T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/520
KARAR NO : 2023/661
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: Karayolunda meydana gelen trafik kazasında uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S.B
Vekili : Av. D.Y
Davalı : İstanbul Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. T.K
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, davacının kardeşi F.B'ın davacıadına kayıtlı ... GE ... plakalı araç ileKayışdağı Mahallesi Kayışdağı CaddesiAtaşehir üzerinde 17/06/2022 tarihinde gece saat 03:00sıralarında seyir halinde olduğu esnada cadde üzerindebulunan yolda davalı belediye tarafından kavşak ve metroçalışması yapılması, yol üzerindehiçbir uyarıcı levha, trafik lambası veaydınlatıcı konulmaması ve ayrıca yolda bulunanasfaltın yaklaşık 10 metre kazınması sebebiylearacın hakimiyetini kaybetmesi sonucu yaralanmalı ve maddihasarlı trafik kazası meydana geldiğini belirterek, fazlayailişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000TL değer kaybının, 1.000 TL kazanç kaybının ve1.000 TL onarım bedelinin faiziyle birlikte tahsili istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. İstanbul Anadolu 21. Asliye Hukuk Mahkemesi03/01/2023 tarih ve E.2022/552, K.2023/3 sayılı kararıile, yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle HMK'nin 114/1-b maddesiuyarınca davanın usulden reddine karar vermiş, taraflarınistinaf etmemesi üzerine karar kesinleşmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"Dava, davalınınmetro ve kavşak yapım çalışmasıyaptığı yolda meydana gelen trafik kazası sonucudavacının aracında meydana gelen hasar nedeniyle kazançkaybı, onarım bedeli ve araç değer kaybı taleplerineilişkindir.
Bir kamu kurumunungörevlerinden olan bir işi yapmayıkararlaştırması idari bir karar olduğu gibi, bu kararıyerine getirmek üzere plan ve projeler yapıp, o plan ve projelergereğince işi görmesi de kararın neticesi olan birer idarieylemdir.
Ayrıca 11.02.1959 tarihli ve1958/17 E., 1959/15 K. sayılı Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kararında da açıklandığı gibi,kamu kuruluşlarının verdikleri kararlar sonunda plan veprojesine uygun olmak üzere tesisler yaptırmışolmaları, bu tesisleri kullanmaları veya bu tesislere bakmalarısebebiyle fertlerin uğramış oldukları zararlarıntazminine yönelik davalar tam yargı davası olarak idariyargı mercilerince çözümlenecektir.
KTK’da yalnızcaKarayolları Genel Müdürlüğünün değil,Kanun’un 2. Kısmının 4 ila 12. maddelerindekarayollarında can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzen ve güvenliğini sağlamak, trafik güvenliğiniilgilendiren gerekli önlemleri belirlemek ve motorlu araçlar ileilgili idari işlemleri düzenlemek amacı ile başkakurumların da görev ve yetkileri sayılmıştır.Bununla birlikte 2918 sayılı KTK’da diğer kamu idarelerive Karayolları Genel Müdürlüğünün trafikdüzeni ve trafik güvenliği ile ilgili üstlendikleri kamuhizmetlerinden dolayı hukukî sorumluluğu düzenlenmişdeğildir. Yani Karayolları GenelMüdürlüğünün karayolu yapım, bakım veişletilmesi şeklindeki kamu hizmetleri gibi diğer kamukuruluşlarının kendi görev alanlarındaki kamuhizmetlerinin, idare hukukuilke ve kurallarına göreyürütülmesi, anılan kuruluşların idari işlemve eylemlerinden doğan uyuşmazlıkların daAnayasa’nın 125. maddesi ve İYUK’un 2. maddesinegöreidari yargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir.
Somut uyuşmazlıkta,davalının yol çalışması yaparken yolunkazılmış olması ve işaretleme yapmamasınailişkin hizmetinin ve temelinde ifade olunan zararın, hizmet kusuruteşkil eden eyleme dayandığı hususu ise kuşkusuzdur.Hizmet kusuruna dayalı olarak açılan bu davanın tamyargı davası ile idari yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir."
3.Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. İstanbul 13. İdare Mahkemesi 24/06/2023tarih ve E.2023/1331 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"2918 sayılıYasanın 19.01.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110.maddesinin karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzeninin sağlanarak trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemlerikapsadığı ve Kanunun, trafikle ilgili kuralları,şartları, hak ve yükümlülükleri, bunlarınuygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları vebunların görev yetki ve sorumlulukları ileçalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu sonucuna varılmıştır."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun "Amaç" başlıklı1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanununamacı, karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlamak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemektir."
6.Kanun'un "Kapsam" başlıklı2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarındauygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği içinfaydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarının kamuyaaçık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleriuygulanır."
7.Kanun'un "Belediye trafik birimleri,görev ve yetkileri" başlıklı 10. maddesişöyledir:
"(Değişik:18/1/1985 - KHK 245/3 md.; Aynen kabul: 28/3/1985 - 3176/3 md.)
Bu Kanunla belediyelere verilengörevler il ve ilçe trafik komisyonları ve mahalli trafikbirimleri ile işbirliği yapılarak yürütülür.
a) Kuruluş
Her belediyebaşkanlığı bünyesinde, hizmet kapasitesigözönünde tutularak İçişleriBakanlığınca tespit edilecek ölçülere ve genelhükümlere göre, belediye trafik şubemüdürlüğü, şefliği veya memurluğukurulur.
b) Görev ve yetkiler
1. Yapım vebakımından sorumlu olduğu yolları trafik düzeni vegüvenliğini sağlayacak durumda bulundurmak,
2. Gerekli görülenkavşaklara ve yerlere trafik ışıklı işaretleri,işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleri yapmak,
3. Karayolu yapısında veüzerinde yapılacak çalışmalarda gerekli tedbirlerialmak, aldırmak ve denetlemek,
4. Karayolunda trafik içintehlike teşkil eden engelleri gece veya gündüze görekolayca görülebilecek şekilde işaretlemek veya ortadankaldırmak,
5. Yol yapısı veyaişaretleme yetersizliği yüzünden trafikkazalarının vukubulduğu
yerlerde, yetkililerce teklif edilentedbirleri almak,
6. Çocuklar içintrafik eğitim tesisleri yapmak veya yapılmasınısağlamak,
7. Bu Kanun ve bu Kanuna göreçıkarılan yönetmeliklerle verilen diğergörevleri yapmak.
(Ek fıkra: 25/6/1988 - KHK330/2 md.)"
8.Kanun'un “Karayolu trafik güvenliği”başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"(Değişik birincifıkra: 25/6/2010-6001/34 md.) Karayolunun yapımı,bakımı, işletilmesi ile görevli ve sorumlu bütünkuruluşlar, karayolu yapısını, trafik güvenliğinisağlayacak durumda bulundurmakla yükümlüdür.
Çeşitli kişi, kurumve kuruluşlar, karayolu yapısında yapacakları veesasları yönetmelikte belirtilen çalışmalarda;
a) Yolun yapım vebakımı ile görevli kuruluştan izin almak,
b) Çalışmaları,gerekli önlemleri alarak, aldırarak vedevamlılığını sağlayarak, trafikakımını ve güvenliğini bozmayacak tarzda yapmak,
c) Zorunlu nedenlerle meydana gelenarıza, engel ve benzerlerini en kısa zamanda ortadan kaldırarakkarayolunu kullananlara ve araçlara zarar vermeyecek duruma getirmek,
d) Şehiriçi karayolukenarında çeşitli tesislerin yapımı süresince;kaldırımlarda, tünel, tünel aydınlatılmasıve benzerlerini yaparak güvenli geçiş sağlamak ve yayayollarını trafiğe açık bulundurmak,
Zorundadırlar.
Bu çalışmalarsırasında meydana getirilen tehlikeli durum ve engellerbütün sorumluluk, bunları yaratan kişilere ait olmaküzere zabıtaca kaldırılır, yapılan masraflarsorumlulara ödetilir.
(Dördüncü fıkramülga: 18/1/1985 - KHK 245/16 md.)
(Değişik: 21/5/1997-4262/4md.) Bu madde hükümlerine uymayanlar fiil başka bir suçoluştursa bile ayrıca 7 200 000 lira para cezası ilecezalandırırlar."
9.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihli Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 6099 sayılı Kanun'un14. maddesiyle değişik 110. maddesi şöyledir:
“İşleteni veyasahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkinolanları dahil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adliyargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisiolması, bu fıkra hükmünün uygulanmasınıönlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafikkazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorlu araçkazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar,sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”
10. 2918sayılıKanun'un Geçici 21. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun 110 uncumaddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkinhükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önceidari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeaçılmış bulunan davalara uygulanmaz”
B. Yargı Kararları
11.Anayasa Mahkemesinin 26/12/2013 tarihli ve E.2013/68, K.2013/165sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
“… Anayasa Mahkemesinindaha önceki kimi kararlarında da belirtildiği üzere,tarihsel gelişime paralel olarak Anayasa’da adli ve idari yargıayırımına gidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan16/10/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13.Raportör-Hakim Süleyman ARIDURU’nun, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
14.Dava, meydana gelen trafik kazası neticesindeki zararın, davalıidarenin kusuru nedeniyle oluştuğundan bahisle, tazmini istemiyleaçılmıştır.
15.Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilen kararı,kanun koyucunun idari yargının görevine giren bir konuyu adliyargının görevine verebileceğine, dolayısıyla2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir kararmesabesindedir.
16.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı ve tazminat istemine ilişkin davanınmaddenin yürürlük tarihinden sonra açıldığıhususu gözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanun'un, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile çalışma usullerinikapsadığı, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu, meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,İstanbul 13. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ileİstanbul Anadolu 21. Asliye Hukuk Mahkemesinin 03/01/2023 tarih ve E.2022/552,K.2023/3 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.İstanbul 13. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileİstanbul Anadolu 21. Asliye Hukuk Mahkemesinin 03/01/2023 tarih veE.2022/552, K.2023/3 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
16/10/2023tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN’ın KARŞI OYU ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
İdareninkendi kuruluş kanununda belirlenen ve 2918 sayılı Kanun'datekrarlanan görevlerinden, yani; yol yapım, bakım, işletme,trafik güvenliğini sağlama şeklindeyürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idaretarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurluişletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğuiddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunaulaşıldığından, uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyorum.
Üye
Ahmet ARSLAN