T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/504
KARAR NO : 2023/652
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali (RES) katkı payı anlaşmasının uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : B.R. Elek. Ür.San. Tic. A.Ş.
Vekili : Av.Ş.A, Av. A.N.L
Davalı : Türkiye Elektrik İletimA.Ş.
Vekili : Av. Z. P
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili,Kavaklı rüzgâr enerjisine dayalıelektrik üretim santrali için RES Katkı PayıAnlaşması gereğince hesaplanan RES katkı payınailişkin 19/01/2023 tarih ve TEE2023015800229 sayılı toplam65.518.395,25 TL tutarındaki faturanın 48.174.066,70 TL'likkısmının davalı TEİAŞ ile imzalanan anlaşmahükümlerine aykırı olarak tahakkuk ettirildiğindenbahisle söz konusu RES Katkı Payı tutarına ilişkinolarak davacının borçlu olmadığınıntespiti talebiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
2.Davalı TEİAŞ vekili, yasal süresinde sunduğu cevapdilekçesinde, davanın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesi 15/06/2023 tarihve E.2023/156 sayılı ara kararı ile, görev itirazının reddinekarar vermiştir.
4.Davalı vekilinin olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması talebiyle başvurusu üzerinedilekçe, dava dosyası ile birlikte DanıştayBaşsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5.Danıştay Başsavcısı, "TEİAŞ Genel Müdürlüğünce kamu hukukualanında, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlıolarak tesis edilen RES Katkı Payı bedellerinin tazmini içinaçılan davada yargısal denetimin idari yargıdayapılması gerektiği"görüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar vererek dosyayıUyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6.Emsal dosyalardaki görüşü bilinmekle, 2247 sayılıKanun'un 13/3. maddesi çerçevesinde Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının görüşününalınmasına gerek görülmemiştir.
III.İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7.Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası şöyledir:
"İdare, kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
8.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenintakdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
9.6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretim faaliyeti" başlıklı7/4. maddesi şöyledir:
"(4) Rüzgâr veyagüneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisikurulması için yapılan önlisansbaşvurularının değerlendirilmesi aşağıdabelirtilen esaslara göre yapılır:
a) Üretim tesisininkurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b) Başvurularda kaynakbazında tesisin kurulacağı saha üzerinde ve/veyasahayı temsil edecek son sekiz yıl içinde elde edilmişstandardına uygun belirli süreli ölçüm verisibulunması istenir. Sahanın belirlenmesi, ölçümler vedeğerlendirilmesi, verilerin elde edilmesi ve güvenliği ile bunlarınbelgelendirilmesi Bakanlık tarafından teklif edilen ve Kurumtarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.5346 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamındabelirlenen yenilenebilir enerji kaynak alanlarında kurulacak üretimtesisleri açısından ölçüm verisi aranmaz.
c) TEİAŞ veya ilgilidağıtım şirketi tarafından, kullanılacakteknolojilerin şebeke bakımından etkileri de dikkatealınarak uygun bağlantı görüşü verilenbaşvurular değerlendirmeye alınır.
ç) Değerlendirmedeaynı bağlantı noktasına ve/veya aynıbağlantı bölgesine bağlanmak için birden fazlabaşvurunun bulunması hâlinde başvurular arasındanilan edilen kapasite kadar sisteme bağlanacak olanları belirlemekiçin TEİAŞ tarafından, 5346 sayılı Kanunkapsamında YEK Destekleme Mekanizmasından yararlanabileceğisürelerde geçerli olmak ve aynı Kanuna ekli (II)sayılı cetvelde belirtilen hakları da saklı olmaküzere 5346 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yeralan fiyatlar üzerinden en düşük fiyatın teklifedilmesi esasına dayanan yarışma yapılır. Eşitlikhâlinde uygulanacak hususlar ile yarışmaya ilişkin usul veesaslar TEİAŞ tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıktarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
10.5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının ElektrikEnerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un"Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanlarının Belirlenmesi,Korunması, Kullanılması ile Yenilenebilir Kaynaklardan EldeEdilen Elektrik Enerjisinin Belgelendirilmesi" anabaşlıklı İkinci Bölümün, "Kaynak alanlarının belirlenmesi,korunması ve kullanılması" başlıklı4.maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:
"Elektrik enerjisiüretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynak alanlarınınilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarakbelirlenmesi, derecelendirilmesi, korunması, kullanılması, bualanları kullanacak tüzel kişilerde aranacakkoşulların belirlenmesi, TEİAŞ ve/veya ilgilidağıtım şirketi tarafından bağlantı vesistem kullanımı hakkında görüş verilmesi vekapasite tahsisi yapılması, yapılacak yarışma,yenilenebilir enerji kaynak alanı tahsisi, teminat alınması, yükümlülüklerinyerine getirilmemesi hâlinde teminatın irat kaydedilmesi, yerlimalı kullanım şartlı aksamın özellikleri ileuygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilirenerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleri içinBakanlık tarafından Türk lirası olarak belirlenecek tavanfiyat üzerinden teklif edilecek en düşük fiyat, sözkonusu yenilenebilir enerji kaynak alanı için yarışmaşartlarında belirlenecek süre boyunca YEK DesteklemeMekanizması kapsamında uygulanır. Yarışma sonucundaoluşacak fiyatın yarışma şartlarında belirleneceksüre içerisinde güncellenmesine ilişkin usul ve esaslarilgili yarışma şartnamesinde Bakanlık tarafındanbelirlenir. Bu madde kapsamında kurulacak üretim tesisleriiçin ön lisans ve lisans verme koşulları, iptali vetadili ile ilgili hususlar EPDK tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir."
11.22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren RüzgârEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç"ve "Kapsam" başlıklı1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- Bu Yönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmanın veyarışma sonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine DayalıElektrik Üretim Santrali Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesidir
2- Bu Yönetmelik 4628sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmaya ve yarışmasonunda belirlenen RES Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esaslar ile bu yarışmaya katılacaktüzel kişilerin yükümlülüklerini kapsar."
12.Aynı Yönetmeliğin "RESkatkı payı anlaşması"başlıklı 10. maddesi şöyledir:
"Lisans verilmesiEPDK tarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞarasında EPDK tarafından belirlenen süre içerisindeEk-3’te yer alan RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanır. RES Katkı Payı Anlaşmasınınimzalanabilmesi için, 8 inci maddeye göre belirlenen banka teminatmektubunun TEİAŞ’a sunulması zorunludur. RES KatkıPayı Anlaşması imzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirkettarafından kendisine sunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
13.13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren Rüzgar VeyaGüneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Önlisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliğinin "RESkatkı payı tutarlarının ödenmemesi" başlıklıGeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010 tarihli ve 27707sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan RüzgarEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliğikapsamında kapasite tahsis edilen tüzel kişilerinimzaladıkları RES Katkı Payı Anlaşmasıkapsamında, yıllık net elektrik enerjisi üretimiüzerinden hesaplanan yıllık toplam RES Katkı Payıtutarını, o yılın 31 Ocak günü saat 17.00’akadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminat mektubununkarşılık gelen kısmının irat kaydedilmesi yoluylatahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğini müteakip 1 (bir) ayiçerisinde teminat mektubunun irat kaydedilen kısmıtamamlanır. İşbu yükümlülüğünyerine getirilmemesi halinde RES Katkı Payı Anlaşması veBağlantı Anlaşması feshedilerek Kuruma bildirilir."
14.Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "Hukuki Bünye"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"BuAnastatü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür.
Teşekkül EPK, K.H.K., vebu Anastatü hükümleri saklı kalmak üzere özelhukuk hükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
15.Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan16/10/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nindavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava, davacı şirket tarafından Kavaklı rüzgârenerjisine dayalı elektrik üretim santrali için RES KatkıPayı Anlaşması gereğince hesaplanan RES katkıpayına ilişkin toplam 65.518.395,25 TL tutarındakifaturanın 48.174.066,70 TL'lik kısmının davalıTEİAŞ ile imzalanan anlaşma hükümlerineaykırı olarak tahakkuk ettirildiğinden bahisle söz konusuRES Katkı Payı tutarına ilişkin olarak borçluolmadıklarının tespiti talebiyleaçılmıştır.
19.Olayda, davalı TEİAŞ tarafından yukarıda anılanYönetmelik hükümlerine göre açılanyarışma ihalesi sonucunda imzalanan RES Katkı PayıAnlaşmasına aykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddiaedilen RES katkı payı bedeli faturası kapsamında fazladanödenen tutarın tahsili istemiyle davanınaçıldığı, uyuşmazlığınesasının çözümü bu anlaşmanın hukukidurumuna bağlı olup, anlaşmanın idari sözleşme yada özel hukuk sözleşmesi niteliğinde olupolmadığına göre yargı yolunun belirleneceğiaçıktır.
20.İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiyedayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi için kamuyararı amacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareyeüstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
21.Tip RES Katkı Payı Anlaşmasının incelenmesinden; 5.maddede, "bu anlaşmanın hükümlerininuygulanmasından dolayı doğacak veya çıkacakanlaşmazlıkların çözümünde AnkaraMahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir." 6. maddededüzenlenen "RES katkıpayının ödenmemesi halinde 6183 sayılı Kanun'un 51incimaddesinde belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faiziuygulanacağı" ve yine 7. maddededüzenlenen "lisansın iptali veya mücbir sebeplerya da EPDK tarafından uygun bulunan haller dışında herhangibir nedenle sona ermesi hallerinde teminat mektubunun TEİAŞtarafından irat kaydedilmesi" hükümlerinin,idarenin üstün yetkilerle donatılmış olduğunakarine teşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
22.Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukuki statüsündenbağımsız olarak, anlaşmanın imzalanmasından sonraTEİAŞ'a tanınan imtiyazlı bir yetkiden,sözleşmeyi tek taraflı değiştirme, denetleme, cezaiişlem tesis etme veya tek taraflı feshetme gibi üstün birkamu gücünden söz etmek mümkün değildir.Anlaşmada tarafların karşılıklıyükümlülüklerinin bulunduğu, tarafların bununla bağlıolduğu, uyuşmazlığın anlaşma öncesindekiyarışma ihalesi sürecine ilişkin olmadığıgözetildiğinde, anlaşma hükümleriçerçevesinde özel hukuk sözleşmesiniteliğindeki RES katkı payı anlaşmasındadüzenlenen RES katkı payı bedelinden kaynaklı davanınadli yargı yerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
23.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusunun reddigerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Danıştay Başsavcısının BAŞVURUSUNUNREDDİNE,
16/10/2023tarihinde Başkan Muammer TOPAL, Üye Ahmet ARSLAN'ınKARŞIOYLARI ve OY ÇOKLUĞUYLA KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava,davacı şirket ile davalı arasında imzalanan anlaşmahükümlerine aykırı olarak fazla tahakkuk ettirildiğive fazla tahsil edildiği iddia edilen RES Katkı Payı bedelinintahsili talebiyle açılmıştır.
Bir kamu hizmetinin yürütülmesiiçin ihtiyaç duyulan mal veya hizmet temini sırasında, idarede kanunilik ilkesi gereğinceidarenin belirli usul ve esaslara uyması zorunlu olup; işinsözleşmeye bağlanmasından önce geçen busüreçte tesis edilen işlemlerin, kamu gücünedayalı, re'sen ve tek yanlı olması nedeniyle idari işlemniteliğini taşıması karşısında,yargısal denetiminin idare hukuku ilkelerine göre idari yargıyerlerince yapılacağı tartışmasızdır.
İdarisözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak, kamu hizmetigerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün, hak ve yetkilerini içerirler. İdare, busözleşme hükümlerinde tek yanlı değişiklikyapabilir ya da sözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayandiğer sözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında,özel hukuk kurallarına göre düzenlenir.
Davalı TEİAŞ tüzelkişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerine tabi,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ilesınırlı bir iktisadi devlet teşekkülüdür.Üstün ayrıcalıklara sahip olan veyükümlülükler rejimine tabi tutulan, sorumluluğu iledenetimi bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamu hizmetiniteliğindeki elektrik iletim faaliyetini yürüten davalıTEİAŞ ile davacı şirket arasında yukarıdaalıntılanan Yönetmeliğe dayanılarak düzenlenenkatkı payı anlaşması, bir idari sözleşmeniteliğindedir. Aynı Yönetmelik kapsamında davalıyaverilen yetkinin kullanımı sırasında kamu gücünedayalı, re’sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RESkatkıpayı faturası bedelinin fazla hesaplandığınave tazminine ilişkin davanın görüm veçözümünde idari yargı yerinin görevli olduğuanlaşılmaktadır.
Buhususlar göz önünde bulundurularak, DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile Ankara 14.Asliye Ticaret Mahkemesince verilen görev itirazının reddi(görevlilik) kararının kaldırılmasıgerektiği görüşüyle, aksi yöndekiçoğunluk kararına katılmıyoruz.
Başkan Üye
Muammer Ahmet
TOPAL ARSLAN