T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/462
KARAR NO : 2023/657
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: 6331 sayılı Kanun’un 30. maddesine aykırılık nedeniyle aynı Kanun’un 26. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendi uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :Y.S.F. Ürünleri GıdaTaş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili : Av.Ö.F.E
Davalı : Türkiye İş Kurumu GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. Y.E.Y
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Türkiye İş Kurumu Genel MüdürlüğüManisa Çalışma ve İş Kurumu İlMüdürlüğünün 07/03/2023 tarihli ve idari paracezası konulu 13500496 sayılı yazısı ile,Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,İzmir Rehberlik ve Teftiş Grup Başkanlığındanalınan müfettiş raporunda, 6331 sayılı İşSağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 30.maddesine aykırı davranıldığının tespitedildiğinden bahisle, davacı adına 6331 sayılıKanun’un 26. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendiuyarınca 20.874 TL idari para cezası verildiği davacıyabildirilmiştir.
2. Davacı vekili, idari para cezasınıniptali istemiyle adli yargı yerine başvuruda bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Turgutlu Sulh Ceza Hâkimliği 10/04/2023tarih ve D.İş No.2023/1293 sayılı kararıile, itiraza konu idari yaptırım kararının sulh cezahâkimliğince incelenebilecek kararlardan olmadığı,itirazı inceleme konusunda idari yargının görevliolduğu gerekçesiyle, başvurunun görev yönündenreddine karar vermiş, bu karara yapılan itiraz Ödemiş SulhCeza Hakimliğinin 22/05/2023 tarih ve D.İş. 2023/1330sayılı kararı ile kesin olarak reddedilmiştir.
4.Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Manisa 1. İdare Mahkemesi 31/07/2023 tarih veE.2023/681 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı Kanun'un19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesineve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince kararverilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"Davadosyasının yukarıda yer verilen mevzuat hükümleriyleincelenmesinden; idari para cezasına ilişkin dava konusu işlemin6331 sayılı İş Sağlığı veGüvenliği Kanunundan kaynaklandığı, anılanKanunda belirtilen idari para cezalarının 14. maddede belirtilenbildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlereuygulanacak idari para cezaları hariç, gerekçesi belirtilmeksuretiyle Çalışma ve İş Kurumu İlMüdürlerince verileceğinin, 14. maddede belirtilen bildirimyükümlülüğünü yerine getirmeyenlereuygulanacak idari para cezalarının ise doğrudan SosyalGüvenlik Kurumunca verileceğinin, Sosyal Güvenlik Kurumuncaverilen idari para cezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510sayılı Kanunun 102. maddesi hükümlerininuygulanacağının hüküm altınaalındığı, dava konusu işlemin de 6331 sayılıKanunun 14. maddesi uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumunca tesis edilenbir işlem olmadığı, aksine 6331 sayılı Kanunun26. maddesi uyarınca Manisa Çalışma ve İşKurumu İl Müdürlüğünce tesis edildiği, 14.maddede belirtilen yükümlülüğünün yerinegetirilmemesinden kaynaklı uyuşmazlıklar dışındakalan uyuşmazlıklar için 6331 sayılı Kanundaözel bir itiraz yolunun ve merciinin öngürülmemişolması nedeniyle, 5326 sayılı Kanunun 27/1. maddesiuyarınca, idari para cezasından kaynaklananuyuşmazlığın görüm ve çözümündeadli yargının görevli olduğu, bu nedenle bakılandavanın görev yönünden reddi gerektiği sonucunaulaşılmıştır."
III. İLGİLİ HUKUK
6. 6331 sayılı İşSağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “İş sağlığı vegüvenliği ile ilgili çeşitli yönetmelikler”başlıklı 30. maddesi şöyledir:
“(1)Aşağıdaki konular ile bunlara ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerledüzenlenir:
a)İlgili bakanlıkların görüşü alınarak,iş sağlığı ve güvenliğininsağlanması, sürdürülmesi ve mevcut durumuniyileştirilmesi amacıyla; işyeri bina ve eklentileri, işekipmanı, işin her safhasında kullanılan ve ortayaçıkan maddeler, çalışma ortam veşartları, özel risk taşıyan iş ekipmanı veişler ile işyerleri, özel politika gerektiren gruplarınçalıştırılması, işin özelliğinegöre gece çalışmaları ve postalar hâlindeçalışmalar, sağlık kurallarıbakımından daha az çalışılması gerekenişler, gebe ve emziren kadınların çalışmaşartları, emzirme odaları ve çocuk bakımyurtlarının kurulması veya dışarıdan hizmetalınması ve benzeri özel düzenleme gerektirebilecek konularve bunlara bağlı bildirim ve izinler ile bu Kanunun uygulanmasınayönelik diğer hususlar.
b)İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ileilgili olarak;
1)Çalışan sayısı ve tehlike sınıfıgöz önünde bulundurularak hangi işyerlerinde işyerisağlık ve güvenlik biriminin kurulacağı, bu birimlerinfiziki şartları ile birimlerde bulundurulacak donanım.
2)İşyeri sağlık ve güvenlik birimi ile ortaksağlık ve güvenlik biriminde görev alacak işyerihekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlıkpersonelinin nitelikleri, işe alınmaları,görevlendirilmeleri, görev, yetki ve sorumlulukları,görevlerini nasıl yürütecekleri, işyerindeçalışan sayısı ve işyerinin yer aldığıtehlike sınıfı göz önünde bulundurularak asgariçalışma süreleri, işyerlerindeki tehlikelihususları nasıl bildirecekleri, sahip oldukları belgeleregöre hangi işyerlerinde görev alabilecekleri.
3)İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunacakkişi, kurum ve kuruluşların; görev, yetki veyükümlülükleri, belgelendirilmeleri ve yetkilendirilmeleriile sunulacak hizmetler kapsamında yer alan sağlık gözetimive sağlık raporları, kuruluşların fizikişartları ile kuruluşlarda bulundurulacak personel vedonanım.
4)İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunankişi, kurum ve kuruluşlardan işyeri tehlikesınıfı ve çalışan sayısına göre;hangi şartlarda hizmet alınacağı, görevlendirilecekveya istihdam edilecek kişilerin sayısı, işyerindeverilecek hizmet süresi ve belirlenen görevleri hangi hallerdeişverenin kendisinin üstlenebileceği.
5)İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğersağlık personelinin eğitimleri ve belgelendiril-meleri,unvanlarına göre kimlerin hangi sınıf belge alabilecekleri,işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğersağlık personeli eğitimi verecek kurumlarınbelgelendirilmeleri, yetkilendirilmeleri ile eğitim programlarınınve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerininbelirlenmesi ve belgelendirilmeleri, eğitimlerin sonunda yapılacaksınavlar ve düzenlenecek belgeler.
6)(Ek: 10/9/2014-6552/18 md.) 50’den az çalışanıbulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerinde işsağlığı ve güvenliği hizmetlerininüstlenilmesine ilişkin eğitim programları, eğitiminsüresi ve eğiticilerin nitelikleri ile görevlendirmeyeilişkin hususlar.
c)Risk değerlendirmesi ile ilgili olarak; risk değerlendirmesinin hangiişyerlerinde ne şekilde yapılacağı, değerlendirmeyapacak kişi ve kuruluşların niteliklerinin belirlenmesi,gerekli izinlerin verilmesi ve izinlerin iptal edilmesi.
ç)Sağlık Bakanlığının görüşüalınarak, işverenlerin işyerlerinde bu Kanun kapsamındayapmakla yükümlü oldukları kişisel maruziyete veçalışma ortamına yönelik gerekli kontrol, incelemeve araştırmalar ile fiziksel, kimyasal ve biyolojik etmenlerle ilgiliölçüm ve laboratuar analizlerinin usul ve esasları ile buölçüm ve analizleri yapacak kişi vekuruluşların niteliklerinin belirlenmesi, gerekli yetkilerinverilmesi ve verilen yetkilerin iptali ile yetkilendirme ve belgelendirmebedelleri.
d)Yapılan işin niteliği, çalışansayısı, işyerinin büyüklüğü,kullanılan, depolanan ve üretilen maddeler, iş ekipmanı veişyerinin konumu gibi hususlar dikkate alınarak acil durumplanlarının hazırlanması, önleme, koruma, tahliye, ilkyardım ve benzeri konular ile bu konularda görevlendirilecekkişiler.
e)Çalışanlara ve temsilcilerine verilecek eğitimler, bueğitimlerin belgelendirilmesi, iş sağlığı vegüvenliği eğitimi verecek kişi ve kuruluşlardaaranacak nitelikler ile mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunanişler.
f)Kurulun oluşumu, görev ve yetkileri, çalışma usul veesasları, birden çok kurul bulunması hâlinde bu kurullararasındaki koordinasyon ve iş birliği.
g)(Değişik: 4/4/2015-6645/5 md.) İşyerlerinde işindurdurulması, hangi işlerde risk değerlendirmesiyapılmamış olması durumunda işindurdurulacağı, durdurma sebeplerini gidermek içinmühürlerin geçici olarak kaldırılması, yenidençalışmaya izin verilme şartları, çoktehlikeli işler sınıfında yer alan başta maden veyapı olmak üzere işyerlerinde acil durdurmayı gerektirenhususlar, acil hâllerde işin durdurulmasına karar verilinceyekadar geçecek sürede alınacak tedbirlerin uygulanması.
ğ)(Değişik: 28/11/2017-7061/103 md.)Çevre ve ŞehircilikBakanlığı ve Afet ve Acil Durum YönetimiBaşkanlığı ile müştereken, büyükendüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerininazaltılması için alınacak tedbirler, büyükendüstriyel kaza oluşabilecek işyerlerinin belirlenmesi vesınıflandırılması, yeni kurulacak veya halenfaaliyette bulunan işyerleri için büyük kaza önlemepolitika belgesi veya güvenlik raporunun hazırlanması,incelenmesi, güvenlik raporu olmaması durumunda işindurdurulması veya işin devamına izin verilmesi vebüyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerininazaltılmasına ilişkin diğer hususlar.
(2)Birinci fıkranın (b) bendine göre işyeri hekimi vediğer sağlık personeline dair çıkarılanyönetmelikte yer alan işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinineğitim programları, çalışma süreleri,görev ve yetkilerine ilişkin hususlarda SağlıkBakanlığının uygun görüşüalınır.
(3) (Ek: 4/4/2015-6645/5 md.) Madenişyerlerinin hangilerinde sığınma odalarınınkurulabileceği ve bu odaların teknik özelliklerine dair usul veesaslar Bakanlıkça bir yıl içindeçıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Bu tekniközellikler, ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarakbelirlenir.”
7.Aynı Kanun'un “İdari paracezaları ve uygulanması” başlıklı 26.maddesinin birinci fıkrasının (n) bendi şöyledir:
“ (1) Bu Kanunun;
….
n) 30 uncu maddesindeöngörülen yönetmeliklerde belirtilenyükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, uyulmayanher hüküm için tespit edildiği tarihten itibarenaylık olarak bin Türk Lirası,
…..
idari para cezası verilir.
(2)(Değişik: 4/4/2015-6645/4 md.) Bu Kanunda belirtilen idari paracezaları, 14 üncü maddede belirtilen bildirimyükümlülüğünü yerine getirmeyenlereuygulanacak idari para cezaları hariç gerekçesi belirtilmeksuretiyle Çalışma ve İş Kurumu ilmüdürünce verilir. 14 üncü maddede belirtilen bildirimyükümlülüğünü yerine getirmeyenleriçin uygulanan idari para cezaları hariç tahsil edilen idaripara cezaları genel bütçeye gelir kaydedilir. 14üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünüyerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezaları ise doğrudanSosyal Güvenlik Kurumunca verilir. Sosyal Güvenlik Kurumunca verilenidari para cezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510sayılı Kanunun 102 nci maddesi hükümleri uygulanır. Verilendiğer idari para cezaları tebliğinden itibaren otuz güniçinde ödenir. İdari para cezaları tüzelkişiliği bulunmayan kamu kurum ve kuruluşları adına dadüzenlenebilir.”
8. Öte yandan, 30/03/2005 tarihli ve 5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren06/12/2006 tarihli, 5560 sayılı Kanun’un 31. maddesişöyledir.
“ (1) Bu Kanunun;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b)Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veyamülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımınıgerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır.”
9. Kanun'un“Başvuru yolu” başlıklı 27.maddesinin birinci fıkrası ise şöyledir:
“İdaripara cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
10.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan16/10/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
11.Raportör-Hakim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
12. Dava, 6331 sayılı Kanun’un 30.maddesine aykırılık nedeniyle aynı Kanun’un 26.maddesinin birinci fıkrasının (n) bendi uyarınca verilenidari para cezasının kaldırılması istemiyleaçılmıştır.
13. Olayda, davanın, ManisaÇalışma ve İş Kurumu İlMüdürlüğü tarafından davacı adına 6331sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezasınıniptali istemiyle açıldığı, 6331 sayılıKanun’da ise, idari para cezası verilecek hususların düzenlendiğiancak idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin birdüzenlemeye yer verilmediği, ayrıca, bu Kanun uyarıncaSosyal Güvenlik Kurumu tarafından verilen idari paracezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 sayılıKanun'un 102. Maddesi hükümlerinin uygulanacağıanlaşılmıştır.
14. Yukarıda izah edilen düzenlemeleregöre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevlimahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
15. Görev kuralları kamu düzenineilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için birmüktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunlakabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
16. Davanın açıldığıandaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir kanun ilegörevsiz hale gelmiş ise, (davanınaçıldığı anda görevli olan ve fakat yeni kanunagöre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararıvermesi gerekeceği; ancak, yeni kanundaki görev kuralının,değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonraaçılacak davalarda uygulanacağına dair intikalhükümlerinin varlığı halinde, mahkemecegörevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
17. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
18.İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari paracezasının 6331 sayılı Kanun uyarınca, ManisaÇalışma ve İş Kurumu İlMüdürlüğünce verildiği, 5326 sayılıKanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırımtürlerinden biri olduğu, 6331 sayılı Kanun’da da buKanun uyarınca Çalışma ve İş Kurumu İlMüdürlüğünce verilen para cezasına itirazkonusunda görevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde, buKanun'un idari yaptırım kararlarına karşı kanun yolunailişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı belirtildiğinden, idaripara cezasına karşı açılan davanıngörüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27.maddesinin birinci fıkrası uyarınca adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
19. Yukarıda belirtilen hususlargözönünde bulundurularak, Manisa 1. İdare Mahkemesinceyapılan başvurunun kabulü ile, Turgutlu Sulh CezaHâkimliğince verilen 10/04/2023 tarih ve D.İş No.2023/1293sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Manisa 1. İdare Mahkemesince yapılanBAŞVURUNUN KABULÜ ile, Turgutlu Sulh Ceza Hâkimliğinceverilen 10/04/2023 tarih ve D.İş No.2023/1293 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
16/10/2023tarihinde, OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN