T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/597
KARAR NO : 2024/ 71
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali Katkı Payı Anlaşması'nın uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : ... Elektrik Üretim A.Ş.
Vekilleri : Av. İ.İ.T
Davalı : Türkiye Elektrik İletimA.Ş.Genel Müdürlüğü
Vekili : Av. E.T
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkili Şirketin,... Rüzgâr EnerjisiSantralini işlettiğini, davalı ile Rüzgâr EnerjisineDayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan Başvurularaİlişkin Yarışma Yönetmeliği hükümleridoğrultusunda yapılan yarışma sonucunda, ürettiğiher bir kWH için davalıya 3,78-Krş ödemeyi taahhütederek Antakya-2 İskenderun-2 Elektrik İletim Hattından sistemebağlantı hakkı kazandığını, Yönetmelikhükümlerine göre davalı ile müvekkil Şirketarasında 29/11/2011 tarihli Rüzgâr Enerjisi (RES) KatkıPayı Anlaşmasıimzalandığını,Anlaşma vedayandığı Yönetmeliğin ilgili maddelerine görehesaplanacak RES katkı payı tutarınınTEİAŞtarafından müvekkil Şirkete faturalanacağınınbelirlendiğini ifade ederek; davalı TEİAŞ ile imzalanananlaşma hükümlerine aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen ve 21/01/2022 tarihinde düzenlenerektebliğ edilen 2021 yılına ait RESkatkı payıtutarı KDV dahil 20.756.300,91 TL bedelli faturanın KDV dahil1.982.488,73 TL olması gerektiğini ve fazladan ödemeyapıldığını belirterek, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıylaşimdilik 1.000 TLalacağın davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyleadliyargı yerinde dava açmıştır.
2.Davalı vekili, süresinde sunduğu cevap dilekçesinde,davanın görüm ve çözümünde idariyargının görevli olduğunu ileri sürerek yargıyolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesi 26/09/2023 tarihve E.2023/322 sayılı karar ile, TEİAŞ'ınözel hukuk hükümlerine tabi olduğu, uyuşmazlığınsözleşmeden kaynaklandığı gözetilerek davalıvekiliningörev itirazınınreddine karar vermiştir.
4.Davalı vekilinin olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvurusu üzerinedilekçe, dava dosyasınınörneği ile birlikteDanıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5.Danıştay Başsavcısıaçılan davada yargısal denetimin, idari yargıyerince yapılması gerektiğigörüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar vererek dosyayıUyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...İdarîişlemler, çeşitli hukukî etkiler doğurmakamacıyla yapılan tek yanlı ve icrâî iradeaçıklamaları olarak tanımlandığında,"iradenin açıklanması" yönünden, buiradenin sahibi durumunda olan "İdarîmakam"kavramıönem kazanmaktadır. Bu noktada, yalnızca işlemi yapanmercie göre belirlenen organik ölçüt tek başınayeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemi idarî işlemolmadığı gibi, bütün idarî işlemlerin kamutüzel kişileri tarafından tesis edilmesi de söz konusudeğildir. Bu açıdan, idarî karar alma yetkisi vegücüyle donatılmış olmalarınakarşılık, gerek statüleri ve gerekseteşkilatlanmaları ve yönetimleribakımındanözelhukuktüzelkişisiolupda kamu hizmeti gören kuruluşlar, bu hizmetleri yerine getirirlerkenkamu makamı gibi hareket ettikleri takdirde işlemleriidare hukukukurallarına tâbidir.
Yasama organı tarafındanözel faaliyetler için söz konusu olmayacak birayrıcalıklar ve yükümlülükler rejimine tâbitutulan ve sorumluluğu ile denetimi son tahlilde bir kamu otoritesitarafından üstlenilen faaliyetler, kamu hizmeti olarak kabuledilmektedir. Kamu hizmeti yerine getirilirken sahip olunanayrıcalıklara dayanılarak, tek yanlı irade beyanıylatesis edilen, hukukdüzeninde değişiklik yapan, başka biranlatımla, kişilerin hukukî durumlarındadeğişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesizorunlu işlemler iptal davasına konu edilebileceği gibi, buişlemler nedeniyle uğranılan zararların tazminiiçintam yargı davası da açılabilir.
Elektrik piyasası faaliyetleri,4628 sayılı Kanun ile 6446 sayılı Elektrik PiyasasıKanunu ve ikincil düzenlemelerde ayrıntılı olarak kuralabağlanmıştır. 6446 sayılı Kanun'un 3. maddesinin(j) bendinde; bu Kanunun uygulanmasında, ikili anlaşmanın,gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukukhükümlerine tâbi olarak elektrik enerjisi ve/veya kapasiteninalınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayınatâbi olmayan ticarî anlaşmaları ifade edeceği belirtilmiş,4. maddesinde ise, elektrik piyasası faaliyetleri, üretim, iletim,dağıtım, toptan veya perakende satışı, ithalat veihracatı ile piyasa işletimi faaliyetleri olaraksayılmıştır.
Kanun'da elektrik enerjisi“iletim” faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği belirtilmiştir. Elektrikpiyasasındaki diğer faaliyetlerin yürütülmesine ise,kamu tüzel kişilerinin yanında özel hukuk tüzelkişilerinin de katılması mümkün olup, elektrikpiyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmetigerekliliklerini sağlamaya yönelik olarak uyum içindeyürütülmesi gerekmektedir.
TEİAŞ'ın ekonomininkurallarına uygun olarak faaliyette bulunmak üzere kurulansermayesinin tamamı Devlete ait, tüzel kişiliğe sahip birkamu kuruluşu olduğu, elektrik iletim tesislerini işletmegörevinin, elektrik enerjisi iletim faaliyetleri kapsamındaTEİAŞ'a ait olduğu, anılan şirketin iletim faaliyetidışında herhangi bir faaliyetle iştigal edemeyeceği,kamu tüzel kişileri tarafından yürütülmesigereken bu hizmetin, özel hukuk sözleşmeleri ile gerçekveya tüzel kişilere yaptırılmasınınmümkün bulunmadığı mevzuattananlaşılmaktadır.
Belirtilen hususların birliktedeğerlendirilmesinden, elektrik iletim hizmetinin tekel niteliğindebir kamu hizmeti olduğu, bu hizmetin bir yasal tekel olan TEİAŞtarafından gerçekleştirildiği, elektrikdağıtım hizmetinin ise bölgesel tekel niteliğinde birkamu hizmeti olduğu ve lisanslı dağıtımşirketleritarafındanyerine getirildiği,iletim kamu hizmetinin elektrikdağıtım şirketleri açısındanzorunlu unsurniteliğinde olduğu ve bu hizmetin TEİAŞ iledağıtım şirketleri arasında akdedilen sistemkullanım ve bağlantı anlaşmaları ilegerçekleştirildiği, bu anlaşmaların kamu hizmetininifası amacıyla, kamu tüzel kişiliğini haiz bulunan vekanunitekel olan TEİAŞ ile yürüttüğüfaaliyet açısından iletim sistemi zorunlu unsur olandağıtım şirketleri arasında akdedildiği,diğer taraftan RES katkı payı anlaşmasının ise,EPDK onayına tâbi olması, anlaşma metninin Yönetmelikekinde yer alması ve anlaşma metninin taraflarcadeğiştirilmesinin mümkün olmaması nedeniyleticarî anlaşma olmadığı sonucunaulaşılmaktadır.
Doktrinde ve yargıkararlarında, idarî sözleşmeler, taraflarından en azbirisi bir kamu tüzel kişisi olan ve bir kamu hizmetininyürütülmesine ilişkin ve/veya özel hukuku aşanbirtakım hükümler içeren sözleşmeler olaraktanımlanmaktadır. Bu çerçevede, bir kamu hizmetininkurulması ve/veya işletilmesi için yapılan idarîsözleşmeler, gerek hizmetin yürütülmesinisağlamak için hizmeti yapanlara kamu gücüne dayanan kimiyetkiler tanıması, gerekse idarenin, hizmetin düzenli veistikrarlı biçimde yürütülmesini sağlamakiçin denetim ve gözetim yetkisine sahip olmasıyönlerinden özel hukuk sözleşmelerindenayrılmaktadır.
RES katkı payıanlaşması, teklif mektubu ve taahhütname "RüzgarEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği”nin ekinde yer almakta olup, davacışirket açısından, dava konusu faaliyetininyürütülebilmesi açısından buanlaşmanın imzalanması zorunludur. Anlaşma maddelerinde neTEİAŞ'ın ne de davacı şirketin değişiklikyapma imkanı bulunmadığından, anlaşma özel hukukuaşan bir rejime tâbidir.
Başka bir anlatımla, 6646sayılıKanun'un 3. maddesinin (j) bendinde; "ikilianlaşma" EPDK onayına tâbi olmayan "ticarîanlaşma" olarak tanımlandığından,ticarîanlaşmanın aksine EPDK onayına tâbi olan veYönetmelikte düzenlenen esaslı unsurları üzerindetarafların müzakere edemedikleri RES katkı payıanlaşmasının elektrik üreten şirketlerbakımından imzalanmasından kaçınılamayacakzorunlu unsur niteliğinde olması ve sözleşme serbestisininsöz konusu olmaması nedeniyleözel hukuk hükümlerinetâbi ticarî anlaşma olmayıp kamu hukukuna tâbiidarî sözleşme olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu RES katkı payıbedeli mülga Rüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi KurmakÜzere Yapılan Lisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği ve bu Yönetmelik uyarıncaimzalanan idarî sözleşmeye dayanılarak tahakkukettirildiğinden, RES katkı payı bedellerinin tazmini içinaçılan davada yargısal denetimin, idarî yargıyerince yapılması gerekmektedir.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesinin 05/04/2021 tarihli E:2021/166, K:2021/226 sayılıkararı da bu görüşü destekler niteliktedir..."
6.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca, 2247sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının da yazılı düşüncesiistenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının, Danıştay Başsavcılığınca2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca yapılanbaşvurunun reddi gerektiği yolunda verdiği yazılıdüşüncenin ilgili kısmı şöyledir:
"...Dosyanınincelenmesinden; davalı TEİAŞ tarafından açılanihale sonucunda imzalanan RES Katkı Payı Anlaşması'naaykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddia edilen RES katkıpayı bedeli faturası kapsamında fazladan ödenenkısmının iadesi istemiyle davaaçıldığı anlaşılmaktadır.Uyuşmazlığın hangi yargı yolundaçözülmesi gerektiği bu anlaşmanın idarisözleşme ya da özel hukuk sözleşmesi niteliğindeolup olmadığına göre belirlenecektir.
Bilindiği gibi, idarisözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiye dayanarak,kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi için kamu yararıamacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareye üstün hakve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlı değişiklik vefesih yetkisini de idareye tanıyan nitelikte sözleşmelerdir.Kamu idarelerinin özel hukuk alanında akdettiklerisözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
Uyuşmazlığa konu RESKatkı Payı Anlaşması'nın incelenmesinden; 5. maddede;"Bu anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasındandolayı doğacak veya çıkacak anlaşmazlıklarınçözümünde Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleriyetkilidir." hükmünün getirildiği, 6. maddede yeralan; "... RES katkı payının ödenmemesi halinde 6183sayılı ... Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen gecikmezammı oranında gecikme faizi uygulanacaktır "hükmüyle, 7. maddede yer alan; "... lisansın iptal edilmesiveya lisansın mücbir sebepler ya da gerekçeleri EPDKtarafından uygun bulunan haller dışında herhangi birnedenle sona ermesi hallerinde, Şirket tarafından sunulmuş olanteminat mektubu TEİAŞ tarafından irat kaydedilecektir."hükmünün, idarenin üstün yetkilerledonatılmış olduğuna karine teşkil etmeyeceğianlaşılmaktadır.
Somut olayda, davalıTEİAŞ'ın hukuki statüsünden bağımsızolarak, anlaşmanın imzalanmasından sonra TEİAŞ'atanınan imtiyazlı bir yetkiden, sözleşmeyi tek taraflıdeğiştirme, denetleme, cezai işlem tesis etme veya tek taraflıfeshetme gibi üstün bir kamu gücünden söz etmekmümkün değildir. Anlaşmada taraflarınkarşılıklı yükümlülüklerininbulunduğu, tarafların bununla bağlı olduğu,uyuşmazlığın anlaşma öncesindeki ihalesürecine ilişkin olmadığı ve anlaşmahükümleri çerçevesinde özel hukuksözleşmesi niteliğindeki RES Katkı PayıAnlaşması'nda düzenlenen RES katkı payı bedelindenkaynaklandığı anlaşıldığından,davanın çözümünde adli yargı yerleriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin,20/06/2022 tarihli ve E.2022/258, K.2022/408 sayılı kararında daaynı hususlar vurgulanmıştır..."
IV.İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8.Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası şöyledir:
"İdare, kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
9.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
10.6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretim faaliyeti" başlıklı7/4. maddesi şöyledir:
"(4) Rüzgâr veyagüneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisikurulması için yapılan önlisans başvurularınındeğerlendirilmesi aşağıda belirtilen esaslara göreyapılır:
a) Üretim tesisininkurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b) Başvurularda kaynakbazında tesisin kurulacağı saha üzerinde ve/veyasahayı temsil edecek son sekiz yıl içinde elde edilmişstandardına uygun belirli süreli ölçüm verisibulunması istenir. Sahanın belirlenmesi, ölçümler vedeğerlendirilmesi, verilerin elde edilmesi ve güvenliği ilebunların belgelendirilmesi Bakanlık tarafından teklif edilen veKurum tarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir. 5346 sayılı Kanunun 4 üncü maddesikapsamında belirlenen yenilenebilir enerji kaynak alanlarındakurulacak üretim tesisleri açısındanölçüm verisi aranmaz.
c) TEİAŞ veya ilgilidağıtım şirketi tarafından, kullanılacakteknolojilerin şebeke bakımından etkileri de dikkatealınarak uygun bağlantı görüşü verilenbaşvurular değerlendirmeye alınır.
ç) Değerlendirmedeaynı bağlantı noktasına ve/veya aynıbağlantı bölgesine bağlanmak için birden fazlabaşvurunun bulunması hâlinde başvurular arasındanilan edilen kapasite kadar sisteme bağlanacak olanları belirlemekiçin TEİAŞ tarafından, 5346 sayılı Kanunkapsamında YEK Destekleme Mekanizmasından yararlanabileceği sürelerdegeçerli olmak ve aynı Kanuna ekli (II) sayılı cetveldebelirtilen hakları da saklı olmak üzere 5346 sayılıKanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan fiyatlar üzerinden endüşük fiyatın teklif edilmesi esasına dayananyarışma yapılır. Eşitlik hâlinde uygulanacakhususlar ile yarışmaya ilişkin usul ve esaslar TEİAŞtarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir."
11.5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının ElektrikEnerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un "YenilenebilirEnerji Kaynak Alanlarının Belirlenmesi, Korunması,Kullanılması ile Yenilenebilir Kaynaklardan Elde Edilen ElektrikEnerjisinin Belgelendirilmesi" ana başlıklıİkinci Bölümün, "Kaynakalanlarının belirlenmesi, korunması vekullanılması" başlıklı4. maddesininikinci fıkrası şöyledir:
"Elektrik enerjisiüretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynak alanlarınınilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarakbelirlenmesi, derecelendirilmesi, korunması, kullanılması, bualanları kullanacak tüzel kişilerde aranacak koşullarınbelirlenmesi, TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtımşirketi tarafından bağlantı ve sistem kullanımıhakkında görüş verilmesi ve kapasite tahsisiyapılması, yapılacak yarışma, yenilenebilir enerjikaynak alanı tahsisi, teminat alınması, yükümlülüklerinyerine getirilmemesi hâlinde teminatın irat kaydedilmesi, yerlimalı kullanım şartlı aksamın özellikleri ileuygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilirenerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleri içinBakanlık tarafından Türk lirası olarak belirlenecek tavanfiyat üzerinden teklif edilecek en düşük fiyat, sözkonusu yenilenebilir enerji kaynak alanı için yarışmaşartlarında belirlenecek süre boyunca YEK DesteklemeMekanizması kapsamında uygulanır. Yarışma sonucundaoluşacak fiyatın yarışma şartlarında belirleneceksüre içerisinde güncellenmesine ilişkin usul ve esaslarilgili yarışma şartnamesinde Bakanlık tarafındanbelirlenir. Bu madde kapsamında kurulacak üretim tesisleriiçin ön lisans ve lisans verme koşulları, iptali vetadili ile ilgili hususlar EPDK tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir."
12.22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren RüzgârEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç"ve "Kapsam" başlıklı1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- Bu Yönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmanın veyarışma sonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine DayalıElektrik Üretim Santrali Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesidir
2- Bu Yönetmelik 4628sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmaya ve yarışmasonunda belirlenen RES Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esaslar ile bu yarışmaya katılacaktüzel kişilerin yükümlülüklerini kapsar."
13.Aynı Yönetmeliğin "RESkatkı payı anlaşması"başlıklı 10. maddesi şöyledir:
"Lisans verilmesi EPDKtarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞ arasındaEPDK tarafından belirlenen süre içerisinde Ek-3’te yeralan RES Katkı Payı Anlaşması imzalanır. RES KatkıPayı Anlaşmasının imzalanabilmesi için, 8 incimaddeye göre belirlenen banka teminat mektubunun TEİAŞ’asunulması zorunludur. RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirket tarafından kendisinesunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
14.13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren Rüzgar VeyaGüneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Önlisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliğinin "RESkatkı payı tutarlarının ödenmemesi" başlıklıGeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010 tarihli ve 27707sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan RüzgarEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliğikapsamında kapasite tahsis edilen tüzel kişilerinimzaladıkları RES Katkı Payı Anlaşmasıkapsamında, yıllık net elektrik enerjisi üretimiüzerinden hesaplanan yıllık toplam RES Katkı Payıtutarını, o yılın 31 Ocak günü saat 17.00’akadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminat mektubununkarşılık gelen kısmının irat kaydedilmesi yoluylatahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğini müteakip 1 (bir) ayiçerisinde teminat mektubunun irat kaydedilen kısmıtamamlanır. İşbu yükümlülüğünyerine getirilmemesi halinde RES Katkı Payı Anlaşması veBağlantı Anlaşması feshedilerek Kuruma bildirilir."
15.Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "Hukuki Bünye"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"BuAnastatü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür.
Teşekkül EPK, K.H.K., vebu Anastatü hükümleri saklı kalmak üzere özelhukuk hükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
16.Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarih ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarih ve E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarih ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarih veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarih ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarih ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarih ve E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarih ve E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan04/03/2024 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayBaşsavcısınca 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
19.Dava, davacı şirket tarafından, davalı TEİAŞ ileimzalanan anlaşma hükümlerine aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen ve 21/01/2022 tarihinde düzenlenerektebliğ edilenRESkatkı payı tutarı olan KDV dahil20.756.300,91 TL bedelli faturanın KDV dahil 1.982.488,73 TL olmasıgerektiğini ve fazladan ödeme yapıldığınıbelirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmakkaydıylaşimdilik 1000 TL alacağın davalıdan tahsilinekarar verilmesi istemiyle açılmıştır.
20.Dosyanın incelenmesinden, Yönetmelik kapsamında, EnerjiPiyasası Düzenleme Kurumu tarafından, 1 Kasım 2007tarihinde alınan rüzgâr enerji santrali başvurularıarasından, aynı saha ve/veya aynı trafo merkezi içinbirden fazla başvurunun yapıldığı durumlarda sistemebağlanacak olan/olanları belirlemek amacıyla, 15/02/2011 -13/09/2011 tarihleri arasında, 13 farklı pakette ve teklif edilen RESkatkı payı miktarları üzerinden RES kapasite tahsisyarışmalarının gerçekleştirildiği,söz konusu yarışmalar ile yaklaşık toplam kurulugücü 5.500 MW RES için kapasite tahsis edilerek, EPDKtarafından söz konusu projelerin lisanslandırma sürecininbaşlatıldığı, davacı şirketin, davaya konutesis için 22/09/2010 tarihli ve 27707 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan mülga Rüzgâr Enerjisine Dayalı ÜretimTesisi Kurmak Üzere Yapılan Lisans Başvurularınaİlişkin Yarışma Yönetmeliği kapsamında 2011yılında yapılan yarışmalara katılarak iletimsistemine bağlantı hakkı kazandığı, davalıTEİAŞ tarafından; davacı şirket ile TEİAŞarasında, davacı şirkete ait üretim tesislerinin ilkünitesinin geçici kabulünün yapıldığıtarihten başlamak üzere ve tüm tesisin geçicikabulünün yapıldığı tarihten itibaren yirmiyıl süresince TEİAŞ'a ödeneceği taahhütedilen, rüzgâr enerjisine dayalı elektrik üretimi santralikatkı payı bedelinin ödenmesi konulu "RES Katkı Payı Anlaşması"nınakdedildiği ileri sürülürken; davacı tarafındanda; taraflar arasında imzalanan sözleşmenin Yönetmelikmaddesine uygun olarak hazırlandığı, ancak fatura bedelininhesaplanmasında ne yönetmelik hükümlerinin ne deanlaşma hükümlerinin dikkate alınmadığı,anlaşma ve yönetmeliğe aykırı bir yorum veyöntemle hesaplanarak RES katkı payı istenilmesinin hukukaaykırı olduğu ileri sürülerekbakılan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
21.Olayda, davalı TEİAŞ tarafından yukarıda anılanYönetmelik hükümlerine göre açılanyarışma ihalesi sonucunda imzalanan RES Katkı PayıAnlaşmasına aykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddiaedilen RES katkı payı bedeli faturasıkapsamında,ödenmesi istenilen bedelinbir kısmı içinborçlu olunmadığının tespiti istemiyle davanınaçıldığı, uyuşmazlığınesasının çözümü bu anlaşmanın hukukidurumuna bağlı olup, anlaşmanın idari sözleşme yada özel hukuk sözleşmesi niteliğinde olup olmadığınagöre yargı yolunun belirleneceği açıktır.
22.İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiyedayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi için kamuyararı amacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareyeüstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
23.Tip RES Katkı Payı Anlaşmasının incelenmesinden; 5.maddede; "Bu anlaşmanınhükümlerinin uygulanmasından dolayı doğacak veyaçıkacak anlaşmazlıklarınçözümünde Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleriyetkilidir." hükmünün,6. maddede yer alan;"... RES katkı payınınödenmemesi halinde 6183 sayılı ... Kanun'un 51 inci maddesinegöre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faiziuygulanacaktır." hükmünün ve 7. maddede yeralan; "... lisansın iptal edilmesiveya lisansın mücbir sebepler ya da gerekçeleri EPDKtarafından uygun bulunan haller dışında herhangi birnedenle sona ermesi hallerinde, Şirket tarafından sunulmuş olanteminat mektubu TEİAŞ tarafından irat kaydedilecektir."hükmünün, idarenin üstün yetkilerledonatılmış olduğuna karine teşkil etmeyeceğianlaşılmaktadır.
24.Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukuki statüsündenbağımsız olarak, anlaşmanın imzalanmasından sonraTEİAŞ'a tanınan imtiyazlı bir yetkiden,sözleşmeyi tek taraflı değiştirme, denetleme, cezaiişlem tesis etme veya tek taraflı feshetme gibi üstün birkamu gücünden söz etmek mümkün değildir.Anlaşmada tarafların karşılıklıyükümlülüklerinin bulunduğu, tarafların bununlabağlı olduğu, uyuşmazlığın anlaşmaöncesindeki yarışma ihalesi sürecine ilişkinolmadığı gözetildiğinde, anlaşma hükümleriçerçevesinde özel hukuk sözleşmesiniteliğindeki RES Katkı Payı Anlaşması'ndadüzenlenen RES katkı payı bedelinden kaynaklı davanınadli yargı yerindegörülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
25.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusunun reddigerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Danıştay Başsavcısının BAŞVURUSUNUNREDDİNE,
04/03/2024tarihinde Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞUYLA KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava,davacı şirket ile davalı arasında imzalanan anlaşmahükümlerine aykırı olarak fazla tahakkuk ettirildiğiiddia edilen RES Katkı Payı bedelinin bir kısmı içinborçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesi talebiyleaçılmıştır.
Birkamu hizmetinin yürütülmesi için ihtiyaç duyulanmal veya hizmet temini sırasında, idaredekanunilik ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslarauyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğinitaşıması karşısında, yargısal denetimininidare hukuku ilkelerine göre idari yargı yerlerinceyapılacağı tartışmasızdır.
İdarisözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak, kamu hizmetigerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıkları sözleşmelerdir.Bunlar idarenin ayrıcalıklı ve üstün, hak veyetkilerini içerirler. İdare, bu sözleşmehükümlerinde tek yanlı değişiklik yapabilir ya dasözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayan diğersözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında, özel hukukkurallarına göre düzenlenir.
DavalıTEİAŞ tüzel kişiliğe sahip, özel hukukhükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesi ile sınırlı bir iktisadi devletteşekkülüdür. Üstün ayrıcalıklara sahipolan ve yükümlülükler rejimine tabi tutulan,sorumluluğu ile denetimi bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletim faaliyetiniyürüten davalı TEİAŞ ile davacı şirketarasında yukarıda alıntılanan Yönetmeliğedayanılarak düzenlenen katkı payı anlaşması, bir idarisözleşme niteliğindedir. Aynı Yönetmelikkapsamında davalıya verilen yetkinin kullanımısırasında kamu gücüne dayalı, re’sen ve tekyanlı olarak tesis edilen RES katkıpayı faturası bedelininfazla hesaplandığına ve tazminine ilişkin davanıngörüm ve çözümünde idari yargı yeriningörevli olduğu anlaşılmaktadır.
Buhususlar göz önünde bulundurularak, DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile Ankara 13.Asliye Ticaret Mahkemesince verilen görev itirazının reddi(görevlilik) kararının kaldırılması gerektiğigörüşüyle, aksi yöndeki çoğunlukkararına katılmıyorum.
Üye
Ahmet ARSLAN