T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/225
KARAR NO : 2023/670
KARAR TR : 27/11/2023
ÖZET: Davacının İleri Girişimci Desteği başvurusunun uygun bulunmasından sonra, destek süreci devam ederken, bir başka işletmenin çatısı altında birleştiğinin tespit edilmesi nedeniyle, davacı işletmenin desteğinin sonlandırılması ve verilen desteğin yasal faiziyle geri istenilmesine ilişkin İleri Girişimci Destek Programı Kurul Kararının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : ... Mob. San. Tic. A.Ş.
Vekili : Av. H. E. M
Davalı : Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme
ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB)
Vekili : Av. N. G. E
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, davacının "LazerKesim Makinesi" için destekten yararlanma başvurusuüzerine İleri Girişimci Destek Programı Kurulunun17/11/2020 tarihli, 2020/15-3 sayılı kararı ile "başvurunun 60 puan ile desteklenmesine ve geriödemesiz 10.000 TL kuruluş desteği, 50.000 TL performansdesteği, makine, teçhizat ve yazılım için 100.000TL geri ödemesiz destek verilmesininkararlaştırıldığı, destek programısürecinde işletmenin başka bir işletme ilebirleştiğinin belirlenmesi üzerine anılan Kurultarafından İleri Girişimci Destek Programı UygulamaEsaslarını 21/2. maddesi uyarınca destek programınınsonlandırılmasına ve verilen desteklerin ödeme tarihindenitibaren işleyecek yasal faiziyle tahsil edilmesine "karar verilmesi üzerine, bu kararın iptali istemiyle idari yargıyerinde dava açmıştır.
2.Davalı vekili, cevap dilekçesinde davanın adli yargıyerinde görülmesi gerektiğinden bahisle görevitirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
3. Bursa 3. İdare Mahkemesi 10/11/2022 tarih veE.2022/1292 sayılı kararı ile, uyuşmazlıktaKOSGEB İleri Girişimcilik Destek Programı UygulamaEsaslarının 21. maddesinin 2. ve 4. fıkralarıkapsamında, destek programlarından yararlandırılan...Mob.San. ve Tic. Ltd. Şti.,...Mob. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile "...Mob. San. ve Tic. A.Ş" altında birleşmesi hususunundeğerlendirilmesi sonucu alınan dava konusu Kurul kararı ile,davacı işletmenin destek programı sonlandırılarak, işletmeyeyapılan desteklerin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziylebirlikte tahsil edilmesine karar verildiği, davalı idare vekilincedosyaya sunulan savunma dilekçesi ve eki belgeler birlikteincelendiğinde, dava konusu kararın tek yanlı ve kamugücüne dayalı olarak tesis edilen bir idari işlemniteliğini haiz olduğu ve taahhütnameyeaykırılığın tespiti nedeniyle değil, mevzuataaykırılığın tespiti nedeniyle tesis edildiğininanlaşıldığı; bu itibarla tek taraflı kamugücüne dayanarak ve sözleşmeden/taahhütnamedenayrılabilir nitelikte olduğuanlaşılan Kurulkararının dava konusu edildiği işbu davada,uyuşmazlığın görümçözümünün idare mahkemelerinde olduğu sonucunaulaşıldığı gerekçesiyle davalı idarevekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
4.Davalı vekili tarafından, süresi içinde verilendilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının örneği ilebirlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı Talebi
5.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, "uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindegörülmesi gerektiği" görüşüyle,2247sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Konuya ilişkin mevzuathükümleri ile somut olay birlikte değerlendirildiğinde;olayda, davacıya verilen girişimci desteğininsonlandırılmasına ve verilen desteğin geri ödenmesineilişkin işlemi gerçekleştiren KOSGEB, 4 sayılıCumhurbaşkanlığı Karamamesi'nin 224. maddesiyle bir kamukuruluşu olarak tanımlanmış ise de, aynı maddeyegöre, herhangi bir istisna belirtilmeden bu kuruluşun bütünişlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabi olacağıhüküm altına alınmıştır.
Bu itibarla, mevzuatınaçık hükmü karşısında, ortada kamuhukukundan kaynaklanan ve kamu gücünün verdiğiüstün yetkiler kullanılarak tesis edilmiş tek taraflıidari nitelikte bir işlemin varlığından söz etmekolanaksızdır. Bu sebeple, bütün işlemlerinde özelhukuk hükümlerine tabi olan KOSGEB tarafından tesis edilenişlemlerin iptali istemiyle açılan davanın özelhukuk hükümlerine göre çözülmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin24.02.2020 tarihli ve 2019/778 Esas, 2020/110 Karar sayılıkararında da benzer hususlar vurgulanmıştır.
Yukarıdakiaçıklamalara göre, davalı KOSGEB tarafından tesisedilen 29.04.2021 tarihli ve 15 sayılı kararın iptalineilişkin uyuşmazlığın özel hukukhükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesigerektiği düşünülmektedir."
6.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 13. maddesine göreDanıştay Başsavcısının da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7.Danıştay Başsavcısı, uyuşmazlığınçözümünde idari yargının görevliolduğu ve 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarıncayapılmış başvurunun reddi gerektiği yönündedüşünce vermiştir. Düşüncenin ilgilikısmışöyledir:
"...Kamu kesiminde olsun,özel kesimde olsun, tüzel kişiliği bulunsun veyabulunmasın kamu hizmetlerine şu ya da bu ölçüdedoğrudan doğruya katılan bütün özelörgütler, tamamen özel hukuk rejimine tâbî olmaklabirlikte, kamusal yetkiler kullanarak yaptıkları işlem veeylemler konusunda, kamu hukuku ilke ve kurallarına ve idareyargısına 'tâbi tutulurlar." (Lütfi DURAN, DersNotları, s.344-345).
"Birtüzelkişiliğin niteliği "tek"tir; yani özelhukuk ya da kamu tüzel kişisidir. Bunların işlemlerinin,yapmış oldukları faaliyetin özelliğine göre,değişik hukukî rejimlere tabî kılınmasıhususu ise "İdarî makam" kavramı ile değil,aksine doğrudan "idare işlevi" kavramı ileaçıklanabilir. İdare kavramının hem organikanlamı hem de işlevsel anlamı ifade ettiğikuşkusuzdur. Organik kriter bakımından "İdarîmakam" sadece idare cihazı içinde yer alan İdarîbirimlerden ibarettir. Organik kriterin benimsendiği "kamu tüzelkişilerinin işlemlerinin yargısal denetiminin İdarîyargı düzeni içinde yapılacağı" ilkesininyanında, fonksiyonel kritere göre özel hukuk tüzelkişilerinin bazı işlemleri de tamamen idare işlevineilişkin olup, bunların yargısal denetimi de İdarîYargının görev alanı içindedir." (Celal ERKUT,İptal Davasının Konusunu OluşturmasıBakımından İdarî İşlemin Kimliği, s. 75-82,dpn. 10-İd.s. 129).
"İdare işlevi",idarenin tüm faaliyetlerinin, tutum ve davranışlarınınortak konusunu ve hâkim niteliğini belirleyen ve varlıknedenini teşkil eden bir kavramdır. Yasama ve yargıfonksiyonları ile hükümet etme faaliyeti dışındakalan tüm kamusal işler, idare işlevini meydana getirir."(Lütfi DURAN, Ders Notları, s. 6,s.2).
"Kamu hizmetinin özelhukuk tüzel kişilerince yürütülmesi durumundaçıkabilecek uyuşmazlıkların niteliğinegöre uygulanabilecek hukukî rejimin, özel hukuk ya da kamuhukuku rejimi olabileceğinin kabul edildiği özel hukukalanında gerçekleşen bir işlem, özel hukukilişkilerinden kaynaklanmayıp, idarenin kendisine tanınan birkamusal yetkiyi kullanması sonucunda oluşuyorsa artık bir özelhukuk işleminden değil, idarî bir işlemden söz etmekgerekir. Özellikle, idare hukuku ve özel hukuk alanlarınınkesiştiği noktalarda yapılan "izin","saptama", "yasaklama" ve "faaliyetten men etme"gibi idarî işlemler doğası gereği yönetimeözgü yetkilerin kullanılması sonucunda oluşan ekonomikkolluk işlemleridir." (Celal ERKUT, a.g.e. s.75-82).
"Kamu hizmeti kavramı,maddî ve organik olmak üzere iki değişik anlamdakullanılmaktadır. Organik anlamda kamu hizmeti kavramı, birteşkilatı, bir organizasyonu, bir örgütü ifade eder.Maddî anlamda kamu hizmeti kavramı ise, kamu yararınayönelik bir faaliyete işaret eder. Bu anlamda kamu hizmetinefonksiyonel anlamda kamu hizmeti de denir. Bir faaliyetin kamu hizmeti olaraknitelendirilebilmesi için bu faaliyetin her şeyden öncedoğrudan doğruya bir kamu tüzel kişisi veya onun denetimialtında olan bir özel hukuk tüzel kişisi tarafındanyerine getirilmesi ve bu faaliyetin kamu yararına olması gerekir.Kamu tüzel kişilerinin kamu yararı için değilkâr elde etme amacıyla yürüttüğüsınaî ve ticarî faaliyetler kamu hizmeti oluşturmaz.(KİT'lerin yürüttüğü bankacılıkfaaliyeti gibi) yine özel hukuk tüzel kişisine bir takımkamu gücü ayrıcalıkları verilmişse bu husus butüzel kişinin bir kamu hizmetini yürütmeklegörevlendirildiğine işaret eden bir kesine yakıngöstergedir. Yine devlet ve mahalli idareler, kamu kaynaklarıylaönce bir özel hukuk tüzel kişisi (dernek, vakıf,şirket) kurarlar, kamu kaynaklarıyla kurulan özel hukuktüzel kişisinin kamu hizmetiyle görevlendirilmesinde hukukaaykırılık ortaya çıkmaz. Bunların malvarlığına, personeline, işlemlerine, faaliyetlerine vesorumluluklarına kural olarak özel hukuk uygulanır, eğerözel hukuk tüzel kişilerinin kamu gücüayrıcalıklarıyla donatılmış tek yanlıişlemleri varsa bu işlemler idarî işlemniteliğindedir, dolayısıyla bunlar idare hukukuna tâbidirve bunlardan kaynaklanan uyuşmazlıklar idarî yargıdagörülür. Kamu gücü ölçütü, idarehukukunun uygulama alanını belirleyici ölçüt olarakdeğerlendirilmiştir." (Kemal GÖZLER, İdare Hukuku CiltI, s.86- Ciltli, s. 251, s.253, s.394, dpn.602- dpn.3.-dpn. 71.)
"Özel hukuk tüzelkişilerinin idarî işlemini belirleyen ölçütkamu gücü ölçütüdür." (K. BurakÖZTÜRK, idarenin Denetlenmesinde Zorunlu Tahkim Yolu, s. 613.)
"Bazıkuruluşların özel hukuk hükümlerine tâbitutulması onların mutlaka özel hukuk tüzel kişisiolduğu anlamına gelmez. Özel hukuk hükümlerinetâbi olma kuruluşun türünü kendiliğindendeğiştirip idarenin dışına çıkarmaz."(İl Han ÖZAY, Futbolda Özelleştirme, İdare Hukuku veİlimleri Dergisi (İHİD), Sayı:1-3,1990, s.33).
"Özel kişilerinkamuya yararlı faaliyetlerini özendirme ve destekleme işlemleriİdarenin başlıca uğraş konuları olan kolluk(zabıta) faliyetleri ile kamu hizmetleri arasında yer alır.Şöyle ki İdare bu işlemleri ile, özel faaliyetlerikolluk gözetim ve denetiminden daha sıkı ve içten birdisiplin altında tutar; fakat kamu hizmeti olarak sorumluluğunuüstlenmediği için serbest teşebbüs niteliklerinedokunmamış olur. Devletin kamuya yararlı gördüğüözel faaliyetleri İdare türlü yollardan özendirir,destekler ve korur. Bu politikanın başlıca araçlarıhukukî imkânlar, aynî ve malî yardımlar ile uzmanpersonel sağlamak biçiminde belirir. Özel faaliyetlere buyararlar, genellikle, tek yanlı işlemler ile sağlanır;fakat yararlanan kuruluştan da, karşılığında
bazı kayıt ve şartlarauyması, belli yönde çalışması ve İdareniniçten yapacağı bir denetime katlanması istenir.İdare ile kamuya yararlı teşebbüs arasındaki builişki, bazen sözleşmeli bir biçim de alabilir. Tekyanlı olsun, sözleşmeli olsun, bu konudaki bütünişlemler İdarî niteliktedir: (Lûtfi DURAN, a.g.e, s.346-347)
"Adlî-idarîgörev ayrımının kıstaslarının nelerolduğu mer'i mevzuatımızda düzenlenmemiştir. Ancak,doktrinde kabul edilen bazı kıstaslar mevcuttur. Bu kıstaslardanbiri de, maddî olaya uygulanacak kanunun niteliğidir. Eğeruyuşmazlık konusu olaya uygulanması gereken kanun, kamuhizmetlerinin ihdas ve yürütülmesi ile ilgiliyse davanınidarî yargının görevinde olduğu anlaşılır."(Aydın H. TUNCAY, Orhan ÖZDEŞ, Recep 'BAŞPINAR,Yüzyıl Boyunca Danıştay, 1968, s. 652).
"Fransız İdare Hukukuöğretisinde Conseil d'Etat içtihadına dayandırarakgeliştirilen "virtüel kamu hizmeti" kuramına göreözel teşebbüs tarafından yürütülüyorbile olsa, genel, ortak ve sürekli, aynı zamanda zorunlugereksinimleri "tatmin" eden bazı etkinlikler vardır ki,bunların bir yandan idare ile diğer yandan da kamusal mallarlaözel bir ilişkileri bulunması nedeniyle "maddî"bakımdan ya da "işlevsel" yönden kamu hizmetisayıldıklarında duraksama yoktur. Özel teşebbüstarafından yürütülüyor bile olsa, bazıetkinliklere "maddî" anlamda ya da "virtüel"veya "işlevsel" kamu hizmeti olarak bakmanın önemi,bunların denetlenmesinde ortaya çıkmaktadır. Nitekimbunlar üzerindeki gözetim, içerik denetimi anlamınagelen, uyulması gereken tüm hususları kapsayan, borçlaryükleyen, giderek personelinin atanmasında bile idarenin yetkiliolması sonucunu doğuran "organik benzeri ve hiyerarşiyeyaklaşan" bir yetki anlamındadır." ( İl Han ÖZAY,a.g.e. s.35)
"Kanunda Türkiye FutbolFederasyonu (TFF)'nin özel hukuk hükümlerine tâbiolduğunun belirtilmesi onu özel hukuk tüzel kişisihâline getirmez. Kanunla bir kamu kurumunun bazı faaliyetleriözel hukuka tâbi kılınabilir. Ancak bir kurumun bazıfaaliyetlerinin özel hukuka tâbi kılınması o kurumukamu kurumu olmaktan çıkarmaz. TFF bir kamu tüzelkişisidir ve yürüttüğü faaliyet itibarıylada hizmet yerinden yönetim kuruluşu, yani bir kamu kurumudur. TFF'ninözerk olması da onun kamu tüzel kişisi olduğunugösterir. Çünkü "özerklik"niteliğinin bir özel hukuk kişisi için bir anlamıyoktur." (Kemal GÖZLER, İdare Hukuku, Cilt I, 2019, s.213-214)
"Federasyonların kamuhukuku kapsamına giren yetkiler kullandıklarıölçüde kamu tüzel kişisi olarak nitelendirilmelerineengel bulunmamaktadır. Bu bağlamda, 3289 sayılı Kanun'un Ek-9.maddesinde de belirtildiği üzere federasyonların birtakımkamusal ayrıcalıkları ve yükümlülükleriolduğu dikkate alındığında, "kamu tüzelkişiliği testinden" geçtikleri söylenebilir. Bununlabirlikte, federasyonların mâlî nitelikli kararlar veya personeleyönelik kararlar gibi faaliyetlerinin, İdarî faaliyetlerindiğer özelliklerini taşıdıkları süreceİdarî yargıda dava edilmeleri mümkündür."(Ali D. ULUSOY, Türk İdare Hukuku Cilt I Genel Esaslar ve İdariTeşkilat, 2017, s. 259-260).
"İZULAŞ'ınşirket statüsünde kurulmuş olması kamu kurumu olmaniteliğini ortadan kaldırmamaktadır. Kamu kurumu olarakİZULAŞ'ın birtakım kamu gücü ayrıcalıkve yükümlülükleriyle donatıldığıaçıktır. Kamu gücü ayrıcalık veyükümlülükleri özel hukuku aşan hertürlü hüküm ve şarttır. Örneğin; tektaraflı işlem yapma yetkisi, bir tüzel kişinin kararorganlarında idare tarafından atanan üyelerin bulunması,Sayıştay denetimine ve 4734 sayılı Kamu İhaleKanunu'na tâbi olma gibi ayrıcalık veyükümlülükler birer kamu gücü ayrıcalıkve yükümlülükleridir. Kamu gücüayrıcalık ve yükümlülüklerine tâbi olmaşartının gerçekleşmesi için, belediyeşirketlerinin bütünüyle kamu hukuku rejimine tâbiolması gerekli değildir. Kaldı ki, bu şirketlerin anasözleşmelerinde, yönetim kurulu başkanının büyükşehirbelediyesi başkanı olması gibi özelhukuku aşanbirtakım hükümlere de rastlamak mümkündür."(Kemal GÖZLER, İdare Hukuku, Cilt I, 2019, s. 687-688)
"Türksat A.Ş.'ninşirket statüsünde kurulmuş olması ve 406sayılı Kanun'da özel hukukkurallarına tâbiolduğunun belirtilmesi, kamusal yetki kullandığıölçüde idare hukuku kurallarınınuygulanmasından bağışıklıkkazandırmayacaktır. Bu durum, Türksat A.Ş.'nin rutinfaaliyetlerinin yürütülmesinde, personel istihdam rejiminde vebenzeri hususlarda özel hukuk kurallarının uygulanmasınaengel değildir." (Ali D. ULUSOY, Yeni Türk İdare Hukuku,2019, s. 211)
Özel hukuk tüzelkişilerin işlemlerinin idarî nitelikte sayılıpsayılamayacağı hususunun incelendiği bir yüksek lisanstezinde, özel hukuk tüzel kişilerinin işlemlerinin;yetkilendirme usûlünden veya kamusal amaç ve işlevindenkaynaklanmasına göre sınıflandırılabileceğibelirtilmiş ve organize sanayi bölgelerine ve sosyal yardımlaşmave dayanışma vakıflarına, kanunla tanınan yetkilerörnek olarak gösterilmiştir. İdarîsözleşmeyle verilen yetkiler bir diğer altsınıflandırma başlığı olarakbelirtilmiş, Türk Telekom A.Ş. tarafından tesis edilenişlemin idarî yargının görev alanındagörüldüğü, ruhsat ya da izin gibi idarîişlemle yetkilendirmeye de elektrik hizmetleri (ElektrikDağıtım A.Ş.) ve şans oyunları gibi alanlardakikamu hizmetinin özel kişilere gördürülmesi örnekolarak gösterilmiştir. Tüzel kişinin işlevindenkaynaklanan işlemler için ise; idarenin yönlendirmesiyleidarenin yerine getirmekten imtina ettiği bazı hizmetlerin özelhukuk tüzel kişilerine gördürülmesi sonucundaidarî işlem olarak nitelendirilebilecek işlemlere AdaletTeşkilatını Güçlendirme Vakfı ve TürkDiyanet Vakfının tesis ettiği bazı işlemler örnekgösterilmiştir. İşlevine göre yapılan sınıflandırmadaderneklerin de tesis ettiği işlemler yönünden özelhukuk tüzel kişisi olmasına rağmen idarî işlemtesis edebileceği, Jokey Kulübü gibi dernek statüsündeyer alan özel hukuk tüzel kişisi ile anonim şirketlere detesis ettikleri bazı işlemler nedeniyle tüzelkişiliklerinin niteliği tartışılmaksızın,idarî işlem niteliğinde işlem tesis edebileceğibelirtilmiştir.", "Kamu hizmeti sunumuyla yetkilendirilmiş özelkişilerin işlevsel ölçüte göre, kamu hizmetiyerine getirir ve kamu gücü kullanırken faaliyetleri, idareişlevine dahil görülerek, işlemleri idarî işlemolarak kabul edilecektir." (M. İNANÇ, Özel HukukTüzel Kişilerinin İdarî İşlemleri, YüksekLisans Tezi, 2016, s. 1-65 - s. 157).
"Danıştayın,"özel hukuk tüzel kişisince tesis edilmiş olsa dahitek yanlı ve ilgilinin hakkında değişikliğe yolaçan işlemlerin idari işlem olduğu tespitinevardığı kararlarında işlemi tesis eden özel hukukkişisinin kendisinde yahut yürüttüğü faaliyetinniteliğinde kamusal birtakım özellikler aramaktadır.Danıştay, konuyu genel olarak "özel hukuk kişilerininidarî işlem yapıp yapamayacağı" ekseninde elealmamakta, mutlaka baktığı diğer hususlardaki tespitlerinedayalı olarak, bu konuda bir sonuca varmaktadır. Bu kapsamda,özel hukuk tüzel kişilerince idarî işlem tesisininmümkün olabilmesini; bu kişilerin kendisini kamu tüzelkişiliğine, faaliyetini ise kamu hizmetineyaklaştırması yolu ile kabul ettiği nazaraalındığında, Danıştayın dolaylı birkabulünün bulunduğu anlaşılmaktadır." (M.YILDIRIM, İdarî Faaliyetlerin GörüiüşüneKatılan Özel Hukuk Kişilerinin İdarî İşlemYapabilirliği Sorunu, 2018, s. 70).
2577 sayılıİdarî Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde, idariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılacak davalar, iptal davası olaraktanımlanmış olup, iptal davasının konusunuoluşturan bir işlemin, idarî işlem olduğunun ortayakonulabilmesi için belirleyici olan kıstasların ilki idarîişlemin bir idarî makam tarafından kamu gücükullanılarak tesis edilmiş olması, diğeri ise hizmetinidarî niteliğidir.
KOSGEB, Sanayi ve TeknolojiBakanlığı ile ilgili, tüzel kişiliği haiz,özel bütçeli bir kamu kuruluşu olup bütünişlemlerinde özel hukuk hükümlerine tâbi olduğuCumhurbaşkanlığı Kararnamesinde belirtilen bu kamukuruluşunun tesis ettiği dava konusu işlemin, kamu hukukunagöre çözümlenecek bir idarî işlem mi yoksaözel hukuk hükümlerine tâbi bir işlem miolduğunun ortaya konulması gerekmektedir.
İdare işleviyle ilgiliolarak kamu gücüne dayanılarak tek taraflı iradebeyanı ile hukukî sonuç doğuran idarîişlemler, kural olarak idarî makamlarca tesis edilirler. Ancak yasaldüzenlemeyle idare işleviyle ilgili kamu yetki ve usûllerinikullanması kabul edilen özel hukuk tüzel kişilerinin, tektaraflı irade beyanlarıyla hukukî sonuç doğuran,doğrudan uygulanabilecek işlemlerinin de idarî işlemniteliği taşıdığının kabulü gerekir.Zira bir işlemin idarî işlem olup olmadığıkonusunda asıl ayırt edici unsur, işlemin idare işleviyleilgili bir alanda, kamusal yetki ve usûller kullanılarak tesisedilmiş olmasıdır.
Bir kısım kamu hizmetiniyürütmek üzere kurulmuş özel hukuk tüzelkişiliğini hâiz anonim şirketler olan İZULAŞ veTürksat A.Ş.'nin tesis ettiği işlemlerin iptali istemiyleaçılan davalarda dahi, davaya konu edilen işlemlerin; kamuhizmetinin yürütülmesine ilişkin olması ve kamugücü kullanılmak suretiyle tesis edilmesi halinde davanınidarî yargı yerince çözümlenmesi gerektiğineDanıştayca karar verilmekte olup, tüzel kişiliği haizbir kamu kuruluşu olan KOSGEB'in bütün işlemlerinde,özel hukuk hükümlerine tâbi olduğu yolundakihüküm nedeniyle hizmetin ve
kullanılan yetkininniteliğine ve kamu gücü kullanılıpkullanılmadığına bakılmaksızın tesisettiği bütün işlemlerin adlî yargı yerindegörülmesi söz konusu olamaz.
Dava konusu işlemin;davacının girişimci olarak ileri destek programındanyararlanması için yaptığı başvurusonrasında bir başka işletme ile birleşmesi nedeniyledestek kapsamından çıkarılmasına yönelikolduğu, İleri Girişimci Destek Programı UygulamaEsasları'nın 21/2. maddesinde yer alan "destek programısüresinde işletmenin devri veya başka bir işletme ilebirleşmesi hususunun Kurul tarafından değerlendirilerek destekprogramının devamına veya sonlandırılmasına kararverilir" hükmü gereği desteklerin geri alınmasınakarar verildiği, girişimcinin destek programı başvurusundabulunduğu işletmedeki kurucu ortak payının %50'ninaltına düşemeyeceği yönündeki UygulamaEsasları kuralına rağmen Ezza Home Mobilya San. Tic. Ltd.Şti.'nde girişimci ortağın, ortaklık payı %100iken birleşme sonrasında Salvezza Ezza Mobilya San. Tic. A.Ş.'deortaklık payının % 20 olduğu dolayısıyla mevzuataaykırı davranıldığı nedeniyle dava konusuişlemin tesis edildiği dikkate alındığında, tekyanlı irade beyanı ile kamu gücü kullanılmaksuretiyle, bir kamu kuruluşu olan davalı idare tarafındankamusal bir faaliyetin yürütülmesi nedeniyle girişimciyesağlanan desteğin yasal faziyle birlikte iadesinin istenilmesiyönünde tesis edilen bir idarî işlem olduğugörülmektedir.
Kamu gücü, idarîmakamlara kişiler ile girdikleri ilişkilerde onların iradesindenbağımsız bir şekilde hatta karşıt iradelerinerağmen tek yanlı olarak hukukî sonuçlar ve etkilerdoğurabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneğinintanınması olarak değerlendirildiğinde, kamu gücükullanılarak tesis edilen işlemin tesisi ile ilgili olarakdavalıya tanınan yetkiye istinaden sunulan hizmetin niteliğininde gözönüne alınması gerekmektedir.
Özel faaliyetler içinsöz konusu olmayacak bir biçimde kamu kaynağınınkullanımı ile ilgili olarak ayrıcalık veyükümlülükler rejimine tâbi tutulan, sorumluluğuile denetimi bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen faaliyetlerin,kamu hizmeti olarak adlandırılması, davalı idarenin birkamu kuruluşu olarak destek programından yararlanacaklarınbelirlenmesine yönelik olarak sunduğu hizmetin de bir kamu hizmetiolması nedeniyle bu aşamada ortaya çıkan uyuşmazlıklarnedeniyle tek yanlı olarak hukukî sonuçlar ve etkilerdoğurabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneğinedayanılmak suretiyle, kamu gücü kullanılarak tesis edilenişlemlerin, idarî işlem vasfında olması nedeniylekamu hukukuna tâbi olarak çözümekavuşturulması gerekmektedir.
Doktrinde yer alangörüşler ve yargı kararları birliktedeğerlendirildiğinde, kamu tüzel kişilerince tesis edilenişlemlerin yargısal denetiminin idarî yargı düzeniiçinde yapılacağı ilkesinin yanında fonksiyonelkıstasa göre özel hukuk tüzel kişilerinin bazıişlemlerinin de tamamen idare işlevine ilişkin olduğu veuygulanacak hukukî rejimin belirlenmesi açısından idareişlevinin belirleyici olduğu, idare işlevini belirleyenkıstasların; kamu gücü ve kamu hizmeti olduğu,idarî karar alma yetkisi ve gücüyle donatılmışolmalarına karşılık, gerek statüleri ve gerekseteşkilatlanmaları ve yönetimleri bakımından özelhukuk tüzel kişisi olup da, kamu hizmeti görenkuruluşların, bu hizmetleri yerine getirirken, kamu makamı gibihareket etmeleri halinde bu özel hukuk kişilerinin işlemlerininde idare hukuku kurallarına tâbi olduğu, idare işlevi veidarî makam kavramlarının birbirlerini bütünleyici vetamamlayıcı bir özellik taşıdığı,özel hukuk tüzel kişilerinin idare işlevine ilişkinişlemlerinin kamu hukukuna tâbi bulunduğu ve idarîyargının görev alanı içinde yeraldığı sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, özel hukukkişisi olmayıp önce kanunla kurulan ve sonraCumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile teşkilat vegörevleri yeniden düzenlenen bir kamu kuruluşu olan; KOSGEB'inCumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kendisine görevolarak verilen özendirme ve desteklemeye dair kamu hizmetininyürütülmesi sırasında mevzuat ile tanınan yetkive sorumluluklar kapsamında, idare işlevine ilişkin olarak kamugücü kullanmak suretîyle tek yanlı irade beyanı iletesis ettiği, dava konusu işlemin iptali istemiyle açılanbu davada uygulanacak mevzuatın kamu hizmetinin yürütülmesiile ilgili olduğu da gözetilmek suretiyle ihtilafın idarîyargı yerince görüm ve çözümü gerekmekteolup, KOSGEB'in "bütün işlemlerinde özel hukukhükümlerine tâbi" olduğuna ilişkin hükmeaşırı bir anlam yüklenerek KOSGEB personelinin atama,nakil, sicil, görevde yükselme, intibak gibi personel hukukunailişkin işlemleri de dahil olmak üzere kamu gücükullanarak tesis ettiği tüm işlemlerinde özel hukukhükümlerine tâbi" olduğuna ilişkin hükmeaşırı bir anlam yüklenerek KOSGEB personelinin atama,nakil, sicil, görevde yükselme,
intibak gibi personel hukukunailişkin işlemleri de dahil olmak üzere kamu gücükullanarak tesis ettiği tüm işlemlerin görüm veçözümü görevinin adlî yargı yerine aitolduğunun benimsenmesi durumunda Anayasada öngörülenyargı yolu ayrılığı esasına ve Anayasanın155. maddesinin lafzına ve amacına aykırı bir sonucaulaşılmış olacaktır."
IV. İLGİLİ HUKUK
8.15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanıpyürürlüğe giren Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle DiğerKurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkındaki 4Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Amaç ve kuruluş”başlıklı224. maddesi şöyledir:
"(1) Ülkenin ekonomik vesosyal ihtiyaçlarının karşılanmasındaküçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini artırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimdegerçekleştirmek amacıyla Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Kuruluşunkısa adı KOSGEB’dir.
(2) KOSGEB, Sanayi ve TeknolojiBakanlığı ile ilgili, tüzel kişiliği haiz,özel bütçeli bir kamu kuruluşu olup bütünişlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabidir."
9.12/4/1990 tarihli ve 3624 sayılı Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı Kurulması HakkındaKanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)bendi, 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 13üncü maddesine dayanılarak hazırlanmış olan “KOSGEB TeşkilatYönetmeliği”nin“Hukuki yapı” başlıklı 5. maddesişöyledir:
"(1) Küçük veOrta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı; 3624 sayılı Kanundaöngörülen görevleri yerine getirmek üzere kurulan,(Değişik ibare:RG-6/7/2018-30470) Bilim, Sanayi ve TeknolojiBakanlığı ile ilgili bir kamu kuruluşu olup tüzelkişiliği haiz ve bütün işlemlerinde özel hukukhükümlerine tabidir."
10.3624 sayılı Küçük ve Orta Ölçekliİşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresiBaşkanlığı Kurulması Hakkında Kanun'un 4 ve 12.maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 15/06/2010 tarih ve 27612sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, “KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği”nin“Destek programları”başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) Bu Yönetmelikkapsamında sağlanacak destekler, KOSGEB tarafından destekprogramları çerçevesinde verilir.
(2) Destek programları;ülkenin ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarınınkarşılanmasında, küçük ve ortaölçekli işletmelerin payını ve etkinliğiniartırmak, rekabet güçlerini ve düzeyleriniyükseltmek, sanayide entegrasyonu ekonomik gelişmelere uygunbiçimde gerçekleştirmek, ihracattaki paylarınıartırmak, araştırma-geliştirme, yenilik veişbirliği faaliyetlerini desteklemek ve girişimcilikkültürünü geliştirmek amacına uygun olarak; Ar-Geve yenilik, endüstriyel uygulama, girişimcilik, pazarlama,edönüşüm, kurumsallaşma, markalaşma, kalite geliştirme,tasarım, çevre, enerji veişbirliği-güçbirliği ile gününşartlarına bağlı olarak oluşabilecek diğerkonularda, Kalkınma Planları, Hükümet Programları veYıllık Programlarda belirlenen hedefler dikkate alınarakhazırlanır. Destek programlarına ilişkin olarakKalkınma Ajansları ile kurulacak işbirliğininçerçevesi protokoller ile belirlenir.
(3) Destek programlarınınteknik, mali ve idari hususları her bir destek programında ayrıayrı belirtilir. Destek programları; amaç, kapsam, destektürleri ve unsurları, destek miktarı, destek oranı ve herbir programa mahsus genel hükümleri içerir.
(4) Destek programları,İcra Komitesi onayı ile yürürlüğe girer.Onaylanan destek programları KOSGEB’in www.kosgeb.gov.tr internetadresinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuru yapılmasınagerek yoktur. Destek programlarının değiştirilmesi,kaldırılması ve/veya birleştirilmesi İcra Komitesikararıyla yapılabilir.
(5) İcra Komitesitarafından onaylanan destek programlarının uygulamaesasları Başkanlıkça belirlenir ve KOSGEB’inwww.kosgeb.gov.tr internet adresinden duyurulur, ayrıca yazılıduyuru yapılmasına gerek yoktur."
11.Aynı Yönetmeliğin "Destektürleri" başlıklı 6. maddesişöyledir:
"(1) Destek programlarıkapsamında geri ödemeli ve/veya geri ödemesiz destekverilir."
12.Aynı Yönetmeliğin "Destekprogramına başvuru ve değerlendirme"başlıklı 7. maddesi şöyledir:
"(1) Destekprogramlarından yararlanacak işletme, meslek kuruluşu veişletici kuruluşların KOSGEB Veri Tabanında yer almasıkoşulu aranır.
(2)(Değişik:RG-28/12/2016-29932) KOSGEB Veri Tabanında yer almakiçin KOSGEB’in
www.kosgeb.gov.tr internet adresindebelirtilen usulde başvuru yapılır.
(3) KOSGEB Veri Tabanında yeralan işletme, meslek kuruluşu ve işletici kuruluşlarındestek programlarına başvuru süreci ve koşullarıilgili destek programı ve uygulama esaslarında belirlenir.
(4) Destek programlarınayapılan başvurular; ilgili destek programı ve uygulamaesaslarına göre değerlendirilir. Değerlendirme sonucubaşvuru sahibine bildirilir.
(5) Destek programlarındanyararlanacaklardan, ilgili KOSGEB mevzuatına uyulacağına dairtaahhütname alınır."
13.Aynı Yönetmeliğin "İzlemeve değerlendirme" başlıklı 9. maddesişöyledir:
"(Değişik:RG-28/12/2016-29932)
(1) Destek programları, programve/veya işletme esaslı olarak izlenir, programların ülkeekonomisi ve işletmelere etkileri ve sonuçlarıdeğerlendirilir. İzleme ve değerlendirmeler,Başkanlıkça belirlenen esaslar doğrultusundayapılır."
14.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun “Kapsam ve nitelik”başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"1. Danıştay,bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleriningörevine giren uyuşmazlıklarınçözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir.
..."
15.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli veE:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme:8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemler hakkında yetki,şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerinegetirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlemniteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimdeyargı kararı veremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)
V. İNCELEME VE GEREKÇE:
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan27/11/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısınca, 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli, Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın isedavada idari yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
18.Dava, davacının ileri girişimci desteği başvurusununuygun bulunmasından sonra destek süreci devam ederken...Mob. San. veTic. A.Ş çatısı altında...Mob. San. Tic. Ltd.Şti. ile birleştiğinin tespit edilmesi nedeniyle işletmenindesteğinin sonlandırılması ve verilen desteğin yasalfaiziyle geri istenilmesine ilişkin 14/06/2022 tarih ve 2020/15-3sayılı İleri Girişimci Destek Programı KurulKararının iptali istemiyle açılmıştır.
19.Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birliktedeğerlendirildiğinde; dava konusu edilen işlemleri tesis edenKOSGEB’in, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili,tüzel kişiliği haiz, özel bütçeli bir kamukuruluşu olduğu; buna karşılık ilgili mevzuatta,davalı Başkanlığın “bütün işlemlerinde özel hukuk hükümlerinetabi” olduğunun açıkçabelirtildiği ve bu konuda herhangi bir istisnaya yer verilmediğigörülmüştür.
20.Bu itibarla, mevzuatın açık hükümlerikarşısında, ortada kamu hukukundan kaynaklanan ve kamugücünün verdiği üstün yetkiler kullanılaraktesis edilmiş tek taraflı idari nitelikte bir işleminvarlığından söz etmek olanaksız olduğundan; bütünişlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabi olan KOSGEBtarafından tesis edilen işlemin iptali istemiyle açılandavanın, özel hukuk hükümlerine göre adli yargıyerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
21.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusununkabulü ile, Bursa 3. İdare Mahkemesinin 10/11/2022 tarih veE.2022/1292 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUNKABULÜ İLE,Bursa 3. İdare Mahkemesinin 10/11/2022 tarih veE.2022/1292 sayılı GÖREVLİLİK KARARININKALDIRILMASINA,
27/11/2023tarihinde, Başkan Muammer TOPAL, Üye Ahmet ARSLAN ve Üye BilalÇALIŞKAN’ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞUİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
15/07/2018tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren Bakanlıklara Bağlı, İlgili;İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum veKuruluşların Teşkilatı Hakkındaki 4 SayılıCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 224. maddesinin 1.fıkrasında; ülkenin, ekonomik ve sosyalihtiyaçlarının karşılanmasındaküçük ve orta ölçekli işletmelerin payınıve etkinliğini arttırmak, rekabet güçlerini vedüzeylerini yükseltmek, sanayide entegrasyonu ekonomikgelişmelere uygun biçimde gerçekleştirmekamacıyla, Küçük ve Orta Ölçekliİşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresiBaşkanlığı kurulduğu belirtilmiş, yine aynımaddenin 2. fıkrasında; Kuruluşun, Sanayi ve TicaretBakanlığı ile ilgili bir Kamu Kuruluşu olduğu,tüzel kişiliğe haiz ve bütün işlemlerindeözel hukuk hükümlerine tabi bulunduğu hükümlerineyer verilmiş bulunmaktadır.
3624sayılı Küçük ve Orta Ölçekliİşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresiBaşkanlığı Kurulması Hakkında Kanun'un 4 ve 12.maddelerine dayanılarak çıkarılan ve 15/06/2010 tarih ve27612 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, dava konusu desteklemeödemesinin dayanağını oluşturan, KOSGEB DestekProgramları Yönetmeliği’nin 5. maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik kapsamındasağlanacak destekler, KOSGEB tarafından destek programlarıçerçevesinde verilir. (2) Destek programları; ülkeninekonomik ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanmasında,küçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini artırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimde gerçekleştirmek,ihracattaki paylarını artırmak, araştırma-geliştirme, yenilik ve işbirliği faaliyetlerini desteklemek vegirişimcilik kültürünü geliştirmek amacınauygun olarak; Ar-Ge ve yenilik, endüstriyel uygulama, girişimcilik,pazarlama, e-dönüşüm, kurumsallaşma, markalaşma,kalite geliştirme, tasarım, çevre, enerji veişbirliği-güçbirliği ile gününşartlarına bağlı olarak oluşabilecek diğerkonularda, Kalkınma Planları, Hükümet Programları veYıllık Programlarda belirlenen hedefler dikkate alınarak hazırlanır.Destek programlarına ilişkin olarak Kalkınma Ajansları ilekurulacak işbirliğinin çerçevesi protokoller ilebelirlenir. (3) Destek Programlarının teknik, mali ve idarihususları her bir destek programında ayrı ayrı belirtilir.Destek Programları; amaç, kapsam, destek türleri veunsurları, destek miktarı, destek oranı ve her bir programamahsus genel hükümleri içerir. (4) Destek Programları,İcra Komitesi onayı ile yürürlüğe girer.Onaylanan destek programları KOSGEB’in www.kosgeb.gov.tr internetadresinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuru yapılmasınagerek yoktur. Destek Programlarının değiştirilmesi,kaldırılması ve/veya birleştirilmesi icra Komitesikararıyla yapılabilir. (5) İcra Komitesi tarafındanonaylanan destek programlarının uygulama esasları Başkanlıkçabelirlenir ve KOSGEB’in www.kosgeb.gov.tr internet adresinden duyurulur,ayrıca yazılı duyuru yapılmasına gerek yoktur.”hükmüne, “DestekTürleri” başlıklı 6. maddesinde; “Destek programları kapsamında geriödemeli ve/veya ödemesiz destek verilir.”hükmüne, “Destekprogramına başvuru ve değerlendirme”başlıklı 7/5. maddesinde; “Destek programlarındanyararlanacaklardan, ilgili
KOSGEBmevzuatına uyulacağına dair taahhütnamealınır.” hükmüne,“İzleme ve Değerlendirme”başlıklı 9. maddesinde ise; “Destekprogramları, program ve/veya işletme esaslı olarak izlenir,programların ülke ekonomisi ve işletmelere etkileri vesonuçlan değerlendirilir. İzleme ve değerlendirmeler,Başkanlıkça belirlenen esaslar doğrultusundayapılır.” hükümleri yer almaktadır.
Dosyanınincelenmesinden;davacının yaptığı ileri girişimcidesteğinin uygun bulunması üzerine destek başvurusununonaylandığı, ancak daha sonra destek alabilmek içinbaşvuruda bulunan şirketin başka bir şirketinçatısı altında birleştiği gerekçesiyledesteğin sonlandırılmasına ve verilen desteklerin geritahsil edilmesine ilişkin KOSGEB Bursa DoğuMüdürlüğünün 29/04/2021 tarih ve 15sayılı İleri Girişimci Destek Programı KurulKararının verildiği, davacı tarafından anılankararın iptali istemiyle de bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1 a-maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılaniptal davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
İdariişlem; idarenin, hukuk aleminde değişiklik, yenilik doğuranirade açıklaması olup; bir tasarruf veya kararın idariişlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmişolması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğüidari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir.
İdarimakamların, idari faaliyetin görülmesi sırasındakullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara,bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesindenbağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerinerağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkileryaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneğitanıdığından, kamu gücününkullanılmasından doğan uyuşmazlıkların idariyargı yerinde görülmesi gerektiği açıktır.
Bunagöre, idare ile özel hukuk sözleşmesi imzalanmasınakadar geçen süreçte idarece tesis edilen idari işlemlerniteliği itibarıyla idari yargının denetimine tabi iken;sözleşmenin imzalanmasından sonraki aşamalarda tesis edilenişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların görüm veçözümü ise, sözleşmeden ayrılabilirnitelikte olmadıkça, adli yargı yerine aittir.
Aktarılankural, dava konusu olaya uygulandığında; taahhütnameimzalanana kadar, idarece, tek yanlı ve kamu gücüne dayalıolarak tesis edilen işlemler idari yargının denetiminetâbi iken; başvurunun kabul edilip taahhütnameimzalanmasından sonra, taahhütname uyarınca tesis edilenişlemler adli yargı yerinin denetimine tabi olmaktadır.
Uyuşmazlıkta,davacının yaptığı ileri girişimci desteğininuygun bulunması üzerine destek başvurusununonaylandığı, ancak daha sonra destek alabilmek içinbaşvuruda bulunan şirketin başka bir şirketinçatısı altında birleştiği gerekçesiyledesteğin sonlandırılmasına ve verilen desteklerin geritahsil edilmesine yönünde tek yanlı ve kamu gücünedayalı olarak tesis edilen bir idari işlem bulunmaktadır. Davakonusu idari işlemin, sözleşme koşullarına veyataahhütnameye aykırılığın tespiti nedeniyledeğil de, KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi hükümlerineaykırılığın tespiti nedeniyle tesis edildiğigörülmektedir.
Buitibarla, sözleşmeden ayrılabilir nitelikte bulunan vetaahhütnameden doğmayan davalı idarenin tek taraflı, kamugücüne dayanılarak tesis ettiği dava konusu işlemlereilişkin uyuşmazlığın görüm veçözümünde idari yargı mercilerinin görevliolduğu görüşü ile aksi yöndekiçoğunluk kararına katılmıyoruz.
Başkan Üye Üye
Muammer Ahmet Bilal
TOPAL ARSLAN ÇALIŞKAN