T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/430
KARAR NO : 2023/618
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: İdarece yapılan yol genişletme çalışmaları nedeniyle oluşan heyelan ve diğer nedenlerle davacıya ait taşınmazda meydana gelen zararların tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : İ.G
Vekili : Av. İ.V
Davalı : Karayolları GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. B.K
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, Artvin ili,... Köyünde bulunan ...ada,... parsel sayılıtaşınmazın tapuda müvekkili adına kayıtlıolduğunu, bölgede davalı İdare tarafından var olankarayolunun genişletmesi kapsamında yapılançalışmalar sırasında taşınmaz dayarıklar oluşarak kaymalar başladığını; davakonusu taşınmaz üzerinde meyve ve sulu sebze tarımıyapılmakta iken, yapılan bu çalışmalarsırasında oluşan kaymalar ve heyelan nedeniyle sulu tarımyapılmasının olanaksız hale geldiğini,taşınmazda tarım yapmanın can güvenliği riskioluşturduğunu, taşınmazın bu konumu nedeniyle serbestpiyasada alıcı bulamadığını, böyleliklemülkiyet hakkının kısıtlandığını,yan taşınmaz için Artvin Asliye Hukuk Mahkemesinceyapılan tespitten de anlaşılacağı üzeretaşınmaz üzerinde bulunan konutun bir kısmınınkayma düzlemi içerisinde kaldığı, mevsimselkoşullar ve konutun şev düzlemine yakınlığıve zemin nitelikleri dikkate alındığında zeminin subakımından dolgun hale geldiğinde kütle hareketlerinindevam edebileceği ve konutun da bu durumdan etkilenerek hasargöreceği dolayısıyla taşınmazda sulu tarımda yapılamayacağının belirtildiğini, zararındevam etmesi ve can ve mal güvenliği risklerinin artmasıkarşısında müvekkilinin 04/01/2018 tarihli yazı ileidareden müvekkilinin zararının tazmin edilipedilmeyeceğinin, taşınmazının kamulaştırıpkamulaştırılamayacağının talep edildiğini,ancak idareden yasal süre içerisinde bu konuda cevabi yazıgelmediği gibi herhangi bir işlem de tesis edilmediğinibelirterek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere, Artvinili, ... Köyünde bulunan ...ada,... parsel numaralıtaşınmazın, davalı idarenin eylem ve işlemlerineticesinde meydana gelen zararların tazminine, şimdilik 5.000 TL' nindava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizleri ile birlikte tahsilinekarar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Rize İdare Mahkemesi 20/09/2019 tarih veE.2018/203, K.2019/642 sayı ile,uyuşmazlığın Kamulaştırma Kanunu'nun 12.maddesinde düzenleme altına alman kısmi kamulaştırmamüessesesi çerçevesinde adli yargı yerinde görüleceğigerekçesiyle, 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 15/1-a hükmü uyarınca davanın görevyönünden reddine kesin olarak karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...mevzuat veyargı içtihatları çerçevesindeuyuşmazlık değerlendirildiğinde; davacı vekilincetaşınmazların kamulaştırılması vezararlarının tazmin edilmesi talebiyle miktar içermeyendilekçe ile davalı idareye müracaat edildiği, davalıidarece talebin zımnen reddi üzerine iş bu davanınaçıldığı, zararın meydana gelmesindenöncesinde taşınmazın bir kısmıaçısından kamulaştırma mevzuatıçerçevesinde bir sürecin yürüdüğü,öte yandan, 18/07/2019 tarihinde yapılan keşiftebilirkişilerce hazırlanan 18/09/2019 havale tarihli bilirkişiraporunda, zararın, bir plan ve projeye dayalı olan yolinşasında idarenin hizmet kusuru teşkil eden bir eylemindendoğduğunun iddia edilmeyip, dava konusu taşınmazınkarayolu ile olan sınır hattı boyunca yapılmışolan yol kazısı sonrasında inşa edilmiş olanyaklaşık 10 m yüksekliğinde istinat duvarınınüst kısmında yer yer 4-5 metre yüksekliğindeaçık şev yüzeylerininbırakıldığından kaynaklanması nedeniyletaşınmazın heyelana maruz konuma geldiği gibi idareninhaksız fiilerinden kaynaklı sebeplerle söz konusu zararınoluştuğunun iddia olunduğu, davalı idareye yapılanbaşvurunun da taşınmazlarınkamulaştırılması istemi olduğu vetaşınmazların sürekli olarak kullanılamaz halegeldiği iddialarıyla taşınmazların tamamınındeğerinin karşılanmasına ilişkin taleplere davadilekçesinde yer verildiği birlikte değerlendirildiğinde,uyuşmazlığın Kamulaştırma Kanunu'nun 12.maddesinde düzenleme altına alınan kısmikamulaştırma (mücavir alan kamulaştırması)müessesesi çerçevesinde çözümleneceğisonuç ve kanaatine varılmıştır. "
3.Davacı vekili bu kez aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Artvin Asliye Hukuk Mahkemesi 23/03/2023 tarih veE.2020/15 sayı ile, davacıya ait taşınmazdameydana geldiği iddia olunan zararın, davalı idarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yolunyapımı ve işletilmesinden ileri geldiği, söz konusuzararın tazmini istemine yönelik uyuşmazlığın isetam yargı davası olarak idari yargıdaçözümlenmesi gerektiği kanaativarıldığından, 2247 Sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesinde yer alan düzenleme uyarınca dosyadan el çekilerek UyuşmazlıkMahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası şöyledir:
"...
İdare, kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
6.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı" başlıklı2. maddesi şöyledir:
" 1. (Değişik:10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerinegetirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlemniteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimdeyargı kararı veremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
7.2577 sayılı Kanun'un "İptalve tam yargı davaları" başlıklı 12.maddesi şöyledir:
"İlgililerhaklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıylaDanıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruyatam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarınıbirlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davasıaçarak bu davanın karara bağlanması üzerine, buhusustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halindeverilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyledoğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresiiçinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde deilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma haklarısaklıdır."
8.Aynı Kanun'un "Doğrudandoğruya tam yargı davası açılması"başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"1. İdari eylemlerdenhakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadanönce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başkasüretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her haldeeylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareyebaşvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir.Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemintebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında otuzgün içinde cevap verilmediği takdirde bu süreninbittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde davaaçılabilir.
2. Görevli olmayan adliyargı mercilerine açılan tam yargı davasınıngörev yönünden reddi halinde sonradan idari yargımercilerine açılacak davalarda, birinci fıkradaöngörülen idareye başvurma şartı aranmaz."
B. Yargı Kararları
9.Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11/02/1959tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının, III.bölümü şöyledir:
“İstimlâksiz elatma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygunhareket etmeden ferdin malını elinden almış olmasısebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bubakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundan başka, bir ammeteşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veyaprojeye aykırı olarak yapılması hali de idari kararaaykırı bir hareket bulunması itibariyle yine idari kararıntatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ileaçılmış bir dava haksız fiilden doğan birdavadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılan davalar,içtihadı birleştirme kararının dışındakaldıklarından kararın bunlara şümulüyoktur.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
10.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan16/10/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, Asliye HukukMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece adli yargı dosyasınınekinde idari yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
11.Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK'in, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet SavcısıHalil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
12.Dava, idarece yapılan yol genişletme çalışmasınedeniyle oluşan heyelan nedeniyle davacıya ait taşınmazdasulu tarım yapılamadığı, can güvenliğininriskli hale geldiği, taşınmazın piyasadaalıcısının kalmadığı gibi nedenlerle,uğranılan zararın tazmini istemine ilişkinbulunmaktadır.
13.İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamuhizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göremeydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesigibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünün,idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtelolanlar tarafından açılacak tam yargı davalarıkapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine aitolduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu;özel mülkiyete konu taşınmaza kamulaştırmasızel atıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
14.Dava dosyalarının incelenmesinden, davacıya ait Artvin ili,Merkez ilçe, ... Köyünde bulunan ...ada, 5 sayılıparselde kayıtlı taşınmazın bulunduğubölgede karayolu genişletme çalışmalarıyapıldığı, bu sırada taşınmazdayarıklar oluşarak kaymalar başladığı,taşınmaz üzerinde meyve ve sulu sebze tarımıyapılmakta iken kaymalar ve heyelan nedeniyle sulu tarımyapılmasının olanaksız hale geldiği, tarımyapmanın kendisinin ve ailesinin can güvenliğini riskeattığı, taşınmazın bu konumu nedeniyle serbestpiyasada alıcı bulamadığı ve mülkiyethakkının kısıtlandığı ilerisürülerek uğranılan zararlara karşılıktazminat ödenmesi istemiyle idari ve adli yargı yerlerinde davalaraçıldığı; her iki yargı yerinde keşif vebilirkişi incelemesi yaptırıldığı, son olarakdüzenlenip Asliye Hukuk Mahkemesine sunulan 31/05/2021 tarihliBilirkişi Raporunda, Karayolları GenelMüdürlüğünce yol genişletmeçalışmaları sırasında ...ada, 4 sayılıparselin kamulaştırılarak bir kısmının yol olarakkullanıldığı, bir kısmına karayolunu korumakiçin istinat duvarı inşa edildiği, istinat duvarıile davacının taşınmazı arasında 2,8 metre ile8,01 metre arasında değişen genişlikte bir koridorbırakıldığı, bu duvar üzerinde yer yerçökmelerin tespit edildiği, yolçalışması ile dava konusu taşınmazaulaşımın zorlaştığı ancak karayollarıtarafından yapılan yol genişletmeçalışmaları kapsamında davacınıntaşınmazına yapılmış fiziki bir müdahalenintespit edilemediğinin belirtildiğianlaşılmıştır.
15.Bu durumda, görev uyuşmazlığına konu davanınidarenin görevinde olan kamu hizmetini yürüttüğüsıradaki eyleminden ya da eylemsizliğinden doğan zararıngiderilmesine yönelik olarak açıldığınınkabulü gerekir.
16.Kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuka uygun olarakyürütülüp yürütülmediğinin; kamu yararınauygun şekilde işletilip işletilmediğinin, hizmet kusuru yada başka bir nedenle idarenin sorumluluğu bulunupbulunmadığının yargısal denetiminin, 2577sayılı Kanun’un 2. maddesinde idari dava türleriarasında sayılan idari işlem ve eylemlerden dolayı zararauğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davasıkapsamında, idari yargı yerlerince yapılacağıaçıktır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Artvin Asliye Hukuk Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Rizeİdare Mahkemesinin 20/09/2019 tarih ve E.2018/203, K.2019/642sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. ArtvinAsliye Hukuk Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Rize İdare Mahkemesinin20/09/2019 tarih ve E.2018/203, K.2019/642 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
16/10/2023tarihinde, OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN