T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/445
KARAR NO : 2023/610
KARAR TR : 25/09/2023
ÖZET: Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarak çalışırken iş akdi emeklilik nedeniyle sona eren davacının, İş Kanunu’ndan kaynaklanan parasal haklarının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : G.D
Vekili : Av. M.M.S
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. S.Ü.T
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin davalı kuruma bağlıVezirköprü Halk Eğitim Merkezinde 19/10/1987 - 15/09/2012tarihleri arasında usta öğretici olarak görevyaptığını, 15/09/2012 tarihinde müvekkilinin işakdinin emeklilik nedeniyle sona erdiğini ancak hakkazandığı kıdem tazminatının ödenmediğiniileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmakkaydıyla şimdilik 1.000 TL kıdem tazminatının faiziylebirlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Vezirköprü 1. Asliye Hukuk Mahkemesi20/02/2023 tarih ve E.2022/53, K.2023/49 sayılı kararı ile, yargıyolunun caiz olmaması nedeniyle HMK'nin 114/1-b maddesi uyarıncadavanın usulden reddine karar vermiş, tarafların istinafetmemesi üzerine karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"Davacınındışarıdan ücretli usta öğretici olarakgörevlendirildiği, davacıyaücretlerinin 657Sayılı Devlet Memurları kanununun 89.maddesine uygun olarakBakanlar Kurulunca çıkarılan kararlar uyarınca MaliyeBakanlığınca belirlenen ders ücretleriyleödendiği anlaşılmaktadır. Davacının sosyalgüvenlik hukuku yönünden Sosyal Sigortalar Kurumukapsamında olması iş sözleşmesi ileçalıştığını göstermez. (Samsun BAM 8.HD 16/01/2023 tarih 2022/1147 E. 2023/36 K.Yargıtay 9. HD 2022/8928 E2022/12290 K, Samsun Bam 7. HD 2022/1127 E. 2022/1048 K. )
Görevle ilgilidüzenlemeler kamu düzenine ilişkin olup, taraflar ilerisürmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sengözetilir. Taraflar da yargılama bitinceye kadar görevitirazında bulunabilirler. Görev itirazıyapılmamış olsa bile re'sen mahkeme, ilk önce görevliolup olmadığını inceleyip kararabağlamalıdır.
Yargılamanınsürüncemede kalmaması adına resen celse arasında dosyaincelenmiş ve somut olayda davacı ile davalı arasındaiş sözleşmesi bulunmadığıanlaşılmıştır. Taraflar arasındaki ilişkininstatü hukukuna tabi olduğunun kabulü gerekir. Aradaki hukukiilişki iş sözleşmesi, bir başka anlatımla işçi-işverenilişkisi olarak nitelenemez. Açıklanan nedenlerleuyuşmazlığın çözüm yeri idari yargıolduğu anlaşılmış yargı yolunun caizolmaması nedeni ile davanın usulden reddine karar verilerek TürkMilleti Adına karar vermeye yetkili ve görevli Vezirköprü1.Asliye Hukuk Mahkemesi olarak ve İş Mahkemesi sıfatı ileaşağıdaki şekilde hüküm tesisi yoluna gidilmiştir."
3.Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Samsun 2. İdare Mahkemesi 05/06/2023 tarih veE.2023/367 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Somut olayda, MilliEğitim Bakanlığı'na bağlı eğitimkurumlarında (Halk Eğitim Merkezlerinde) 657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun 4. maddesi kapsamına alınmaksızınusta öğretici olarak istihdam edilmiş olan kişilerinçalışma sürelerine ilişkin kıdem (iş sonu)tazminatı ödenmesi isteminden doğan uyuşmazlıklarailişkin davalarda çıkarılan yargı yolu (görev)uyuşmazlıkları üzerine Uyuşmazlık Mahkemesitarafından, davacı ile idare arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminatların İş Kanunu'ndankaynaklanan haklardan olduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu yönünde verilmiş olan kesinnitelikte çok sayıda kararın bulunduğu, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 1, 16, 21 ve 25. maddelerigereği adli ve idari yargı mercileri arasında görev vehüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeyeyetkili olan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin süreklilik (yargısaliçtihat) arz eden bu kararlarının bakılan davada dadikkate alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuathükümleri ile dava dosyası bir bütün halindedeğerlendirildiğinde; davacı ile davalı idare arasındageçici bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen işsonu tazminatının İş Kanunu'ndan kaynaklanan parasalhaklara yönelik olduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmaktadır."
III. İLGİLİ HUKUK
5.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesi şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar…"
6.Anılan Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
7.5510 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
8.Kanun'un 79. madde ile başlayan 4. Kısmında, primlereilişkin hükümlere yer verilmiştir.
9.Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
10.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
11.Kanun'un8. maddeyle başlayan "İşSözleşmesi, Türleri ve Feshi"başlıklı İkinci Bölümünde kıdem tazminatı,ücretli izin, bildirim süresinden kaynaklananyükümlülük ve haklara ilişkin hususlarayerverilmiştir.
12.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
13.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1)Kanuna, bireysel veya topluiş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
14.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
15.7036 sayılı Kanun'un "GeçiciHükümleri" başlıklı Geçicimadde 1 şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülmeyedevam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan25/09/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hakim Süleyman ARIDURU'nun, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava, davacının davalı kurum bünyesindekiVezirköprü Halk Eğitim Merkezinde 1987-2012 tarihleriarasında, usta öğretici olarakçalıştığı döneme ilişkin, kıdemtazminatının faiziyle birlikte ödenmesi istemiyleaçılmıştır.
19.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminatının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm ve çözümündeadli yargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Samsun 2. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ileVezirköprü 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 20/02/2023 tarih veE.2022/53, K.2023/49 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Samsun 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileVezirköprü 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 20/02/2023 tarih veE.2022/53, K.2023/49 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
25/09/2023tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nigün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN