T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/664
KARAR NO : 2024/233
KARAR TR : 03/06/2024
ÖZET: Hatalı Kurum işleminden kaynaklanan ve tazminat istemine dayanak oluşturan işlemlerinhukuki denetimi adli yargı yerinde yapılan uygulamalara ilişkin maddi ve manevi tazminat davasının, görüm ve çözümünde ADLİ YARGININ görevli bulunduğu hk.
KA R A R
Davacı: M.U
Vekili : Av. A.A
Davalı: Sosyal Güvenlik KurumuBaşkanlığı
Vekili : Av. M.G
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili; müvekkilinin, yetiştirerek satmış olduğuürün bedellerinden yapılmış olan tevkifatlarneticesinde 01/05/1995 tarihinden itibaren 7285184730 Bağ-Kurnumarası ile 2926 sayılı Kanun kapsamında TarımBağ-Kur sigortalısı olarak tescil edildiğini,müvekkilinin emeklilik koşulları oluştuğu halde kurumtarafından emeklilik işlemlerininyapılmadığını, bunun üzerine davalı aleyhinehizmet tespiti ve emekli maaşının bağlanması içindava açıldığını ve İzmir 2. İşMahkemesinin 22/07/2019 tarih ve E.2016/76, K.2019/403 sayılı kararıile; '' 7285184730 Bağ ve 30502910156T.C.kimlik numaralı davacı M.U ’nun: Uyuşmazlıkkonusu olan 1.1.1996 – 31.3.1997 ve 1.1.2002 – 6.4.2011 tarihleriarasında da 2926 ve 5510 sayılı Yasanın 4/b-4 maddesikapsamında Tarım Bağ-Kur sigortalısı sayılmasıgerektiğinin tespitine, Buna göre, 2926 sayılı Kanunun2.8.2003 tarihli, 4956 sayılı Kanunun Geçici 3.maddesihükmü delaletiyle; 1479 sayılı Yasanın 4759sayılı Yasa ile değişik Geçici 10.maddesinin ikincifıkrasının (b) maddesi uyarınca, prim borcunu ödediği26.8.2013 tarihini takip eden ay başı olan 1.9.2013 tarihindenitibaren yaşlılık aylığına hakkazandığının tespitine...'' kararverildiğini ve bukararın da Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin15/06/2021 tarih ve E.2020/9622, K.2021/8281 sayılı kararı ileonanarak kesinleştiğini, davalı Kurumun müvekkili lehinekesin hüküm olmasına rağmen 01/09/2013 tarihinden itibarenyaşlılık aylığıbağlamadığını vebu konuda yapılan başvuruyada olumsuz yanıt verdiğini ileri sürerek, davalı Kurumun17/08/2021 tarih 29555535 sayılı işleminin iptali ile 10.000 TLmaddi, 25.000 TL manevi tazminatın yasal faizi ile birlikte davalıdantahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. İzmir9. İş Mahkemesi 13/07/2023 tarih ve E.2021/285 sayılıkararı ile, davacının maddi ve manevi tazminat talebinindosyadan tefriki ile ayrı bir esasa kaydedilmesine karar vermiştir.Tazminat istemi, mahkemenin E.2023/377 sayılıdosyasınakaydedilmiştir.
3.Davalı Kurumun 17/08/2021 tarih 29555535 sayılı işlemininiptali yönünden ise; İzmir 9. İş Mahkemesi 13/07/2023tarih ve E.2021/285, K.2023/314 sayılı kararı ile, "Davacının davasınınkabulüne, Davalı Kurumun 17/08/2021 tarih 29555535 sayılıişleminin iptaline" karar vermiş, kararakarşı istinafbaşvurusunda bulunulması üzerine,İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin 05/12/2023 tarih veE.2023/2416, K.2023/2998 sayılı kararı ile istinaf talebininesastan reddine karar verilmiş ancak, kararhenüz kesinleşmemiştir.
4. İzmir 9. İş Mahkemesi 13/07/2023 tarihve E.2023/377, K.2023/313 sayılı kararı ile, "hizmet kusurundan kaynaklıuyuşmazlığın idari yargı yerindeçözümü gerektiği" gerekçesiylegörevsizlik nedeniyle davanın usulden reddine karar vermiş, bukarar istinaf edilmeksizinkesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
''...Davalı SGKBaşkanlığı bir kamu tüzel kişisidir. Kamusalkurallar çerçevesinde faaliyet göstermekte olup eylem veişlemleri de kamusal niteliktedir ve kamu hizmeti kavramı çerçevesindedir.Davada ileri sürülüş ve olayın gerçekleşmebiçimine göre, davanın anılan davalıyayöneltilmesinin nedeni de hizmet kusurudur. Kamu hizmetiningörülmesi sırasında ve hizmet kusurundan doğanzararların gideriminde idari yargı görevlidir. (2577sayılı İYUY. m.2)
Görev sorunu, kamudüzenine ilişkin olup açıkça veya hiç ilerisürülmese bile yargılamanın her aşamasındamahkemelerce kendiliğinden gözetilir.(HMK 114)
İdari eylem ve işlemlerden doğan uyuşmazlıklarbakımından genel görevli yargı yeri idare mahkemeleridir.Adli yargı yerleri ancak özel düzenlemelerinvarlığı halinde, idarenin eylem ve işlemlerinden doğanuyuşmazlıkları çözümlemekle görevlidirler.
Kural olarak idarenin zarar doğuran her türlü eylem veişleminden doğan zararlar idari yargı yerinde dava konusuyapılmaktadır. Somut olay da bu genel kuralın istisnasıniteliğinde olmadığından, davanın davalı idareyekarşı hizmet kusuruna dayalı olarakaçıldığı ve zararın idarenin görevlerindenbir işin yapımı sırasında doğduğuiddiası karşısında tam yargı davasınınkonusunu oluşturduğu gözetildiğinde idari yargıyerinin görevli olduğu anlaşılmıştır.(Yargıtay 10.Hukuk Dairesi 2014/15791 Esas 2015/406 Karar sayılıilamı) Yargı yolu, 6100 Sayılı HMK'nun 114/1-b ve 115. maddelerindedüzenlenen ve yargılamanın her aşamasında re'sengözetilecek olan dava şartıdır. Şu durumda, davacınındavasının 6100 Sayılı HMK'nın 114/1 b. maddesinegöre dava şartı olan yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle usulden reddine dair karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:
1- Davacınındavasının 6100 Sayılı HMK'nın 114/1 b. ve 115/2.maddeleri gereğince dava şartı olan yargı yolunun caizolmaması nedeniyle usulden reddine,...''
5.Davacı vekili, bunun üzerine aynı hukuki gerekçelerledavalı Kurumun 17/08/2021 tarih ve 29555535 sayılı işlemiile meydana gelen haksız fiilin yürütmesinin durdurulmasıve sona erdirilmesi ile 50.000 TL maddi, 100.000 TL manevitazminatın davalıdan tahsili istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
6.İzmir 5. İdare Mahkemesi 11/08/2023 tarih ve E.2023/377, K.2023/313sayılı kararı ile, davacı tarafından, davalıkurumun 17.08.2021 tarih ve E-56954979-200-29555535 sayılıişleminden kaynaklı haksız fiilin iptali istemiyle bakılandavanın açıldığı anlaşılmışise de, idare mahkemelerinde idari işlemlerin dava konusuedilebileceği, haksız fiillerin dava konusu edilemeyeceğigerekçesiyle, 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesihükmüne uygun bulunmayan dava dilekçesinin, aynı Kanun'un15. maddesinin 1/d bendi uyarınca, bu kararın bildirim tarihindenitibaren otuz gün içinde belirtilen noksanlıklartamamlanıp yeniden dava açmakta serbest olmak üzere reddine,karar vermiştir.
7. Davacıvekili, bu kez davalı Kurumun 17/08/2021 tarih ve 29555535sayılı işleminin iptali ve 50.000 TL maddi, 100.000 TL manevitazminatın davalıdan tahsili istemiyle yeniden davaaçmıştır.
8. İzmir 5. İdare Mahkemesi 12/10/2023 tarih veE.2023/1504 sayılı kararı ile, ''5510sayılı Kanun'dan kaynaklı uyuşmazlığın adliyargı yerinde görülmesi gerektiği" gerekçesiyle,2247 sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevliyargı yerinin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulmasına, dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"... Dava dosyasınınincelenmesinden, davalı kurum bünyesinde 01/05/1995 tarihinde tescilkaydı bulunan ve 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına veHesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalat Kanunukapsamında sigortalı (Tarım Bağ-Kurlu) olan davacının08/07/2021 tarihli dilekçesiyle yaşlılıkaylığı bağlanmasını talep ettiği, talebinin"...Bağ-Kur dosyasının İzmir 2. İşMahkemesinin 22/07/2019 tarih ve 2016/76 E, 2019/403 K. sayılıkararına göre yeniden giincellendiği; 2021 Ağustosdönemi itibariyle 275.675.00-TL ihya borcu ve 11.261.61-TL prim borcubulunduğu, ancak 7326 sayılı yapılandırmayabaşvuru yapması halinde 54.981,86-TL ihya borcu ve 4.001,26-TL primborcu çıkacağı, çıkarılacak bu ihyaborcunu ve 2021 Nisan ayından sonra çıkan prim borçlarınıödeyerek tahsis talebinde bulunması halinde tahsis talep tarihinitakip eden aybaşı itibariyle yaşlılıkaylığı bağlanacağından" bahisle reddiüzerine bakılan davanın açıldığıanlaşılmıştır.
Bu durumda, somut olaydadavacının tarım Bağ-Kur çalışanı olduğuanlaşıldığından, yaşlılıkaylığı bağlanması istemiyle yaptığıbaşvurusunun reddine ilişkin işlemden kaynaklananuyuşmazlığın, 5510 sayılı Yasahükümlerine göre çözümlenmesinde adliyargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bununla birlikte, aynıuyuşmazlığa ilişkin olarak, İzmir 9. İşMahkemesinin 13/07/2023 tarih ve 2023/377 E, 2023/313 K. sayılıkararıyla görevsizlik kararı verildiği, kararınistinaf edilmeyerek 22/08/2023 tarihinde kesinleştiğianlaşılmakta olup, görevsizlik kararı vermiş olan adliyargı merciinin görevli olduğu kanaatinevarıldığından, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un19'uncu maddesi hükmü gereğince, önceki görevsizlikkararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek,gerekçeli başvuru kararı ile birlikte dava dosyalarıUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmek suretiyle, görevlimerciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulması ve davanın esasının incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine kadar ertelenmesigerekmektedir..."
III. İLGİLİ HUKUK
9.2926 sayılı ve 1479 sayılı Kanun hükümleri01/10/2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılıSosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106.maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.5510 sayılı Kanun'un ''Yürürlüktenkaldırılan hükümler'' başlıklı106. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:
''2) 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf veSanatkârlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun 83, 84,geçici 10 uncu ve ek geçici 6 ncı maddeleri hariçdiğer maddeleri,
...
4) 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı TarımdaKendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal SigortalarKanunu,
...
yürürlüktenkaldırılmıştır...''
10.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına Ve HesabınaÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun ''Kapsam'' başlıklı 2.maddesi şöyledir:
(Değişik:24/7/2003-4956/48md.)
Kanunla veya kanunlarınverdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlikkuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi birişverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın 3 üncümaddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyetlerde bulunanlar,bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar.
Yukarıdaki fıkrahükmüne göre sigortalılığın tespit, tescilve takibine ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı,Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Tarımve Köy İşleri Bakanlığı, Çevre ve OrmanBakanlığı ve Hazine Müsteşarlığıtarafından bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ayiçinde müştereken çıkarılacak biryönetmelikle belirlenir.
İlk tescil tarihinde ellisekizyaşını dolduran kadınlarla, altmışyaşını dolduran erkekler istekleri halinde kapsamaalınırlar.''
11. 2926sayılı Kanun'un ''Tanımlar''başlıklı 3. maddesinin b bendi şöyledir:
'' b) Tarımsal Faaliyette Bulunanlar: Kendimülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiylebaşkalarının mülkünde, kamuya mahsus mahallerde ekimdikim, bakım, üretim, yetiştirme ve ıslah yollarıylaveya doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki,orman, hayvan ve su ürünlerinin üretimini,avlanmasını, avcılar ve yetiştiriciler tarafındanmuhafazasını, taşınmasını sağlayanlarıveya bu ürünlerden sair bir şekilde faydalanmak suretiyle kendiadına ve hesabına faaliyette bulunanları,
...
İfade eder.''
12. 2926 sayılı Kanun'un''17/10/1983 Tarih ve 2926 Sayılı Kanuna İşlenemeyenHükümler'' başlığıaltındaki ''24/07/2003 tarihli ve 4956sayılı Kanunun hükümleri'' altbaşlığında yer alangeçici 3.maddesişöyledir:
''2926 sayılı Kanunun buKanunla yürürlükten kaldırılan hükümlerisonucunda oluşan yeni statü nedeniyle, 2926 sayılı Kanunatâbi sigortalılar hakkında, 1479 sayılı Kanunun 30,36, 42, 49, 50, 51, 52 nci maddelerinin, 53 üncü maddesinin birincifıkrasının son cümlesi ile üçüncü vebeşinci fıkraları hariç diğer fıkralarının,ek 15 inci maddesinin (a) bendinin, geçici 11 ve 21 inci maddelerininuygulanmasına 1.1.2005 tarihinde başlanır ve bu tarihe kadareski hükümlerin uygulanmasına devam edilir.''
13. 1479 sayılı Esnaf Ve Sanatkarlar Ve DiğerBağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar KurumuKanunu'nun ''Primlerin ödenmesi''başlıklı 53. maddesinin 1. fıkrasışöyledir:
''(2/9/1971 tarihli ve 1479sayılı Kanunun hükmüdür.)
(Değişik birincifıkra: 24/7/2003-4956/27 md.) Sigortalılar, aylık prim borcunuilgili ayın sonuna kadar ödemek zorundadırlar. Kurumun,17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı Kanuna göre tahakkuk eden primalacakları aylık olarak veya Kurumca tespit edilecek dönemlerdeödenir. Ayrıca, Bakanlar Kurulu kararı ile ürünbedellerinden tevkif suretiyle de tahsil edilebilir.''
14. 1479 sayılı Kanun'un''Uyuşmazlıkların çözüm yeri'' başlıklı70. maddesi şöyledir:
''(2/9/1971 tarihli ve 1479sayılı Kanunun hükmüdür.)
Bu Kanunun uygulanmasındandoğan uzlaşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya budavalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür.
(Değişik ikincifıkra: 24/7/2003-4956/31 md.) Bu Kanuna dayanılarak Kurumcaaçılacak tazminat ve rücu davaları on yıllık,prim alacakları davaları beş yıllıkzamanaşımına tâbidir.
(Ek: 14/4/1982 - 2654/10 md.)Şu kadar ki, zamanaşımı nedeniyle primi ödenmeyensüreler, sigortalılık süresinden sayılmaz ve busüreler için herhangi bir sigorta yardımıyapılmaz.''
15. 5510sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık SigortasıKanunu'nun ''Uyuşmazlıklarınçözüm yeri'' başlıklı 101. maddesişöyledir:
"Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde,bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortayaçıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerindegörülür."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan03/06/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği, her ne kadar; adli yargı yerinde ''Davalı Kurum işleminin iptali vetazminat'' istemleriyle açılan davada, ''tazminat'' istemi yönündentefrik kararı verilerek bu istem yönünden görevsizlikkararı verilmişse de,idari yargı yerinde açılandavada hem ''Davalı Kurumişleminin iptali'' hem de ''tazminat''talep edildiğinden, uyuşmazlığın her iki yargıyerince ''tazminat'' talebiyönünden oluştuğu ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ veDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının, görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
18.Dava, 01/05/1995 tarihinden itibaren 7285184730 Bağ-Numarası ile 2926sayılı Kanun kapsamında Tarım Bağ-Kursigortalısı olarak tescil edilen davacının, emeklilikkoşulları oluştuğu halde kurum tarafından emeklilikişlemlerinin yapılmaması üzerine açılan davasonucu; İzmir 2. İş Mahkemesinin 22/07/2019 tarih ve E.2016/76,K.2019/403 sayılı kesinleşen kararı ile,davacının yaşlılık aylığına hakkazandığı tarih belirlendiği halde davalıkurumca 17/08/2021 tarih ve 29555535 sayılı işlem ile; '' ...mahkeme kararında belirtildiği gibiM.U 'nun bugüne kadar verilmiş tahsis talebiolmadığından 01/09/2023 tarihinden yaşlılıkaylığı bağlanamamaktadır. İlgili kişininbağkur dosyası mahkeme kararına göre yenidengüncellenmiş olup; 2021 Ağustos dönemi itibariyle275.675,00 TL ihya borcu ve 11.261,61 TL prim borcu bulunmaktadır. Ancak7326 sayılı yapılandırmaya başvuru yapılmasıhalinde ilgili kişiye 54.981,86 TL ihya borcu ve 4.001,26 TL prim borcuçıkacaktır. Çıkarılacak bu ihya borcunu ve2021 Nisan ayından sonra çıkan primborçlarını ödeyerek tahsis talebinde bulunmasıhalinde ilgili kişiye tahsis talep tarihini takip eden aybaşıitibariyle yaşlılık aylığıbağlanacaktır...'' şeklinde belirtilengerekçelerle yapılan başvuruya olumsuz yanıtverildiği ve bu durumun mahkeme kararına aykırılıkteşkil ettiği ileri sürülerek, davalı kurumun 5510sayılı Kanun kapsamındaki sosyal güvenlikuygulamalarından kaynaklı hatalı işlemlerine ilişkindavacının maddi ve manevi zararının tahsili talebiyleaçılmıştır.
19.Mevzuat hükümleri ve somut olay birlikte irdelendiğinde; maddive manevi tazminat talebinin davacının sigortalılıkbaşlangıcı döneminde yürürlükte bulunanmülga 2926 sayılı Kanun ve mer'i 5510 sayılı Kanunkapsamındaki sosyal güvenlik uygulamalarından,dolayısıyla Kanun uygulanmasından kaynaklandığı,idarenin hatalı olduğu belirtilen işlemlerinin adli yargıyerince yargısal denetiminin yapıldığı, gerekgöreve ilişkin 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesindekiaçık düzenleme, gerekse tazminat sorumluluğunailişkin uygulamaların yargısal denetiminin adli yargı yerindeyapılmış olması karşısında idari davatürlerinden sayılmayan ve hatalı kurum işlemlerindenkaynaklı açılacak sorumluluk davalarınıngörüm ve çözümünde de adli yargınıngörevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,İzmir 5. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile,İzmir 9. İş Mahkemesinin 13/07/2023 tarihve E.2032/377,K.2023/313 sayılıgörevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.İzmir 5. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileİzmir 9. İş Mahkemesinin 13/07/2023 tarih ve E.2023/377,K.2023/313 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
03/06/2024tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN