T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/75
KARAR NO : 2024/257
KARAR TR : 03/06/2024
ÖZET: Davacının İskilip Metin Alkan Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarak çalışırken iş aktinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan kıdem tazminatının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : C.Ç
Vekilleri : 1- S.K 2- T.Ö
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin 01/11/2004 tarihinden 2015 yılıTemmuz ayına kadar İskilip Metin Alkan Halk Eğitim Merkezindeusta öğretici olarak görev yaptığını,müvekkilinin iş sözleşmesinin davalı işverentarafından haklı bir neden olmaksızın feshedildiğinibelirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 100TL kıdem tazminatı alacağının iş akdinin sonaerdiği tarihten itibaren işleyecek en yüksek mevduat faizi ilebirlikte, davalıdan tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. İskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İşMahkemesi Sıfatıyla) 25/07/2023 tarih ve E.2023/172, K.2023/188sayılı kararı ile,davada idari yargı mahkemelerinin görevli olduğugerekçesiyle, HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleri gereğince davaşartı bulunmadığından davanın usulden reddinekarar vermiş, istinaf yoluna başvurulması üzerine SamsunBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023 tarih veE.2023/2562, K.2023/2493 sayılı kararı ile istinaf başvurusununesastan reddine kesin olarak karar vermiştir.
"...Somut olayda, dosyaiçeriğine göre davacı ders ücretikarşılığı usta öğretici olarak Kaymakamonayı ile davalı Bakanlık bünyesindeki İskilip HalkEğitim Merkezi Müdürlüğündegörevlendirilmiştir. Davacı ve İskilip Halk EğitimMerkezi ve Akşam Sanat Okulu Müdürü imzalı 09.09.2003tarihli sözleşmenin 2. maddesinde davacının saatücreti ile çalışacağı, gündüz ve geceile tatil günlerindeki saat ücret miktarı; 3. maddesinde sigortaprimine esas gün sayısının ne şekildehesaplanacağı hususları düzenlenmiştir.Sözleşmenin 4. maddesinde “Usta öğreticilerYaygın Eğitim Kurumlar Yönetmeliğinin 51-52. maddesinegöre görevlendirilirler, 53. maddesindeki görevleri yapar vesorumlulukları taşırlar”; 5. maddesinde “Ustaöğretici sözleşme şartlarından birisini yerinegetirmediği takdirde sözleşme Merkez Müdürüncetek taraflı feshedilir. Usta öğretici hiçbir zaman hakiddia edemez ve istenildiği zaman görevineMüdürlükçe son verilir”; 6. maddesinde ise“Usta öğretici Halk Eğitim Merkezi ve Akşam SanatOkulu Müdürünün emir ve direktiflerineuymadığı takdirde ve Müdürlüğünkurslarının huzurunu bozucu söz ve hareketlerde bulunduğudaire sırrını dışarı verdiği takdirde derhalsözleşme iptal edilir” hükümlerine yer verildiğigörülmüştür.
29.Yukarıdaaçıklanan sözleşme maddelerinin içeriği,davacının Kaymakam onayı ile görevlendirilmesi veücretlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun89. maddesine uygun olarak Bakanlar Kurulunca çıkarılan kararlaruyarınca Maliye Bakanlığınca belirlenen ücretlerüzerinden ödendiği dikkate alındığında,taraflar arasında iş sözleşmesi bulunmadığı,aralarındaki ilişkinin statü hukukuna tabi olduğu sonucunavarılmıştır.
30. Bununla birlikte, sosyalgüvenlik yönünden Sosyal Güvenlik Kurumuna primlerininyatırılmış olmasının da davacınıniş sözleşmesi ile çalıştığıanlamına gelmeyeceği açıktır.
31. Bu itibarla, taraflararasındaki uyuşmazlığınçözümünün adli yargının görevalanına girmediği kabul edilmiştir. Nitekim Hukuk GenelKurulunun 18.02.2017 tarihli ve 2015/9-736 E., 2017/25 K. sayılı kararıda aynı yöndedir.
32. Açıklanan nedenlereHukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmakgerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasayaaykırıdır.
33. Hâl böyle oluncadirenme kararının, Özel Daire bozma kararında belirtilennedenlerle bozulması gerekmiştir." şeklinde kararverilmiştir.
Davacınındışarıdan ücretli usta öğretici olarak İlMilli Eğitim Müdürlüğü’nün istemi veValiliğin onayı ile görevlendirildiği,davacıyaücretlerinin 657 Sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 89.maddesine uygun olarak Bakanlar Kuruluncaçıkarılan kararlar uyarınca MaliyeBakanlığınca belirlenen ders ücretleriyleödendiği anlaşılmakla davacı ile davalıarasında iş sözleşmesi bulunmadığı, taraflararasındaki ilişkinin statü hukukuna tabii olduğununkabulü ile yukarıda bahsedilen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu veSamsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi 2022/1706 Esas 2023/722 Kararsayılı ilamı uyarınca yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle davada idari yargının görevli olduğundandavanın dava şartı yokluğundan davanın usulden reddinekarar vermek gerekmiştir.
Davada idari yargının görevli olmasınedeni ile HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleri gereğince davaşartı bulunmadığından davanın usuldenREDDİNE ..."
3.Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Ankara 25.İdare Mahkemesi 07/02/2024 tarih veE.2024/212 sayılı kararı ile,davanın 2577sayılı Kanun'un 14/3-a ve 15/1-a maddeleri uyarınca görevyönünden reddigerektiğine, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Uyuşmazlıklailgili olarak davacı tarafından önce adli yargı yerindedava açıldığı, bu davanın İskilip AsliyeHukuk (İş Mahkemesi sıfatıyla) Mahkemesinin 25/07/2023 tarihve E:2023/172, K:2023/188 sayılı kararıyla, Samsun BölgeAdliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin E:2022/1739 K:2023/1250sayılı kararı doğrultusunda, idari yargınıngörevli olduğu gerekçesiyle yargı yolubakımından reddedildiği; bu karar üzerine davacıvekili tarafından Bölge Adliye Mahkemesine istinaf talebindebulunulduğu, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023tarih, E:2023/2562 K:2023/2493 sayılı kararı ile istinafbaşvurusunun kesin olarak reddine karar verildiği, kararın29/01/2024 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine bakılmakta olandavanın açıldığıgörülmüştür.
Olayda, davacıyla idare arasındaki ilişkininbir iş ilişkisi olduğu, talep edilen tazminatınİş Kanunundan kaynaklanan hak olduğu anlaşılmaktaolup, yukarıda anılan düzenlemeler uyarıncauyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin (iş mahkemelerinin) görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
Açıklanannedenlerle adli yargının görev alanına giren davanın2577 sayılı Kanun'un 14/3-a ve 15/1-a maddeleri uyarıncagörev yönünden reddi gerektiğinden, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanunun 19 uncu maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadarertelenmesine..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
6.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
7.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
8.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
9.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
10.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
11.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
12.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
13.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1) Kanuna, bireysel veyatoplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
14.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümünde düzenlenenhizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veyaişveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniylesözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukukuyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
15.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan03/06/2024 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince, anılanKanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu,idari yargı dosyasının ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ'ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüp düşünüldü:
18.Dava, davacının İskilip Metin Alkan Halk Eğitim Merkezindeusta öğretici olarak çalışmakta iken, 2015 Temmuz tarihindeiş aktinin feshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak üzere 100 TL kıdemtazminatının faizi ile birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
19.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminat alacağının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm ve çözümündeadli yargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Ankara 25. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile,İskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İş MahkemesiSıfatıyla) 25/07/2023 tarih ve E.2023/172, K.2023/188sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Ankara 25. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileİskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İş MahkemesiSıfatıyla) 25/07/2023 tarih ve E.2023/172, K.2023/188sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
03/06/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN