptal edilen işlem nedeniyle mahrum kaldığımaaş, tazminat, diğer fer'ileri ve manevi tazminat olarak51.500,00-TL tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiylebakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla; yukarıdaki mevzuathükümleri dikkate alındığında, sürekliişçi kadrosunda özel hukuk sözleşmesi ile istihdamedilen ve İş Kanununa göre işçi sayılandavacının, maaş ve özlük hak talebinden kaynaklananuyuşmazlık, işçi-işveren arasında ortayaçıkan uyuşmazlık kapsamında olduğundan,bakılan davanın görüm ve çözümündeözel hukuk hükümlerine göre adli yargınıngörevli olduğu sonucuna varılmıştır..."
3.Davacı vekili bu kez, aynı somut olaya dayanarak şimdilik 100 TLmaaş alacağının davalı idareden tahsili istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Batman 1. İş Mahkemesi 15/02/2024 tarih ve E.2023/1019,K.2024/186 sayılı kararı ile, davanınişçi işveren arasındaki uyuşmazlıktankaynaklanmadığı, hatalı idari işlem nedeniyleuğranılan zararın tazminine yönelik olduğu,uyuşmazlığın tam yargı davası olarak idaremahkemesinde görülmesi gerektiğini belirterek, yargıyolunun caiz olmaması nedeniyle HMK'nın 114/1-b ve 115/2 maddeleriuyarınca davanın usulden reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Somut olayadönüldüğünde; Davacının öncelikle,Batman Üniversitesinin 18.05.2020-22.05.2020 tarihleri arasındaaçmış olduğu sıvacı işçialımında mülakatta başarılıolmadığı için atamasınınyapılmamasına ilişkin davalı idare işleminin,Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi Dördüncü İdariDava Dairesi'nin 2021/3034 Esas ve 2022/1283 sayılı kararı ilekesin olarak iptaline karar verildiği ve davacınınsonrasında idarece işe alınmasına dair işlem tesisedilmesi yönünde karar verildiği görülmektedir.
İdari yargının iptalkararı üzerine de davacının 10.12.2022 tarihindeatamasının yapıldığı, dolayısıyla18.05.2020-22.05.2020 tarihleri arasında yapılan mülakat sonucukadroya alınması gereken davacı, 2022/Aralık ayındakadroya alındığından, aradan geçenyaklaşık 2 yıl 7 ay süre ile geç kadroyageçmesi sebebiyle, hak kaybı iddiası mevzu bahistir.Davacı, anılan kadrosuz dönemde ve kadrolu olması gerekendönemde başlatılmış olsa idi, başlayan sürekliişçi olan personelin tabi olduğu 'statüye göre'maaş ve diğer haklarını elde edecek iken, kadrodışı işçi olarak bu dönemi geçirmesisebebiyle, başlangıçta yani 2020 yılındabaşlatılan işçilerin açıkta kalınanhaklarını yaklaşık 2 yıl 7 aylık bir süredealamadığı, dolayısıyla davacının budönemdeki kayıplarının hangi yargı düzlemi içindedeğerlendirileceği tartışılmalıdır.
Konunun çözümüiçin iddia konusu dönemde, davacının hangi statüdekaldığı irdelenmelidir. Davacı, statü olarakişçidir. Fakat sürekli işçi olarak sınavıniptali ile geç başlatılmıştır. Eldeki dava ilemahkemeden istenen ise davacıya kadrolu kadrosuz işçiayrımı yapıldığı değil bilakis,davacının başlatılmadığı dönemde,mahrum kaldığını iddia ettiği hakların iadesidir.Dolayısıyla talep; hizmet akdinden/fiiliçalışmadan/iş görme ediminden kaynaklanan bir alacakniteliğinde olmayıp, bilakis idari işlemin geç tesisedilmesi nedeniyle davacının statü farkından kaynaklımahrum kaldığı hakların iadesi talebikapsamındadır. İddia, davacıya ait olup, hukuki tasnifhakime aittir.
Dava konusu; 'muvazaa', 'eşitişlem borcu, eşit işe eşit ücret' gibikonularlakarıştırılmamalıdır. Muvazaaiddiasının kabulü halinde veya eşit işlem borcunaaykırılığın tespiti halinde, iş mahkemeleri,yalnızca hukuka aykırılığı tespit ederek,ücret gibi maddi ölçülen farklılıklarıngiderilmesini emreder. Ancak iş hakiminin, statü değiştirmeyetkisi yoktur. İş mahkemesi, işverenin yerine geçerekişçinin kadroya alınmasına karar veremez,işçi statüsünü, değiştiremez/tayin edemez.Çünkü bu konu, işverenin yönetim hakkıkapsamındadır. Bir misal vermek gerekirse; iş mahkemesindeki birişe iade davasının kabulü halinde (idare mahkemesininaksine) işçinin işe iade edilmesi, işbaşıyapması mutlak/zorunlu değildir. İşveren dilerse, işebaşlatılmama tazminatını ödemek kaydıylaişçiyi işe başlatmayabilir.
Başka bir misalde ise işhakimi muvazaa tespiti yapınca, kararında muvazaa tespiti ve varsamuvazaadan kaynaklı maddi kayıpları hüküm altınaalır. Ancak bu durumda dahi iş hakimi işverene bu işçiyiemsal/kadrolu işçi statüsündeçalıştıracaksın şeklinde emredemez. İdaremahkemesinde benzer konularda açılan işlem iptalidavalarında idare (işveren)mahkemenin kararı doğrultusundaişlem yapmak zorundadır. İdare mahkemesinin iptal kararısonrası, idare tarafından işçinin kadroyageçirilmesi veya işten çıkarılan birişçinin dava sonrası idare tarafından tekrar işealınması 'zorunludur'. Bu gibi idari yargı kararında,idareye, (iş mahkemesi kararlarının aksine) bir takdirhakkı/seçimlik hak tanınmamıştır.Hülasası;iş mahkemesi, işveren işlemindeki hukukaaykırılığı 'tespit' eder maddisonuçlarını tayin eder; idare mahkemesi ise işlemitümüyle 'iptal' eder.Somut olayda davacının talebi, kadroluişçiler ile arada oluşan bir hak kaybı gibigörünse de işin aslı farklıdır. Zira davacı,idari yargı davasını kazanarak işçistatüsünü zaten kazanmıştır. Bu noktada işmahkemesinin eşitsizlik veya muvazaa tespiti yapmak gibi yetkisi yoktur.Böyle bir tespitte davacının hukuki yararı yoktur.Çünkü kesinleşmiş idari yargı kararıortadadır ve davacı zaten idare mahkemesi kararı gereğibaşından beri sürekli işçi olarak kabul edilecektir.Bu karar, herkes için bağlayıcıdır.
Hal böyle olunca davacısürekli işçi statüsünde kabul edildiğinden,tarafların öncelikle yapması gereken, idare mahkemesikararın gereğinin yerine getirilmesini sağlamaktır. Bunoktada idare, idare mahkemesinin işlem iptali kararı neticesinde,idari işlemin geç tesisinden doğan tümkayıpları Anayasanın 125. maddesi ve sair kendi idari yargımevzuatı çerçevesinde gidermekleyükümlüdür. Şayet idare, bu giderimi yapmaz vetüm hakları geri getirmez ise bu kez yargı kararınıyerine getirmeyen idarenin borcu, yine idari yargıda tam yargıdavasına konu olarak görülmelidir. Bu aşamalargeçilmeden, iş mahkemesinde dava görülmesimümkün değildir.
Tekrar ve başka bir yöndenifade etmek gerekirse; davacı, 2020 yıllarında sürekliişçi kadrosunda personel statüsünde değildir.İş görme edimini, yerine getirmemiştir,çünkü sözleşme kurulmamıştır,Davacı daha sonra idari yargı kararı ile başından berisürekli işçi sayılmıştır. Yani hukuka aykırılıkiddiasının kaynağı; hizmet akdinden kaynaklıeşitsizlik/muvazaa değil, idari işlemin geç tesisedilmesidir. Bu itibarla konunun, hizmet akdi ve iş görme edimikurallarına göre değil de 'idari yargı/statü hukuku'kurallarına çözülmesi gerekmektedir. Kaldı kidavacının, idari bir karar ile kadroya alınmadığıişine, idare mahkemesi kararı ile iade edilmesi neticesinde, kadrolustatüde çalışamadığı dönemeilişkin eksik aldığını iddia ettiği dava konusuhaklarının; 7036 sayılı Kanuna göre 'işsözleşmesinden (iş görme borcundan) kaynaklanan' bir talepdeğil de 'idari işlemin geç veya eksik tesisinden' kaynaklananbir talep olması hasebiyle, eldeki davanın 2577 sayılıKanun hükümlerine göre İdare Mahkemeleri tarafındankarara bağlanması gerektiğinden, öte yandan elde,kesinleşmiş idari yargı kararı olduğundan, hattaBatman Üniversitesi Rektörlüğünün davacıtarafça idareye başvurulduğu, idarece '...bu dönemdefiili çalışmasının olmadığındanyoksun kalınan haklar yönünden bir karar verilmediği veadıgeçenin dilekçesinin bu cihetle reddedildiği'görülmüştür. Mahkememizin ayrıca muvazaa veyaeşit işlem borcuna aykırılık tespiti ve tazminiişlemine de yer olmadığından, bu yönde emsal kararolan ve dosyamız arasına alınan yeni tarihliUyuşmazlık Mahkemesinin 2023/77 Esas, 2023/488 Karar ve 19/06/2023tarihli kararında ve yine Uyuşmazlık Mahkemesinin 2022/706 Esas,2023/39 Karar ve 23/01/2023 tarihli kararlarında da işlenen buhususlar somut olayımızla da tamamen uyuşmaktadır.
Tüm bu sebeplerledavanın dava şartı noksanlığından usulden reddinekarar verilmesi gerekmekte olup; Davanın 6100 sayılı K.m.114/1-b ve 115/2 gereği yargı yolu dava şartınoksanlığından davanın usulden reddine dair aşağıdakihüküm tesis edilmiştir..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı" başlıklı2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar,yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
6.2577 sayılı Kanun'un "İptalve tam yargı davaları" başlıklı 12.maddesi şöyledir:
"İlgililerhaklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıylaDanıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruyatam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarınıbirlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davasıaçarak bu davanın karara bağlanması üzerine, buhusustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halindeverilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyledoğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresiiçinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde deilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma haklarısaklıdır."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
7.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan03/06/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari yargı ve adliyargı dosyalarının15. maddede belirtilen yönteme uygunolarak davacının istemi üzerine son görevsizlikkararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
8.Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nındavanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
9.Dava, davacının, davalı idare bünyesinde sürekliişçi kadrosunda istihdam talebinin reddi işleminin idariyargı yerinde iptali sonrası, idari işlemden dolayı mahrumkalındığı iddia olunan mali hakların tazmini istemiyleaçılmıştır.
10.Somut olayda, Batman Üniversitesi Rektörlüğünde vebağlı iş yerlerinde istihdam edilmek üzere 657sayılı Kanun'un 4/D maddesi kapsamında, 4857 sayılıİş Kanununa göre çalıştırılmaküzere, sürekli işçi alımınınplanlandığı, bu kapsamda bakım ve onarımhizmetleri/sıvacı-inşaatçı alanında 1 (bir)kontenjan belirlendiği, başvuruların 18/05/2020-22/05/2020tarihleri arasında İŞKUR üzerindenalındığı ve Batman Üniversitesi bünyesindesınav komisyonu oluşturulduğu, ilana başvuran adaylararasından yapılan kura sonucunda davacının da dahilolduğu 4 kişinin mülakata hak kazandığı,16/07/2020 tarihinde adayların mülakat-uygulama sınavınatabi tutulduğu, sınav sonucunda düzenlenen değerlendirmeformunda, davacının ortalama sonuç puanının 60olarak takdir edildiği ve sınavda başarısızsayıldığı, işe başlatılmamasıüzerine 17/08/2020 tarihli dilekçeyle yaptığıitirazın, mülakat sınavında başarısızsayıldığı gerekçesiyle Batman Üniversitesi RektörlüğüPersonel Daire Başkanlığı'nın 29/08/2020 tarihli ve23319957-902.99-E.1679 sayılı işlemiyle reddedildiği,davacı tarafından bu işlemin iptali istemiyle açılandavada, Batman İdare Mahkemesi'nin 29/04/2021 tarih ve E.2020/865,K.2021/351 sayılı kararı ile davanın reddine karar verildi,bu kararın istinaf edilmesi üzerine, Gaziantep Bölge İdareMahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 12/05/2022 tarih, E.2021/3034,K.2022/1283 sayılı kararı ile istinaf başvurusununkabulüne, Batman İdare Mahkemesince verilen kararınkaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline kesin olarakkarar verilmesi üzerine, davacının bu süreçiçerisinde mahrum kaldığı mali haklarıntarafına ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olandavaların açıldığıanlaşılmaktadır.
11.Bu durumda her ne kadar davalı idare ile davacı arasındakihukuki ilişki İş Kanunu’na tabi hizmetsözleşmesine dayalı olarak kurulmuş bir iş hukukuilişkisi niteliğini taşısa da, bu davadakiuyuşmazlığın esasının, işçi olandavacı ile işvereni arasında kurulmuş olan bir işakdinden kaynaklanmayan, diğer bir deyişle davacınınsürekli işçi kadrosuna istihdamınınyapılmamasından kaynaklı talep ettiği işçilikalacaklarının, davacı aleyhine tesis edilen ve mahkemece iptaledilen idari işlemden kaynaklandığı, dolayısıylabuişlemden kaynaklanan tazmin isteminin de 2577 sayılı Kanun'un2. maddesinin (b) fıkrasında belirtilen; "İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları"kapsamında olduğundan idari yargı yerinde görülmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
12.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Batman İdare Mahkemesinin 21/09/2022 tarih ve E.2022/977, K.2022/668sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Batman İdare Mahkemesinin 21/09/2022 tarih ve E.2022/977, K.2022/668sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
03/06/2024 tarihinde,OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN