T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/368
KARAR NO : 2023/616
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: 5326 sayılı Kanun'da belirtilen yaptırım türleri haricinde, dış ticaret mevzuatı gereğince verilen taahhüde aykırı davranılması nedeniyle uygulanan cezaî müeyyide niteliğindeki işlemin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M.A
Vekilleri : Av. E.O,Av. E.A
Davalı : Elazığ İl Tarım veOrman Müdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin ithal ettiği hayvanlarınişletmesinde bulunmaması ve bu suretle taahhüdünüihlal etmesi nedeniyle 74 hayvan için 36.398,814 Euro olarak uygulanancezai yaptırım tutarının, sonradan yapılan incelemelerneticesinde, ihlalin ithal edilen 287 hayvanın tamamına ilişkinolması sebebiyle 146.301,306 Euro olması gerektiğinden,yaptırımın 36.398,814 Euro mahsup edildikten sonra 109.902,486Euro olarak uygulanmasına ilişkin Elazığ Valiliğiİl Tarım ve Orman Müdürlüğünün11/05/2022 tarih ve ...-5502856 sayılı işleminin iptaliistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2.Karakoçan Sulh Ceza Hâkimliği 24/08/2022 tarih veD.İş No:2022/145sayı ile,uyuşmazlığınesasını inceleyerek, "...muterizin Besilik Sığır İthalatı UygulamaTalimatı kapsamında aldığı izin ile Romanya’danithal ettiği 287 adet besilik hayvanı, mücbir sebep mevcutolmadan, millileştirilme tarihinden itibaren en az 5 ay süreylebeslemek, başkasına satmayacağı ve / veya devretmemekşeklinde üstelendiği taahhüde aykırı davranarak 5aylık bakmakla yükümlü olduğu hayvanlaraişletmesinde bu süre içerisinde bakmadığı, yinebu meyanda ithal edilen hayvanların Karakoçan ilçesindebulunan işletmeye getirilmediği, direkt olarak Diyarbakır ilinegötürüldüğü, muterizin taahhüdünüihlal ettiği, dolayısı ile muteriz hakkında düzenlenenidari para cezasının öngörülen usulde yasayauyarlı olduğu..."gerekçesiyledavacının yerinde görülmeyenitirazının reddine karar vermiş, davacı vekili bu kararaitiraz etmiştir.
3.Elazığ 1. Sulh Ceza Hâkimliği 13/10/2022 tarih veD.İş No:2022/4057sayı ile, "...muteriz hakkında uygulanan tazminat kararının idari paracezası kararı niteliğini haiz olmadığı,kararın idarenin tek taraflı bir şekilde kamu gücünedayanarak, üstün hak ve yetkileri çerçevesindeyaptığı bir idari işlem olduğu, bu durumun da 5326sayılı Kanun kapsamında bulunmadığı, tazminatailişkin itirazın çözümünde idari yargıyerinin görevli olduğu..."gerekçesiyleitirazınkabulüne,Karakoçan SulhCeza Hakimliğinin kararının kaldırılmasına,itiraza konu olan eylemi inceleme görev ve yetkisinin "Elazığ İdare Mahkemelerine"ait olduğu anlaşıldığından, itiraz hususunda buyönde tekrar değerlendirme yapılmak üzere dosyanınKarakoçan Sulh Ceza Hakimliğine gönderilmesine kesin olarakkarar vermiştir.
4. Karakoçan Sulh Ceza Hâkimliği21/10/2022 tarih veD. İş No:2022/289sayı ile, her ne kadar muterizce ElazığValiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğüncedüzenlenentazminat bedeline ilişkin para cezasına itirazdabulunulmuş ise de, 5236 sayılı Kanun'un 27/8 maddesiuyarında itiraza bakmaya İdare Mahkemesinin görevli olduğu,idari yaptırım kararının Sulh Ceza Hakimliğinceincelenebilecek kararlardan olmadığıgerekçesiyle,başvurunun 5236 sayılı Kanunun 28/1-bmaddesi gereğince görev yönünden reddine karar vermiş,bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Dosya kapsamı birbütün olarak değerlendirildiğinde; ElazığValiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğütarafından muteriz hakkında uygulanan 109.902,486 EUROtutarındaki yaptırımın "Besilik Sığırİthalatı ve Uygulama Talimatı" kapsamında ve yinemuteriz tarafından bu talimata bağlı olarak 05/08/2019 tarihindeverilen 02355 numaralı taahhüde istinaden düzenlendiği,yaptırım tutanaklarında 5326 sayılı Kabahatler Kanunukapsamında kabahat olarak nitelendirilebilecek bir durumun mevcutolmadığı, kabahate dayanak teşkil eden herhangi biraçık kanun maddesinin de gösterilmediği, bu kapsamda 5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun 4/1. maddesinin "Hangi fiillerinkabahat oluşturduğu, kanunda açıkçatanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşullarıbakımından belirlediği çerçeve hükmüniçeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle dedoldurulabilir." hükmünü amir olduğu ve yine aynımaddenin 2. fıkrası ile ise kabahatlerin türü, süresive miktarı ancak kanunla belirlenebileceğinin hükümaltına alındığı, buna göre başvurudilekçesi, ekleri ve kurum cevabi yazısının incelenmesisonucunda; muteriz hakkında uygulanan tazminat kararının idaripara cezası kararı niteliğini haiz olmadığı,kararın idarenin tek taraflı bir şekilde kamu gücünedayanarak, üstün hak ve yetkileri çerçevesindeyaptığı bir idari işlem olduğu, bu durumun da 5326sayılı Kanun kapsamında bulunmadığı, tazminatailişkin itirazın çözümünde idari yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılarak, başvurunungörev yönünden reddine dair aşağıdakişekilde hüküm tesis edilmiştir."
5.Davacı vekilibu kez aynı istemleidari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
6. Elazığ 2. İdare Mahkemesi 25/01/2023tarih ve E.2022/1791 sayı ile, davanın görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadarbu dava hakkında karar verilmesinin ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"5326 sayılı Kanun'un3. maddesinde, bu Kanunun idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlindeuygulanacağı belirtilmiş; 27. maddesinin 1. fıkrasındaise idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği kuralaltına alınmıştır. Bu nedenle, 5326 sayılıKabahatler Kanunu'nun genel hükümleri gereğince, her ne kadardavaya konu işlemde Kabahatler Kanunu'na atıfyapılmamış ise de işlemin dayanağınınKabahatler Kanunu olduğu ve bu işleme karşı sulh cezamahkemesine başvurulması gerektiğianlaşılmaktadır."
7.2247sayılı Kanun'un 19., 21. ve 16. maddeleri uyarıncaDanıştay Başsavcısı ile Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının yazılı düşünceleri istenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCELERİ
8.Danıştay Başsavcısı, dava konusu işlemin 5326sayılı Kanun'da belirtilen yaptırım türleri haricindedış ticaret mevzuatı gereğince verilen taahhüdeaykırı davranılması nedeniyle
uygulanancezaî müeyyide niteliğinde olmasıkarşısında, bu işlemin iptali istemiyle açılandavanın görüm ve çözüm yerinin idarîyargı olduğu yolunda düşünce vermiştir.
9.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, dava konusu işlemin5326 sayılı Kanun'da belirtilen yaptırım türleriharicinde dış ticaret mevzuatı gereğince verilentaahhüde aykırı davranılması nedeniyle uygulanan cezaimüeyyide niteliğinde olması karşısında, kamugücü kullanılarak tek yanlı irade ile tesis edilmişidari işlem niteliğinde olduğu kabul edilen bu işleminiptali istemiyle açılan davanın idari yargı yerincegörülmesi gerektiği yolunda düşüncevermiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
Mevzuat
10.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerinegetirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlemniteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimdeyargı kararı veremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
11.5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Tanım" başlıklı2. maddesişöyledir:
"Kabahatdeyiminden; kanunun, karşılığında İdarîyaptırım uygulanmasını öngördüğühaksızlık anlaşılır."
12.Aynı Kanun'un "Genel kanunniteliği" başlıklı 3. maddesişöyledir:
“(Değişik:6/12/2006-5560/31 md.)
(1) Bu Kanunun;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
Uygulanır. ”
13.Aynı Kanun'un "Kanunilik ilkesi"başlıklı 4. maddesi şöyledir:
"(1) Hangi fiillerin kabahatoluşturduğu, kanunda açıkçatanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşullarıbakımından belirlediği çerçeve hükmüniçeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle dedoldurulabilir.
(2) Kabahatkarşılığı olan yaptırımlarıntürü, süresi ve miktarı, ancak kanunlabelirlenebilir."
14.Aynı Kanun'un "Yaptırımtürleri" başlıklı 16. maddesişöyledir:
" (1)Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir. "
15.Aynı Kanun'un "Başvuru yolu"başlıklı 27. maddesinin 1., 2. ve 8. fıkrasışöyledir:
"(1) İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararınakarşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren engeç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesinebaşvurulabilir. Bu süre içinde başvurununyapılmamış olması halinde idarî yaptırımkararı kesinleşir.
(2) Mücbir sebebinvarlığı dolayısıyla bu süreningeçirilmiş olması halinde bu sebebin ortadankalktığı tarihten itibaren en geç yedi güniçinde karara karşı başvuruda bulunulabilir. Bubaşvuru, kararın kesinleşmesini engellemez; ancak, mahkemeyerine getirmeyi durdurabilir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.)İdarî yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarîyargının görev alanına giren kararların da verilmişolması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkinhukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiylebirlikte idarî yargı merciinde görülür."
16.2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi HakkındaKanun'un "Ek mâlîyükümlülükler" başlıklı 3.maddesinde; ithalat, ihracat veya dış ticaret işlemleriüzerine konulan ek mâlî yükümlülüklerinnevi, miktarı, tahsili, takibi, iadesi, gerektiğindebütçeye irat kaydedilmesi, bir fonda toplanması ve fonunkullanım esaslarının Cumhurbaşkanı kararındagösterileceği, ek mali yükümlülüklerin tahsilinde6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsûlüHakkında Kanun uygulanacağı kuralabağlanmıştır.
17.4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 55. maddesinin 2.fıkrasında, Cumhurbaşkanı'nın kamu ahlakı, kamudüzeni, kamu güvenliği, insan, hayvan ve bitki sağlıkve hayatlarının korunması, sanatsal, tarihî veyaarkeolojik değeri olan ulusal hâzinelerin korunması,fikrî ve sınâî mülkiyet haklarınınkorunması gerekçeleri ile eşyanın gümrükçeonaylanmış bir işlem veya kullanıma tâbitutulabileceği, yasaklama veya kısıtlamalar koyabileceğikural altına alınmıştır.
18.05/03/2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün Güvenliğive Teknik Düzenlemeler Kanunu'nun "Uygulamamevzuatı" başlıklı 24. maddesişöyledir:
"(1) Teknik düzenlemelerinhazırlanmasına ilişkin usûl ve esaslar ile AvrupaBirliği teknik mevzuatını uyumlaştırmak ve piyasagözetimi ve denetimi yapmakla yetkili kuruluşlarınbelirlenmesine ilişkin usûl ve esaslar Cumhurbaşkanıncabelirlenir.
(2) Bu Kanun kapsamında yeralan;
a)Piyasa gözetimi ve denetimi,“CE” işareti, uygunluk değerlendirmekuruluşları ve onaylanmış kuruluşlar ile bildirimlereilişkin usûl ve esaslar Cumhurbaşkanıncayürürlüğe konulan yönetmeliklerle,
b)Uygunluk değerlendirmeyöntemleri, ticarette teknik engellerin önlenmesi, teknik mevzuatuyumu, elektronik ticarette piyasa gözetimi ve denetimi, genelürün güvenliği ve bu Kanunun uygulanmasınıilgilendiren diğer hususlara ilişkin usûl ve esaslarBakanlık tarafından, belirlenir."
19.Aynı Kanun'un "Yürürlüktenkaldırılan Kanun" başlıklı 25. maddesişöyledir:
"29/6/2001 tarihli ve 4703sayılı Ürünlere İlişkin Teknik MevzuatınHazırlanması ve(1) 29/6/2001 tarihli ve 4703 sayılıÜrünlere İlişkin Teknik MevzuatınHazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanunyürürlükten kaldırılmıştır.
(2) Mevzuatta 4703 sayılıKanuna yapılan atıflar bu Kanuna yapılmış kabuledilir."
20.AynıKanun'un "Geçişhükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) 24 üncü maddedebelirtilen düzenlemeler yürürlüğe konuluncaya kadar,4703 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen uygulamamevzuatı ile 4703 sayılı Kanuna dayanılarakyürürlüğe konulan teknik düzenlemelerin bu Kanunaaykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devamedilir.
(2) Cumhurbaşkanınca yenibir karar yürürlüğe konuluncaya kadar, dışticarete konu ürünlerin uygunluk denetimlerine ilişkin 28/1/2013tarihli ve 2013/4284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ileyürürlüğe konulan Teknik Düzenlemeler RejimiKararı hükümlerinin uygulanmasına devam olunur."
21.Aktarılan yasal düzenlemeler gereğince, 15/09/2022 tarihli ve31954 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 14/09/2022 tarihli ve6038 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile,"Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararı"yürürlüğe konulmuş olup, dava konusu işlem tarihiitibarıyla yürürlükte bulunmaktadır.
22.Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararı'nın amacı; dışticarete konu ürünlerin güvenli ve ilgili teknikdüzenlemelere uygun olmasını sağlamak, buçerçevede ilgili teknik mevzuatın dış ticareteuyarlanması, uygulanması, ithalatta ve ihracatta denetimyapılması veya yaptırılması, denetim yapacakkuruluşların tespiti ile teknik düzenlenmesine uygun vegüvenli olmayan ürünlerin ithalat ve ihracatınınönlenmesine dair usûl ve esasları belirlemek, dışticarette teknik engellerin önlenmesine yönelikçalışmalar yapmak, teknik düzenlemeler ile ürüngüvenliği ve denetimine dair mevzuat, politika ve uygulamalarıkoordine etmek ve söz konusu mevzuat, politika ve uygulamalarınuluslararası yükümlülüklere uygunluğunusağlamaktır.
23.Anılan Karar'ın "Uygulanacakmüeyyideler" başlıklı 13. maddesinin 1.fıkrasında; bu karara, bu karara dayalı mevzuata,yazılı bildirimlere, talimatlara ve taahhütnamelereaykırı hareket edenler, sahte belge kullananlar ve belgelerdetahrifat yapanlar hakkında, ilgili mevzuat hükümleri saklıkalmak kaydıyla, fiilin ağırlığına göreayrıca fıkrada sayılan müeyyidelerden biri veyabirkaçının uygulanacağı, d) bendinde ise;taahhütname alınan durumlarda, taahhütnamede belirtilenürünün ihracat için FOB ve ithalat için CİFdeğerinin % 60'ının, firmanın bağlı olduğuvergi dairesince ilgiliye tebliğ tarihindeki Türkiye CumhuriyetMerkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacakTL karşılığının, 2976 sayılıDış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 3. maddesi ve6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsûlüHakkında Kanun hükümleri çerçevesinde vergidairesince tahsil edileceği ve bütçeye gelirkaydedileceği belirtilmiştir.
24.Bu Kararın 14. maddesiyle yürürlükten kaldırılan22/02/2013 tarihli ve 28567 sayılı Resmi Gazete'de yayımlananBakanlar Kurulunun 28/01/2013 tarihli ve 2013/4284 sayılı Kararıile yürürlüğe konulan Teknik Düzenlemeler RejimiKararı'nın "Uygulanacakmüeyyideler" başlıklı 14. maddesi,Cumhurbaşkanı Kararı eki Kararın 13. maddesi ile aynışekilde düzenlenmiştir.
25.5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı,Gıda ve Yem Kanunu'nun "Amaç"başlıklı 1. maddesi şöyledir:
" (1) Bu Kanunun amacı,gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı,bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı verefahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunmasıda dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır."
26.AynıKanunun"İthalat veihracatta resmî kontroller, gümrükler ve sınırkontrol noktaları" başlıklı 34. maddesişöyledir:
"(1) Bakanlık bu Kanunkapsamına giren ürün ve canlı hayvanlar ile ilgili ithalatve ülkeye giriş koşulları ile kontrol esaslarınıbelirler. Ülkeye girişi yapılacak ürün ve canlıhayvanlar bu Kanun hükümlerine uygun olmalıdır.Bakanlık, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeyegirişinde bu Kanun hükümlerine uygun olupolmadığı ile ilgili resmî kontrolleriyürütür. Bu Kanuna uygun olmayanların ülkeyegirişine izin verilmez.
(2) İthalatçı veyamaldan sorumlu yetkili temsilcisi, ülkeye giriş yapacak canlıhayvan ve hayvansal ürünler ile ilgili Bakanlığa önbildirimde bulunmak zorundadır. Bakanlık bunlarındışında kalan ürünler için de risk esasınagöre ön bildirim zorunluluğu getirebilir.
(3) Gümrük ve serbestbölge müdürlüklerince, Bakanlığın izniolmaksızın canlı hayvan ve hayvansal ürünler ile bitkive bitkisel ürünlerin ülkeye, serbest bölgelere girişineveya buralarda herhangi bir işleme tâbi tutulmasına izinverilmez. Bakanlık gümrük depolarına ve serbestbölgelere canlı hayvan ve ürünlerin girişi,çıkışı ve depolanmasında insan, bitki ve hayvansağlığının korunmasına yönelik ilavetedbirler getirebilir. Hayvansal olmayan ürünlerle ilgili karantinatedbirlerine ilişkin bilinen veya yeni ortaya çıkan risklidurumlarda, Bakanlığın bildirimi üzerine, ilgiligümrük ve serbest bölge müdürlükleri bumalların ülkeye ve serbest bölgelere girişine izin vermez.Bakanlık, ülkeye giriş yapacak canlı hayvan veürünlerle ilgili insan, bitki ve hayvan sağlığıyönünden herhangi bir risk görmesi durumunda, karantina,girişi veya piyasaya arzını engelleme gibi gerekli güvenlikönlemlerini almaya ve yaptırımları uygulamaya yetkilidir.
(4) Bakanlık, bu Kanunkapsamında ülkeye giriş yapacak ve kontrole tâbi tutulacakcanlı hayvan ve ürünlerle ilgili bilgileri hazırlar veGümrük Müsteşarlığına bildirir.Gümrük Müsteşarlığı, TürkiyeGümrük Bölgesine gelen ürünlere ilişkin bilgileriBakanlığa iletir ve her kurum kendi görev alanlarına girenkonularda eşgüdüm ve işbirliği hâlinde bu Kanunkapsamındaki canlı hayvan ve ürünlerin ülkeyegiriş ve çıkış işlemlerinin yapılmasınısağlar.
(5) Bakanlık, resmîkontrol sonucu ülkeye girişi uygun olmayan canlı hayvan,ürün ve diğer maddeleri alıkoyar. Bunlara, sahibininbilgisi dâhilinde, karantina altına alma, geri gönderme,özel işleme tâbi tutma, esas kullanım amacıdışında başka bir amaçla kullanılmasınaizin verme veya itlaf ve imha önlemlerinden bir veyabirkaçını uygular veya uygulatır. Bu önlemler,insan, bitki ve hayvan sağlığı ile çevre içindoğrudan ya da dolaylı herhangi bir olumsuz etkiye sebep olmayacakşekilde uygulanır. Bu iş ve işlemler içinyapılacak tüm masraflar sahibi tarafındankarşılanır. İmha ve itlaf hâlindeBakanlıkça herhangi bir tazminat ödenmez.
(6) Canlı hayvan veürünlerin ihracatında yapılan resmî kontrollerde,alıcı ülkenin farklı bir talebinin olmamasıhâlinde, bu Kanun hükümleri dikkate alınır. Sağlıkiçin tehlike oluşturanlar hariç, bu Kanunhükümlerine uygun olmayan ürünler, alıcıülkenin mevzuatına uygun olması ya da alıcıülkeye ürünle ilgili açıklamalar yapılmasıve alıcı ülkenin kabul
etmesi durumunda ihraçedilebilir. İhracatçı, Bakanlığınalacağı her türlü tedbire uymaklayükümlüdür.
(7) Ülkemizin taraf olduğuikili veya çok taraflı uluslararası anlaşmalarınvarlığı hâlinde, ithalatta ve ihracatta söz konusuanlaşma hükümleri geçerli olur.
(8) İhraç edilen ancakçeşitli nedenlerle geri dönen canlı hayvan veürünler, geri dönme sebebi de dikkate alınarak, geridönen canlı hayvan ve ürünün, ihraç edilenleaynı olduğuna ilişkin tespit yapıldıktan sonra,Bakanlıkça resmî kontrole tâbi tutulur. Kontrol sonucumevzuata uygun olan canlı hayvan ve ürünlerin girişine izinverilir. Uygun olmayan canlı hayvan ve ürünler içinaşağıdaki tedbirlerden biri uygulanır:
a) Yeniden ihraç edilir.
b) Karantina altınaalınır.
c) Özel işleme tâbitutulur.
ç) Esas kullanımamacı dışında başka bir kullanımamaçlı girişine izin verilir.
d) İtlaf ve imha edilir.
(9) Bakanlık, canlıhayvan, hayvansal ürünler ile bitki, bitkisel ürün veahşap ambalaj malzemelerinin ülkeye giriş yapacağısınır kontrol noktaları kurar. Takip ile ilgili bilgi sisteminioluşturur ve işletir. Ülkeye girişi yapılacakdiğer ürünler ile ilgili gümrük girişkapılarını GümrükMüsteşarlığı ile birlikte belirler.
(10) Bakanlık, ihraçedilecek canlı hayvan ve ürünlerin gümrükçıkış kapılarını GümrükMüsteşarlığı ile birlikte belirler.
(11) Ev ve süshayvanlarının ticarî olmayan hareketleri ile yolcu beraberiürünler ile ilgili hususlar Bakanlıkça belirlenir.
(12) Bu maddenin uygulanmasıile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacakyönetmelik ile belirlenir."
27.Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık GenelMüdürlüğünce hazırlanan 04/07/2019 tarihli,E.2039392 sayılı Olur ile Damızlık ve BesicilikSığır İthalatı Uygulama Talimatı, belirtilenKanunlar ve Karar çerçevesinde yürürlüğekonulmuştur. Talimatın Ç) Yaptırımlarbölümünde: "1-Bu talimatkapsamında yapılacak besilik sığır ithalatı ileilgili sağlık, nakil, kimliklendirme, karantinaya ilişkinişlemler ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, BitkiSağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamında olandiğer hususlarda, bu kanunun ilgili hükümleri uygulanır.
2-Bu talimat kapsamında alınantaahhütnameleri ihlal edenler hakkında 22/02/2013 tarih ve 28567sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2013/4284 sayılıTeknik Düzenlemeler Rejimi Kararı'nın 14 ncü maddesininbirinci fıkrasının (d) bendinde "Taahhütnamealınan durumlarda, taahhütnamede belirtilen ürününihracat için FOB ve ithalat için CİF değerinin%60'ının, firmanın bağlı bulunduğu vergidairesince ilgiliye tebliğ tarihindeki Türkiye Cumhuriyet MerkezBankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak TLkarşılığının, 02/02/1984 tarihli ve 2976sayılı Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca, 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsûlüHakkında Kanun hükümleri çerçevesinde vergidairesince tahsil edilerek bütçeye gelir kaydedilmesi hükmüuygulanır." kuralına yer verilmiştir.
28.Talimata ekli EK-3a "Kendiişletmesi adına besilik sığır ithal edecekleriçin verilecek Taahhütname" şöyledir:"Besicilik Sığırİthalatı Uygulama Talimatı kapsamında ithal edeceğimizbesilik sığırları, Hayvancılık Bilgi Sisteminde(Turkvet) adıma tescilli işletmemde, mücbir sebeplerdışında, besi işletmesi kapasite raporunda belirtilmişolan miktar kadar bir veya birden fazla kontrol belgesi alarak ithal etmemhalinde her bir parti ithal edeceğim besilik sığırlarımillileştirme tarihinden itibaren en az beş ay beslemekkoşuluyla; besi formunu tamamlayana kadar besidetutacağımı, başkasına satmayacağımıve/veya devretmeyeceğimi taahhüt ederim.
Aksi halinde; 22/02/2013 tarih ve 28567 sayılıResmi Gazete’de yayımlanan 2013/4284 sayılı TeknikDüzenlemeler Rejimi Kararı'nın 14 ncü maddesinin birincifıkrasının d) bendi; "Taahhütname alınandurumlarda, taahhütnamede belirtilen ürünün ihracatiçin FOB ve ithalat için CİF değerinin%60’ının, firmanın bağlı bulunduğu vergidairesince ilgiliye tebliğ tarihindeki Türkiye Cumhuriyet MerkezBankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak TLkarşılığının, 2/2/1984 tarihli ve 2976sayılı Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca, 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsûlüHakkında Kanun hükümleri çerçevesinde vergidairesince tahsil edilerek bütçeye gelir kaydedilmesi. ”hükmü gereğince ilgili vergi dairesine gerekli ödemeyiyapacağımı peşinen kabul, beyan ve taahhüt ederim."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
29. UyuşmazlıkMahkemesinin Muammer TOPAL’ın Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 16/10/2023 tarihlitoplantısında; dosya üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
30.Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK'in, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
31.Dava, davacının yurt dışından ithal ettiğibesilik hayvanların mevzuata ve taahhütlerine aykırıolarakişletmesinde bulunmadığından bahisleidarecetesisedilen cezai yaptırıma ilişkin işleminiptali istemiyleaçılmıştır.
32.Dava dosyalarının incelenmesinden, davacının Turkvet veritabanında kayıtlı olan Karakoçan MerkezKırkpınar adresindeki TR23-9565 numaralı Hayvancılıkİşletmesine Romanya'dan ithal hayvan getirmek için davalıidareye başvurduğu, Damızlık ve BesicilikSığır İthalatı Uygulama Talimatındakişartları taşıdığı belirlenerekbaşvurunun kabul edilmesi üzerine, Talimat eki Ek-3a'da yer alanTaahhütnameyi Karakoçan Noterliğinde 05/08/2019 tarihli, 2355kayıt numarası ile imzalayıp onaylattıktan sonradavalıya verdiği, bu taahhüde istinaden Romanya'dan 4 partihalinde toplam 287 baş hayvanın ithalatına Tarım ve OrmanBakanlığı tarafından izin verildiği ve partilerhalinde Ülkemize girişinin yapıldığı,Taahhütname gereğince ithal edilen hayvanlarıntamamının davacının anılan işletmesinde karantinaaltında olması gerekirken, hayvanların birbölümünün farklı bir hayvancılıkişletmesinde davalı idarece tespit edildiği, işletmedetespit edilmeyen 74 baş hayvan için Taahütname ihlalinedeniyle 58.977 Euro'nun CİF değerinin %60'ı olan 36.398,814Euro cezâî müeyyide uygulandığı, daha sonra karantinaihlaline ilişkin Diyarbakır CumhuriyetBaşsavcılığınca başlatılan cezasoruşturmasında yer alan iddialar nedeniyle BakanlıkMüfettişleri tarafından yapılan İdarîsoruşturma sonucu düzenlenen raporda; Veteriner Giriş Belgesiile ülkeye giriş yapan hayvanlarıntaşındığı araçlara ait plakaların PlakaTakip Sistemi ile yapılan kontrollerinde araçlarınElazığ ili çevre yolundan Diyarbakır ilinegeçtiği, Karakoçan ilçesine ve davacınınişletmesine hayvanların hiç gitmediği, Diyarbakırilinde tespit edildiğinin bildirildiği, Romanya'dan ithal edilen 78baş hayvanın yanı sıra 287 baş hayvanıntamamı işletmeye girmediğinden, daha önce davacıadına uygulanan 36.398,814 Euro cezâî müeyyidenin bunedenle eksik uygulandığından bahisle toplam cezai müeyyidetutarının 146.301,3 Euro olduğu, önceden verilen cezamiktarı dikkate alınarak 109.902,486 Euro cezaîmüeyyidenin Damızlık ve Besicilik Sığırİthalatı Uygulama Talimatı'nın Ç)Yaptırımlar ana başlığının 2. maddesigereğince dava konusu edilen Elazığ Valiliği İlTarım ve Orman Müdürlüğünün 11/05/2022tarihli, 5502856 sayılı işlemiyle, yazının tebliğtarihindeki Türk Lirası karşılığınınbağlı olduğu vergi dairesine ödenmesi, ödenmeyencezanın kesinleşmesi halinde takip ve tahsil işlemlerinin 6183sayılı Kanun kapsamında yerine getirileceğininbildirildiği, bunun üzerine adli ve idari yargı yerlerindebakılan davaların açıldığıanlaşılmıştır.
33.Davacı ve idare mahkemesi tarafından uyuşmazlığınidari para cezası olarak nitelendirilmesi nedeniyle, 5326 sayılıKanun kapsamında değerlendirme yapıldığında;dış ticarete ilişkin Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararıkapsamında verilmesi zorunlu olan taahhütnamenin ihlal edilmesinedeniyle uygulanan müeyyidelerin, 5326 sayılıKanun'unöngördüğü yaptırım türleriarasında yer almadığı ve kabahatler nedeniyle verilenİdarî para cezası niteliğitaşımadığı görüldüğünden,uyuşmazlık Kabahatler Kanunu kapsamına girmemektedir.
34.Somut olay ve mevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde,davacının Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararı ile bu kararadayalı mevzuatla öngörülen talimatlara göre vermekdurumunda olduğu taahhütname üzerine, canlı besihayvanlarını Tarım ve Orman Bakanlığıtarafından verilen izin uyarınca ithal ettiği, partiler halindeülkemize girişinin yapıldığı, Talimat veTaahhütname gereğince ithal edilen hayvanlarıntamamını davacının kendi işletmesinde karantinaaltına alması gerekirken, hayvanların davacıya aithayvancılık işletmesinde bulunmadığınıntespit edildiğinden bahisle söz konusu Karar ve Damızlık veBesicilik Sığır İthalatı UygulamaTalimatı'nın Ç) Yaptırımlar anabaşlığının 2. maddesi ve Talimat gereğincevermiş olduğu taahhüdü ihlal etmesi nedeniyledüzenlenen dava konusu cezaî müeyyidenin vergi dairesineödenmesi, ödenmeyen cezanın kesinleşmesi halinde takip vetahsil işlemlerinin 6183 sayılı Kanun kapsamında yerinegetirileceğinin bildirilmesi yolundaki işlemin; kamu hizmetininyürütülmesi sırasında mevzuat ile tanınan yetkive sorumluluklar kapsamında, idare işlevine ilişkin olarakidarece kamu gücü kullanılmak suretiyle tek yanlı iradebeyanı ile tesis edilen işlem niteliğitaşıdığı sonucuna varılmıştır.
35.Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin 5326sayılı Kanun'da belirtilen yaptırım türleri haricindedış ticaret mevzuatı gereğince verilen taahhüdeaykırı davranılması nedeniyle uygulanan cezaîmüeyyide niteliğinde olması karşısında, buişlemin iptali istemiyle açılan davanın görümve çözümü idarî yargı yerine aitbulunmaktadır.
36.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Elazığ 2. İdare Mahkemesinin 25/01/2023 tarih ve E.2022/1791sayılı başvurusununreddi gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Elazığ 2. İdare Mahkemesinin 25/01/2023 tarih ve E.2022/1791sayılı BAŞVURUSUNUNREDDİNE,16/10/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN