T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/296
KARAR NO : 2023/584
KARAR TR : 25/09/2023
ÖZET: 6292 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca taşınmazın rayiç bedeline uygun başka bir taşınmazın verilmesi veya bedelinin tarafına ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada İDARİ YARGININ görevli olduğu hk.
KA R A R
Davacılar :B.Avd.
Vekili :Av.İ.S
Davalı : ÇorluKaymakamlığı
Vekili : Av.H.A
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacılar vekili, Tekirdağ ili, Çorluilçesi,...Köyü,...sayılı parselin ( ... -...sayılı parseller dışındaki kısmı) 6292sayılı Kanun'un 7.maddesi uyarınca bedelsiz iadesi istemiyleyapılan 18/11/2013 günlü başvurunun reddine ilişkin26/11/2013tarih ve 2714 sayılı Çorlu Kaymakamlığı MilliEmlak Müdürlüğü işleminin iptali ile rayiçbedeline uygun başka taşınmaz verilmesi veya rayiç bedelininödenmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Tekirdağ 1. İdare Mahkemesi 26/12/2014tarih ve E.2014/699, K.2014/1372 sayılı kararı ile, "tapu ve kadastro veya imar mevzuatınagöre ilgilileri adına oluşturulan taşınmazlarailişkin olarak açılan davalar sonucunda mahkemelercekişiler adına olan tapuları iptal edilerek; orman vasfıylatapuda Hazine adına tescil edilen ve daha sonra Hazine adına ormansınırları dışına çıkarılan veyadoğrudan Hazine adına orman sınırlarıdışına çıkarılan yerlerden olduğugerekçesiyle Hazine adına tapuya tescil edilenlerin yasanınyürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıliçinde başvurulması şartıyla ilgililerine iade vetapu kütüklerindeki 2/A veya 2/B belirtmelerinin terkinedileceği anlaşılmakta olup, yasa maddesinin '2/A veya 2/Bbelirtmelerinin terkini' şeklindeki başlığındananlaşılacağı üzere gerek anılan terkinlerin,gerekse yasa kapsamındaki taşınmazların ilgililereiadesinin sonuç itibariyletapu kayıtlarında değişiklik gerektirdiği ve verilecekbir iptal kararının uygulanmasının bu sonucudoğuracağı, dolayısıyla dava konusuuyuşmazlığın görüm veçözümünün idari yargının değil, tapukayıtlarında değişiklik meydana getirebilecek birşekilde karar vermeye yetkili olan adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varıldığı"gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine kararvermiş, bu karar temyiz edilmeksizin 05/03/2015 tarihindekesinleşmiştir.
3.Davacılar vekili, bunun üzerine aynı istemle adli yargıyerinde dava açmıştır.
A. Adli Yargıda
4.Çorlu 3. Asliye Hukuk Mahkemesi23/05/2016 tarih ve E.2015/44, K.2016/252 sayılı kararı ile, "6292sayılı Kanun kapsamında idarece yapılan tasarruf ya datesis edilen işlemlere ilişkin uyuşmazlıklarınçözümünde 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesiuyarınca idari yargının görevli olduğu" gerekçesiyleyargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davanın usulden reddi ileortaya çıkan olumsuz görevuyuşmazlığının giderilmesi için davadosyalarının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesinekarar vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin 21/11/2016 tarihindekesinleşmiştir.
5.Davacılar vekili, son görevsizlik kararını veren adliyargı yerine verdiği dilekçesiyle görevuyuşmazlığının giderilmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesini talep etmiş, davadosyaları sehven Yargıtay'a, ardından UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığına gönderilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
Mevzuat
6.6292 sayılı Orman KöylülerininKalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına OrmanSınırları Dışına ÇıkarılanYerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım ArazilerininSatışı Hakkında Kanun'un “Amaç ve kapsam” başlıklı 1.maddesi şöyledir:
“(1) BuKanunun amacı; 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun2 nci maddesi gereğince, Hazine adına orman sınırlarıdışına çıkarılan yerlerindeğerlendirilmesi, yeni orman alanlarının oluşturulması,nakline karar verilen Devlet ormanları içinde veyabitişiğinde bulunan köyler halkınınyerleştirilmesi ve orman köylülerininkalkındırılmasının desteklenmesi ile Hazineye aittarım arazilerinin satışına ilişkin usul veesasların belirlenmesidir.
(2) Bu Kanun, 6831 sayılıKanunun 2 nci maddesine göre Hazine adına ormansınırları dışına çıkarılanyerler ile Hazineye ait tarım arazileri hakkında uygulanır.”
7.6292 sayılı Kanun'un “Tanımlar”başlıklı 2. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
“(1) BuKanunun uygulanmasında;
a) 2/A alanları: 6831sayılı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (A)bendine göre Hazine adına orman sınırlarıdışına çıkarılan veçıkarılacak yerleri,
b) 2/B alanları: 6831sayılı Kanunun 20/6/1973 tarihli ve 1744 sayılı Kanunladeğişik 2 nci maddesi ile 23/9/1983 tarihli ve 2896 sayılı,5/6/1986 tarihli ve 3302 sayılı kanunlarla değişik 2 ncimaddesinin birinci fıkrasının (B) bendine veyakesinleşmiş mahkeme kararlarına göre Hazine adınaorman sınırları dışına çıkarılanve çıkarılacak yerleri,(…) ifade eder.”
8.6292 sayılı Kanun'un “Haksahibi, başvuru ve doğrudan satış”başlıklı 6. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
"(1) 2/Balanlarında bulunan taşınmazlar hakkında bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenengüncelleme listelerine veya kadastro tutanaklarına ya dakesinleşmiş mahkeme kararlarına göre oluşturulan tapukütüklerinin beyanlar hanesine göre; butaşınmazların 31/12/2011 tarihinden öncekullanıcısı ve/veya üzerindeki muhdesatın sahibiolarak gösterilen kişilerden bu taşınmazlarısatın almak için süresi içerisinde idareyebaşvuran ve idarece tespit edilen satış bedelini itiraz ve davakonusu etmeksizin kabul edenler bu Kanuna göre hak sahibisayılır.
(2) 2/B alanlarında bulunantaşınmazlar hakkında bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten sonra düzenlenecek güncelleme listelerine veyakadastro tutanaklarına ya da kesinleşmiş mahkemekararlarına göre oluşturulacak tapu kütüklerininbeyanlar hanesine göre; bu taşınmazların 31/12/2011tarihinden önce kullanıcısı ve/veya üzerindekimuhdesatın sahibi olarak gösterilecek kişilerden butaşınmazları satın almak için süresiiçerisinde idareye başvuran ve idarece tespit edilen satışbedelini itiraz ve dava konusu etmeksizin kabul edenler de hak sahibisayılır.
(3) Hak sahiplerinden birincifıkra kapsamında olanlar bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten itibaren altı ay içinde, ikinci fıkrakapsamında olanlar ise, güncelleme listelerinin tescil edildiğiveya kadastro tutanaklarının kesinleştiği tarihten itibarensekiz ay içinde idareye başvurarak, bu taşınmazlarınbedeli karşılığında kendilerine doğrudansatılmasını isteyebilirler.
...
(6) Hak sahiplerine satışişlemleri idarece, başvuru süresinin bittiği tarihtenitibaren en geç altı ay içindesonuçlandırılır.
(7) Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenengüncelleme listeleri veya kadastro tutanakları kapsamında kalantaşınmazların satış işlemleri, 1/5/2010tarihinden itibaren tespit edilen rayiç bedeller üzerindenyapılır..."
9.6292 sayılı Kanun'un “2/Aveya 2/B belirtmelerinin terkini ve iade edilecek taşınmazlar”başlıklı 7. maddesi şöyledir:
“(1) İlgililertarafından idareye başvurulması ve idarece bu başvuruüzerine veya resen yapılan inceleme ve araştırma sonucundadoğruluğu tespit edilmesi hâlinde;
a) Tapu ve kadastro veya imarmevzuatına göre ilgilileri adına oluşturulan ve tapudahalen kişiler adına kayıtlı olan taşınmazlardanHazine adına orman sınırı dışına çıkarıldığıgerekçesiyle tapu kütüklerine 2/A veya 2/B belirtmesi bulunanveya konulan taşınmazların tapu kayıtları bedelalınmaksızın geçerli kabul edilir ve tapukütüklerindeki 2/A veya 2/B belirtmeleri terkin edilerek tescilleriaynen devam eder, aynı gerekçeyle bu niteliktekitaşınmazlar hakkında dava açılmaz,açılan davalardan vazgeçilir, açılan davalarsonucunda tapularının iptaliyle Hazine adına tesciline kararverilen, kesinleşen ve tapuda henüz infaz edilmeyentaşınmazlar hakkında da aynı şekilde işlemyapılır. Ancak bu kararlardan infaz edilerek tapuda Hazine adınatescil edilen taşınmazlar ise, ilgilileri tarafından bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıliçinde idareye başvurulması hâlinde, bedelsiz olarakönceki kayıt maliklerine veya kanuni mirasçılarınaiade edilir.
b) Özel kanunlarıgereğince Devlet tarafından kişilere satılan,dağıtılan, trampa edilen, bedelli veya bedelsiz olarakdevredilen veya iskânen verilen ya da özelleştirme suretiylesatılanlar ile hisseleri devredilen özel hukuk tüzelkişileri adına kayıtlı olan ancak daha sonra Hazineadına orman sınırı dışınaçıkarıldığı gerekçesiyle tapukütüklerine 2/A veya 2/B belirtmesi konulantaşınmazların tapu kayıtları geçerli kabuledilir, aynı gerekçeyle bu nitelikteki taşınmazlar hakkındadava açılmaz, açılan davalardan vazgeçilir,açılan davalar sonucunda Hazine adına tescil edilenler ise, buKanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ikiyıl içinde ilgilileri tarafından idareyebaşvurulması hâlinde önceki maliklerine veya kanuni ya daakdî haleflerine bedelsiz olarak iade edilir. Ancak, bu kişilerdentaşınmazlarına karşılık daha önce yerverilenlere veya bedeli ödenenlere iade işlemi yapılmaz.
c) Bu fıkra kapsamındakalan taşınmazların kullanıcılarınınkayıt maliklerinden farklı kişiler olmaları ve kayıtmaliklerinin bu fıkradan yararlanmak istemeleri hâlinde, kullanıcılarbu Kanunda belirtilen şartları taşısalar dahi doğrudansatış hakkından yararlanamazlar.
(2) Birinci fıkrakapsamında kalan taşınmazlardan orman sınırıdışına çıkartılacak yerlerde bulunan ve Hazineadına orman sınırı dışına çıkarıldığıgerekçesiyle tapu kütüklerine 2/B belirtmesi konulmasıgereken taşınmazların tapu kütüklerine 2/B belirtmesikonulmaz ve bunlar hakkında dava açılmaz.
(3) Birinci fıkrakapsamında kalan taşınmazlardan tapuda Hazine adınatescilli olan taşınmazlar hakkında aynı fıkradabelirtilen süre içerisinde idareye başvurmayan ilgililerinhakları bu süre sonunda sona erer, bu kişiler idaredenbaşkaca talepte bulunamazlar, hak ve tazminat talep edemezler ve davaaçamazlar. Bu taşınmazlardan Hazine adına tescilliolanlar idarece satış dâhil genel hükümlere göredeğerlendirilir.
(4) Bu maddeye göreilgililerine iade edilmesi gereken taşınmazlardan orman olduğuiddiasıyla Orman Genel Müdürlüğünceaçılan davalar sonucunda orman niteliğiyle Hazine adınatescil edilen, fiilen orman niteliğinde olan veya bu nedenle davaaçılması gereken, ağaçlandırılmaküzere Orman Genel Müdürlüğüne tahsis edilen, kamuhizmetlerine ayrılan veya bu amaçla kullanılan, özel kanunlargereğince değerlendirilmesi gereken veya MaliyeBakanlığınca belirlenen taşınmazlar ilgililerine iadeedilmez. Bu taşınmazların yerine, idarece belirlenen veilgililerince itiraz ve dava konusu edilmeksizin kabul edilen rayiçbedelleri ödenebilir veya rayiç bedellerine uyguntaşınmazlar verilebilir.”
10. 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan25/09/2023 tarihli toplantısında, 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre adli ve idariyargı yerleri arasında 2247 sayılı Kanun'un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, adli yargı ile idariyargı dosyalarının 15. maddede belirtilen usule uygun olarakdavacılar vekilinin istemi üzerine adli yargı yerinceUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinişlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12.Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
13.Dava, davacıların6292 sayılı Kanun'un 7. maddesiuyarınca, Tekirdağ ili, Çorluilçesi,...Köyü,...sayılı parselin rayiçbedeline uygun başka bir taşınmazın verilmesi veyabedelinin tarafına ödenmesi istemiyle yaptığıbaşvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyleaçılmıştır.
14.Uyuşmazlık Mahkemesinin yerleşmiş içtihatlarınagöre, tapu kayıtlarına güvenerek kişilerin satınaldıkları taşınmazlarla ilgili olarak oluşanzararların tazmini amacıyla Medeni Kanun'un 1007. maddesi kapsamındaaçılan davaların adli yargı yerlerindegörülmesinin gerektiği konusunda bir tartışmabulunmamaktadır. Buna karşılık, adli ve idari yargıyerlerinde açılan davalarda, esas olarak 6292 sayılıKanun'un 7. maddesi kapsamında taşınmazın iadesi, bununmümkün olmaması halinde taşınmazın rayiçbedeline uygun başka bir taşınmaz verilmesi, bunun damümkün olmaması halinde taşınmazın rayiçbedelinin ödenmesinin talep edildiği; aynı zamanda buamaçla yapılan başvurunun da idarece reddedildiğigörüldüğünden, görevuyuşmazlığının bu kapsamda incelenipsonuçlandırılması gerekmektedir.
15.Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikteirdelendiğinde; dava konusu taşınmazın 6292sayılı Kanun kapsamında bedelsiz olarak iadeşartlarını taşıyıp taşımadığı,taşınmazın yerine rayiç bedellerinin ödenipödenmeyeceği ya da rayiç bedellerine uygun taşınmazverilip verilmeyeceğinin saptanmasının birer idari işlemolduğu; işlemin, idari bir merci tarafından tek yanlıolarak tesis edildiği, işin esasının da idare hukukuilkelerine göre incelemeye uygun olduğu; uyuşmazlık konusutalebin mülkiyet hakkına dayalı bir tapu iptali veya tescilineilişkin de olmadığı, idarenin başvuruya yöneliktesis edeceği olası idari işlem sonucunda tapudan ferağ vebenzeri bir tapu kaydında değişiklik meydana gelecekolmasının da temel işlemin idarîlik unsurunu bertarafetmeyeceği, yine davanın kökeninde, çözümekavuşturulmamış mülkiyet, kadastro vs. gibi hukukiilişkinin bulunmadığı görülmektedir.
16.Bu durumda, açılan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2.birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtildiğiüzere; “İdari işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptaldavaları” ve “İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları” kapsamında, idari yargı yerinceçözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Tekirdağ 1. İdare Mahkemesinin 26/12/2014 tarih ve E.2014/699,K.2014/1372 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGIYERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Tekirdağ 1. İdare Mahkemesinin 26/12/2014 tarih ve E.2014/699,K.2014/1372 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
25/09/2023tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN