T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/14
KARAR NO : 2023/697
KARAR TR : 27/11/2023
ÖZET: Koruyucu aile statüsünün iptal edilmesine ilişkin Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü Koruyucu Aile Komisyonu kararının iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : F.D
Vekili : Av. M.A.A
Davalı : Niğde Valiliği
Vekili : Av. Ş.T
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili, müvekkilinin 2828 sayılı Kanun uyarınca koruyucuaile kapsamında olduğunu, 7 yıl boyunca küçükçocuğun koruyucu aileliğiniyaptığını, ergenliğin verdiği karakterdeğişimiyle ortaya çıkanhırçınlıklarının bildirilmesi üzerinekurum tarafından küçüğün yurda teslimalınması hususunda form imzalatıldığını,küçüğün yararına olurdüşüncesiyle geçici bir süre içinmüvekkilinin formu imzaladığını, küçüğütemelli bırakma düşüncesininolmadığını, küçükten başka birkişiye koruyucu ailelik yapmak istemediğini, kurum tarafındanise "çocuk yerleştirme olduğunda seni sürekliaramayalım, rahatsız etmeyelim" şeklinde anlatılarakdavacıdan koruyucu ailelikten tamamen çıktıklarınadair 30/03/2022 tarihli bir fesih beyanı imzalatıldığını,bu imza ile tamamen koruyucu aileliktençıkarıldıklarını o andaanlamadıklarını, bu durumun küçüğünpsikolojisini olumsuz yönde etkileyeceğini ifade ederek, yenidenkoruyucu aile olunması yolundaki talebin reddine ilişkin NiğdeValiliği Aile ve Sosyal Hizmetler İlMüdürlüğü Koruyucu Aile Komisyonunun 18/04/2022 tarih ve3 sayılı kararının iptali istemiyle idari yargıyerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Aksaray İdare Mahkemesi 27/07/2022 tarih veE.2022/530, K.2022/542 sayılı kararı ile,davanın görev yönünden reddine karar vermiş, bu kararistinaf yoluna başvurulmaksızın13/09/2022 tarihindekesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...2828 sayılıSosyal Hizmetler Kanunu, korunma kararını; korunmaya ihtiyacıolan çocukların reşit oluncaya kadar sosyal hizmetkuruluşlarında bakılıp yetiştirilmeleri ve bir mesleksahibi edilmeleri hususundakigerekli tedbir kararı olarak niteleyip, butedbir kararının 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılıÇocuk Koruma Kanununa göre yetkili ve görevli mahkemecealınacağını ifade etmiştir. 2828 sayılıKanun'a dayanılarak çıkarılan Koruyucu AileYönetmeliği'nde de, Koruyucu Aile Komisyonu tarafından, sosyalinceleme raporları çerçevesinde değerlendirmeyapılarak koruyucu aileninçocuğa uygunolupolmadığı, hangi çocuğun hangi aileyeyerleştirileceği, ailenin koruyucu aile statüsününiptal edilip edilemeyeceği hususlarında karar alınabileceğibelirtilmiş bulunmaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerininincelenmesinden, koruyucu aileye ilişkin hizmetlerin, koruyucu vedestekleyici tedbirler arasında sayılan "bakımtedbiri" kapsamında değerlendirildiğigörülmektedir. Dolayısıyla, 5395 sayılı Kanunuyarınca küçükler hakkında koruyucu, destekleyici vesosyal nitelikteki tedbir kararlarının çocuk hakimitarafından alınacağı hususu gözönünealındığında, koruyucu aile hizmetlerinden kaynaklananuyuşmazlıkların da çocuk mahkemesi tarafından kararabağlanması gerekmektedir.
Öte yandan, bir işlem ya da kararın idarinitelikte sayılabilmesi için o işlemin veya kararın, birkamu kurumunca ya da idare örgütü içinde yer alan biridari makamca verilmiş olması veidarenin, idare hukuku alanındagördüğü idari faaliyetiyle ilgili bulunmasıgerekmektedir. İdari makam ve mercilerin idare işlevleriyle ilgili olarakkamu hukuku alanında tesis ettikleri, tek taraflı, doğrudanuygulanabilir nitelikte hukuki tasarruflar olan idari işlemlerin iptaliistemiyle açılan davaların idari yargı yerindegörülüp çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır.
Bununla birlikte, Koruyucu Aile Yönetmeliği ileidareye koruyucu aile sözleşmesinin imzalanması ve iptalikonusunda yetki verilmiş ise de, söz konusu yetkiler idari faaliyetleilgili bulunmayıp, özel hukuk alanında hüküm vesonuç doğurmaktadır. Bu doğrultuda, dava konusuişlem, küçükler hakkında alınan ''bakımtedbiri'' kapsamında olduğundan ve sonuçlarınıözel hukuk alanında doğurduğundan davanın davaya konu uyuşmazlığıngörüm ve çözümünde adlî yargıyerlerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim; Danıştay 10. Dairesi'nin 13.10.2020 tarihve E:2015/3986, K:2020/3683 sayılı kararı da budoğrultudadır."
3.Davacı vekili, bu kez aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Niğde 1. Aile Mahkemesi 28/10/2022 tarih veE.2022/581, K.2022/627 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın çözümünde idariyargı görevli olduğundan davanın dava şartıyokluğu nedeniyle usulden reddine kararvermiş, bu karar istinaf yoluna başvurulmaksızınkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Dava, koruyucu aile statüsü iptal edilenkoruyucu aile tarafından açılan koruyucu ailestatüsünün kaldırılmasına ilişkinkararın iptali istemine ilişkindir.
6100 sayılı HMK'nin 114/1-b maddesine göre"yargı yolunun caiz olması" dava şartı olupmahkeme, dava şartlarının mevcut olupolmadığını, davanın her aşamasındakendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartınoksanlığını her zaman ileri sürebilirler. Mahkeme,dava şartı noksanlığını tespit edersedavanın usulden reddine karar verir.
Huzurdaki davada, Koruyucu Aile Komisyon Üyeleritarafından"Doygun çiftinin koruyucu aile statülerininiptal edilmesine karar verildiği” ve Valilik Olurualındığı, Komisyon kararının ve ValilikMakamının olumlu/uygun görüşlü işlemlerininidari nitelikte olduğu, İptali istenen ve davanın konusunuoluşturan eylemin tamamıyla idarenin tasarrufu olduğu, idarenineylem ve işlemine karşı adli yargıda davaaçılamayacağı, Somut olayda mahkemece davacılaraverilmiş bir koruyucu aile statüsü bulunmadığı,aksine koruyucu aile statüsünü verenin idare olan Aile ve SosyalHizmetler İl Müdürlüğü ve bunun iptalini yapankurumun da aynı İl Müdürlüğü olduğu,yapılan işlemin tamamen idarî bir işlem olup, hakimkararının bulunmadığı, idarenin takdir hakkınagiren ve buna dayanılarak verilen kararının iptalineilişkin davaların İdare Mahkemesindeçözümleneceği,idari işleme karşıaçılan davanın da, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-a maddesindeki“İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları” kapsamındaidari yargı yerinde görüleceği anlaşılmaklamahkememizin görevsizliğine dair aşağıdakişekilde hüküm kurulmuştur. (Benzer yönde UyuşmazlıkMahkemesi'nin 07/02/2011 tarih ve 2010/27 E., 2011/2 K.; 28/05/2020 tarih ve2020/312 E.-321 K.sayılı kararları)"
III. İLGİLİ HUKUK
5.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasının (a)bendi şöyledir:
"1. İdari davatürleri şunlardır:
a) İdarî işlemler hakkındayetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
6.4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun "Koruma önlemleri" başlıklı346. maddesi şöyledir:
"Çocuğun menfaative gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana vebaba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezsehâkim, çocuğun korunması için uygun önlemlerialır."
7.4721 sayılı Kanun'un"Çocukların yerleştirilmesi"başlıklı 347. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Çocuğun bedenselve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunur veya çocuk manen terkedilmiş hâlde kalırsa hâkim, çocuğu ana vebabadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir.
8.5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesişöyledir:
"Bu Kanunun amacı, korunmaihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklarınkorunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvencealtına alınmasına ilişkin usûl ve esaslarıdüzenlemektir."
9.5395 sayılı Kanun'un "Koruyucuve destekleyici tedbirler" başlıklı 5.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi şöyledir:
"Koruyucu ve destekleyicitedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamındakorunmasını sağlamaya yönelik danışmanlık,eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularındaalınacak tedbirlerdir. Bunlardan;
...
c) Bakım tedbiri,çocuğun bakımından sorumlu olan kimsenin herhangi birnedenle görevini yerine getirememesi hâlinde, çocuğunresmî veya özel bakım yurdu ya da koruyucu aile hizmetlerindenyararlandırılması veya bu kurumlara yerleştirilmesine,
Yönelik tedbirdir."
10.2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun "Korunma kararı" başlıklı22. maddesi şöyledir:
"Korunmaya ihtiyacı olançocukların reşit oluncaya kadar bu Kanun hükümlerinegöre Kurumca kurulan sosyal hizmet kuruluşlarındabakılıp yetiştirilmeleri ve bir meslek sahibi edilmelerihususundaki gerekli tedbir kararı 3/7/2005 tarihli ve 5395sayılı Çocuk Koruma Kanununa göre yetkili ve görevlimahkemece alınır. Bu karar için gerekli belgeler Kurumcadüzenlenir ve ilgili mahkemeye gönderilir.
Haklarında derhal korunma tedbiri alınmasında zorunlulukgörülen çocuklar mahkeme kararı alınıncayakadar, bu Kanuna göre kurulmuş kuruluşlarda veya aileyanında mahalli mülki amirin onayı alınmak suretiylebakım altına alınır. Sosyal hizmetkuruluşlarının kendisine teslim edilen çocukhakkında yapacağı inceleme sonucundahazırlayacağı raporda, 5395 sayılı Kanunun 9 uncumaddesi uyarınca çocuğun derhâl korunma altınaalınmasını gerektiren bir durum olmadığı veailesine teslim edilmesinde herhangi bir sakıncabulunmadığı kanaatine varması hâlinde mülkiidare amirinin onayı ile çocuk ailesine teslim edilebilir."
11. 2828 sayılı Kanun'un "Koruyucu aile" başlıklı23. maddesi şöyledir:
"Mahkemece korunma kararıalınan korunmaya ihtiyacı olan çocuğun bakımıve yetiştirilmesi bu Kanuna göre kurulmuş kuruluşlardaolduğu kadar Kurumun denetim ve gözetiminde bir "KoruyucuAile" tarafından da yerine getirilebilir. (Değişik ikincicümle: 6/2/2014-6518/18 md.) Koruyucu aileye, korunmaya ihtiyacı olançocuğun bakımı ve yetiştirilmesinekarşılık olarak ikinci fıkra kapsamında ödemeyapılabileceği gibi koruyucu aile bu işi gönüllüolarak da üstlenebilir.
(Değişik ikinci fıkra: 6/2/2014-6518/18 md.) Koruyucu ailehizmeti kapsamında aile yanına yerleştirilençocukların bakım, eğitim, kurs, okul, yemek vetaşıma servisi, harçlık ve benzeriihtiyaçları esas alınarak koruyucu ailelere, bu giderlerin tamamınakarşılık toplu bir ödeme yapılmasına veya her birgider türü için ayrı ayrı yapılacaködemelerin kapsamına, ödeme tutarlarına, yapılacaködemelerin usul ve esası ile koruyucu ailelerin seçimine,çocukla ilgili sorumluluklarına ve hizmetin işleyişine ilişkinusul ve esaslar, Maliye Bakanlığının uygungörüşü üzerine Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığı tarafından çıkarılanyönetmelikle belirlenir ve bu kapsamda verilecek ödemelerdenhiçbir kesinti yapılmaz."
12.2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 22 nci ve 23 üncümaddeleri ile 3/6/2011 tarih ve 633 sayılı Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname'ye dayanılarakhazırlanmış Koruyucu Aile Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı4. maddesi şöyledir:
"(1) Bu Yönetmeliktegeçen;
a) Akraba veya YakınÇevre Koruyucu Aile Modeli: Veli ya da vasi dışında kalankan bağı bulunan akrabalar ya da çocuğun iletişimiçinde olduğu veya tanıdığı bakıcı,komşu gibi yakın çevresinde olan, tercih etmeleri halinde enaz temel ana, baba eğitimleri kapsamında eğitim almışkişi ve ailelerin sağladığı bakımı,
...
d) Çocuk: Sosyal HizmetlerKanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi,22 nci maddesi ve 24 üncü maddesi ile 3/7/2005 tarihli ve 5395sayılı Çocuk Koruma Kanununun 3 üncü maddesininbirinci fıkrasının (a) bendi, 5 inci maddesinin birincifıkrasının (c) bendi ve 9 uncu maddesiçerçevesinde, hakkında yetkili ve görevli mahkemeceverilen korunma kararı, acil korunma kararı ya da bakım tedbirialınan çocuklar ile hakkında mahallin mülki amiritarafından acil korunma kararı alınan veya bakım onayıverilen çocuğu,
...
l) Komisyon: Mahalli mülkiamirin onayı ile illerde il müdürü veyagörevlendirilen il müdür yardımcısıbaşkanlığında, ilçelerde ise ilçemüdürü başkanlığında biri vakadan sorumlu enaz dört sosyal çalışma görevlisinden,sayınınyetersiz olması halinde iki sosyal çalışmagörevlisinden oluşturulan koruyucu aile komisyonunu,
m) Koruyucu AileSözleşmesi: İl veya ilçe müdürlükleri ilekoruyucu aile arasında imzalanan ve koruyucu aileninyükümlülüklerini kapsayan mahalli mülki amironaylı belgeyi,
ifade eder."
13. Yönetmeliğin "Komisyonkuruluş ve işleyiş esasları" başlıklı11. maddesi şöyledir:
"1) Komisyon, mahallimülki amirin onayı ile illerde il müdürü veyagörevlendirilen il müdür yardımcısıbaşkanlığında, ilçelerde ise ilçemüdürü başkanlığında, biri vakadan sorumluolmak üzere en az dört sosyal çalışmagörevlisinden, sayının yetersiz olması halinde iki sosyalçalışma görevlisinden oluşur.
2) Komisyona, koruyucu ailehizmetine ilişkin sosyal çalışma görevlisi veyaçocukla ilgili diğer uzmanlar tarafından kendi uzmanlıkalanlarıyla ilgili konularda hazırlananraporlar sunulur. Komisyonihtiyaç duyduğu kişileri dinleyebilir. Vaka süreci veçocuğun üstün yararı doğrultusunda kararverilir. Kararlar oy çokluğu ile alınır. Gerekligörülmesi halinde tekrar inceleme yapılmasına kararverilebilir."
14.Yönetmeliğin "Komisyon vekoruyucu aile biriminin görevleri" başlıklı12. maddesi şöyledir:
"(1) Komisyonca, dosyaüzerinde yapılan inceleme sonucunda, aşağıdakikonularda karar alınır.
a) Koruyucu aile olmak üzerebaşvuran ailelerin uygunluğu,
b) Koruyucu Aile Belgesidüzenlenmesi,
c) Çocuğunyerleştirileceği aile,
ç) Koruyucu Aile Belgesiningeçerliliği,
d) Çocuğun koruyucu aileile birlikte yurt dışına çıkması,
e) Çocuğun koruyucuaileden geri alınması,
f) Koruyucu ailestatüsünün iptali,
g) Hizmet sürecindetereddütte kalınan durumların değerlendirilmesi.
..."
15. Yönetmeliğin "Koruyucu aile statüsünün iptali " başlıklı22. maddesi şöyledir:
"1) Aşağıdakidurumların tespiti halinde koruyucu aile statüsü iptal edilir.
a) Çocuğu ihmal veistismar ettiğinin, kötü muameleye maruzbıraktığının belirlenmesi.
b) Sosyal ilişkileriaçısından toplumun norm ve değerlerine aykırıdüşen davranışlarının gözlenmesi.
c) Fizik ve ruhsağlığının, çocuğunbakımını etkileyecek derecede bozulmuş olduğununDevlet ya da üniversite hastanelerince doktor raporu ile belirlenmesi.
ç) 8 inci maddenin dokuzuncufıkrasının (d) bendine göre sahip olduğuşartı yitirmesi.
d) Meslekidanışmanlık hizmeti ve yönlendirmelere uygundavranmaması.
e) Geçici koruyucu aileninçocuk yerleştirme önerilerini mazeretsiz olarak üçkereden fazla kabul etmemesi.
2) Birinci fıkrada belirtilendurumların tespiti halinde; sorumlu sosyal çalışmagörevlisinin hazırlayacağı rapor, geciktirilmeksizinKomisyona iletilir. Koruyucu aile statüsünün iptalineilişkin talep hakkında komisyon tarafından en fazla onbeşgün içinde karar verilir.
3) Komisyonca koruyucu ailestatüsü iptal edilen koruyucu aile yanına bir daha çocukyerleştirilemez.
4) Koruyucu ailestatüsünün iptaline ilişkin karar, GenelMüdürlük ile il ve ilçe müdürlüklerine enkısa sürede bildirilir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan27/11/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, olaykısmında belirtildiği üzere, adli ve idari yargı yerleriarasında anılan Kanun'un 14. maddesinde öngörülenbiçimde olumsuz görev uyuşmazlığıdoğduğu, adli yargı dosyasının 15. maddede belirtilenhüküm doğrultusunda davacı vekilinin istemi üzerineson görevsizlik kararını veren Mahkemece, ekinde idariyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
18.Dava, koruyucu aile statüsünün iptal edilmesine ilişkinAile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü KoruyucuAile Komisyonu işleminin iptali talebiyleaçılmıştır.
19.Dosyanın incelenmesinden, Niğde Aile Mahkemesinin 20/11/2015 tarih veE.2015/672, K.2015/706 sayılı kararı ile, yaşıküçük Abdurrahman Dumlu hakkında 5395 sayılıKanun'un 5/1-c maddesi uyarınca bakım tedbiri uygulanmasınakarar verildiği, davalı kurum ile davacı ve eşiarasında koruyucu aile sözleşmesi imzalandığı,belirli sebeplerle kurum tarafından küçüğünyurda teslim alınması hususundadavacıya form imzalatıldığı,kurum tarafından davacı ile eşinin koruyucu ailelikten tamamençıktıklarına dair davacıya 30/03/2022 tarihli birfesih beyanı imzalatıldığından bahisle, koruyucu ailestatüsünün iptaline ilişkin Niğde Valiliği Aileve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü Koruyucu AileKomisyonunun 18/04/2022 tarih ve 3 sayılı kararının iptaliistemiyle davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
20.Yukarıda belirtilen yasal mevzuat uyarınca aile mahkemelerinin,korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenençocukların korunması ve haklarının güvencealtına alınması için koruyucu ve destekleyici tedbirlerekarar verebilecekleri hususunun tartışmasız olduğu; ancak,somut olayda mahkemece çocuklar hakkında akraba ve yakınçevre koruyucu aile hizmet modeli kapsamında bakım tedbiriuygulanmasına karar verildiği, bir başka ifadeyle davacıyaverilmiş bir koruyucu aile statüsünün bulunmadığı,bakım tedbiri kapsamında davacılara koruyucu ailestatüsünü verenin Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığı Niğde İl Müdürlüğüve bunun iptalini yapan kurumun da aynı idare olduğu, yapılanişlemin idari nitelikte olduğu, idari işleme karşıaçılan davanın da 2577 sayılı Kanun’un 2/1-amaddesindeki idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâledilenler tarafından açılan iptal davalarıkapsamında olduğu anlaşıldığından,davacılar tarafından açılan bu davanın da idariyargı yerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
21.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Aksaray İdare Mahkemesinin 27/07/2022 tarih ve E.2022/530, K.2022/542sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Aksaray İdare Mahkemesinin 27/07/2022 tarih ve E.2022/530, K.2022/542sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/11/2023 tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN