T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/47
KARAR NO : 2024/90
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: Davacının Hakkari Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarak çalışırken iş aktinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan kıdem tazminatının ödenmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : T.E
Vekili : Av. H.Ş.Y
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. F.K
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin 26/10/1989 - 30/06/2021 tarihleriarasında Hakkari Halk Eğitim Merkezinde usta öğreticiolarak görev yaptığını, 30/03/2021 tarihinde işakdinin gerekçe gösterilmeksizin feshedildiğini belirterek,fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 1.000 TLkıdem tazminatı alacağının, iş akdinin sonaerdiği tarihten itibaren işleyecek en yüksek mevduat faizi ilebirlikte, davalıdan tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Hakkari Asliye Hukuk Mahkemesi (İşMahkemesi Sıfatıyla) 16/11/2022 tarih ve E.2022/12, K.2022/483sayılı kararı ile, davada idari yargımahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle, HMK'nın114/1-b ve 115/2. maddeleri uyarınca davanın yargı yolu davaşartı yokluğundan reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir :
"...Açılan dava,iş akdinin haksız feshine dayalı kıdemtazminatının tahsili istemine ilişkindir.
Davacı vekili,davacının davalı kuruma bağlı Hakkari Halk EğitimMüdürlüğünde 26.10.1989 ila 30.06.2021 tarihleriarasında usta öğretici olarak görevyaptığını, iş akdi kurumca gerekçegösterilmeden feshedildiğini, kıdem tazminatınınödenmediğini belirterek kıdem tazminatının tahsilinitalep etmiştir:
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin,16/01/2018 tarih, 2017/10569 Esas. 2018/330 Karar sayılı kararıile; “...Taraflar arasında, davaya bakma görevinin işmahkemesine mi yoksa idare mahkemesine mi ait olduğu noktasındauyuşmazlık bulunmaktadır.
657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun 89. maddesinde “Her derecedeki eğitim veöğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (AskeriAkademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlar da vebenzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesibulunmaması halinde öğretmenlere, öğretimüyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktanatanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretleokutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacaklarınnitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi veBakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur, hükümleri yer almaktadır.
Bu maddeye istinadençıkarılan, T.C. Milli Eğitim Bakanlığıkurum/arında sözleşmeli veya ek ders görevi ilegörevlendirilecek uzman ve usta öğreticiler hakkındayönetmeliğin 5/2 maddesi uyarınca da, Uzman ve UstaÖğreticilerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89uncu maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli ve 98/12120 sayılıBakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan T.C.Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen ve YöneticilerininDers ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslarda belirtilen miktarda ekders görevi verilebileceği belirtilmiştir.
Görev konusu kamu düzenineilişkin olup, mahkemece kendiliğinden dikkatealınmalıdır.
İş mahkemeleriningörev alanını hakim, tarafların iddia ve savunmalarınagöre değil. 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun1. maddesini esas alarak belirleyecektir.
Ayrıca belirtmek gerekir ki,İşçinin İş Kanunu kapsamında kalmamasıhalinde iş mahkemesine açılan davada, davanın esastanreddi usule aykırıdır. Dava dilekçesinin görevnedeni ile reddi ve adli yargı görevli ise davanın görevlihukuk mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
İdari Yargınıngörevli olması "dava dilekçesinin yargı yoluyanlışlığı nedeni ile reddine” karar verilmesigerekir. İdari Yargı görevli ise gönderme kararı verilemez....Bu hukuki olguya göre uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olup, Mahkemece "davadilekçesinin yargı yolunun caiz olmaması nedeni ile usuldenreddine ” karar verilmesi gerekirken uyuşmazlığınesası hakkında karar verilmesi hatalı olup, bozmayıgerektirmiştir...” gerekçesiyle ilk derece mahkemesininkabule dair verdiği kararı bozmuştur. Hukuk Genel Kurulunun2019/9-786 E. 2021/1518 K. Sayılı ve 30/11/2021 tarihli kararıda aynı doğrultudadır.
Yukarıda açıklananiçtihatlar doğrultusunda, taraflar arasındakiuyuşmazlığın çözüm yerinin idariyargı olduğu anlaşılmakla, HMK'nın 114/b maddesigereğince yargı yolu caiz olmadığından HMK'nın115/2.maddesi gereğince, açılan davanın yargıyolunun caiz olmaması nedeniyle usulden reddine..."
3.Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Van 4.İdare Mahkemesi 05/06/2023 tarih ve E.2023/1738 sayılıkararı ile, açılan davadauyuşmazlığın çözümünün adliyargı yeri olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı Kanun'un19. Maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesinve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince kararverilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir :
"... davacınınHakkari ilinde bulunan Halk Eğitim Müdürlüklerinde1989-2021 tarihleri arasında usta öğretici olarakçalıştığı; davanın, fiilençalışmış olduğu günler içintazminatlarının ödenmesi istemiyleaçıldığı anlaşılmıştır.
Davacının, idareylearasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminatlarınınİş Kanunu ’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm ve çözümününAdli Yargı makamlarının görevine girdiği sonucunavarılmıştır.
Olayda; Hakkari Asliye HukukMahkemesinin E:2021/12 dosyasında adli yargı yerinde verilen"görevsizlik" kararının kesinleşmesi üzerineMahkememizde açılan davada; uyuşmazlığınçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu hususu göz önünde bulundurularak 2247sayılı Yasanın İ9. maddesi uyarınca görevlimerciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvuruda bulunulması gerektiği açıktır.
Açıklanan nedenlerle,Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına,dava dosyasının ve Hakkari Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2021/12sayılı dosyasının dava dosyamız içinealınmak suretiyle işbu dava dosyasının UyuşmazlıkMahkemesi'ne gönderilmesine, dosyanın incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesi'nin karar vermesine değin ertelenmesine..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
6.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'un uygulanmasındandoğan uyuşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya budavalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür."
7.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
8.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
9.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
10.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
11.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
12.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde Adalet Bakanlığıncalüzum görülen yerlerde kurulur. Bu mahkemelerin yargıçevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı AdlîYargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye MahkemelerininKuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun hükümlerinegöre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
13.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1) Kanuna, bireysel veyatoplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
14.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
15.7036 sayılı Kanun'un "Geçişhükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan04/03/2024 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının ekinde adli yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Şerife ÖZDOĞAN'ın , davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava, davacının Hakkari Halk Eğitim Merkezinde ustaöğretici olarak çalışmakta iken, iş aktininfeshedildiği belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklıkalmak üzere 1.000 TL kıdem tazminatının faizi ile birliktetahsili istemiyle açılmıştır.
19.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminat alacağının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak; Van4. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Hakkari AsliyeHukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 16/11/2022tarih ve E.2022/12, K.2022/483 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Van 4. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Hakkari AsliyeHukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 16/11/2022tarih ve E.2022/12, K.2022/483sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04/03/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN