T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/383
KARAR NO : 2023/615
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: Davacının 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi kapsamında yapı kayıt belgesi aldığı ve belirtilen şartları taşıdığından bahisle kendisine taşınmazın satışının yapılması isteminden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde İDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ olduğu hk.
KA R A R
Davacı : F.Y
Vekilleri : Av. H.B
Davalı :Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.M.A
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin Ankara ili, Altındağilçesi, ... Mah. Eryokuşu Sok. No: ... adresinde,imarın...ada, ... parselde davalı belediye adınakayıtlı arsa üzerinde yapılan ve başkasındansatın aldığı konutta yaklaşık olarak 35-40yıldır yaşadığını, 3194 sayılıİmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi kapsamındayaptığı başvuru üzerine kendisine 15/05/2019düzenleme tarihli ve CYTCEL8G numaralı "Yapı Kayıt Belgesi" verildiğini,müvekkilinin binanın üzerinde bulunduğu arsasınınkendisine satılmasını defalarca talep etmesine rağmenolumlu bir cevap alamadığını, müvekkilinin davaya konuyapının bedelini Çevre ve ŞehircilikBakanlığı'na ödenmiş olmasına rağmen davalıAltındağ Belediye Başkanlığının arsanınmüvekkili adına tescilini sağlamadığını,bunun ilgili mevzuata aykırı olduğunu; müvekkilininYapı Kayıt Belgesi ile sahip olduğu gecekondunun bulunduğubölgede ıslah imar planlarınıntamamlandığını, imar parsellerine bölündüğünüancak davalı idarenin aradan geçen uzun zamana karşıntaşınmazın tapusunu vermediğini ifade ederek; Ankara ili,Altındağ ilçesi, ...Mahallesinde bulunan ve tapunun...ada,...parselinde davalı belediye adına kayıtlı olan 342m2 arsa (taşınmaz) hissesinin, davalı adına olan tapukaydının iptali ile müvekkili adına tesciline karar verilmesiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
2.Davalı vekili, davacının iddiasının 3194sayılı Kanundan kaynaklandığını, yapıkayıt belgesine dayalı hak iddiasına ilişkin davanınidari yargıda görülmesi gerektiğini ileri sürerekyargı yolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 23. Asliye Hukuk Mahkemesi 01/12/2022 tarih veE.2022/281 sayı ile, davalı idarenin görevitirazının reddine karar vermiştir.
4.Davalı idare vekili tarafından, süresi içinde verilendilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının bir örneği ilebirlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5.Danıştay Başsavcısı, 3194 sayılı Kanunhükümlerinin idarece idarî işlem tesis edilmek suretiyleuygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın idarîyargı yerince çözümlenmesi gerektiğidüşüncesiyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"Tapu iptal vetescil davaları, Türk Medenî Kanunu (TMK)'nun 1025. maddesindeifadesini bulan tapu sicilinin düzeltilmesi davasıdır."Yolsuz tescilde" başlıklı TMK.nun 1025. maddesinde,"Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş veya bir tescilyolsuz olarak terkin olunmuş ya da değiştirilmiş ise, bu yüzdenaynî hakkı zedelenen kimse tapu sicilinin düzeltilmesini davaedebilir." denilmek suretiyle düzeltim/tapu iptali ve tescildavası dolaylı olarak ifade edilmiştir.Tapu iptal ve tescildavaları, tapu sicili düzeltilmesi davalarının birbölümünü oluşturur. TMK.nun 1025. maddesinde ifadesinibulan sicilin düzeltilmesi davası, tapu iptali ve tescildavalarını da içine alan geniş kapsamlı birkavramdır. (Süleyman Sapanoğlu, Tapu İptali ve TescilDavaları,2021,6.baskı, s 29)
3194 sayılı İmarKanunu'nun Geçici 16. maddesine ve Yapı Kayıt BelgesiVerilmesine İlişkin Usûl ve Esaslara göre, idarenin, haksahibi olduğu tespit edilen kişilere taşınmazınsatışını yaparak tapu verme konusundaki yetkisiİdarî nitelik taşıyan uygulama işlemlerinindoğrudan bir sonucu olup bu yolla kurulan mülkiyet TürkMedenî Kanunu hükümleri dışında idarî bir işleminicrası niteliğini taşımaktadır.
Davacı, adlî yargıyerinde, mevcut tapu kaydının iptali ve kendi adına tesciliistemiyle dava açmış ve İdarî bir işleminiptalini istememiş ise de, bu davayı açmadan önce,taşınmazın kendisine satılması için idareye yaptığıbaşvuruların idarece reddedildiği gözetildiğinde davaaçmaktaki asıl amacının, TMK'nun 1025. maddesindebelirtilen anlamda yolsuz tescil iddiasına dayalı olarak tapusicilinin düzeltilmesini sağlamaya yönelik olmayıp, idaretarafından düzenlenen yapı kayıt belgesine dayalıolarak taşınmazın idarece kendisine satılmasınıtemin etmeye yönelik bulunduğu, dolayısıylauyuşmazlığın, 3194 sayılı Kanuna göredavacının hak sahibi olup olmadığına ilişkinolduğu, Türk Medenî Kanunu hükümlerine dayalıbir mülkiyet iddiasından kaynaklanmadığıanlaşılmaktadır.
Başka bir anlatımla,davacı kadastro veya tapulama çalışmalarınadayanılarak oluşturulan tapu sicilinin gerçeğiyansıtmadığı, bu çalışmalar öncesindekendisi maddî hukuka göre hak sahibi olduğu halde tapu sicilinehatalı kayıt yapıldığı, bu itibarla buuyumsuzluğun giderilmesi gerektiği ya da tescilin başka birnedenle yolsuz olduğu yönünde bir iddiada bulunmayıp,evvelce maddî hukuka göre gerçek hak sahibi olan idarenin3194 sayılı Kanunun geçici 16. maddesinde belirtilenşartları taşıdığı halde anılan Kanunagöre kendisine satış yapılması talebinin reddineilişkin işleminin hukuka aykırı olduğugerekçesiyle idare adına olan tapu kaydının iptaliistemiyle dava açtığından, bu dava ile elde etmekistediği sonuç, idarî işlemin hukuka aykırıolduğunun tespitini ve iptalini sağlamaktır.
Görevli yargı kolubelirlenirken tarafların nitelemesine bağlıkalınmaksızın somut vakıa ve uygulanacak hukuk kuralıbelirlenerek yapılacak nitelemenin esas alınmasıgerektiğinden, davacının İdarî işlemin iptalisonucunu doğuracak mahiyetteki talebini iptal davası yerine tapuiptali ve tescil davası olarak nitelemesine itibar edilemez.
Bu nedenle, 3194 sayılıKanun hükümlerinin idarece idarî işlem tesis edilmeksuretiyle uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın,idarî işlemlerin iptalleri için açılandavaları İdarî dava türleri arasında sayan 2577sayılı İdârî Yargılama UsûlüKanununun 2. maddesinin (a) bendi uyarınca idarî yargı yerinceçözümlenmesi gerekmektedir.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesinin 27/03/2023 tarihli ve E:2023/108, K:2023/250 sayılıkararı da bu görüşü destekler niteliktedir. "
6.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 13. maddesine göreYargıtay Cumhuriyet Başsavcısının da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı,uyuşmazlığın çözümünde idariyargının görevli olduğu ve 2247 sayılı Kanun'un10. maddesi uyarınca yapılmış başvurunun kabulügerektiği yönünde düşünce vermiştir.Düşüncenin ilgili kısmı şöyledir:
"...Kanun hükümlerive Uyuşmazlık Mahkemesi kararları dikkate alınarak davayakonu olan olay incelendiğinde, davacı, 3194 sayılı Kanun'ungeçici 16. maddesinin aradığı koşullarınoluşması sebebiyle dava konusu taşınmazın kendiadına tescili istemiyle söz konusu davayıaçtığından, davacının taşınmazüzerindeki iddiası da, gayrimenkul mülkiyetinin kazanılmayollarına ilişkin Medeni Kanun hükümlerine değil, 3194sayılı Kanun'da öngörülen hak sahipliğiesasına dayandığı ve hak sahipliğinin tespiti ile gerialınmasının idari usul ve esaslar çerçevesindebelirlendiği de dikkate alındığında, 3194sayılı Kanun'un geçici 16. maddesine dayanılarakaçılan davanın, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunun'un 2. maddesinin birincifıkrasının (a) bendinde yer alan iptal davalarıkapsamında idari yargı yerince çözümlenmesigerekmektedir."
IV. İLGİLİ HUKUK
8.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı" başlıklı2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerinegetirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlemniteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimdeyargı kararı veremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
9.3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici16. maddesi şöyledir:
"(Ek: 11/5/2018-7143/16 md.)
Afet risklerine hazırlıkkapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırıyapıların kayıt altına alınması ve imarbarışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihindenönce yapılmış yapılar için Çevre veŞehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum vekuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedekişartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıtbedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyetdurumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlıktarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapısahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğuarsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa görebelirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre veŞehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşıkmaliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzdeüç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranındaalınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genelbütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzeremerkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilengelirler karşılığı Bakanlık bütçesineödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek,dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılarakkullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı ikikatına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya,yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye,ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadaruzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesiyapının kullanım amacına yöneliktir. YapıKayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuattatanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçiciolarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilenyapılarla ilgili bu Kanun (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin24/9/2020 tarihli ve E.:2019/21; K.:2020/51 sayılı Kararı ile)(…) uyarınca alınmış yıkım kararlarıile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.(1)
Yapı ruhsatı alıp dayapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatıbulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerintamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumihizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halindeyapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cinsdeğişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda,ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkrauyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engelteşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesialınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlarüzerine inşa edilmiş olması halinde, butaşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı KayıtBelgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2022tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerinetaşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerindendoğrudan satılır. (Ek cümleler:8/4/2022-7394/13 md.)Satış bedelinin tamamının peşin ödenmesihâlinde yüzde yirmi, en az yarısının ödenmesihâlinde yüzde on indirim uygulanır. Taksitlisatışlarda satış bedelinin en az yüzde onu peşinödenir, kalan bedel ise beş yıla kadar taksitlendirilir. Taksittutarlarına kanunî faiz oranının yarısıuygulanır. Elde edilen gelirlerin yüzde yirmibeşiBakanlığın dönüşüm projeleri özelhesabına gelir olarak kaydedilir. Kalanı ise bu maddenin ikincifıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir.Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesive Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası,yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrasıhükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapıkayıt belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına AykırıYapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılıİmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunhükümlerine göre tapu tahsis belgesi alınması ve bubelgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması hâlinde bumadde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz.Yapıkayıt belgesi alınan taşınmazların satışakonu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihiile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisilalınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkin edilir, satıştarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil tutarı satışbedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.
Yapı Kayıt Belgesialınan yapıların belediyelere ait taşınmazlarüzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı KayıtBelgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerinebedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlarrayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudansatılır.
Üçüncükişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunanyapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli arazilerüzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerindenyararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi,yapının yeniden yapılmasına veya kentseldönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir.Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesidurumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleriuygulanır. Yapının depremedayanıklılığı hususu malikinsorumluluğundadır.
Bu madde hükümleri,18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunundatanımlanan Boğaziçi sahil şeridi veöngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listedesınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbultarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır vekoordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihlive 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu TarihiAlan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 ncimaddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmişTarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasınailişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığıtarafından müştereken belirlenir.."
10. 3194 sayılı İmarKanunu'nun Geçici 16. maddesine dayanılarak hazırlananve 06/06/2018 tarihli, 30443 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usulve Esaslar'ın "Yapıkayıt belgesi müracaatı"başlıklı4. maddesi şöyledir:
" (1) Yapı KayıtBelgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılariçin verilir. Yapı Kayıt Belgesi içinmüracaatın 31/10/2018 tarihine kadar yapılması ve YapıKayıt Belgesi bedelinin 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi gerekir.Başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya BakanlarKurulu yetkilidir.
(2)Yapı Kayıt Belgesiiçin yapı maliklerinden herhangi birisi veya vekilitarafından, e-Devlet üzerinden Yapı Kayıt SistemindekiYapı Kayıt Belgesi formunun doldurulması suretiylemüracaatta bulunulabileceği gibi kurum ve kuruluşlarabaşvurulmak suretiyle de müracaatta bulunulabilir.
(3)Müracaatın e-Devletüzerinden yapılması durumunda, Yapı Kayıt Belgesiformunun eksiksiz olarak doldurulmasından ve Yapı Kayıt Belgesibedelinin yatırılmasından sonra, Yapı Kayıt Sistemitarafından oluşturulan Yapı Kayıt Belgesi talepte bulunanyapı sahibince e-Devlet üzerinden alınır.
(4)Müracaat kurum vekuruluşlara yapılmış ise, Yapı Kayıt Belgesiformu müracaat sahibinin beyanına göre eksiksiz olarakdoldurulur, Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılmasısağlanır, Yapı Kayıt Belgesi formu sistem üzerindenonaylanmak üzere Müdürlüğe gönderilir ve formunMüdürlükçe onaylanmasından sonra birörneği talepte bulunan yapı sahibine verilir.
(5)Her yapı için sadecebir Yapı Kayıt Belgesi düzenlenir."
11. Aynı Esaslar'ın "Yapı kayıt belgesi bedeli veödenmesi" başlıklı 5. maddesişöyledir:
" (1) Yapı KayıtBelgesi bedeli, yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihlive 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlakvergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet bedelinintoplamı üzerinden, konutlarda yüzde üç, ticarikullanımlarda yüzde beş oranındadır. YapıKayıt Belgesi bedeli belirlenirken;
a)Yapının bulunduğuarsanın emlak vergi değeri, ilgili belediyesinden temin edilen arsave arazi asgari metrekare birim değerleri esas alınmak suretiylehesaplanır.
b)Yapınınyaklaşık maliyet bedeli belirlenirken birim maliyet bedeli;
1)Tarımsal amaçlıbasit binalar için 200 TL/ m2
2)1-2 katlı binalar ve basitsanayi yapıları için 600TL/m2
3)3-7 katlı binalar ve entegresanayi yapıları için 1000TL/m2
4)8 ve daha yüksek katlıbinalar için 1600 TL/m2
5)Lüks binalar, villa,alışveriş kompleksi, hastane, otel ve benzeri yapılar 2000TL/m2
6)Güneş EnerjisiSantralleri (GES) 100.000 TL/MW esas alınmak suretiyle hesapyapılır.
c)Yapı Kayıt Belgesibedeli; yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değeriile binanın toplam yapı alanı dikkate alınarak hesaplanacakyapı yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden,yapının konut veya ticaret olarak tek kullanımlı veya karmakullanımlı olup olmadığı da gözetilerek ve karmakullanımlı yapılarda konut ve ticari olarak kullanılanalanların arsa oranları ayrı ayrı dikkate alınarakkonutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzdebeş katsayısı ile çarpılması suretiylebelirlenir.
(2)Yapı malikleri;
a)Yapı ruhsatı veyayapı kullanma izni bulunmayan yapılardakiaykırılıklarda, birinci fıkranın (c) bendiuyarınca yapının tamamı için hesaplanan YapıKayıt Belgesi bedeline, kendi bağımsız bölümününkullanım durumuna göre eşit olarak katılmakzorundadır. Yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni bulunmayanyapılardaki aykırılıklarda, Yapı Kayıt Belgesibedelinin tamamı ödenmeden Yapı Kayıt Belgesidüzenlenmez. Yapı Kayıt Belgesi bedelinin tamamınıödeyen yapı maliki genel hükümlerçerçevesinde diğer yapı maliklerinden kendipaylarına düşen miktarı talep etme hakkına sahiptir.
b)Yapı kullanma izni bulunanyapılardaki aykırılıklarda, aykırılıktandolayı meydana gelen alan da dahil olmak üzere, kendibağımsız bölümünün alanının, bağımsızbölümü ile aynı kullanıma sahip bölümlerinalanının toplamına oranının birinci fıkranın(c) bendi uyarınca hesaplanan Yapı Kayıt Belgesi bedeli ileçarpılması suretiyle hesap edilen bedeli ödemekzorundadır. Yapı kullanma izni bulunan yapılardakiaykırılıklarda, aykırılık hangibağımsız bölüm/bölümler ile ilgili ise obölüm/bağımsız bölümlerin yapımaliklerinin, kendi bağımsız bölümleri içinödenmesi gereken bedeli ödemeleri durumundaaykırılığı olan bağımsızbölüm belirtilerek Yapı Kayıt Belgesi düzenlenir.Bağımsız bölümünde aykırılıkolmasına rağmen kendi bağımsız bölümünedüşen bedeli ödemeyen ve aykırılığıolan bağımsız bölümünü gösterenYapı Kayıt Belgesi almayanlar aynı binada başka bir bağımsızbölüm için düzenlenen Yapı Kayıt Belgesindenfaydalanmaz.
(3)Yapı Kayıt Belgesibedeli, genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelirkaydedilmek üzere, Çevre ve ŞehircilikBakanlığının merkez muhasebe birimi hesabınayatırılır."
12. Aynı Esaslar'ın "Yapı kayıt belgesinin kullanımyerleri" başlıklı 6. maddesi şöyledir:
" (1) Yapı KayıtBelgesi verilen yapıların malikleri, bu belgenin birörneğini belediye ve mücavir alan sınırlarıiçinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışındail özel idaresine vermek zorundadır.
(2)Yapı Kayıt Belgesiverilen yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan aitolduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrikve doğalgaz bağlanabilir.
(3)Yapı Kayıt Belgesiverilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarıncaalınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyenidari para cezaları iptal edilir.
(4)Yapı Kayıt Belgesialındıktan sonra yapı ruhsatı alıp da yapıkullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayanyapılarda, yapı kullanma izin belgesi aranmaksızınkullanım maksadı değişiklikleri de dahil olmak üzeretapuda cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesisiyapılabilmesi için;
a)Yapı Kayıt Belgesi,
b)Mevcut yapının veyayapıların dış cepheler ve iç taksimatıbağımsız bölüm, eklenti, ortak yerlerininölçüleri ve bağımsız bölümlerin konumve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyleoranlı arsa payları, kat, daire, iş bürosu gibi nevi ilebunların birden başlayıp sırayla giden numarası vebağımsız bölümlerin yapı inşaat alanıve yapı maliklerini de gösteren ve mimar tarafından yapılanve ana gayrimenkulün yapı maliki veya bütünpaydaşlarının imzaları alınarak imzalanan ve elektronikortamda Tapu Müdürlüğüne ibraz edilen proje,
c)İmar planlarında umumihizmet alanlarına denk gelen alanların terk edildiğineilişkin ilgili belediyesinden alınan belge,
ç) Bağımsızbölümlerin kullanılış tarzına, birden çokyapının varlığı halinde bu yapılarınözelliğine göre hazırlanmış, kat mülkiyetinikuran yapı maliki veya malikleri tarafından imzalanmışyönetim plânı,
d)Yapı Kayıt Belgesi ilezemin ve mimari proje uyumunu gösteren özel harita mühendislikbüroları veya Lisanslı Harita Kadastro Büroları(LİHKAB) tarafından düzenlenmiş olan zemin tespittutanağı ile birlikte ilgili tapumüdürlüğüne müracaatta bulunulur ve daha evvelYapı Kayıt Belgesi için ödenen meblağ kadar birbedelin genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelirkaydedilmek üzere Çevre ve ŞehircilikBakanlığının merkez muhasebe birimi hesabınayatırılmasından sonra tapu müdürlüğüncebelirtilen işlemler yapılır. Bu fıkranın (b) bendindebelirtilen projeyi hazırlayan mimar ile (d) bendinde belirtilen zemintespit tutanağını hazırlayan mühendisler bu belgeleriniçeriklerinin doğruluğundan yapı malikleri ile birliktehukuken sorumludur.
(5)Kat mülkiyetinegeçilmiş olması 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılıAfet Riski Altındaki AlanlarınDönüştürülmesi Hakkında Kanunun Ek 1 incimaddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
(6)İnşaat halindekiyapılarda 31/12/2017 tarihi itibari ile bitmiş olankısımlar için ilave inşaat alanı ihdas etmemekşartı ile Yapı Kayıt Belgesi verilir ve YapıKayıt Belgesi verilen kısımların eksik inşaatişleri tamamlanabilir.
(7)Yapı Kayıt Belgesiverilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecekbasit onarım ve tadilatlar yapılabilir.
(8)Yapı Kayıt Belgesiverilen yapılarda işyeri açma ve çalışmaruhsatı yapı kullanma izin belgesi aranmaksızınverilir."
13. Aynı Esaslar'ın "Hazineye ve belediyeye ait taşınmazlarüzerindeki yapılar" başlıklı 7.maddesi şöyledir:
" (1) Yapı KayıtBelgesi alınan yapıların Hâzineye aittaşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde,bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan vebu özel kanunlara göre değerlendirilmesi gerekenlerdışında kalanlar Bakanlığa tahsis edilir. Tahsisişleminden sonra, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunlarınkanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bu taşınmazlarBakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudansatılır. Rayiç bedel Bakanlıkça tespit edilir veyaettirilir. Bu suretle yapılacak satışlarda satışbedeli, en az yüzde onu peşin ödenmek üzere beş yılakadar taksitlendirilebilir. Taksit tutarlarına ödeme tarihine kadarkanunî faiz oranının yarısı uygulanır.
(2)Taşınmazınyüzölçümü büyük olmakla birlikteüzerindeki yapının küçük bir alanıkaplaması halinde yapının bulunduğu alan ifraz edilerek,ifrazın mümkün olmaması durumunda taşınmazhisseli olarak satışa konu edilir.
(3)Birinci fıkra uyarıncayapılan satışlardan elde edilen gelirler genelbütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere,Çevre ve Şehircilik Bakanlığının merkezmuhasebe birimi hesabına yatırılır. Bu gelirlerhakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hâzineye Ait TaşınmazMalların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi KanunundaDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 incimaddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanmaz.
(4)Belediyelerin özelmülkiyetinde olan taşınmazlar üzerine inşaedilmiş olan yapılara Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.Böyle bir durumda, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ilebunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeliilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlarrayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan bunlarasatılır."
14.Aynı Esaslar'ın "Yapıkayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar"başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"(1) Yapı KayıtBelgesi;
a)18/11/1983 tarihli ve 2960sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlananBoğaziçi sahil şeridi ve öngörünümbölgesi içinde, 3194 sayılı Kanunun geçici 16ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olankroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanda,
b)İstanbul tarihi yarımadaiçinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesiuyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listedesınır ve koordinatları gösterilen alanlarda,
c)19/5/2014 tarihli ve 6546sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi AlanBaşkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 ncimaddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş TarihiAlanda,
ç)Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konutaşınmazlar üzerinde,
d)Kesinleşmiş planlarneticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve MaliyeBakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmeküzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hâzineye ait taşınmazlarüzerinde,
bulunan yapılar hakkındaYapı Kayıt Belgesi düzenlenemez.
(2) Yapı Kayıt Belgesidüzenlenemeyecek yapılar için bu belgenindüzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı KayıtBelgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklargeri alınır,Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarakyatırılmış olan bedel iade edilmez ve belgedüzenlenmesi safhasında yalan ve yanlış beyanda bulunulanmüracaat sahibi hakkında 10 uncu maddenin ikinci fıkrasıuyarınca suç duyurusunda bulunulur."
15.Aynı Esaslar'ın "Yapıkayıt belgesinin geçerlilik süresi"başlıklı 9. maddesi şöyledir:
" (1) Yapı KayıtBelgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentseldönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir.Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesidurumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleriuygulanır. Yapının depremedayanıklılığı ve yapının fen ve sanat normve standartlarına aykırılığı hususu yapımalikinin sorumluluğundadır." kuralına yer verilmiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan16/10/2023 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK'in davada idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava, davacının 3194 sayılı İmar Kanunu'nunGeçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesine konuyapının üzerinde yer aldığı ve mülkiyetidavalı Altındağ Belediyesine ait taşınmazınanılan Kanun maddesi uyarınca kendisine satışınınyapılması hususunda yaptığı başvurulara olumlucevap alamadığından bahisle, taşınmazındavalı Belediye adına olan tapu kaydının iptali ile kendiadına tapuya tesciline karar verilmesi istemiyleaçılmıştır.
19.Dosyanın incelenmesinden; davacının, mülkiyeti davalıBelediyeye ait Ankara ili, Altındağ ilçesi, KaleMahallesi,...ada, 2 parsel sayılı taşınmaz üzerindeyaptırdığı yapı için 3194 sayılıİmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesinden yararlanmak içinbaşvuruda bulunması üzerine yapı için NG6K2AV7numaralı yapı kayıt belgesinin düzenlendiği, bubelgenin 15/05/2019 tarih ve CYTCEL8G belge numaralı yapı kayıtbelgesi ile güncellendiği, davacının, davalıAltındağ Belediye Başkanlığı mülkiyetindebulunan taşınmazın satışının tarafınayapılması istemiyle yaptığı başvurularınaolumlu cevap verilmemesi üzerine söz konusu taşınmazındavalı belediye adına olan tapu kaydının iptal edilerek,tapuda kendi adına kayıt ve tescili istemiyle bu davayıaçtığı anlaşılmıştır.
20.3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesine veYapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usûl veEsaslara göre, idarenin, hak sahibi olduğu tespit edilenkişilere taşınmazın satışını yaparaktapu verme konusundaki yetkisi idarî nitelik taşıyan uygulamaişlemlerinin doğrudan bir sonucu olup bu yolla kurulan mülkiyetTürk Medenî Kanunu hükümleri dışındaidarî bir işlemin icrası niteliğinitaşımaktadır.
21.Davacı, adlî yargı yerinde, mevcut tapu kaydınıniptali ve kendi adına tescili istemiyle dava açmış veidarî bir işlemin iptalini istememiş ise de, bu davayıaçmadan önce, taşınmazın kendisinesatılması için idareye yaptığıbaşvuruların idarece reddedildiği gözetildiğinde davaaçmaktaki asıl amacının, TMK'nun 1025. maddesindebelirtilen anlamda yolsuz tescil iddiasına dayalı olarak tapusicilinin düzeltilmesini sağlamaya yönelik olmayıp, idaretarafından düzenlenen yapı kayıt belgesine dayalıolarak taşınmazın idarece kendisine satılmasınıtemin etmeye yönelik bulunduğu, dolayısıylauyuşmazlığın, 3194 sayılı Kanuna göredavacının hak sahibi olup olmadığına ilişkinolduğu, Türk Medenî Kanunu hükümlerine dayalıbir mülkiyet iddiasından kaynaklanmadığıanlaşılmaktadır.
22.Başka bir anlatımla, davacı kadastro veya tapulamaçalışmalarına dayanılarak oluşturulan tapusicilinin gerçeği yansıtmadığı, buçalışmalar öncesinde kendisi maddî hukuka görehak sahibi olduğu halde tapu siciline hatalı kayıtyapıldığı, bu itibarla bu uyumsuzluğun giderilmesigerektiği ya da tescilin başka bir nedenle yolsuz olduğuyönünde bir iddiada bulunmayıp, evvelce maddî hukukagöre gerçek hak sahibi olan idarenin 3194 sayılı Kanunungeçici 16. maddesinde belirtilen şartlarıtaşıdığı halde anılan Kanuna göre kendisinesatış yapılması talebinin reddine ilişkinişleminin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle idareadına olan tapu kaydının iptali istemiyle davaaçtığından, bu dava ile elde etmek istediğisonuç, idarî işlemin hukuka aykırı olduğununtespitini ve iptalini sağlamaktır.
23.Görevli yargı kolu belirlenirken tarafların nitelemesinebağlı kalınmaksızın somut vakıa ve uygulanacakhukuk kuralı belirlenerek yapılacak nitelemenin esasalınması gerektiğinden, davacının İdarîişlemin iptali sonucunu doğuracak mahiyetteki talebini iptaldavası yerine tapu iptali ve tescil davası olarak nitelemesine itibaredilemez.
24.Bu nedenle, 3194 sayılı Kanun hükümlerinin idareceidarî işlem tesis edilmek suretiyle uygulanmasından kaynaklananuyuşmazlığın, 2577 sayılı İdârîYargılama Usûlü Kanununun 2. maddesinin (a) bendi uyarıncaidarî yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
25.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak;Danıştay Başsavcısının başvurusununkabulü ile Ankara 23. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 01/12/2022 tarihve E.2022/281 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerektiği sonucunavarılmıştır.
VI. HÜKÜM
Açıklanannedenlerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGIYERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. DanıştayBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 23.Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 01/12/2022 tarih ve E.2022/281sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
16/10/2023tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN