T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/463
KARAR NO : 2023/628
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: 6331 sayılı Kanun’un 30. maddesine aykırılık nedeniyle aynı Kanun’un 26. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendi uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : ... Kimya San. Tic. A.Ş.
Vekili : Av. G.S
Davalı : Türkiye İş Kurumu GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. M.T
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğüİzmir Çalışma ve İş Kurumu İlMüdürlüğünün 17/03/2023 tarihli idari paracezası konulu E-...-918.01-00013554962 sayılı yazısıile, davacıya ait işyerinde yapılan inceleme sonucunda,İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık veGüvenlik Şartları Yönetmeliği ile İşyeriBina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve GüvenlikÖnlemlerine İlişkin Yönetmelik hükümlerine,dolayısıyla 6331 sayılı İşSağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 30.maddesine aykırı davranıldığından bahisle,davacı adına 6331 sayılı Kanun’un 26. maddesininbirinci fıkrasının (n) bendi uyarınca toplam olarak 854.174TL idari para cezası verildiği davacıya bildirilmiştir.
2.Davacı vekili, idari para cezasının iptali istemiyle adliyargı yerine başvuruda bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Karşıyaka 1. Sulh Ceza Hâkimliği11/05/2023 tarih ve D.İş No.2023/1592 sayılı kararıile, itiraza konu yaptırımların idari yargınıngörev alanına girdiği ve söz konusu kararın Sulh CezaHakimliğince incelenebilecek kararlardan olmadığıanlaşılmakla, itiraz edenin iş bu talebinin 5326sayılı Kanun'un 28/1-b maddesi uyarınca görevsizliknedeniyle usulden reddine ve 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 9/1. maddesi gereğince kararınkesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içindegörevli mahkemede dava açılabileceğinin muhtariyetineyönelik karar vermek gerektiği gerekçesiyle itiraza konu17/03/2023 tarih E-76020743-918.01-00013554962 sayılı idariyaptırım kararının hakimliğimiz görev alanınagirmediğinden başvurunun 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun28/1-b maddesi uyarınca görevsizlik nedeniyle usulden reddine kararvermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
4.Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. İzmir 2. İdare Mahkemesi 12/07/2023 tarihve E.2023/1039 sayılı kararı ile, incelenenuyuşmazlıkta, uygulanan idari para cezasının 6331sayılı Kanun uyarınca İzmir Çalışma veİş Kurumu İl Müdürlüğünceverildiği, 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 6331 sayılıKanun'da da bu Kanun uyarınca Çalışma ve İşKurumu İl Müdürlüğünce verilen para cezasınaitiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560sayılı Kanun'la değişik 3. maddesinde, bu Kanun'un idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde uygulanacağı belirtildiğinden, idari para cezasınakarşı açılan davanın görüm veçözümünde anılan Kanun'un 27. maddesinin birincifıkrası uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, davakonusu uyuşmazlığın çözümündegörevsizlik kararı veren bu kararı kesinleşen adliyargı yerinin görevli olduğu kanısınavarıldığından 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesi hükümleri uyarınca görevli yargı merciininbelirlenmesi için mahkememizce Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulmasına, Karşıyaka 1. Sulh Ceza Hakimliğinin2023/1592 D.İş sayılı dosyası temin edilerekanılan dosya ile dava dosyasının gerekçelikararımızla birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine, uyuşmazlığın incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesi kararına kadar ertelenmesine kararvermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
6.6331 sayılı İş Sağlığı veGüvenliği Kanunu’nun “İşsağlığı ve güvenliği ile ilgiliçeşitli yönetmelikler”başlıklı 30. maddesi şöyledir:
“(1) Aşağıdakikonular ile bunlara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkçaçıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir:
a)İlgili bakanlıkların görüşü alınarak,iş sağlığı ve güvenliğininsağlanması, sürdürülmesi ve mevcut durumuniyileştirilmesi amacıyla; işyeri bina ve eklentileri, işekipmanı, işin her safhasında kullanılan ve ortayaçıkan maddeler, çalışma ortam veşartları, özel risk taşıyan iş ekipmanı veişler ile işyerleri, özel politika gerektiren gruplarınçalıştırılması, işin özelliğinegöre gece çalışmaları ve postalar hâlindeçalışmalar, sağlık kurallarıbakımından daha az çalışılması gerekenişler, gebe ve emziren kadınların çalışmaşartları, emzirme odaları ve çocuk bakımyurtlarının kurulması veya dışarıdan hizmetalınması ve benzeri özel düzenleme gerektirebilecek konularve bunlara bağlı bildirim ve izinler ile bu Kanununuygulanmasına yönelik diğer hususlar.
b)İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ileilgili olarak;
1)Çalışan sayısı ve tehlike sınıfıgöz önünde bulundurularak hangi işyerlerinde işyerisağlık ve güvenlik biriminin kurulacağı, bu birimlerinfiziki şartları ile birimlerde bulundurulacak donanım.
2)İşyeri sağlık ve güvenlik birimi ile ortaksağlık ve güvenlik biriminde görev alacak işyerihekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlıkpersonelinin nitelikleri, işe alınmaları,görevlendirilmeleri, görev, yetki ve sorumlulukları,görevlerini nasıl yürütecekleri, işyerindeçalışan sayısı ve işyerinin yer aldığıtehlike sınıfı göz önünde bulundurularak asgariçalışma süreleri, işyerlerindeki tehlikelihususları nasıl bildirecekleri, sahip oldukları belgeleregöre hangi işyerlerinde görev alabilecekleri.
3)İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunacakkişi, kurum ve kuruluşların; görev, yetki veyükümlülükleri, belgelendirilmeleri ve yetkilendirilmeleriile sunulacak hizmetler kapsamında yer alan sağlık gözetimive sağlık raporları, kuruluşların fizikişartları ile kuruluşlarda bulundurulacak personel vedonanım.
4)İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunankişi, kurum ve kuruluşlardan işyeri tehlikesınıfı ve çalışan sayısına göre;hangi şartlarda hizmet alınacağı, görevlendirilecekveya istihdam edilecek kişilerin sayısı, işyerindeverilecek hizmet süresi ve belirlenen görevleri hangi hallerdeişverenin kendisinin üstlenebileceği.
5)İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğersağlık personelinin eğitimleri ve belgelendiril-meleri,unvanlarına göre kimlerin hangi sınıf belge alabilecekleri,işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğersağlık personeli eğitimi verecek kurumlarınbelgelendirilmeleri, yetkilendirilmeleri ile eğitim programlarınınve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesive belgelendirilmeleri, eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlarve düzenlenecek belgeler.
6)(Ek: 10/9/2014-6552/18 md.) 50’den az çalışanıbulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerinde işsağlığı ve güvenliği hizmetlerininüstlenilmesine ilişkin eğitim programları, eğitiminsüresi ve eğiticilerin nitelikleri ile görevlendirmeyeilişkin hususlar.
c)Risk değerlendirmesi ile ilgili olarak; risk değerlendirmesinin hangiişyerlerinde ne şekilde yapılacağı, değerlendirmeyapacak kişi ve kuruluşların niteliklerinin belirlenmesi,gerekli izinlerin verilmesi ve izinlerin iptal edilmesi.
ç)Sağlık Bakanlığının görüşüalınarak, işverenlerin işyerlerinde bu Kanun kapsamındayapmakla yükümlü oldukları kişisel maruziyete veçalışma ortamına yönelik gerekli kontrol, incelemeve araştırmalar ile fiziksel, kimyasal ve biyolojik etmenlerle ilgiliölçüm ve laboratuar analizlerinin usul ve esasları ile buölçüm ve analizleri yapacak kişi vekuruluşların niteliklerinin belirlenmesi, gerekli yetkilerin verilmesive verilen yetkilerin iptali ile yetkilendirme ve belgelendirme bedelleri.
d)Yapılan işin niteliği, çalışansayısı, işyerinin büyüklüğü,kullanılan, depolanan ve üretilen maddeler, iş ekipmanı veişyerinin konumu gibi hususlar dikkate alınarak acil durumplanlarının hazırlanması, önleme, koruma, tahliye, ilkyardım ve benzeri konular ile bu konularda görevlendirilecekkişiler.
e)Çalışanlara ve temsilcilerine verilecek eğitimler, bueğitimlerin belgelendirilmesi, iş sağlığı vegüvenliği eğitimi verecek kişi ve kuruluşlardaaranacak nitelikler ile mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunanişler.
f)Kurulun oluşumu, görev ve yetkileri, çalışma usul veesasları, birden çok kurul bulunması hâlinde bu kurullararasındaki koordinasyon ve iş birliği.
g)(Değişik: 4/4/2015-6645/5 md.) İşyerlerinde işindurdurulması, hangi işlerde risk değerlendirmesiyapılmamış olması durumunda işindurdurulacağı, durdurma sebeplerini gidermek için mühürleringeçici olarak kaldırılması, yenidençalışmaya izin verilme şartları, çoktehlikeli işler sınıfında yer alan başta maden veyapı olmak üzere işyerlerinde acil durdurmayı gerektirenhususlar, acil hâllerde işin durdurulmasına karar verilinceyekadar geçecek sürede alınacak tedbirlerin uygulanması.
ğ)(Değişik: 28/11/2017-7061/103 md.)Çevre ve ŞehircilikBakanlığı ve Afet ve Acil Durum YönetimiBaşkanlığı ile müştereken, büyükendüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılmasıiçin alınacak tedbirler, büyük endüstriyel kazaoluşabilecek işyerlerinin belirlenmesi ve sınıflandırılması,yeni kurulacak veya halen faaliyette bulunan işyerleri içinbüyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporununhazırlanması, incelenmesi, güvenlik raporu olmaması durumundaişin durdurulması veya işin devamına izin verilmesi vebüyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerininazaltılmasına ilişkin diğer hususlar.
(2)Birinci fıkranın (b) bendine göre işyeri hekimi vediğer sağlık personeline dair çıkarılanyönetmelikte yer alan işyeri hekimi ve diğer sağlıkpersonelinin eğitim programları, çalışmasüreleri, görev ve yetkilerine ilişkin hususlardaSağlık Bakanlığının uygungörüşü alınır.
(3)(Ek: 4/4/2015-6645/5 md.) Maden işyerlerinin hangilerindesığınma odalarının kurulabileceği ve buodaların teknik özelliklerine dair usul ve esaslarBakanlıkça bir yıl içinde çıkarılacakyönetmelikle düzenlenir. Bu teknik özellikler, ulusal veuluslararası standartlara uygun olarak belirlenir.”
7.Aynı Kanun'un “İdari paracezaları ve uygulanması” başlıklı 26.maddesinin birinci fıkrasının (n) bendi şöyledir:
“ (1) Bu Kanunun;
(…..)
n) 30 uncu maddesindeöngörülen yönetmeliklerde belirtilenyükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, uyulmayanher hüküm için tespit edildiği tarihten itibarenaylık olarak bin Türk Lirası,
(…..)
idari para cezası verilir.
(2) (Değişik:4/4/2015-6645/4 md.) Bu Kanunda belirtilen idari para cezaları, 14üncü maddede belirtilen bildirimyükümlülüğünü yerine getirmeyenlereuygulanacak idari para cezaları hariç gerekçesi belirtilmeksuretiyle Çalışma ve İş Kurumu il müdürünceverilir. 14 üncü maddede belirtilen bildirimyükümlülüğünü yerine getirmeyenleriçin uygulanan idari para cezaları hariç tahsil edilen idaripara cezaları genel bütçeye gelir kaydedilir. 14üncü maddede belirtilen bildirimyükümlülüğünü yerine getirmeyenlereuygulanacak idari para cezaları ise doğrudan Sosyal GüvenlikKurumunca verilir. Sosyal Güvenlik Kurumunca verilen idari paracezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 sayılıKanunun 102nci maddesi hükümleri uygulanır. Verilen diğeridari para cezaları tebliğinden itibaren otuz gün içindeödenir. İdari para cezaları tüzel kişiliğibulunmayan kamu kurum ve kuruluşları adına dadüzenlenebilir.”
8.Öte yandan, 30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı KabahatlerKanunu’nun 3. maddesini değiştiren 06/12/2006 tarihli, 5560sayılı Kanun’un 31. maddesi şöyledir.
“ (1) Bu Kanunun;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında, uygulanır.”
9.Kanun'un “Başvuru yolu” başlıklı27. maddesinin birinci fıkrası ise şöyledir:
“İdari para cezasıve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idariyaptırım kararına karşı, kararın tebliğiveya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
10.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN,Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ın katılımlarıylayapılan 16/10/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,İdare Mahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargıdosyasının ekinde adli yargı dosyası ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
11.Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra; gereğigörüşülüp düşünüldü:
12.Dava, 6331 sayılı Kanun’un 30. maddesineaykırılık nedeniyle aynı Kanun’un 26. maddesininbirinci fıkrasının (n) bendi uyarınca verilen idari paracezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
13.Olayda, davanın, İzmir Çalışma ve İşKurumu İl Müdürlüğü tarafından davacıadına 6331 sayılı Kanun uyarınca verilen idari paracezasının iptali istemiyle açıldığı, 6331sayılı Kanun’da ise, idari para cezası verilecekhususların düzenlendiği ancak idari para cezasınakarşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yerverilmediği, ayrıca, bu Kanun uyarınca Sosyal GüvenlikKurumu tarafından verilen idari para cezalarının tebliğ,itiraz ve tahsilinde 5510 sayılı Kanun'un 102. Maddesi hükümlerininuygulanacağı anlaşılmıştır.
14.Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
15.Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,görev konusunda taraflar için bir müktesep hakdoğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı,bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
16.Davanın açıldığı andaki kurallara göregörevli olan mahkeme, yeni bir kanun ile görevsiz hale gelmişise, (davanın açıldığı anda görevli olanve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen) mahkemeningörevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni kanundakigörev kuralının, değişikliğin yürürlüğegirmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dairintikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemecegörevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
17.Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
18.İncelenen uyuşmazlıkta, uygulanan idari para cezasının6331 sayılı Kanun uyarınca, İzmir Çalışmave İş Kurumu İl Müdürlüğünceverildiği,5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 6331 sayılı Kanun’dada bu Kanun uyarınca Çalışma ve İş Kurumuİl Müdürlüğünce verilen para cezasına itirazkonusunda görevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır.
19.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde, bu Kanun'un idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı belirtildiğinden, idaripara cezasına karşı açılan davanıngörüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27.maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,İzmir 2. İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulüile, Karşıyaka 1. Sulh Ceza Hâkimliğince verilen11/05/2023 tarih ve D.İş No.2023/1592 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. İzmir 2. İdare Mahkemesince yapılanBAŞVURUNUN KABULÜ ile, Karşıyaka 1. Sulh CezaHâkimliğince verilen 11/05/2023 tarih ve D.İş No.2023/1592sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
16/10/2023 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN