T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/572
KARAR NO : 2024/67
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali (RES) katkı payı anlaşmasının uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : ... Elek. Ür.Yat.İnş. San.ve Tic. A.Ş.
Vekili : Av. R.R.Ö
Davalı : Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (TEİAŞ)
Vekili : Av. Z.P
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili, müvekkili Şirketin, Yeniköy Rüzgâr EnerjisiSantralini işlettiğini, davalı ile Rüzgâr EnerjisineDayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan Başvurulara İlişkinYarışma Yönetmeliği hükümleri doğrultusundayapılan yarışma sonucunda ürettiği her bir kWHiçin davalıya 3,78-Krş ödemeyi taahhüt ederekAntakya-2 İskenderun-2 Elektrik İletim Hattından sistemebağlantı hakkı kazandığını, Yönetmelikhükümlerine göre davalı ile müvekkil Şirketarasında 10/04/2012 tarihli Rüzgâr Enerjisi (RES) KatkıPayı Anlaşmasıimzalandığını, Anlaşma vedayandığı Yönetmeliğin ilgili maddelerine görehesaplanacak RES katkı payı tutarınınTEİAŞtarafından müvekkil Şirkete faturalanacağınınbelirlendiğini ifade ederek; davalı TEİAŞ ile imzalanananlaşma hükümlerine aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen ve 19/01/2023 tarihinde düzenlenerektebliğ edilen 2022 yılına ait RESkatkı payıtutarı KDV dahil 9.047.210,70 TL bedelli faturanın KDV dahil 6.652.191,80TL'lik kısmı için borçlu olmadıklarınıntespitine karar verilmesi istemiyleadli yargı yerinde davaaçmıştır.
2.Davalı TEİAŞ vekili cevap dilekçesinde, davanıngörüm ve çözümünde idari yargınıngörevli olduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesi 21/09/2023 tarihve E.2023/205 sayılı kararı ile, taraflararasında özel hukuk sözleşmesi kurulduğu, bu nedenleMahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle davalıvekilinin yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
4.Davalı vekilinin olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması talebiyle başvurusu üzerinedilekçe, dava dosyasının örneği ile birlikteDanıştay Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5.Danıştay Başsavcısı, "TEİAŞ Genel Müdürlüğünce kamu hukukualanında, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlıolarak tesis edilen RES Katkı Payı bedellerinin tazmini içinaçılan davada yargısal denetimin idari yargıdayapılması gerektiği" görüşüyle,2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...İdarîişlemler, çeşitli hukukî etkiler doğurmakamacıyla yapılan tek yanlı ve icrâî iradeaçıklamaları olarak tanımlandığında,"iradenin açıklanması" yönünden, buiradenin sahibi durumunda olan "idarî makam" kavramıönem kazanmaktadır. Bu hususta, yalnızca işlemi yapanmercie göre belirlenen organik ölçüt tek başınayeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemi idarî işlemolmadığı gibi, bütün idarî işlemlerin kamutüzel kişileri tarafından tesis edilmesi de söz konusudeğildir. Bu açıdan, idarî karar alma yetkisi vegücüyle donatılmış olmalarınakarşılık, gerek statüleri ve gerekseteşkilatlanmaları veyönetimleribakımındanözelhukuktüzelkişisiolup dakamu hizmeti gören kuruluşlar, bu hizmetleri yerine getirirlerkenkamu makamı gibi hareket ettikleri takdirde, işlemleri idare hukukukurallarına tâbidir.
Yasama organıtarafından özel faaliyetler için söz konusu olmayacak birayrıcalıklar ve yükümlülükler rejimine tâbitutulan ve sorumluluğu ile denetimi son tahlilde bir kamu otoritesitarafından üstlenilen faaliyetler, kamu hizmeti olarak kabuledilmektedir. Kamu hizmeti yerine getirilirken sahip olunanayrıcalıklara dayanılarak, tek yanlı irade beyanıylatesis edilen, hukukdüzeninde değişiklik yapan, başka biranlatımla, kişilerin hukukî durumlarında değişiklikmeydana getiren etkili ve yürütülmesi zorunlu işlemleriptal davasına konu edilebileceği gibi, bu işlemler nedeniyleuğranılan zararların tazmini için tam yargıdavası da açılabilir.
Elektrik piyasası faaliyetleri,4628 sayılı Kanun ile 6446 sayılı Elektrik PiyasasıKanunu ve ikincil düzenlemelerde ayrıntılı olarak kuralabağlanmış olup, 6446 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (j)bendinde; bu Kanunun uygulanmasında, ikili anlaşmanın,gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukukhükümlerine tâbi olarak elektrik enerjisi ve/veya kapasiteninalınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayınatâbi olmayan ticarî anlaşlamaları ifade edeceğibelirtilmiş, 4. maddesinde ise, elektrik piyasası faaliyetleri,üretim, iletim, dağıtım, toptan veya perakendesatışı, ithalat ve ihracatı ile piyasa işletimifaaliyetleri olarak sayılmıştır.
Kanun'da elektrik enerjisi“iletim” faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği belirtilmiştir. Elektrikpiyasasındaki diğer faaliyetlerin yürütülmesine ise,kamu tüzel kişilerinin yanında, özel hukuk tüzelkişilerinin de katılması mümkün olup, elektrikpiyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmetigerekliliklerini sağlamaya yönelik olarak uyum içindeyürütülmesi gerekmektedir.
TEİAŞ'nin ekonomininkurallarına uygun olarak faaliyette bulunmak üzere kurulansermayesinin tamamı Devlete ait, tüzel kişiliğe sahip birkamu kuruluşu olduğu, elektrik iletim tesislerini işletmegörevinin, elektrik enerjisi iletim faaliyetleri kapsamındaTEİAŞ'ne ait olduğu, anılan şirketin iletim faaliyetidışında herhangi bir faaliyetle iştigal edemeyeceği,bu hizmetin, özel hukuk sözleşmeleriile gerçek veyatüzel kişilere yaptırılmasının mümkünbulunmadığı mevzuattan anlaşılmaktadır.
Belirtilen hususların birliktedeğerlendirilmesinden, elektrik iletim hizmetinin tekel niteliğindebir kamu hizmeti olduğu, bu hizmetin kanunî tekel olanTEİAŞ tarafından gerçekleştirildiği, elektrikdağıtım hizmetinin ise bölgesel tekel niteliğinde birkamu hizmeti olduğu ve lisanslı dağıtımşirketleri tarafından yerine getirildiği, iletim kamu hizmetininelektrik dağıtım şirketleri açısındanzorunlu unsur niteliğinde olduğu ve bu hizmetin TEİAŞ iledağıtım şirketleri arasında akdedilen sistemkullanım ve bağlantı anlaşmaları ilegerçekleştirildiği, bu anlaşmaların kamu hizmetininifası amacıyla, kamu tüzel kişiliğini haiz bulunan vekanunî tekel olan TEİAŞ ileyürüttüğüfaaliyet açısından iletim sistemi zorunlu unsur olandağıtım şirketleri arasında akdedildiği,diğer taraftan RES katkı payı anlaşmasının ise,EPDK onayına tâbi olması, anlaşma metninin Yönetmelikekinde yer alması ve anlaşma metninin taraflarcadeğiştirilmesinin mümkün olmaması nedeniyleticarî anlaşma olmadığı sonucunaulaşılmaktadır.
Doktrinde ve yargıkararlarında, idarî sözleşme, taraflarından en azbirisi bir kamu tüzel kişisi olan ve bir kamu hizmetininyürütülmesine ilişkin ve/veya özel hukuku aşanbirtakım hükümler içeren sözleşme olaraktanımlanmakta olup, bir kamu hizmetinin kurulması ve/veyaişletilmesi için yapılan idarî sözleşmeler,gerek hizmetin yürütülmesini sağlamak için hizmetiyapanlara kamu gücüne dayanan kimi yetkiler tanıması,gerekse idarenin, hizmetin düzenli ve istikrarlı biçimdeyürütülmesini sağlamak için denetim ve gözetimyetkisine sahip olması yönlerinden özel hukuksözleşmelerinden ayrılmaktadır.
RES katkı payıanlaşması, teklif mektubu ve taahhütname "RüzgarEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği”nin ekinde yer almakta olup, davacışirket açısından, dava konusu faaliyetininyürütülebilmesi açısından buanlaşmanın imzalanması zorunludur. Anlaşma maddelerinde neTEİAŞ'ın ne de davacı şirketin değişiklikyapma imkanı bulunmadığından, anlaşma özel hukukuaşan bir rejime tâbidir.
Başka bir anlatımla, 6646sayılıKanun'un 3. maddesinin (j) bendinde; "ikilianlaşma" EPDK onayına tâbi olmayan "ticarîanlaşma" olarak tanımlandığından,ticarîanlaşmanın aksine EPDK onayına tâbi olan veYönetmelikte düzenlenen esaslı unsurları üzerindetarafların müzakere edemedikleri RES katkı payıanlaşmasının elektrik üreten şirketlerbakımından imzalanmasından kaçınılamayacakzorunlu unsur niteliğinde olması ve sözleşme serbestisininsöz konusu olmaması nedeniyleözel hukuk hükümlerinetâbi ticarî anlaşma olmayıp kamu hukukuna tâbiidarî sözleşme olduğu sonucunaulaşılmaktadır.
Dava konusu RES katkı payıbedeli mülga Rüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi KurmakÜzere Yapılan Lisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği ve bu Yönetmelik uyarıncaimzalanan idarî sözleşmeye dayanılarak tahakkukettirildiğinden, RES katkı payı bedellerinin tazmini içinaçılan davada yargısal denetimin, idarî yargıyerince yapılması gerekmektedir.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesinin 05/04/2021 tarihli E:2021/166, K:2021/226 sayılıkararı da bu görüşü destekler niteliktedir...''
6.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca, 2247sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının da yazılı düşüncesiistenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca, Danıştay Başsavcılığınca2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca yapılanbaşvurunun reddi gerektiği yolunda verdiği yazılıdüşüncenin ilgili kısmı şöyledir:
"...Dosyanınincelenmesinden; davalı TEİAŞ tarafından açılanihale sonucunda imzalanan RES Katkı Payı Anlaşması'naaykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddia edilen RES katkıpayı bedeli faturası kapsamında fazladan ödenenkısmının iadesi istemiyle davaaçıldığı anlaşılmaktadır.Uyuşmazlığın hangi yargı yolundaçözülmesi gerektiği bu anlaşmanın idarisözleşme ya da özel hukuk sözleşmesi niteliğindeolup olmadığına göre belirlenecektir.
Bilindiği gibi, idarisözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiye dayanarak,kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi için kamu yararıamacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareye üstün hakve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlı değişiklik vefesih yetkisini de idareye tanıyan nitelikte sözleşmelerdir.Kamu idarelerinin özel hukuk alanında akdettiklerisözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
Uyuşmazlığa konu RESKatkı Payı Anlaşması'nın incelenmesinden; 5. maddede;"Bu anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasındandolayı doğacak veya çıkacakanlaşmazlıkların çözümünde AnkaraMahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir." hükmününgetirildiği, 6. maddede yer alan; "... RES katkıpayının ödenmemesi halinde 6183 sayılı ... Kanunun 51inci maddesine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikmefaizi uygulanacaktır " hükmüyle, 7. maddede yer alan;"... lisansın iptal edilmesi veya lisansın mücbir sebeplerya da gerekçeleri EPDK tarafından uygun bulunan hallerdışında herhangi bir nedenle sona ermesi hallerinde, Şirkettarafından sunulmuş olan teminat mektubu TEİAŞtarafından irat kaydedilecektir." hükmünün, idareninüstün yetkilerle donatılmış olduğuna karineteşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
Somut olayda, davalıTEİAŞ'ın hukuki statüsünden bağımsızolarak, anlaşmanın imzalanmasından sonra TEİAŞ'atanınan imtiyazlı bir yetkiden, sözleşmeyi tek taraflıdeğiştirme, denetleme, cezai işlem tesis etme veya tektaraflı feshetme gibi üstün bir kamu gücünden sözetmek mümkün değildir. Anlaşmada taraflarınkarşılıklı yükümlülüklerininbulunduğu, tarafların bununla bağlı olduğu,uyuşmazlığın anlaşma öncesindeki ihalesürecine ilişkin olmadığı ve anlaşmahükümleri çerçevesinde özel hukuksözleşmesi niteliğindeki RES Katkı PayıAnlaşması'nda düzenlenen RES katkı payı bedelindenkaynaklandığı anlaşıldığından,davanın çözümünde adli yargı yerleriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin,20/06/2022 tarihli ve E.2022/258, K.2022/408 sayılı kararında daaynı hususlar vurgulanmıştır..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8.Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası şöyledir:
"İdare, kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
9.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar,yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
10.6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretim faaliyeti" başlıklı7/4. maddesi şöyledir:
"(4) Rüzgâr veyagüneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisikurulması için yapılan önlisansbaşvurularının değerlendirilmesi aşağıdabelirtilen esaslara göre yapılır:
a) Üretim tesisininkurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b) Başvurularda kaynakbazında tesisin kurulacağı saha üzerinde ve/veyasahayı temsil edecek son sekiz yıl içinde elde edilmişstandardına uygun belirli süreli ölçüm verisibulunması istenir. Sahanın belirlenmesi, ölçümler vedeğerlendirilmesi, verilerin elde edilmesi ve güvenliği ilebunların belgelendirilmesi Bakanlık tarafından teklif edilen veKurum tarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir. 5346 sayılı Kanunun 4 üncü maddesikapsamında belirlenen yenilenebilir enerji kaynak alanlarındakurulacak üretim tesisleri açısındanölçüm verisi aranmaz.
c) TEİAŞ veya ilgilidağıtım şirketi tarafından, kullanılacakteknolojilerin şebeke bakımından etkileri de dikkatealınarak uygun bağlantı görüşü verilenbaşvurular değerlendirmeye alınır.
ç) Değerlendirmedeaynı bağlantı noktasına ve/veya aynıbağlantı bölgesine bağlanmak için birden fazlabaşvurunun bulunması hâlinde başvurular arasındanilan edilen kapasite kadar sisteme bağlanacak olanları belirlemekiçin TEİAŞ tarafından, 5346 sayılı Kanunkapsamında YEK Destekleme Mekanizmasından yararlanabileceğisürelerde geçerli olmak ve aynı Kanuna ekli (II)sayılı cetvelde belirtilen hakları da saklı olmaküzere 5346 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yeralan fiyatlar üzerinden en düşük fiyatın teklifedilmesi esasına dayanan yarışma yapılır. Eşitlikhâlinde uygulanacak hususlar ile yarışmaya ilişkin usul veesaslar TEİAŞ tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıktarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
11.5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının ElektrikEnerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un "YenilenebilirEnerji Kaynak Alanlarının Belirlenmesi, Korunması,Kullanılması ile Yenilenebilir Kaynaklardan Elde Edilen ElektrikEnerjisinin Belgelendirilmesi" ana başlıklıİkinci Bölümün, "Kaynakalanlarının belirlenmesi, korunması vekullanılması" başlıklı4. maddesininikinci fıkrası şöyledir:
"Elektrik enerjisiüretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynak alanlarınınilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarakbelirlenmesi, derecelendirilmesi, korunması, kullanılması, bualanları kullanacak tüzel kişilerde aranacak koşullarınbelirlenmesi, TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtımşirketi tarafından bağlantı ve sistem kullanımıhakkında görüş verilmesi ve kapasite tahsisiyapılması, yapılacak yarışma, yenilenebilir enerjikaynak alanı tahsisi, teminat alınması,yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlindeteminatın irat kaydedilmesi, yerli malı kullanımşartlı aksamın özellikleri ile uygulamaya ilişkin usulve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilir enerji kaynak alanlarındakurulacak üretim tesisleri için Bakanlık tarafındanTürk lirası olarak belirlenecek tavan fiyat üzerinden teklifedilecek en düşük fiyat, söz konusu yenilenebilir enerjikaynak alanı için yarışma şartlarındabelirlenecek süre boyunca YEK Destekleme Mekanizması kapsamındauygulanır. Yarışma sonucunda oluşacak fiyatınyarışma şartlarında belirlenecek süre içerisindegüncellenmesine ilişkin usul ve esaslar ilgili yarışmaşartnamesinde Bakanlık tarafından belirlenir. Bu maddekapsamında kurulacak üretim tesisleri için ön lisans velisans verme koşulları, iptali ve tadili ile ilgili hususlar EPDKtarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
12.22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren RüzgârEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç"ve "Kapsam" başlıklı1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- Bu Yönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmanın veyarışma sonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine DayalıElektrik Üretim Santrali Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesidir
2- Bu Yönetmelik 4628sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmaya ve yarışmasonunda belirlenen RES Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esaslar ile bu yarışmaya katılacaktüzel kişilerin yükümlülüklerini kapsar."
13.Aynı Yönetmeliğin "RESkatkı payı anlaşması"başlıklı 10. maddesi şöyledir:
"Lisans verilmesi EPDKtarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞ arasındaEPDK tarafından belirlenen süre içerisinde Ek-3’te yeralan RES Katkı Payı Anlaşması imzalanır. RES KatkıPayı Anlaşmasının imzalanabilmesi için, 8 incimaddeye göre belirlenen banka teminat mektubunun TEİAŞ’asunulması zorunludur. RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirket tarafından kendisinesunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
14.13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren Rüzgar VeyaGüneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Önlisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliğinin "RESkatkı payı tutarlarının ödenmemesi" başlıklıGeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010 tarihli ve 27707sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan RüzgarEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği kapsamında kapasite tahsis edilen tüzelkişilerin imzaladıkları RES Katkı PayıAnlaşması kapsamında, yıllık net elektrik enerjisiüretimi üzerinden hesaplanan yıllık toplam RES KatkıPayı tutarını, o yılın 31 Ocak günü saat17.00’a kadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminatmektubunun karşılık gelen kısmının iratkaydedilmesi yoluyla tahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğinimüteakip 1 (bir) ay içerisinde teminat mektubunun irat kaydedilenkısmı tamamlanır. İşbuyükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde RESKatkı Payı Anlaşması ve BağlantıAnlaşması feshedilerek Kuruma bildirilir."
15.Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "Hukuki Bünye"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"BuAnastatü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür.
Teşekkül EPK, K.H.K., vebu Anastatü hükümleri saklı kalmak üzere özelhukuk hükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
16.Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortaya çıkanuyuşmazlıkların ise sözleşme ve özel hukukhükümlerine göre adlî yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan04/03/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
19.Dava, davacı şirket tarafından, davalı TEİAŞ ileimzalanan anlaşma hükümlerine aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen ve 19/01/2023 tarihinde düzenlenerektebliğ edilen RESkatkı payı tutarı olan KDVdahil9.047.210,70 TL bedelli faturanın, davalı TEİAŞ ileimzalanan anlaşma hükümlerine aykırı olarak fazlatahakkuk ettirilen, KDV dahil toplam 6.652.191,80 TL tutarındakikısmıiçin borçlu olmadıklarının tespitine kararverilmesi istemiyle açılmıştır.
20.Dosyanın incelenmesinden eldeki davanın; davalı TEİAŞtarafından yukarıda anılan Yönetmelik hükümlerinegöre açılan yarışma ihalesi sonucunda imzalanan RESKatkı Payı Anlaşmasına aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen RES katkı payı bedeli faturasıkapsamında fazladan ödenen tutarın tahsili istemiyleaçıldığı, uyuşmazlığınesasının ve çözümünün bu anlaşmanınhukuki durumuna, bir başka deyişle, anlaşmanın idarisözleşme ya da özel hukuk sözleşmesi niteliğindeolup olmadığına göre yargı yolunun belirleneceğianlaşılmaktadır.
21.İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiyedayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi için kamuyararı amacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareyeüstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
22.Tip RES Katkı Payı Anlaşmasının incelenmesinde; 5. maddede, "bu anlaşmanın hükümlerininuygulanmasından dolayı doğacak veya çıkacakanlaşmazlıkların çözümünde AnkaraMahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir." hükmüdüzenlenmiştir. 6. maddede düzenlenen "RES katkı payının ödenmemesi halinde 6183sayılı Kanun'un 51 inci maddesinde belirlenen gecikme zammıoranında gecikme faizi uygulanacağı" ve yine 7.maddededüzenlenen "lisansıniptali veya mücbir sebepler ya da EPDK tarafından uygun bulunanhaller dışında herhangi bir nedenle sona ermesi hallerindeteminat mektubunun TEİAŞ tarafından irat kaydedilmesi" hükümlerinin,idarenin üstün yetkilerle donatılmış olduğunakarine teşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
23.Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukuki statüsündenbağımsız olarak, anlaşmanın imzalanmasından sonraTEİAŞ'a tanınan imtiyazlı bir yetkiden, başka birdeyişle sözleşmeyi tek taraflı değiştirme,denetleme, cezai işlem tesis etme veya tek taraflı feshetme gibiüstün bir kamu gücünü kullanma yetkisine haizolduğundan söz etmek mümkün değildir. Anlaşmadatarafların karşılıklıyükümlülüklerinin bulunduğu, bununla bağlıolduğu, uyuşmazlığın anlaşma öncesindekiyarışma ihale sürecine ilişkin olmadığı,taraflar arasında anlaşma yapıldıktan sonra, özelhukuk sözleşmesi niteliğinde olan ve sözleşmehükümleri çerçevesinde tahakkuk ettirilen RESkatkı payı bedelinden kaynaklı olduğuanlaşıldığından, davanın adli yargı yerindegörülmesi gerekmektedir.
24.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, DanıştayBaşsavcısının başvurusunun reddine karar vermekgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Danıştay Başsavcısının BAŞVURUSUNUNREDDİNE,
04/03/2024tarihinde,Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU ve OYÇOKLUĞUYLA KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
Dava,davacı şirket ile davalı arasında imzalanan anlaşmahükümlerine aykırı olarak fazla tahakkuk ettirildiğiiddia edilen RES Katkı Payı bedelinin tahsili talebiyleaçılmıştır.
Birkamu hizmetinin yürütülmesi için ihtiyaç duyulanmal veya hizmet temini sırasında, idaredekanunilik ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslarauyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğinitaşıması karşısında, yargısal denetimininidare hukuku ilkelerine göre idari yargı yerlerinceyapılacağı tartışmasızdır.
İdarisözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak, kamu hizmetigerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün, hak ve yetkilerini içerirler. İdare, busözleşme hükümlerinde tek yanlı değişiklikyapabilir ya da sözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayandiğer sözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında,özel hukuk kurallarına göre düzenlenir.
DavalıTEİAŞ tüzel kişiliğe sahip, özel hukukhükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesi ile sınırlı bir iktisadi devletteşekkülüdür. Üstün ayrıcalıklara sahipolan ve yükümlülükler rejimine tabi tutulan,sorumluluğu ile denetimi bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletim faaliyetiniyürüten davalı TEİAŞ ile davacı şirketarasında yukarıda alıntılanan Yönetmeliğe dayanılarakdüzenlenen katkı payı anlaşması, bir idarisözleşme niteliğindedir. Aynı Yönetmelikkapsamında davalıya verilen yetkinin kullanımısırasında kamu gücüne dayalı, re’sen ve tekyanlı olarak tesis edilen RES katkıpayı faturası bedelininfazla hesaplandığına ve tazminine ilişkin davanıngörüm ve çözümünde idari yargı yeriningörevli olduğu anlaşılmaktadır.
Buhususlar göz önünde bulundurularak, DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile Ankara 14.Asliye Ticaret Mahkemesince verilen görev itirazının reddi(görevlilik) kararının kaldırılmasıgerektiği görüşüyle, aksi yöndekiçoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
AhmetARSLAN