T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/713
KARAR NO : 2023/696
KARAR TR : 27/11/2023
ÖZET: Ankara Ticaret Odası emrinde 5174 sayılı Kanun'un geçici 12. maddesi kapsamında çalışmakta iken, 14/12/2004 günü İş Kanunu'na göre sözleşme imzalayan davacının, yaklaşık bir yıl İş Kanunu'na göre çalıştıktan sonra Yönetim Kurulu kararı ile yeniden kadroya alınması işlemin yok hükmünde olduğunun tespitine ilişkin Yönetim Kurulu Kararının ve bu karara dayanılarak yapılan intibak işleminin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.P
Vekili : Av. M.S
Davalı : Ankara Ticaret Odası Başkanlığı
Vekili : Av. E.A.Y
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin 2001 yılından itibaren,davalı Ankara Ticaret Odasında memur olarakçalışmaya başladığını, o tarihteyürürlükte olan 5590 sayılı Kanun'un 86. maddesinegöre Oda, Borsa ve Birlik Personel Yönetmeliğihükümleri uyarınca, görev unvanı memur ve statühukukuna göre “kamu personeli”olarak istihdam edildiğini;
2.Davalının, 18/05/2004 tarih ve 5174 sayılı Kanun’unyürürlüğe girmesiyle bu Kanun’un 73. maddesigereğince, işçi olarak personel istihdam etmesi olanaklıhale gelince, müvekkiline ve diğer önceki personeline, görevunvanı olarak "memur"yazan ama çalışma şartları yönünden 4857sayılı Kanun'a atıf yapan, 01/01/2005 tarihlisözleşmeler imzalattığını, bununimzalanmasının zorunlu evrak olarak sunulduğunu,müvekkilinin aynı statüyle çalışmaya devamettiğini, nihayetinde, ATO Yönetim Kurulunun, bu kanundeğişikliğinden kaynaklı olduğu belirtilensözleşme tarihinden bir yıl geçmeden, 27/12/2005 tarihlikararı ile anılan sözleşmelerin gereksizliğini tespitederek, müvekkili ve diğer personelin memur olarakçalıştıkları hususunu kesinleştirdiğini;bu kararın yerinde ve 5174 sayılı Kanun'un geçici 12.maddesindeki emredici hükme de uygun olduğunu;
3.5174 Sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesindenönce istihdam edilen personelin statüsü, Kanun ile çoknet olarak korunmasına rağmen, değişen yönetimkurullarının aldıkları kararlar ile konuya ilişkintartışmaya yol açtıklarını ancak yüksekyargı kararları ile anılan ATO personelinin statü hukukunatabi memur olduğu hususunun kesinleştiğini, buna rağmenAnkara Ticaret Odası Yönetim Kurulunun 24/12/2019 tarih ve 97 Kurul,11/1211 Karar no ile, yapılan denetim sonucu düzenlenen rapordanbahisle, davacının 14/12/2004 tarihinde İş Kanunu'nagöre sözleşme imzaladıktan ve yaklaşık biryıl İş Kanunu'na göre çalıştıktansonra Yönetim Kurulunun 27/12/2005 tarih ve 44-8/522-73 sayılıkararı ile 01/01/2006 tarihinden itibaren yeniden 5174 sayılıKanun'un geçici 12. maddesi kapsamında kadroyaalınmasıyla ilgili işlemin yok hükmünde olduğununtespitine ilişkin karar verdiğini, bu kararın mevzuata ve içtihatlaraaykırı olduğunu ifade ederek;
4.Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulunun 24/12/2019 tarih ve 97 Kurul,11/1211 Karar numaralı kararının ve bu karara dayanılarakyapılan intibak işleminin iptali istemiyle idari yargı yerindedava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
5. Ankara 10. İdare Mahkemesi 29/12/2020 tarih veE.2020/467, K.2020/2097 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın adli yargının görevindeolduğundan bahisle davanın görev yönünden reddinekarar vermiş, istinaf yoluna başvurulması üzerine AnkaraBölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi 20/05/2021 tarih veE.2021/279, K.2021/540 sayılı kararı ile başvurunun reddinekesin olarak karar vermiş; davacının temyiz istemi üzerineaynı Daire 15/09/2021 tarih ve E.2021/279 K.2021/540 Temyiz No.2021/56sayı ile karar kesin olduğundan temyiz isteminin reddine kararvermiş, bu karara ilişkin temyiz istemi Danıştay SekizinciDairesinin 22/12/2021 tarih ve E.2021/7026, K.2021/6731 sayılıkararı ile reddedilerek karar onanmış ve sonuç itibariylegörevsizlik kararı kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısımları şöyledir:
"...25.10.2017tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, 7036sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun"Görev" başlıklı 5. maddesinde; "(1)İş mahkemeleri; a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854sayılı Kanuna tabi gemi adamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümünde düzenlenenhizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veyaişveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniylesözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukukuyuşmazlıklarına, b) İdari para cezalarına itirazlarile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesikapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere SosyalGüvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğuiş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara, c) Diğer kanunlarda iş mahkemeleriningörevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara, ilişkin davave işlere bakar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Öte yandan, 01.06.2004 tarih ve25479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 5174 sayılı "TürkiyeOdalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nun "Odalar"başlıklı 4.maddesinde; "Odalar; üyelerininmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak,meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genelmenfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak,mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hâkim kılmaküzere meslekî disiplin, ahlâk ve dayanışmayıkorumak ve bu Kanunda yazılı hizmetler ile mevzuatla odalara verilengörevleri yerine getirmek amacıyla kurulan, tüzelkişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslekkuruluşlarıdır." düzenlemesine, "Oda, borsa veBirlik personeli" başlıklı 73.maddesinde; "Oda, borsa,Birlik ve bunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilenlerbu Kanunda yer alan hükümler dışında 4857sayılı İş Kanununa tâbidir.", Geçici12.maddesinde "Bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihte oda, borsa, Birlik ve bunların kurduğuteşekküllerde istihdam edilmekte olanların, mevcutstatülerine göre istihdam edilmelerine devam olunur."şeklinde düzenlemelere yer verildikten sonra, aynı Kanunun103.maddesiyle, 08.03.1950 tarih ve 5590 sayılı "Ticaret ve SanayiOdaları", "Ticaret Odaları", "SanayiOdaları", "Deniz Ticaret Odaları", "TicaretBorsaları" ve "Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz TicaretOdaları ve Ticaret Borsaları Birliği" Kanunuyürürlükten kaldırılmıştır.
Buna göre, idarîyargı yerlerinde açılabilen idarî davaların, birtarafını idarenin teşkil ettiği ve bunların kamuhukukuna tâbi hukukî uyuşmazlıklarıkapsadığı; buna karşın İş Kanunu'natâbi iş sözleşmelerinin feshinden dolayı işverenile işçi arasında ortaya çıkan özel hukukatâbi hukukî uyuşmazlıkların çözümyerinin iş mahkemeleri olduğu açıktır.
Dava dosyanın incelenmesinden; Ankara TicaretOdası'nda 20/04/2001 tarihinden itibaren memur olarak görev yapandavacının 5174 sayılı Kanun'un geçici 12'nci maddesikapsamında kadroya atanmasına dair kararın yokhükmünde olduğunun tespitine dair Ankara Ticaret OdasıYönetim Kurulu'nun 24/12/2019 tarih ve 97-11/1211 sayılıkararının iptali istemiyle bakılan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda, davacınınAnkara Ticaret Odasında 4857 sayılı İş Kanununatâbi sözleşmeli personel olarak görevyaptığı ve uyuşmazlığın bustatünün devam ettirilmesi hakkındaki karardankaynaklandığı görüldüğündenyukarıda yer verilen Kanuni düzenlemeler uyarınca iş budavanın görüm ve çözümünde İşMahkemesinin (Adli Yargı) görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
UyuşmazlıkMahkemesi'nin (Hukuk Bölümü) 26/03/2018 tarihli ve E:2017/789,K:2018/135 sayılı kararı da bu yöndedir. "
6.Davacı vekili bunun üzerine Ankara Ticaret Odası YönetimKurulunun 24/12/2019 tarih, 97 Kurul no ve 11/1211 sayılıkararının ve bu karara dayanılarak yapılan intibakişleminin geçersizliğinin tespitine karar verilmesi istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
7. Ankara 47. İş Mahkemesi 23/06/2022 tarih veE.2022/102, K.2022/414 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın iptal davaları kapsamında idariyargı yerinde görülmesine yönelik emsal nitelikteki Ankara12. İdare Mahkemesinin kararına yer verdikten sonra, HMK.'nun 114/1-b maddesi gereğince yargı yolunun caiz olmaması, görevliyargı yolunun idari yargı olması nedeniyle HMK.'nun 115/2.maddesi gereğince davanın usulden reddine karar vermiş, istinafyoluna başvurulması üzerine Ankara Bölge Adliye Mahkemesi33. Hukuk Dairesi 20/10/2022 tarih ve E.2022/2488, K.2022/202 sayılıkararı ile başvurunun reddine kesin olarak karar vermiş vegörevsizlik kararı kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...Yapılanyargılama sonunda toplanan delillerden; davacının davalıyanında 20/04/2001 tarihinde memur kadrosunda işebaşladığı, 01/01/2005 tarihinde taraflar arasındaiş sözleşmesinin imzalandığı, Ankara TicaretOdası Yönetim Kurulu'nun 27/12/2005 Tarih 44-8/522-72sayılı kararı ile 01/01/2006 tarihinden itibaren 5174sayılı Kanun'un geçici 12. maddesi kapsamında davacınınkadroya alınmasına karar verildiği, sonrasındadavacının memur olarak görevine devam ettiği, AnkaraTicaret Odası Yönetim Kurulu'nun 24/12/2019 Tarih 30/1230sayılı kararı ile ATO'da 5174 sayılı Kanunungeçici 12. maddesi kapsamında çalışmakta iken01/01/2005 tarihinde kendi rızası ile iş kanununa göresözleşme imzalayan davacı yaklaşık 1 yıl işkanununa tabi çalıştıktan sonra 'Yönetim Kurulu'nun27/12/2005 Tarih 44-8/522-72 sayılı kararı ile 01/01/2006tarihinden itibaren 5174 sayılı Kanun'un geçici 12. maddesikapsamında davacının kadroya alınması' ile ilgiliişlemin yok hükmünde olduğunun tespitine kararverildiği görülmektedir.
Ankara Ticaret OdasıYönetim Kurulu'nun 24/12/2019 Tarih 30/1230 sayılıkararının ve bu karara dayanılarak davacı içinyapılan intibak işleminin iptal istemiyle davacı vekilitarafından Ankara 10. İdare Mahkemesinin 29/12/2020 Tarih ve 2020/467Esas 2020/2097 Karar sayılı kararı ile davanıngörülmesinde İş Mahkemesinin (Adli Yargının)görevli olduğu sonucuna varılarak 2577 sayılıİYUK'un 15/1-a maddesi gereğince davanın görevyönünden reddine karar verilmiş, Ankara Bölge İdareMahkemesi 12. İdari Dava Dairesi'nin 15/09/2021 tarih 2021/279 Esas2021/540 Karar Sayılı kararı ile istinaf başvurusununreddine, Danıştay 8. Daire'sinin 22/11/2021 Tarih 2021/7026 Esas2021/6731 Karar sayılı kararı ile görevsizlik kararınailişkin onama kararı verildiği görülmektedir.
Davacı vekili davadilekçesi ile Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulu’nun24/12/2019 tarih ve 97 Kurul Nolu 30/1230 Karar numaralıkararının ve bu karara dayanılarak yapılan intibakişleminin geçersizliğinin tespitine karar verilmesini talepetmiştir. Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulu’nun24/12/2019 Tarih ve 97 Kurul Nolu 30/1230 Karar numaralıkararının gerekçesinde 5174 sayılı Kanununyürürlüğe girdiği 01/06/2004 tarihinden sonrayönetim kurulunun mülga 5590 sayılı Kanuna göre memurstatüsünde personel atama yetkisinin bulunmadığı,sadece İş Kanununa göre personel atama yetkisininbulunduğu, bu nedenle Yönetim Kurulu'nun 5174 sayılı Kanun'ungeçici 12. Maddesi kapsamında bulunmasına rağmen kendirızası ile 4857 sayılı İş Kanununa göreiş sözleşmesi imzalayan ve bu statüde yaklaşıkbir yıl çalışan personeli 5174 sayılı Kanununyürürlüğe girdiği tarihten sonra öncekistatüsüne ataması mümkünbulunmadığından ve bu konuya ilişkin atama işlemininhukuki sonuç doğurmadığı, yok hükmündeolduğu gerekçesi ile 'Yönetim Kurulu'nun 27/12/2005 Tarih44-8/522-72 sayılı kararı ile 01/01/2006 tarihinden itibaren5174 sayılı Kanun'un geçici 12. Maddesi kapsamındadavacının kadroya alınması' ile ilgili işlemin yokhükmünde olduğunun tespitine karar verildiğianlaşılmaktadır.
5174 sayılı TürkiyeOdalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 73.maddesinde, oda, borsa, birlik ve bunların kurduğuteşekküllerde istihdam edilenlerin bu Kanunda yer alanhükümler dışında 4857 sayılı İşKanununa tabi olacakları hükme bağlanmış;geçici 12. maddesinde de, bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihte oda, borsa, birlik ve bunların kurduğuteşekküllerde istihdam edilmekte olanların mevcutstatülerine göre istihdam edilmelerine devam olunacağıdüzenlenmiştir. 5174 sayılı Kanunun yürürlüktarihinin 18/05/2004 olduğu davacının görevbaşlangıcının 2001 yılı olduğu şu haldedavacının mevcut statüsünün memur olabileceği vedavacı hakkında Ticaret Odası tarafından tesis edilenhukuki işlemin statü hukukunun konusu olabileceği ziraAnayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında,"Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri,atanmaları, görev ve yetkileri, hakları veyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğerözlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî vesosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerisaklıdır." denilmek suretiyle memurlar ve diğer kamugörevlileri, özlük hakları bakımından yasalgüvenceye kavuşturulmuştur. Kanuni düzenleme ilkesi,düzenlenen alanda temel ilkelerin kanunla konulmasını veiçeriğinin kanunla belirlenmesini ifade etmektedir. AnayasaMahkemesinin birçok kararında, Anayasa'nın 128. maddesininikinci fıkrasının kapsamına giren kişilerinstatülerine ve özlük haklarına ilişkindüzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği, bukonuların düzenlenmesinin idarenin düzenleyici işlemlerinebırakılmasının Anayasa'ya aykırıolacağı belirtilmiştir. Anayasal ilkeler ve Anayasa Mahkemesikararları dikkate alındığında, Ankara TicaretOdasında çalışan davacının, Anayasa'nın128. maddesi uyarınca özlük haklarının kanundışında alt düzenleyici işlemlerledüzenlenmesinin hukuken mümkün olup olmadığı AnkaraTicaret Odası tarafından tesis edilen işlemde hukuka uygunlukolup olmadığının denetim ve yargı yerinin İdariMahkemeler olduğu ve bunun öncelikle İdare Mahkemelerceçözülmesi gerekeceği ve bu hususta işin esasınagirme görev ve yetkisinin de İdare Mahkemelerinde olduğukanaatine varıldığından Mahkememizce görevsizlikkararı vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekildehüküm kurulmuştur.
Öte yandan Ankara 12.İdare Mahkemesi2021/2503 esas, 2021/2186 karar sayılı ilamıile Uyuşmazlık Mahkemesinin 2017/789 karar ve 2018/135 esassayılı kararına atıf yapmışsa da söz konusu UyuşmazlıkMahkemesi kararının farklı bir hususa ilişkin olduğusöz konusu hususun ''ATO Başkanlığında 1997yılında sözleşmeli hukuk müşaviri olarak işebaşlayan davacı hakkında gerçekleştirilen 28.02.2017tarihli iş akdi fesih işleminin geçersizliğinin tespitiile davacının işe iadesine, işebaşlatılmaması halinde işe başlatmamatazminatının ve işe başlatılana kadar boştageçen ücret ve sosyal hak alacaklarının davalıdantahsili gerektiğinin tespitine karar verilmesi istemiyle açılanve Danıştay Başsavcılığınca“davalı idare bünyesinde sözleşmeli personel olarak çalışandavacının, iş akdinin feshine yönelik Yönetim Kurulukararı alınması”na ilişkin olarak olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılan davanın; ADLİYARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hakkında ''olduğu söz konusu husus ile iş bu davadaki hususlarınfarklı olduğu görülmüştür.."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
9. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının“Kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları” başlıklı 135. maddesininbirinci fıkrası şöyledir:
“Kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşları ve üstkuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanlarınmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekifaaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygunolarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarınınbirbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzeremeslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulanve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilenusullere göre yargı gözetimi altında, gizli oylaseçilen kamu tüzelkişilikleridir. "
10. 01/06/2004 tarih ve 25479 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren5174sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar veBorsalar Kanunu'nun “Odalar”başlıklı 4. maddesi şöyledir:
“Odalar;üyelerinin müşterek ihtiyaçlarınıkarşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak,mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak,mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hâkim kılmaküzere meslekî disiplin, ahlâk ve dayanışmayıkorumak ve bu Kanunda yazılı hizmetler ile mevzuatla odalara verilengörevleri yerine getirmek amacıyla kurulan, tüzelkişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslekkuruluşlarıdır.”
11.5174 sayılı Kanun'un “Oda,borsa ve Birlik personeli” başlıklı 73. maddesişöyledir:
“Oda, borsa,Birlik ve bunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilenlerbu Kanunda yer alan hükümler dışında 4857sayılı İş Kanununa tâbidir.”
12. 5174 sayılı Kanun'un geçici 3.maddesi şöyledir:
“Bu Kanundaöngörülen yönetmelikler, bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ayiçinde yürürlüğe konulur. Bu yönetmelikleryürürlüğe konuluncaya kadar bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte bulunantüzük ve yönetmeliklerin, bu Kanuna aykırı olmayanhükümlerinin uygulanmasına devam edilir.”
13. 5174 sayılı Kanun'un geçici 12.maddesi şöyledir:
“Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihte oda, borsa, Birlik vebunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilmekteolanların, mevcut statülerine göre istihdam edilmelerine devamolunur.”
14.5174 sayılı Kanun'un "Yürürlüktenkaldırılan hükümler"başlıklı 103. maddesi şöyledir:
"8.3.1950tarihli ve 5590 sayılı “Ticaret ve Sanayi Odaları”,“Ticaret Odaları”, “Sanayi Odaları”,“Deniz Ticaret Odaları”, “Ticaret Borsaları”ve “Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve TicaretBorsaları Birliği” Kanunu yürürlüktenkaldırılmıştır.
Diğer mevzuatla 8.3.1950tarihli ve 5590 sayılı Kanuna yapılan atıflar bu Kanunayapılmış sayılır."
15. Yürürlükten kaldırılan5590 Sayılı “Ticaret veSanayi Odaları”, “Ticaret Odaları”, “SanayiOdaları”, “Deniz Ticaret Odaları”, “TicaretBorsaları” ve“Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve TicaretBorsaları Birliği” Kanunu’nun “Tarif” başlıklı 1.maddesi şöyledir:
“(Değişik:17/4/1986 – 3277/1 md.) Ticaret ve Sanayi odaları, ticaretodaları, sanayi odaları ve deniz ticaret odaları;üyelerinin müşterek ihtiyaçlarınıkarşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak,mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hâkim kılmaküzere meslek disiplinini, ahlâk ve tesanüdünü korumakve bu Kanunda yazılı hizmetleri görmek amacıyla kurulan kamukurumu niteliğinde tüzelkişiliğe sahip meslekkuruluşlarıdır."
16. 18/05/1983 tarih, 83/6620 no.lu Bakanlar KuruluKararıyla çıkarılıp, 05/08/1983 tarih, 18126sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan; 5590 sayılıKanun'un 2567 sayılı Kanun'la değiştirilen 86. maddesigereğince odalar, borsalar ve Birlik memur, sözleşmeli vegeçici personeli ile hizmetlilerin özlük hakları veayrılma tazminatı ile ilgili esasları düzenlemekamacıyla hazırlandığı belirtilen ve halenyürürlükte olduğu anlaşılan; “Ticaret ve Sanayi Odaları, TicaretOdaları, Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları, TicaretBorsaları, Türkiye Ticaret Sanayi, Deniz Ticaret Odaları veTicaret Borsaları Birliği Personel Yönetmeliği”nin“ÇalıştırmaBiçimleri” başlıklı 3.maddesişöyledir:
“Odalar,borsalar ve Birlik hizmetleri memurlar, sözleşmeli ve geçicipersonel ile hizmetliler eliyle yürütülür.
a) Memurlar: Asil ve sürekligörevlerde çalıştırılan kadrolu personeldir.
b)(Değişik: 30/4/1990 - 90/377 K.) Sözleşmeli personel:Aslive sürekli görevlerde kadrolu memur ve hizmetli personeldışında, sözleşme ile istihdam edilen personeldir.
c)(Değişik: 30/4/1990 - 90/377 K.) Geçici personel biryıldan az süreli veya mevsimlik görevlerde sözleşmeile istihdam edilen personeldir.
d)Hizmetliler: Odalar, borsalar ve Birlik'in asli ve sürekligörevlerinin yerine getirilebilmesi için lüzumlu olan destekve yan hizmetlerde çalışan kadrolu personeldir. "
17. Aynı Yönetmeliğin "Ödev, Sorumluluklar ve Yasaklar"başlıklı 4. maddesi şöyledir:
" 657 sayılı DevletMemurları Kanununun "ödev ve sorumlulukları"hakkındaki 6 - 16 ncı maddeleri ile "yasaklar"ailişkin 26 - 31 inci maddeler odalar, borsalar ve Birlik personelihakkında da uygulanır."
18.Aynı Yönetmeliğin "Kadrolarıntesbiti" başlıklı 7. maddesi şöyledir:
" Odalar, borsalar ve Birlik'de hizmetleringerektirdiği bütün görevler için görevi,ünvanı, adet ve derecesi belirtilmek suretiyle kadrolar bir cetvelhalinde tesbit edilir.
Kadrosuz personelçalıştırılamaz."
19. Aynı Yönetmeliğin "Derecelerin Tesbiti"başlıklı 11. maddesi şöyledir:
"Göreve ilk defaalınacakların öğrenim durumlarına göregirebilecekleri ve yükselebilecekleri derece ve kademeler 657sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesindeki ortakhükümlere göre tesbit olunur."
20.Aynı Yönetmeliğin “SözleşmeliPersonel” başlıklı 16. maddesişöyledir:
"(Değişik:30/4/1990 - 90/377 K.)
Sözleşmeli personele verilecek aylık ücret, aynı kadrounvanında, kadrolu olarak çalışan emsali personeleödenen derece/kademe aylığı, taban aylığı,kıdem aylığı, ek gösterge, ödenek, özelhizmet tazminatı, çocuk ve aile yardımı toplamındanaz ve bu meblağın 2 katından fazla olmamak kaydı ile; herbir görev alanı için, görevin hiyerarşideki yeri,önemi, ağırlığı vegüçlüğü ile kuruluşun bütçeimkanları gözönünde bulundurularak, oda ve borsalardameclisler, Birlik'te ise Yönetim Kurulu tarafından tesbit olunur.
Sözleşmeli personel, en çok üç ay süreyledenenmek kaydı ile işe alınır. Deneme süresi sonundaişe devamı idarece uygun görülmeyenlerinsözleşmeleri yenilenmez ve iştençıkarılırlar."
B. Yargı Kararı
21.Uyuşmazlık Mahkemesi 21/10/2019 tarih ve E.2019 / 581, K.2019 / 674sayılı kararı ile,idari yargı yerinde; Kumluca Ticaret veSanayi Odasında Ticaret Sicil Memur Yardımcısı olarakgörev yapan davacının, sözleşmeli statüdegörev yaptığına ve ücretlerinin ay sonundaödeneceğine ilişkin olarak tesis edilen Oda işlemininiptali; adli yargı yerinde ise, davacının fiilençalışmaya başladığı tarih dikkatealınarak devlet memuru statüsündeçalıştığının tespitine karar verilmesiistemiyle açılan davanın, idari yargı yerindeçözümlenmesi gerektiğine karar vermiştir.Kararın ilgili kısımları şöyledir:
"Kuruluşamaçları, kamu yararı; faaliyet konuları ise kamu hizmetiolup, özel hukuk tüzel kişilerine nazaran üstün veayrıcalıklı kamu gücüne sahip olan ve tek taraflıişlemlerle, yeni hukuki durum yarattıkları için personelide kamu hukukuna tabi olan oda, borsa ve birliklerin kamu hizmeti görmekamacıyla 5590 sayılı Yasanın yürürlükteolduğu dönemde, personeliyle yaptıkları idarisözleşme niteliğindeki uyuşmazlıklara ilişkindavaların görüm ve çözüm yerinin idariyargı yeri olduğu tartışmasızdır.
Buna karşılık, 5174sayılı Kanunun 73. maddesinde oda, borsa, birlik ve bunlarınkurduğu teşekküllerde istihdam edilenlerin bu Kanunda yer alanhükümler dışında 4857 sayılı İşKanununa tabi olduğunun; Kanunun Geçici 12.maddesinde ise Kanununyürürlüğe girdiği 1/6/2004tarihinde oda, borsa, Birlikve bunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilmekteolanların, mevcut statülerine göre istihdam edilmelerine devamolunduğunun belirtildiği görülmektedir.
Bu bağlamda somut olayirdelendiğinde; davacının fiilen çalışmayabaşladığı tarihten, 1.6.2014 tarihinden önce işebaşlaması konusunda Kurum yetkili organlarınca yapılanişlemlerden bahisle memur statüsünde olduğunu iddiaettiği gözetildiğinde; 5174 sayılı Kanununyürürlük tarihi ve geçiş maddeleri de dikkatealınarak, Kurum tarafından tesis edilen işlem ya daişlemlerin hangisinin hukuki sonuç doğurduğununyargısal denetiminin, 2577 Sayılı Kanunun, “İdaridava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı”başlıklı 2.maddesinin 1 fıkrasında tanımlananiptal davaları kapsamında idari yargı yerlerindeyapılması gerektiği sonucunaulaşılmıştır."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
22.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan27/11/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlikkararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
23.Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
24.Dava, davalı Oda emrinde 5174 sayılı Kanun'un geçici 12.maddesi kapsamında çalışmakta iken, 14/12/2004günü İş Kanunu'na göre sözleşme imzalayandavacının, yaklaşık bir yıl İş Kanunu'nagöre çalıştıktan sonra Ankara Ticaret OdasıYönetim Kurulunun 27/12/2005 gün ve 44-8/522-73 sayılıkararı ile 01/01/2006 gününden itibaren yeniden 5174sayılı Kanun'un geçici 12. maddesi kapsamında kadroya alınmasıişleminin yok hükmünde olduğunun tespitine ilişkinAnkara Ticaret Odası Yönetim Kurulunun 24/12/2019 tarih ve 97 kurulno.lu, 11/1211 sayılı kararının ve bu kararadayanılarak yapılan intibak işleminin iptali istemineilişkin bulunmaktadır.
25.Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birliktedeğerlendirildiğinde; 5174 sayılı Kanun'un geçici12. maddesi uyarınca, Kanunun yürürlüğe girdiği01/06/2004tarihinde oda, borsa, birlik ve bunların kurduğuteşekküllerde istihdam edilmekte olanların, mevcut statülerinegöre istihdam edilmelerine devam olunduğu; 01/06/2004tarihindenönce,5590 sayılı Kanun ve Kanun'un 86. maddesi uyarıncaçıkarılan Yönetmelik kapsamında kamu personelistatüsünde istihdam edilen personelin mevcut statüsünüsürdürdüğü; her ne kadar, 5174 sayılıKanun'un 73. maddesinde "Oda, borsa,Birlik ve bunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilenlerbu Kanunda yer alan hükümler dışında 4857sayılı İş Kanununa tâbidir."hükmü ile oda personelinin 4857 sayılı İşKanunu'na göre istihdamı öngörülmüş ise de,İş Kanunu hükümlerinin 5174 sayılı Kanun'dahüküm bulunmayan durumlarda uygulanacağı açıktır.
26.Dava dosyalarının incelenmesinden; davacının 5590sayılı Kanun ve ilgili Personel Yönetmeliğihükümleri uyarınca 2001 yılından itibaren, davalıAnkara Ticaret Odasında çalışmayabaşladığı, imzalanan hizmet sözleşmelerindegörev unvanının memur olarak belirtildiği, diğerdökümanlarda da davacının uzman olarak görevyaptığı, hakkında derece yükselmesi, kademe ilerlemesişeklinde intibak işlemleri yapıldığı, ekgöstergeden yararlandığınıngörüldüğü; 5174 sayılı Kanun'ungeçici 12. maddesi kapsamında çalışmakta iken14/12/2004 tarihinde İş Kanunu'na göre sözleşmeimzaladığı, yaklaşık bir yıl İşKanunu'na göre çalıştıktan sonra Ankara TicaretOdası Yönetim Kurulunun 27/12/2005 tarih ve 44-8/522-73sayılı kararı ile 01/01/2006 tarihinden itibaren yeniden 5174sayılı Kanun'un geçici 12. maddesi kapsamında kadroyaalınmasıyla ilgili işlemin yok hükmünde olduğununtespitine ilişkin 24/12/2019 tarih ve 11/1211 sayılı AnkaraTicaret Odası Yönetim Kurulu Kararının tesis edildiği,bunun üzerine bu karar ve bu karara dayanılarak yapılan intibakişleminin iptali istemiyle bakılan dava açıldığıanlaşılmaktadır.
27.Kuruluş amaçları, kamu yararı; faaliyet konuları isekamu hizmeti olup, özel hukuk tüzel kişilerine nazaranüstün ve ayrıcalıklı kamu gücüne sahip olanve tek taraflı işlemlerle, yeni hukuki durum yarattıklarıiçin personeli de kamu hukukuna tabi olan oda, borsa ve birliklerin kamuhizmeti görmek amacıyla 5590 sayılı Kanunyürürlükte olduğu dönemde, personeliyleyaptıkları idari sözleşme niteliğindekiuyuşmazlıklara ilişkin davaların görüm veçözüm yerinin idari yargı yeri olduğutartışmasızdır.
28.Buna karşılık, 5174 sayılı Kanun'un 73. maddesindeoda, borsa, birlik ve bunların kurduğu teşekküllerdeistihdam edilenlerin bu Kanunda yer alan hükümlerdışında 4857 sayılı İş Kanunu'na tabiolduğunun; Kanun'un geçici 12. maddesinde ise Kanununyürürlüğe girdiği 1/6/2004 tarihinde oda, borsa,Birlik ve bunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilmekteolanların, mevcut statülerine göre istihdam edilmelerine devamolunduğunun belirtildiği görülmektedir.
29.Bu bağlamda somut olay irdelendiğinde; davacının fiilençalışmaya başladığı tarihten, 01/06/2004tarihinden önce işe başlaması konusunda kurum yetkiliorganlarınca yapılan işlemlerden bahisle memurstatüsünde olduğunu iddia ettiği gözetildiğinde;5174 sayılı Kanun'un yürürlük tarihi vegeçiş maddeleri de dikkate alınarak,Kurum tarafındantesis edilen işlem ya da işlemlerin hangisinin hukuki sonuçdoğurduğunun yargısal denetiminin, 2577 SayılıKanun'un, “İdari davatürleri ve idari yargı yetkisinin sınırı”başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında tanımlananiptal davaları kapsamında idari yargı yerlerindeyapılması gerektiği sonucunaulaşılmıştır.
30.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Ankara 10. İdare Mahkemesinin 29/12/2020 tarih ve E.2020/467, K.2020/2097sayılı görevsizlik kararınınkaldırılmasına karar verilmesi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanannedenlerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGIYERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 10. İdare Mahkemesinin 29/12/2020 tarih ve E.2020/467, K.2020/2097sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/11/2023tarihinde, Üye Bilal ÇALIŞKAN'ın KARŞI OYU ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Davalıidarede 5174 sayılı Kanunun Geçici 12.maddesi kapsamındaçalışmakta iken 14.12.2004 tarihinde İş Kanunu'nagöre sözleşme imzalayan davacı, yaklaşık biryıl İş Kanunu'na göre çalıştıktansonra Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulunun 27.12.2005 tarih ve44-8/522-23 sayılı kararı ile 01.01.2006 tarihinden itibarenyeniden 5174 sayılı Kanunun Geçici 12.maddesi kapsamındakadroya alınmasıyla ilgili işlemin yok hükmündeolduğunun tespitine ilişkin 24.12.2019 tarih ve 30/1230sayılı Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulunukararının ve bu karara dayanılarak yapılan intibakişleminin iptali istemiyle dava açılmıştır.
01.06.2004tarih ve 25479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 5174 sayılı "TürkiyeOdalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nun "Oda,borsa ve Birlik personeli" başlıklı 7 3. madde s inde;"Oda, borsa, Birlik ve bunların kurduğu teşekküllerdeistihdam edilenler bu Kanunda yer alan hükümlerdışında 4857 sayılı İş Kanununatâbidir.", Geçici 12.maddesinde "Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihte oda, borsa, Birlik vebunların kurduğu teşekküllerde istihdam edilmekteolanların, mevcut statülerine göre istihdam edilmelerine devamolunur." şeklinde düzenlemelere yer verildikten sonra, aynıKanunun 103.maddesiyle, 08.03.1950 tarih ve 5590 sayılı Kanunyürürlükten kaldırılmıştır. Bunagöre, İdarî yargı yerlerinde açılabilenİdarî davaların, bir tarafını idarenin teşkilettiği ve bunların kamu hukukuna tâbi hukukîuyuşmazlıkları kapsadığı; buna karşınİş Kanunu'na tâbi iş sözleşmelerinin feshindendolayı işveren ile işçi arasında ortayaçıkan özel hukuka tâbi hukukîuyuşmazlıkların çözüm yerinin işmahkemeleridir.
DavacınınAnkara Ticaret Odasında kendi rızasıyla 4857 sayılıİş Kanununa tâbi sözleşmeli personel olarakgörev yaptığı ve uyuşmazlığın14.12.2004 tarihinde İş Kanunu'na göre sözleşmeimzaladığı, Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulunun27.12.2005 tarih ve 44-8/522-23 sayılı kararı ile 01.01.2006tarihinden itibaren yeniden 5174 sayılı Kanunun Geçici12.maddesi kapsamında kadroya alınmasıyla ilgili işleminyok hükmünde olduğunun tespitine ilişkin 24.12.2019 tarihve 30/1230 sayılı Ankara Ticaret Odası Yönetim Kurulunukararından kaynaklandığı ve işçi ileişveren arasında ortaya çıkan özel hukuka tabi biruyuşmazlık olduğu anlaşıldığından,davanın görüm ve çözümünde Adli Yargıgörevlidir. Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü'nün 26.03.2018 tarih ve E:2017/789, K:2018/135sayılı kararı da bu yöndedir.
UyuşmazlıkMahkemesinin göreve ilişkin içtihadının benzerdurumlardaki davacılar hakkında uygulanmasının yargıkararlarındaki istikrar açısından önemliolduğundan karara katılmıyorum.
Üye
Bilal ÇALIŞKAN