T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/473
KARAR NO : 2023/636
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: Mahkumiyet kararının infazı sırasında, haksız olarak verilen disiplin cezası nedeniyle uğranıldığı iddia olunan manevi zararın giderilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.K
Davalı : Adli YargıMaliye Hazinesi
Davalı : İdari Yargı AdaletBakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı tarafından, Kocaeli 2 Nolu F Tipi Yüksek GüvenlikliKapalı Ceza İnfaz Kurumunda cezasını çekmekte iken,işlediği fiil nedeniyle hakkında tesis edilen Kocaeli 2 Nolu FTipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu DisiplinKurulu Başkanlığının 03/09/2007 tarih ve 2007/115sayılı on bir günlük hücreye koyma disiplincezasının, tüm sonuçlarıyla ortadankaldırıldığını belirterek, anılan disiplincezası nedeniyle uğradığı ileri sürülen15.000 TL manevi zararın tazmini istemiyle idari yargı yerinde davaaçılmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Kocaeli 2. İdare Mahkemesi 13/07/2021 tarih veE.2021/846, K.2021/1078 sayılı kararı ile, “...uyuşmazlığınİnfaz Hakimliği'nin görev alanına giren uygulamalardankaynaklandığı, 4675 sayılı İnfaz HakimliğiKanunu'nun 4. maddesinde 'işlem ve faaliyetlere ilişkinşikayetleri' karara bağlamanın İnfaz Hakimliği'ningörevinde olduğu düzenlemesine istinaden, bu husustakişikayete bakmakla görevli olan adli yargı merciinin aynışikayetlerden kaynaklanan tazminat istemliuyuşmazlığın görüm veçözümünde de görevli olduğu”gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine kararvermiştir. Bu karar istinaf edilmeden kesinleşmiştir.
3. Davacı, bunun üzerine aynı istemleadli yargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Bolu 2. Ağır Ceza Mahkemesi 28/11/2022tarih ve E.2022/265, K.2022/282 sayılı kararı ile, disiplincezası ve infaza ilişkin hukuka aykırılıklarınCMK'nın 141. ve devamı maddelerinde tahdidi olaraksayılmış bulunan koruma tedbirlerinden olmadığıgerekçesiyle, davanın reddine karar vermiş, kararındavacı tarafından istinaf edilmesi üzerine Sakarya BölgeAdliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi 16/02/2023 tarih ve E.2023/85, K.2023/298sayılı kararı ile, istinaf başvurusunun kabulüne ve hükmünbozulmasına karar vermiştir.
5. Bolu 2.Ağır Ceza Mahkemesi 31/03/2023 tarih ve E.2023/63, K.2023/112sayılı kararı ile, bozma kararı dikkatealınarak, disiplin cezası ve infaza ilişkin hukukaaykırılıkların CMK'nın 141. ve devamımaddelerinde tahdidi olarak sayılmış bulunan korumatedbirlerinden olmadığı gerekçesiyle, mahkemeninyargı yolu bakımından görevsizliğine,davacının idari yargıda dava açmakta muhtariyetine kararvermiş, karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.
6.Davacı, aynı istemle idari yargı yerinde tekrar davaaçmıştır.
C. İdari Yargıda
7. Kocaeli 2. İdare Mahkemesi 22/06/2023 tarih veE.2023/832 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın infaz hakimliğinin görevalanına giren uygulamalardan kaynaklandığı, bu husustakişikayete bakmakla görevli olan adli yargı merciinin, aynışikayetlerden kaynaklanan tazminat istemliuyuşmazlığın görüm veçözümünde de görevli olduğu, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı Kanun'un19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesineve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince kararverilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
Mevzuat
8.5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazıHakkındaki Kanun’un, “Açıkceza infaz kurumları” başlığıaltında düzenlenen 14. maddesi şöyledir:
“(1) Açık cezainfaz kurumları, hükümlülerin iyileştirilmelerinde,çalıştırılmaları ve meslek edindirilmelerineöncelik verilen, firara karşı engelleri ve dış güvenlikgörevlisi bulunmayan, güvenlik bakımından kurumgörevlilerinin gözetim ve denetimi ile yetinilen kurumlardır.Açık ceza infaz kurumları ihtiyaca göre ayrıca;
a) Kadın açık cezainfaz kurumları,
b) Gençlik açıkceza infaz kurumları,
şeklinde kurulabilir.
…
(3) Hükümlülerinkapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumunaayrılmalarına 89 uncu madde uyarınca yapılandeğerlendirme sonucunda karar verilir.
…
(5) Doğrudan açıkceza infaz kurumuna alınanlar dahil olmak üzere bu kurumlarda bulunanhükümlülerden;
a) Firar edenler veya başka birfiilden dolayı haklarında tutuklama kararı verilenler idare vegözlem kurulu kararıyla,
b) Kınamadan başka birdisiplin cezası alıp, bu cezası kesinleşmiş olanlarveya asayiş ve düzenin sağlanması amacıyla disiplincezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya dakişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlaridare ve gözlem kurulu kararıyla,
c) Açık ceza infazkurumu şartlarına veya çalışma koşullarınauyum sağlayamayacakları saptananlar idare ve gözlem kurulununkararı ve infaz hâkiminin onayıyla, kapalı ceza infazkurumlarına gönderilirler.
(6) Hükümlülerin,suç ve ceza türlerine göre, açık ceza infazkurumlarına ayrılıp ayrılmamalarına, açıkceza infaz kurumlarında geçirecekleri sürelere, kapalıceza infaz kurumlarına gönderilmelerine, doğrudanaçık ceza infaz kurumlarına alınmalarına,doğrudan açık ceza infaz kurumlarınaalınanların kapalı ceza infaz kurumlarınagönderilmelerine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslaryönetmelikte gösterilir.”
9.Kanun'un “Disiplincezalarının niteliği ve uygulama koşulları”başlıklı 37. maddesi şöyledir:
“(1) Hükümlühakkında kurumda, düzenli bir yaşamınsürdürülmesi, güvenliğin ve disiplininsağlanması bakımından kanun, yönetmelikler ileidarenin uyulmasını emrettiği veya gereklikıldığı davranış ve tutumları, kusurluolarak ihlâl ettiğinde, eyleminin niteliği ileağırlık derecesine göre Kanunda belirtilen disiplincezaları uygulanır. Hükümlünün duruşma,sağlık, eğitim ve çalışma gibi nedenlerlegeçici olarak kurum dışında bulunduğu yerler de bufıkranın uygulanması bakımından kurum olarak kabuledilir.
(2) Suç oluşturaneylemlerden dolayı açılan kamu davası, disiplinsoruşturması yapılmasını ve cezanınuygulanmasını engellemez."
10. Kanun'un “Disiplincezaları ve tedbirleri” başlıklı 38.maddesi şöyledir:
“ (1) Çocuklarharicindeki hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplincezaları ağırlık derecesine göre şunlardır:
a) Kınama.
b) Bazı etkinliklerekatılmaktan alıkoyma.
c) Ücretkarşılığı çalışılan iştenyoksun bırakma.
d) Haberleşme veyailetişim araçlarından yoksun bırakma veyakısıtlama.
e) Ziyaretçi kabulündenyoksun bırakma.
f) Hücreye koyma.
(2) Toplu, bedensel, zalimane,insanlık dışı veya küçültücücezalar disiplin cezası olarak uygulanamaz.”
11. Kanun'un “Hücreyekoyma” başlıklı 44. maddesi şöyledir:
“ (1) Hücreye koymacezası, hükümlünün eylemlerinin nitelik veağırlığına göre bir günden yirmi günekadar, açık havaya çıkma hakkı saklı kalmaküzere, geceli ve gündüzlü bir hücrede tekbaşına tutulması ve her türlü temastan yoksunbırakılmasıdır.
...
(3) On bir günden yirmigüne kadar hücreye koyma cezasını gerektiren eylemlerşunlardır:
...
k) Suç örgütlerineait her türlü yayın, bez afiş, pankart, resim, sembol,işaret ve benzeri eşyayı kurumların herhangi bir yerineasmak veya teşhir etmek.
l) Suç örgütlerinineğitim ve propaganda faaliyetlerini yapmak veya yaptırmak.
..."
12.4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu’nun “Amaç ve kapsam”başlıklı 1. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun amacı, infaz hâkimliklerinin kuruluş,görev, çalışma esas ve usullerini düzenlemektir.
BuKanun, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bulunanhükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemlereveya bunlarla ilgili faaliyetlere ya da Cumhuriyet savcısınınceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiğikararlara yönelik şikâyetleri incelemek ve kararabağlamak, ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkinhâkim veya mahkeme tarafından verilmesi gerekli kararlarıalmak, işleri yapmak ve kanunlarla verilen diğer görevleriyerine getirmek üzere kurulan infaz hâkimliklerine ilişkinhükümleri kapsar.”
13. Kanun'un “İnfazHâkimliklerinin Görevleri” başlıklı4. maddesi şöyledir:
“İnfaz hâkimliklerinin görevleri şunlardır:
1.Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları vetutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleribarındırılmaları, ısıtılmaları vegiydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel veruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayeneve tedavilerinin yaptırılması, dışarıylailişkileri, çalıştırılmaları gibiişlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek vekarara bağlamak.
2.Hükümlülerin cezalarının infazı,müşahadeye tâbi tutulmaları, açık cezaevlerineayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutukluların sevkve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlere ilişkinşikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
3.Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan disiplintedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, veya diğermevzuat hükümlerine aykırı olduğu iddiasıylayapılan şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
4.Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izleme kurullarının kendiyetki alanlarına giren ceza infaz kurumları ve tutukevlerindekitespitleri ile ilgili olarak düzenleyip intikal ettirdikleriraporları inceleyerek, varsa şikâyet niteliğindeki konularhakkında karar vermek.
5.Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinininfazına ilişkin verdiği kararlara karşı yapılanşikâyetleri incelemek.
6.Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin mahsup, cezazamanaşımı ve hükümlününölümü hâllerinde verilecek kararlar da dahil olmaküzere hâkim veya mahkeme tarafından verilmesi gereklikararları almak ve işleri yapmak.
7.Kanunlarla verilen diğergörevleri yapmak.
Kanunlarda başka bir yargımerciine bırakılan konulara ilişkin hükümlersaklıdır.”
14.Kanun'un “İnfaz hâkimliğineşikâyet ve usulü” başlıklı 5.maddesi şöyledir:
"Ceza infaz kurumları vetutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılanişlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin ya da Cumhuriyetsavcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazınailişkin verdiği kararların kanun veya diğer mevzuathükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle bukarar, işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihtenitibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihtenitibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infazhâkimliğine başvurulabilir.
Şikâyet, dilekçeile doğrudan doğruya infaz hâkimliğineyapılabileceği gibi; Cumhuriyet başsavcılığıveya ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü aracılığıylada yapılabilir. İnfaz hâkimliği dışındayapılan başvurular hemen ve en geç üç güniçinde infaz hâkimliğine gönderilir. Sözlüyapılan şikâyet, tutanağa bağlanır ve bir suretibaşvurana verilir.
Şikâyet yoluna, kendisiile ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu ya daeşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahipçocuğu veya kardeşi, müdafii, kanunî temsilcisiveya ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu başvurabilir.
Şikâyet yolunabaşvurulması, verilen kararın, yapılan işlem veyafaaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. Ancak, infaz hâkimigiderilmesi güç veya imkansız sonuçlarındoğması ve karar, işlem veya faaliyetinaçıkça hukuka aykırı olmasıkoşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda karar,işlem veya faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir."
15.Yine Kanun'un “İnfazHâkimliğince Şikâyet Üzerine Verilen Kararlar”başlıklı 6. maddesi şöyledir:
"Şikâyetbaşvurusu, 5 inci maddede yazılı sürenin geçmesindensonra veya infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanıdışında kalan bir karar, işlem veya faaliyete karşıya da başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılmışsainfaz hâkimi, başvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder;şikâyet başvurusu başka bir yargı merciiningörevi içerisinde ise o mercie gönderir.
Şikâyet başvurusuüzerine infaz hâkimi, duruşma yapmaksızın dosyaüzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak, gerek gördüğündekarar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyethakkında re’sen araştırma yapabilir ve ilgililerden bilgive belge isteyebilir; ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgiliCumhuriyet savcısının da yazılıgörüşünü alır. Disiplin cezasınakarşı yapılan şikâyet üzerine infazhâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasınıaldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıpdeğerlendirdikten sonra kararını verir. Hükümlüveya tutuklu, savunmasını, hazır bulunmak ve vekaletnamesiniibraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veya avukatıaracılığıyla yapabilir. İnfaz hâkimi gerekligörmesi durumunda hükümlü veya tutuklununsavunmasını ceza infaz kurumunda da alabilir.
İnfaz hâkimi, incelemesonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerindegörürse, verilen kararın veya yapılan işlemin iptalineya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir.
İnfaz hâkimi, bu Kanundahüküm bulunmayan hallerde 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılıCeza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre inceleme veişlemlerini yürütür ve kararını verir.
İnfaz hâkimininkararlarına karşı şikâyetçi veya ilgiliCumhuriyet savcısı tarafından, tebliğden itibaren yedigün içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itirazyoluna gidilebilir. Kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabiolduğu belirtilen hususlarda da bu hüküm uygulanır.
İtiraz, infaz hakimliğininyargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesineyapılır. İnfaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemeninüyesi olduğu takdirde itirazla ilgili karara katılamaz."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan16/10/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, olaykısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu venedeni aynı olan davada, adli ve idari yargı yerlerince verilmişkarşılıklı görevsizlik kararı bulunmakta olup; bununüzerine kendisine ikinci kez gelen davayı inceleyen idari yargıyerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği kararbakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
17.2247 sayılı Kanun'un14. maddesinde yer alan, “Olumsuzgörev uyuşmazlığının bulunduğunun ilerisürülebilmesi için adli ve idari yargı mercilerinin tarafları,konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmelerive bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmişolması gerekir. Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi,ancak davanın taraflarınca (…) ileri sürülebilir.”hükmüne göre, idare mahkemesinin kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince degörevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesihalinde, olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuşolacak hukuk alanında doğmuş bulunan buuyuşmazlığın giderilmesi istemi ise ancak davanıntaraflarınca ileri sürülebilecektir.
18.Kanun'un 19. maddesindeki “Adli veidari yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayıincelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin erteler. (Değişik ikinci fıkra:23/7/2008-5791/9 md.) Yargı merciince, önceki görevsizlikkararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek,gerekçeli başvuru kararı ile birlikte dava dosyalarıUyuşmazlık Mahkemesine gönderilir...”hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakmagörevinin daha önce görevsizlik kararı veren idariyargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar iledoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurma olanağınasahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görevkonusunda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilmesine değinişin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da içermesi gerekir.
19.Kanun koyucu, 14. maddeye göre olumsuz görevuyuşmazlığı doğması durumunda her iki yargımerciince işten el çekilmiş olduğundan başvurmaistencini davanın taraflarına bırakmış iken, buyönteme oranla daha kısa zamanda çözümeulaşılmasını amaçladığı 19. madde iledaha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonradavayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmedendoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaolanağını tanımıştır.
20.Olayda, idarive adli yargı yerince, karşılıklıgörevsizlik kararı verildikten sonra, yeniden idari yargıyerinde dava açılmış bunun üzerine, Mahkemece 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamında Mahkememizebaşvurulduğu görülmüştür.
21.Bu haliyle, her ne kadar olumsuz görevuyuşmazlığının giderilmesi istemiyle yapılanbaşvuru 2247 sayılı Kanun’da öngörülenyönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvurudabulunulmadığı gözetilerek, Kocaeli 2. İdareMahkemesince yapılan başvurunun 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile UyuşmazlıkMahkemesinin önüne gelmiş bulunan görevuyuşmazlığının çözümekavuşturulması, gerek usul ekonomisine gerekse deUyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş amacına uygun olacağından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
22. Raportör-Hâkim ArzuÇETİNDERE ŞAŞI'nın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada adli yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
23. Dava, mahkumiyet kararının ceza infazkurumunda infazı sırasında, haksız olarak verilen disiplincezası nedeniyle uğranıldığı iddia olunan manevizararın giderilmesi istemiyle açılmıştır.
24. Olayda, davacı iddiasının,yukarıda hükümlerine yer verilen 4675 sayılıKanun’un 4. maddesinde yer alan “...disiplintedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, veya diğermevzuat hükümlerine aykırı olduğuiddiasına” ilişkin olup, bu şikayetleriincelemenin ve karara bağlamanın infaz hâkimliğiningörevinde olduğu düzenlemesine istinaden, bu konulardakişikayetlere bakmakla adli yargı yerinin görevli olduğununbelirlenmiş olduğu, aynı şikayetten kaynaklanan tazminatistemli davalara da adli yargı yerinde bakılacağı ancakMahkememizin adli yargı içerisinde hangi yargı merciinin budavalara bakmakla görevli olduğu hususunda karar verme yetkisibulunmadığı gözetildiğinde, bu belirlemenin ilgiliyargı kolunun kendi içerisinde yapılması gerektiğisonucuna varılmıştır.
25. Yukarıda belirtilen hususlargözönünde bulundurularak, Kocaeli 2. İdare Mahkemesinceyapılan başvurunun kabulü ile, Bolu 2. Ağır CezaMahkemesinin 31/03/2023 tarih ve E.2023/63, K.2023/112 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Kocaeli 2. İdare Mahkemesince yapılanBAŞVURUNUN KABULÜ ile Bolu 2. Ağır Ceza Mahkemesinceverilen 31/03/2023 tarih ve E.2023/63, K.2023/112 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
16/10/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN