T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/436
KARAR NO : 2023/634
KARAR TR : 16/10/2023
ÖZET: 4925 sayılı Kanun'a istinaden çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 40. ve 43. maddesindeki yükümlülüklerin ihlal edildiğinden bahisle düzenlenen ihlal tespit tutanağının, mezkûr Yönetmeliğin 69., 70. ve 72. maddesi kapsamında uygulanan idari yaptırım niteliğindeki işleme dayanak oluşturmak üzere düzenlenen tutanak olduğu,idari yaptırım niteliğindeki bu işlemin de 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesi kapsamında bir idari yaptırım türü olduğundan, her sefer için 15 uyarma cezası verilmesi işleminin iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :A.T.Tic.A.Ş
Vekili : Av. F.A
Davalı : Ulaştırma ve AltyapıBakanlığı
Vekili : Av. E.N.A
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı VI. BölgeMüdürlüğünce değişik tarihlerde yapılandenetimler sonucunda, davacı firmanın Karayolu TaşımaYönetmeliği'nin muhtelif maddelerini ihlal ettiğinden bahisle,UBAB-A seri ve 222681, 218400, 222682, 222683 sıra numaralıdörtadet ve ayrı ayrı 2.174 TL bedelli idari para cezasıtutanağı düzenlendiği yine UDHB-ELK-A ve 349812, 349813,349662 seri nolu ihlal tespit tutanakları tutularak, davacıadına her sefer için uyarma cezası verildiğidavacıya bildirilmiştir.
2.Davacı vekili, idari para cezaları ve ihlal tespittutanaklarının iptali istemiyleadli yargı yerine başvurudabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliği 25/06/2021tarih ve D.İş No.2020/3514 sayılı kararı ile, başvurununçözümünün idari yargı yerine ait olduğugerekçesiyle, uyarma cezası bakımından itirazıngörev yönünden reddine karar vermiş, bu karar itirazedilmeden kesinleşmiştir. Görevsizlik kararının ilgilikısmı şöyledir:
"...Dava konusu uyarmacezalarının; Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 3.Bölümünde düzenlenen idari yaptırımlariçerisinde yer aldığı belirtilmiş ise de, idari yaptırımtürlerini belirleyen Kabahatler Kanunu'nun 16. maddesinde sayılanidari yaptırımlar arasında bulunmadığıaçıktır.
Bu durumda dava konusu uyarmacezalarına ilişkin işlemin idarenin tek taraflı kamugücüne dayalı icrai nitelikte bir idari işlemi olduğuve Kabahatler Kanunun 27. maddesinin 1. fıkrası uyaııncapara cezasına ilişkin kısım adli yargınıngörev alanında bulunsa da aynı maddenin 8. fıkrasıuyarınca idari yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idariyargının görev alanına giren kararların da verilmişolması halinde idari yaptırım kararına ilişkin hukukaaykırılık iddalarının bu işlemin iptali talebiylebirlikte idari yargı mercinde görüleceği kuralıuyarınca UDHB-ELK-A seri 349662 sıra numaralı uyarma cezasıyine aynı işlem kapsamında verilen UAB-A seri 222681 sıranumaralı para cezası ile UDHB-ELK-A seri 349812 sıranumaralı uyarma cezası yine aynı işlem kapsamındaverilen UAB-A seri 222682 sıra numaralı para cezası ileUDHB-ELK-A seri 349813 sıra numaralı uyarma cezalarınınuyuşmazlık konusu para cezaları ve uyarma cezalarınailişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davanıngörüm ve çözümünde idare mahkemesiningörevli olduğu kuşkusuzdur.
Buna karşın, muterizeait...NH ...plakalı taşıtın Dİ Yetki Belgesinekayıtlı olup Antalya-Alanya arası yetki belgesi kapsamıdışında iliçi yolcu taşıdığındanbahisle muteriz hakkında idari yaptırım uygulanmış isede, ihlalin ne şekilde yapıldığının denetimeelverecek şekilde EK-4 te yer alan Tutanaklar ile dosya kapsamındagösterilmediği yine muterizin savunması da dikkatealındığında muterizin atılı kabahatiişlediğine dair dosyada somut bir delilin bulunmadığıanlaşılmakla UAB-A seri 222683 sıra numaralı paracezası tutanağının kaldırılmasına kararverilmiştir.
Muterize ait...H.T.V ...plakalıtaşıtın Dİ Yetki Belgesine kayıtlı olupAntalya-Alanya arası iliçi iki nokta arasındataşımacılık faaaliyetinde bulunduğundan bahislemuteriz hakkında idari yaptırım uygulanmış ise de,idarenin sunmuş olduğu EK-7 de yer alan bilet ve fotoğraflardanmuterizin ne şekilde atılı kabahati işlendiğinanlaşılamadığı yine muterizin iliçinde hangiyolcuyu taşıdığı veya nerden nereyetaşıdığına dair dosyaya yansıyan somut birdelilin bulunmadığı anlaşılmakla, UAB-A seri 218400sıra numaralı para cezası tutanağınınkaldırılmasına karar verilerek aşağıdakişekilde karar verilmiştir. "
4.Davacı vekili bu kez, şirkete ait aracın yapılandenetiminde, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 40. maddesininüçüncü, dördüncü ve altıncıfıkrası ile 43. maddesinin üçüncüfıkrasında belirtilen bilgileri Bakanlığın U-ETDS(Ulaştırma Elektronik Takip ve Denetim Sistemi) sisteminebildirmediğinin tespit edildiğinden bahisle aynıYönetmenliğin 69. maddesinin sekizinci fıkrasının (a)bendi uyarınca UDHB-ELK-A seri ve 349662 sıra numaralı ihlaltespit tutanağı tutularak, şirket adına her seferiçin 15 uyarma cezası verilmesi işleminin iptali istemiyle,idari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdariYargıda
5.Antalya 3. İdare Mahkemesinin 17/12/2021 tarih ve E.2021/1042, K.2021/1125 sayılı kararı ile, UDHB-ELK-A seri 349662 sıranumaralı ihlal tespit tutanağı ile davacı şirkete hersefer için 15 uyarma cezası verilmesi işlemiuygulandığı, davacının bildirimyükümlülüğüne aykırıdavranışının sabit olduğunungörüldüğü, dava konusu işlemde hukukaaykırılık bulunmadığı gerekçesiyle,davanın reddine karar vermiş, karar davacı vekilitarafından istinaf edilmiştir.
6.Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 29/09/2022tarih ve E.2022/600, K.2022/2316 sayılı kararı ile, "...Danıştay İdari DavaDaireleri Kurulunca bugüne kadar verilen kararlar,aykırılığın giderilmesi istemine konu benzernitelikteki uyuşmazlıkların görüm veçözümü görevinin idari yargı yerine aitolduğu yönünde ise de; 2918 sayılı ve 5326sayılı Kanun hükümleri ile hukuki güvenlik ilkesiyönünden yukarıda yapılan açıklamalar veUyuşmazlık Mahkemesinin istikrar kazanan kararları birliktedeğerlendirildiğinde, geri alma niteliğinebakılmaksızın sürücü belgesinin gerialınması yaptırımına karşıaçılacak davalarda adli yargı merciinin görevliolduğu, bu haliyle, sürücü belgesinin gerialınması ve idari para cezası yaptırımınakarşı adli yargı merciine başvurulabileceği sonucunavarılmaktadır, denilerek 2918 sayılı Yasanın 48.maddesi uyarınca sürücü belgesinin geçici olarakgeri alınması işlemlerine ve idari para cezalarınakarşı açılacak davalarda adli yargı yerleriningörevli olduğu hükme bağlanmıştır.
Bu durumda, uyarma cezasına karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır." gerekçesiyledavacı tarafından yapılan istinaf isteminin kabulüne,mahkeme kararının kaldırılmasına, kaldırmakararı doğrultusunda yeniden bir karar verilmek üzeredosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak kararvermiştir.
7.Antalya 3. İdare Mahkemesi 06/12/2022 tarih ve E.2022/1597, K.2022/1412sayılı kararı ile, 2918 sayılı Kanun'un 48. maddesiuyarınca sürücü belgesinin geçici olarak gerialınması işlemlerine ve idari para cezalarına karşıaçılacak davalarda adli yargı yerlerinin görevliolduğu, uyarma cezasına karşı açılandavanın da görüm ve çözümünde adliyargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle, davanıngörev yönünden reddine karar vermiş, karar davacıvekili tarafından istinaf edilmiştir.
8.Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 16/03/2023tarih ve E.2023/444, K.2023/1144 sayılı kararı ile,uyuşmazlıkta Antalya 4. Sulh Ceza Hakimliğince davanıngörev yönünden reddine karar verildiğinden, davadosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine görevuyuşmazlığının çözümüamacıyla gönderilmesi gerekirken, davanın görev yönündenreddine ilişkin kararda hukuki isabet bulunmadığıgerekçesiyle, davacı tarafından yapılan istinaf istemininkabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına,kaldırma kararı doğrultusunda yeniden bir karar verilmeküzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak kararvermiştir.
9. Antalya 3. İdare Mahkemesi 14/06/2023 tarihli veE.2023/787 sayılı kararı ile, uyarma cezasınakarşı açılan davanın görüm veçözümünde, adli yargı yerinin görevliolduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
10.4925 sayılı Karayolu TaşımaKanunu’nun "Amaç" başlığıaltında düzenlenen 1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacı;karayolu taşımalarını ülke ekonomisiningerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzenive güvenliği sağlamak, taşımacı, acente vetaşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı vekargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarınıbelirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerini,haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolutaşımalarının, diğer taşıma sistemleri ilebirlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini vemevcut imkânların daha yararlı bir şekildekullanılmasını sağlamaktır."
11.Kanun'un"Kapsam"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun kamuyaaçık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu veeşya taşımalarını, taşımacıları,taşıma acentelerini, taşıma işlerikomisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini,taşıma işlerinde çalışanlar iletaşımalarda yararlanılan her türlü taşıt,araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsar.
Ancak, özel otomobillerle ve bunların römorklarıylayapılan taşımalar, genel ve katma bütçelidairelerle, il özel idareleri, belediyeler, üniversiteler ve kamuiktisadî teşebbüslerine ait otomobillerle yapılantaşımalar, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma GenelKomutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı veEmniyet Genel Müdürlüğüne ait motorlu taşıtve bunların römorkları ile yapılan taşımalar,lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarlayapılan taşımalar bu Kanun hükümlerine tâbideğildir.
İl sınırları içerisindeki taşımalar ileyüz kilometreye kadar olan şehirlerarasıtaşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafikkomisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgilivaliliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçitaşımalar belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecekyönetmelik esasları dahilinde bırakılabilir.
Uluslararası anlaşmalarile savaş hali, olağanüstü hal ve doğal afetdurumlarında uygulanacak hükümler saklıdır."
12.Yine Kanun'un "Cezauygulaması" başlıklı 27. maddesişöyledir:
" (Değişik:25/6/2009-5917/34 md.)
Bu Kanunda yazılı idari para cezalarını uygulamayaUlaştırma Bakanının yetkilendirdiği Bakanlıkpersoneli, trafik polisi ve zabıtası, trafik polisinin görevalanı dışında kalan yerlerde rütbeli jandarmapersoneli, sınır kapılarında görev yapangümrük muhafaza ve gümrük muayene memurları ilebunların amirleri, terminallerde görevli belediye zabıtasıyetkilidir.
Bu Kanun kapsamında faaliyet gösterenlere hangi hallerde uyarma,geçici durdurma ve iptal şeklinde idari müeyyideleruygulanacağına ilişkin hususlar yönetmelikledüzenlenir.
Bu Kanuna göre verilen idari para cezaları, yönetmeliktedüzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklindeki idarimüeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmez."
13.08/01/2018 tarihli ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de YayımlananKarayolu Taşıma Yönetmeliğinin “Yetki belgesi alma zorunluluğu”başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"Bu Yönetmelikkapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşımaişleri komisyonculuğu, taşıma işleriorganizatörlüğü, nakliyat ambarıişletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistikişletmeciliği, dağıtım işletmeciliği,terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacakgerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygunolan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almalarızorunludur."
14.Yönetmeliğin "Yetki belgesisahiplerinin ortak yükümlülükleri"başlıklı 40. maddesinin üçüncü,dördüncü ve altıncı fıkralarışöyledir:
"(3) A1, A2, B2 ve D2 yetkibelgesi sahipleri, yapacakları arızi, grup veya mekik seferlerinde,sefere göndereceği taşıtın plakası ve ATSbilgileri, taşıtta görevli personel bilgileri ile birlikteyolculara ait, 37 nci maddenin ikinci fıkrasında belirtilenbilgileri, seyahatin başlangıç saatinden en geç 1 saatöncesine, seyahati yapamayan veya tamamlamayan yolcu bilgilerinin ise, budurumun meydana geldiği saatten en geç 30 dakika sonrasınakadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işlemek/iletmekzorundadırlar. (Mülga cümle:RG-15/11/2019-30949) (…) (Ekcümle:RG-15/11/2019-30949) Yapılan denetimlerde, bu fıkradabelirtilen yükümlülüğün yerinegetirildiğinin teyidi halinde, taşıma yapılantaşıttan taşıma sözleşmesinin ibrazıistenilmez.
(4) (Değişikibare:RG-15/11/2019-30949) A1, B1 ve D1 ile kalkış veyavarış yeri Büyükşehir olup tarifeli olarak faaliyetgösterecek D4 yetki belgesi sahipleri, yapacakları düzenli yolcutaşımacılığı faaliyetinde, onaylı zamantarifesinde belirtilen saatteki sefere göndereceğitaşıtın plakası ve ATS bilgileri, taşıttagörevli personel bilgileri ile birlikte yolculara ait, 36 ncımaddenin ikinci ve üçüncü fıkraları ile 38 incimaddesinin birinci fıkrasında belirtilen bilgileri, seyahatbaşlayıncaya kadar, seyahati yapamayan veya tamamlamayan yolcubilgilerinin ise, bu durumun meydana geldiği saatten en geç 30dakika sonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemineişlemek/iletmek zorundadırlar.
...
(6) C2, C3, K1, K3, L1, L2, N1, N2,R1 ve R2 yetki belgesi sahipleri (Ek ibare:RG-23/6/2020-31164) iletaşınanın tehlikeli madde olması halinde C1 ve K2 yetkibelgesi sahipleri de; taşımasını üstlendiklerieşyalar için (Değişik ibare:RG-21/11/2020-31311)taşıma ücreti haricinde taşıma senedinde belirtilenbilgiler (Değişik ibare:RG-15/11/2019-30949) ile birlikte,beşinci fıkrada belirtilen bilgileri, (Değişikibare:RG-10/1/2020-31004) taşımanın yapılacağıtaşıtın hareket ettiği saatten, en geç 6 saatsonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işlemek/iletmekzorundadırlar. (Mülga cümle:RG-15/11/2019-30949) (…)"
15.Yönetmeliğin "İhlal veidari para cezası karar tutanağı düzenlenmesi" başlıklı67. maddesişöyledir:
"(1) Kanundaöngörülen ve bu Yönetmelikte belirtilen kusurlarıve/veya ihlalleri işleyenler hakkında, 66 ncı maddede belirtilengörevliler tarafından idari para cezası ve/veya ihlal tespitinedair tutanak düzenlenir.
(2) Tutanaklar, para cezasıgerektiren kusurlar için idari para cezası karartutanağı, uyarma gerektiren mevzuat ihlalleri için ihlaltespit tutanağı olmak üzere iki şekilde düzenlenir.
(3) Birden fazla kusurun bir aradaişlenmesi halinde her kabahat için ayrı idari para cezasıkarar tutanağı düzenlenir.
(4) Birden fazla mevzuat ihlalininbir arada işlenmesi halinde her ihlal için ayrı ihlal tespittutanağı düzenlenir. (Ek cümle:RG-21/11/2020-31311) Ancak,bu fıkra kapsamında ayrı ayrı düzenlenmesi gerekenihlal tespit tutanakları, yapılan ihlaller vekarşılığındaki uyarma adetleri ayrı ayrıbelirtilmek suretiyle elektronik ortamda tek bir ihlal tespittutanağı olarak düzenlenebilir.
(5) İdari para cezalarınailişkin diğer hususlarda (Değişikibare:RG-15/11/2019-30949) Hazine ve Maliye Bakanlığıncayayımlanan mevzuat esas alınır.
(6) Bu maddeye göredüzenlenecek tutanaklar, elektronik olarak da düzenlenebilir.Elektronik olarak düzenlenecek tutanaklara ilişkin hususlar,Bakanlıkça düzenlenir."
16. Yine Yönetmeliğin "Uyarma" başlıklı69. maddesinin sekizinci fıkrası şöyledir:
"8) (Ek:RG-15/11/2019-30949) 40ıncı maddenin üçüncü, dördüncüve altıncı (Mülga ibare:RG-2/7/2021-31529)fıkrasındaki yükümlülüklerle ilgili olarakU-ETDS’ye;
a) Yapılan sefere ilişkinbilgi/veri iletmeyenlere, her sefer için 15 uyarma,
b) İletilen seferlerde, seferbaşına (gidiş veya dönüş) 10 adedigeçmemek üzere eksik/yanlış bilgi/veri gönderenlere,her eksiklik/yanlışlık için 1 uyarma,
c) (Ek:RG-10/1/2020-31004)Taşıtta görevli personel bilgisinin hiç bildirilmemesiveya eksik/yanlış bildirilmesi halinde, her sefer için 10uyarma,
ç) (Ek:RG-16/7/2023-32250)Yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde, yolcununbeyan ettiği ve Bakanlığa bildirilen/iletilen varışnoktasından önce inen yolculara ilişkin bilgilerin, bu hususungerçekleştiği andan itibaren 30 dakika sonrasına kadarbildirilmemesi/iletilmemesi durumunda her yolcu için 5 uyarma,
yetki belgesi sahibine verilir.Ancak, bu maddeye göre yaptırım uygulanan firmanın, bukabahatinin sonradan suç unsuru teşkil ettiğinin tespitihalinde, yetki belgesi sahibine ayrıca 150 uyarma verilir."
17.Yönetmeliğin "Geçicidurdurma ve yetki belgesi iptali" başlıklı 70.maddesinin üçüncü ve dördüncüfıkrası şöyledir:
"(3) Yetki belgesi sahibineverilen ve kaldırılmamış olan uyarmalarınsayısının 150 adede ulaşması ve bu hususuntebliğini izleyen 15 gün içinde ödeme yapılarakuyarmaların sayısının 150 adedinin altınadüşürülmemesi halinde, ihlale konu olan yetki belgesininfaaliyeti geçici olarak durdurulur. Bu şekilde yetki belgesikapsamında geçici olarak faaliyeti durdurulanların, gerekliödemeyi yaparak uyarmaların sayısını 150 adedinaltına düşürmeleri halinde, yetki belgesi faaliyetlerineizin verilir.
(4) 40 ıncı maddeninüçüncü, dördüncü, altıncı veonüçüncü fıkraları (Mülgaibare:RG-2/7/2021-31529) ile 44 üncü maddenin altıncı veyedinci fıkralarının; bir yıl içerisinde 30 kezihlal edildiğinin tespiti halinde, firmanın ilgili yetki belgesikapsamındaki faaliyeti üç gün süreyle durdurulur.Sürenin hesabında, ilk ihlalin tespit edildiği tarih esasalınır."
18.Yönetmeliğin "İdari paracezası ve diğer idari yaptırımların birlikteuygulanması" başlıklı 72. maddesişöyledir:
"(1) Kanundaöngörülen idari para cezaları, Kanunda ve buYönetmelikte düzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal gibiidarî müeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmez.
(2) Birden fazla kabahatin bir aradaişlenmesi halinde her kabahat için ayrı ayrı idari paracezası uygulanır.
(3) Kanun veya buYönetmeliğe muhalefet nedeniyle, elektronik ortamda tespit edilecekkabahat ve ihlal için, denetimle görevli Bakanlık personeligıyaben işlem tesis eder."
19.30/03/2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun06/12/2006 tarih ve 5560 sayılı Kanun’un 31. maddesiyledeğiştirilen 3. maddesi şöyledir:
“ (1) Bu Kanunun;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
uygulanır.”
20.Kanun'un 16. maddesi şöyledir:
“(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir”
21.Kanun'un 19. maddesi şöyledir:
“(1) Diğer kanunlardakabahat karşılığında öngörülen belirlibir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi,
b) İşyerininkapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması,
d) Kara, deniz veya hava nakilaracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
Gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır”
22.Kanun'un “Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
" İdari para cezasıve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idariyaptırım kararına karşı, kararın tebliğiveya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde,sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içindebaşvurunun yapılmamış olması halinde idariyaptırım kararı kesinleşir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
23. UyuşmazlıkMahkemesinin Muammer TOPAL'ın Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 16/10/2023 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre, davacı tarafındanadli yargı yerinde, Karayolu Taşıma Yönetmeliğininmuhtelif maddelerinin ihlal edildiğinden bahisle, hakkında tesisedilen UBAB-A seri ve 222681, 218400, 222682, 222683 sıra numaralıdörtadet ve 2.174 TL bedelli idari para cezası ile UDHB-ELK-A ve349812, 349813, 349662 seri nolu ihlal tespit tutanakları uyarıncaverilen uyarma cezalarının iptali için davaaçıldığı; idari yargı yerinde ise, UDHB-ELK-Aseri ve 349662 sıra numaralı ihlal tespit tutanağıuyarınca her sefer için verilen 15 uyarma cezasınıniptali için dava açıldığı, yargıkolları arasında sadece UDHB-ELK-A seri ve 349662 sıranumaralı ihlal tespit tutanağı uyarınca verilen 15 uyarmacezası bakımından görevuyuşmazlığının doğduğu; görevuyuşmazlığının giderilmesi için idaremahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, mahkemece idari yargı dosyası ekindeadli yargı kararının kesinleşme şerhliörneği ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
24.Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’ninadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın idari yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra;gereği görüşülüpdüşünüldü:
25.Davacı tarafından, UDHB-ELK-A seri ve 349662 sıra numaralıihlal tespit tutanağı uyarınca her sefer içinverilen 15uyarma cezasının iptali istemiyle açılan davanın,4925 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan KarayoluTaşıma Yönetmeliği'nin 69., 70. ve 72. maddelerikapsamında uygulanan idari yaptırım niteliğindekiişleme dayanak oluşturmak üzere düzenlenentutanağın iptali istemine ilişkin olduğu, idariyaptırım niteliğindeki bu işlemin de 5326 sayılıKanun'un 16. maddesi kapsamında bir idari yaptırım olduğuanlaşılmıştır.
26.Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun idari yaptırım kararlarına karşıkanun yoluna ilişkin hükümlerinin, Kanun’un 19. maddesindesayılan yaptırımlar saklı tutulmak kaydıyla,diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı, diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
27.5326 sayılı Kanun’un 27. maddesine, 5560 sayılı Kanunile eklenen sekizinci fıkrasında, idari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına girenkararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırımkararına ilişkin hukuka aykırılıkiddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idariyargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış,bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndakidüzenlemelerin ortaya çıkardığıbağlantı sorununa çözüm getirilmesininamaçlandığı ifade edilmiştir.
28.19/12/2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeyegöre, Kabahatler Kanunu’nun; idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idariyargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde, idari yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddialarının, buişlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceğianlaşılmaktadır.
29.Uyuşmazlık Mahkemesince, idari para cezası yönündenoluşan olumsuzgörev uyuşmazlıklarınınçözümünde, idari para cezasına konu işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren kararın da verilmiş olması vedosya içeriğinden bu kararın idari yargı yerinde davakonusu edildiğinin anlaşılması halinde; idari paracezasına ilişkin kararınhukukaaykırılığı iddiasının da, idari yargıyerinde görüleceği sonucuna varılarak, idari yargıyerince verilen görevsizlikkararlarınınkaldırılmasına karar verilmiştir.
30.Olayda,üç gün süre ile faaliyetin durdurulmasınailişkin idari yaptırım kararına dayanak oluşturanihlal tespit tutanağı ile verilen uyarma cezasının,süresiz değil, belirli bir süre için 3 gün süreile faaliyetin durdurulmasınailişkin idari yaptırımkararı olduğu,5326 sayılı Kanun’un “Saklı tutulan hükümler”başlığını taşıyan 19. maddesinde, “diğer kanunlarda kabahatkarşılığında öngörülen belirli birsüre için, …..Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi, ...gibi yaptırımlara ilişkin hükümler,ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklikyapılıncaya kadar saklıdır” denilerek,ilgili kanununda, bu Kanun hükümlerine uygun değişiklikyapılıncaya kadar saklı tutulan, başka bir deyişlebelirtilen istisnalar içinde sayılan yaptırımlardan biriolduğu, 5326 sayılı Kanun'un yürürlüğegirmesinden sonra 4925 sayılıKanun’undefalarcadeğiştirilerek yeniden düzenlendiği ve bir meslekve sanatın yerine getirilmemesine ilişkin karara karşıkanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediğianlaşılmıştır.
31.Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,görev konusunda taraflar için bir müktesep hakdoğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı,bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
32.Davanın açıldığı andaki kurallara göregörevli olan mahkeme, yeni bir kanun ile görevsiz hale gelmişise, (davanın açıldığı anda görevli olanve fakat yeni kanuna göre görevsiz halegelen) mahkemeningörevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni kanundakigörev kuralının, değişikliğin yürürlüğegirmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dairintikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemecegörevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
33.Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
34.İncelenen uyuşmazlıkta, 4925 sayılı Kanun ve buKanun'a dayanılarak hazırlanan Karayolu TaşımaYönetmeliği uyarınca süresiz değil, belirli birsüre için 3 gün faaliyetindurdurulmasınailişkin idari yaptırım kararına dayanak oluşturantutanağın 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesindebelirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4925 sayılıKanun’da yapılandeğişikliklerle Kanun’un yenidendüzenlendiği ve bu haliyle4925 sayılı Kanun’da ve buKanun'a dayanılarak hazırlananYönetmeliktegörevliyargıyerihususundahükümbulunmadığı,kanun yoluna ilişkin birdüzenlemenin yer almadığıanlaşılmıştır.
35.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde, bu Kanun’un, idarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı belirtildiğinden, uyarmacezasına ilişkin karara karşı açılandavanın görüm ve çözümünde, anılanKanun'un 27. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca adliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
36.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Antalya 3. İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulüile, Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin 25/06/2021 tarih veD.İş.2020/3514 sayılı görevsizlik kararının,UDHB-ELK-A seri ve 349662 sıra numaralı ihlal tespittutanağı uyarınca verilen her sefer için 15 uyarmacezasının iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusu ileilgili kısmının, kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Antalya 3. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜile, Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin 25/06/2021 tarih veD.İş.2020/3514 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ,UDHB-ELK-A seri ve 349662 sıra numaralı ihlal tespittutanağı uyarınca verilen her sefer için 15 uyarmacezasının iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusu ileilgili kısmının KALDIRILMASINA,
16/10/2023tarihinde, ÜyelerNilgün TAŞ ve Ahmet ARSLAN’ınKARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava,4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu uyarıncaçıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin69, 70 ve 72. maddeleri kapsamında uygulanan idari yaptırımniteliğindeki işleme dayanak oluşturmak üzeredüzenlenen tutanağın iptali istemiyleaçılmıştır.
5326sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinde, bu Yasanın;İdarî yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde; diğer genel hükümlerinin,İdarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında uygulanacağı; 16. maddesinde, kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu; idari tedbirlerin, mülkiyetin kamuyageçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler olduğuöngörülmüş; Kanun'un 27. maddesinin 8.fıkrasında ise, İdarî yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında, aynıkişi ile ilgili olarak İdarî yargının görevalanına giren kararların da verilmiş olması halinde;İdarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddialarının bu işlemin iptali istemiyle birlikteİdarî yargı yerlerinde görüleceğihükmüne yer verilmiştir.
Öteyandan; iptal davalarının konusunu, ilgililerin hukukunu etkileyen,bu özellikleri nedeniyle de idari yargı düzeni içindeyargısal denetime tabi tutulan idari işlemleroluşturmaktadır.
İdariişlem; idarenin, hukuk aleminde değişiklik, yenilik doğuranirade açıklaması olup; bir tasarruf veya kararın idariişlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmişolması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğüidari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir.
İdarimakamların, idari faaliyetin görülmesi sırasındakullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara,bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesindenbağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerinerağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkileryaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneğitanıdığından, kamu gücününkullanılmasından doğan uyuşmazlıkların idariyargı yerinde görülmesi gerektiği açıktır.
Uyuşmazlık,davacıya Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 69. maddesiuyarınca uyarma cezası verilmesine yönelik olarak tutulan ihlaltespit tutanağından kaynaklanmakta olup; karayolu taşımamevzuatının yetki belgesi sahiplerine yüklediğiyükümlülüğün yerine getirilmesininsağlanması için, davalı idarece kamu gücünedayalı olarak, tek yanlı irade beyanı ile tesis edilen davakonusu işlemin iptali istemiyle açılan davanın, 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerine yönelik bir niteliğibulunmamaktadır.
Bunagöre idari yaptırım uyuşmazlığındankaynaklanmayan, karayolu taşıma mevzuatının yetki belgesisahiplerine yüklediği yükümlülüğünyerine getirilmesi amacıyla idarenin kamu gücüne dayanarak tekyanlı irade beyanı ile tesis ettiği bir idari işlemdendoğan uyuşmazlığın görüm veçözümü idari yargı yerinin görevinegirmektedir.
Açıklanannedenlerle, yukarıda yer alan kanun hükümleri uyarıncadavanın görüm ve çözümünde idariyargı yeri görevli olduğundan adli yargıyıgörevli kabul eden çoğunluğun kararınakatılmıyoruz.
Üye
Nilgün TAŞ
Üye
Ahmet ARSLAN