T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/117
KARAR NO : 2024/242
KARAR TR : 03/06/2024
ÖZET: Altındağ Halk Eğitim Merkezi ve Ankara Olgunlaşma Enstitüsündeusta öğretici olarak çalışırken iş akdi feshedilen davacının, İş Kanunu’ndan kaynaklanan parasal haklarının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M.İ
Vekili : Av. M.T.T
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. M. Ş
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin Altındağ Halk EğitimMerkezinde ve Ankara Olgunlaşma Enstitüsünde 25/10/2010 -31/07/2019 tarihleri arasında usta öğretici olarak görevyaptığını, iş akdinin gerekçegösterilmeksizin sonlandırıldığını ifadeederek, fazlaya dair hakları saklı kalmak üzere, 1.300 TLkıdem tazminatı, 800 TL yıllık izin ücreti, 1.300 TLeksik ödenen ücret alacağı ve 1.300 TL ilave tediyealacağı olmak üzere toplam 4.700 TL'nin (ıslah ile toplam72.216,39 TL'nin) dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birliktedavalıdantahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2.Ankara 22. İş Mahkemesi 18/04/2023 tarih ve E.2022/306, K.2023/276sayılı kararı ile, davanın kısmen kabulüne kararvermiş, karara karşı istinaf isteminde bulunulmuştur.
3.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi 07/07/2023 tarih veE.2023/2022, K.2023/2548 sayılı kararıile,uyuşmazlığın çözüm yerinin idariyargı olduğu, mahkemece dava şartı yokluğundandavanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken,uyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesininhatalı olduğu gerekçesiyle, HMK'nın 353/1-a.4 maddesiuyarınca ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına,dosyanın yeniden görülmesi için Mahkemesinegönderilmesine kesin olarak karar vermiştir.
4. Ankara 22. İş Mahkemesi12/09/2023 tarih ve E.2023/394, K.2023/522 sayılı kararıile,taraflar arasındaki ilişkinin statü hukukuna tabiolduğu, aradaki hukuki ilişkinin iş sözleşmesi, işçi-işverenilişkisi olmadığı, uyuşmazlığınçözüm yerinin idari yargı olduğu gerekçesiyledavanın usulden reddine karar vermiş, karara karşı istinafyoluna başvurulmuştur. Kararın ilgili kısmışöyledir:
''...Tüm dosya kapsamıbirlikte değerlendirildiğinde; Davacının, SGK kaydı vebeyana göre 25/10/2010-31/07/2019 arihleri arası aralıklıolarakdavalı işverenlikte usta öğretici olarakçalıştığıanlaşılmıştır.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesitarafından kaldırma kararında belirtildiği üzere; 657 sayılıKanun’un 89 uncu maddesinde “Her derecedeki eğitim veöğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (AskeriAkademiler dâhil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktanatanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretleokutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacaklarınnitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi veBakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur," hükmü yeralmaktadır. Yukarıda yer alan düzenlemeye istinadençıkarılan Milli Eğitim BakanlığıKurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Görevi ileGörevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler HakkındaYönetmelik'in 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında da, uzman veusta öğreticilere, 657 sayılı Kanun'un 89 uncu maddesiuyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı Bakanlar KuruluKararı ile yürürlüğe konulan Milli EğitimBakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve EkDers Saatlerine İlişkin Esaslar'da belirtilen miktarda, ek dersgörevi verilebileceği düzenlenmiştir.
7036 sayılı Kanun’un5 inci maddesi uyarınca 4857 sayılı Kanun'a göreişçi sayılan kimselerle işveren veya işverenvekilleri arasında, iş sözleşmesinden veya 4857 sayılıKanuna dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukukuyuşmazlıklarının çözüm yeri işmahkemeleridir.
Davacının sosyalgüvenlik hukuku yönünden 5510 sayılı Sosyal Sigortalarve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesininbirinci fıkrasının (a) bendi kapsamında gösterilmesiiş sözleşmesi ile çalıştığınıgöstermez.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesitarafından kaldırma kararında belirtildiği üzere, dosyaiçeriğine göre davacının, davalı nezdindeçalışması için 657 sayılı Kanun'un 89uncu maddesinde belirtilen statü içinde ve Kaymakamlıkonayı ile görevlendirilmiş olduğuanlaşıldığından,davacı ile davalıarasında iş sözleşmesibulunmadığından,taraflar arasındaki işçiişveren ilişkisi olarak nitelendirilemeyeceğinden taraflar arasındakiilişkinin statü hukukuna tâbi olduğu kabuledilmiştir. Bu kapsamdauyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olduğu kabuledilerekdavanın yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usuldenreddine karar verilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesiyukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın, 6100Sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle dava şartınoksanlığındanREDDİNE,...''
5. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi22/12/2023 tarih ve E.2023/3723, K.2023/4359 sayılı kararıile, ilk derece mahkeme kararında davalı lehine maktu vekaletücreti takdir edilmesi gerekirken bu hususta karar verilmemişolduğundan ilk derece mahkeme kararının kaldırılarakdavanın 6100 Sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleriuyarınca yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davaşartı noksanlığındanreddine kesin olarak kararvermiş ve bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir :
''...İstinaf nedenlerinegöre, dava şartları yokluğu nedeni iledavanınusuldenreddedilmesihalinde davalılehinehükmedilecekvekaletücreti uyuşmazlıkkonusudur
Avukatlık Asgari ÜcretTarifesinin 7. maddesi “Görevsizlik, yetkisizlik, dava önşartlarının yokluğu veya husumet nedeniyle davanınreddinde, davanın nakli ve açılmamışsayılmasında ücret” başlığınıtaşımakta olup; maddenin ikinci fıkrasında“davanın dinlenebilmesi için kanunlardaöngörülen ön şartın yerine getirilmemişolması ve husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesinde,davanın görüldüğü mahkemeye göre tarifeninikinci kısmının ikinci bölümünde yazılımiktarları geçmemek üzere üçüncükısımda yazılı avukatlık ücretinehükmolunur” düzenlemesi bulunmaktadır.
Tarifenin açıklanan 7/2maddesi hükmü gereğince; konusu para veya para iledeğerlendirilmesi mümkün bulunan bir şey olan davanın,dava şartlarından birinin bulunmaması (noksan olması)nedeniyle usulden reddine ilişkin kararda, vekâlet ücreti nispitarifeye göre takdir edilir; ancak, bu nispi vekâlet ücretininmiktarı, maktu vekalet ücretini geçemez. İlgilidüzenleme, maktu vekalet ücretinin altında bir miktarahükmedilebileceği yönündebir düzenlemeiçermemektedir.
Somut uyuşmazlıkta, karartarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T 'nin ikincikısmının ikinci bölümünde yazılı maktuvekalet ücreti 9,200.00 TL olup, davalı yönünden maktuvekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğinin dikkatealınmaması hatalıdır.
HMK’nın 355. maddesiuyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı olarak ve resen kamudüzeni yönünden yapılan inceleme sonucunda,davalının istinaf başvurusunun yukarıdabelirtilennedenlerle kabulüne karar vermek gerekmiş ve tüm dosyakapsamına göreaşağıda yazılışekildehükümkurulmuştur.
HÜKÜM:
1-Davalı vekilinin istinafbaşvurusunun HMK 353/1-b.2 maddesi gereğince KABULÜ İLE,İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININKALDIRILMASINA,
2-Davanın, 6100Sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle dava şartınoksanlığındanREDDİNE,..."
6.Davacı vekili bu kez, aynı hukuki sebebe dayalı olarak 500 TLbrüt kıdem/iş sonu tazminat alacağı, 250 TL brüteksik ödenen ücret alacağı, 150 TL brütyıllık izin alacağı, 100 TL brüt ilave tediyealacağı olmak üzere toplam 1.000 TL'ninödenmesi istemiyleidari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
7. Ankara 14. İdare Mahkemesi 23/02/2024 tarih veE.2024/229 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"... Dava dosyasınınincelenmesinden; Altındağ Halk Eğitim Merkezinde ve AnkaraOlgunlaşma Enstitüsünde usta öğretici olarakçalışırken iş akdi feshedilen davacıtarafından, İş Kanunundan kaynaklanan kıdemtazminatının ödenemediğinden bahisle kıdemtazminatına ilişkin şimdilik 1.000,00-TL'nin ödenmesinekarar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; davacınınidareyle arasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilenkıdem tazminatının, İş Kanunu’ndan kaynaklananhaklardan olduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim benzer biruyuşmazlığa ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin08.01.2024 tarih ve E.2023/649, K.2024/28 sayılı kararı da buyöndedir."
III. İLGİLİ HUKUK
8.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesi şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar…"
9.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
10.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanun'un "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
11.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.Kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
12.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
13.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
14.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
15.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
16.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1)Kanuna, bireysel veya topluiş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
17.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
18.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521 sayılıKanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanun uyarıncakurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
19.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan03/06/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosya örneği ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
20.Raportör-Hakim Gülay DOĞAN'ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
21.Dava, davacının Altındağ Halk Eğitim MerkezindeveAnkara Olgunlaşma Enstitüsünde 25/10/2010 - 31/07/2019tarihleri arasında usta öğretici olarakçalıştığı döneme ilişkin kıdemtazminatı, brüt ücret farkı alacağı, brütyıllık izin alacağı, brüt ilave tediyealacağının faiziyle birlikte ödenmesi istemiyleaçılmıştır.
22.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminat ve alacaklarının, İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm ve çözümündeadli yargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
23.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Ankara 14. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile AnkaraBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023 tarih veE.2023/3723, K.2023/4359 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Ankara 14. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAnkaraBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023 tarih veE.2023/3723, K.2023/4359 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
03/06/2024tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN