T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/103
KARAR NO : 2024/139
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: ... Olgunlaşma Enstitüsünde usta öğretici olarak çalışırken iş akdinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklananparasal haklarının ödenmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : K. A.
Vekili : Av. M. T. T.
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. G. B.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili, müvekkilinin ... Olgunlaşma Enstitüsünde 04/12/2012tarihinden itibaren usta öğretici olarak görevyaptığını, iş akdinin gerekçegösterilmeksizin feshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak üzere, 1.300 TL kıdem tazminatı,800 TL yıllık izin ücreti, 1.300 TL eksik ödenen ücretalacağı ve 1.300 TL ilave tediye alacağının davatarihinden itibaren işleyecekyasal faizi ile birlikte tahsili istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Ankara 22. İş Mahkemesi 18/04/2023tarih ve E.2022/308, K.2023/278 sayılı kararıile,uyuşmazlığın esasını inceleyerek davanınkısmen kabulüne karar vermiş, bu karara karşı istinafisteminde bulunulmuştur.
3.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi 07/07/2023 tarih ve E.2023/2024,K.2023/2550 sayılı kararı ile, istinaf talebinin kabulüne,mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın yenidengörülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesinekesin olarak karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Uyuşmazlık,davacının, statü hukukuna tâbi olupolmadığı, işçisayılıpsayılamayacağı ve buna bağlı olarakyargı yolununbelirlenmesine ilişkindir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2022/17656E.2023/1210K. sayılı 23.01.2023 tarihli ilamında dabelirtildiği üzere; mahkemenin görevi gibi yargı yolu dakamu düzenine ilişkindir. Bu sebeple, yargılamanın heraşamasında yargı yolunun caiz olupolmadığının mahkemece resen gözetilmesi gerekir.Görülmekte olan bir davada iş mahkemesinin görevliolmadığının belirlenmesi hâlinde adli yargıgörevli ise davanıngöreve ilişkin dava şartıyokluğu nedeniyle usulden reddine ve dosyanın görevli hukukmahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. Bunakarşılık idari yargının görevli olmasıdurumunda, davanın yargı yoluna ilişkin davaşartının mevcut olmaması sebebiyle nedeni ile usulden reddikararı ile yetinilir; ayrıca gönderme kararı verilemez.
657sayılı Kanun’un 89 uncu maddesinde 'Her derecedeki eğitimve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (AskeriAkademiler dâhil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktanatanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretleokutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacaklarınnitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi veBakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur' hükmü yeralmaktadır. Yukarıda yer alan düzenlemeye istinadençıkarılan Milli Eğitim BakanlığıKurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Görevi ileGörevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler HakkındaYönetmelik'in 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında da, uzman veusta öğreticilere, 657 sayılı Kanun'un 89 uncu maddesiuyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı Bakanlar KuruluKararı ile yürürlüğe konulan Milli EğitimBakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve EkDers Saatlerine İlişkin Esaslar'da belirtilen miktarda, ek dersgörevi verilebileceği düzenlenmiştir.
7036 sayılı Kanun’un5 inci maddesi uyarınca 4857 sayılı Kanun'a göreişçi sayılan kimselerle işveren veya işverenvekilleri arasında, iş sözleşmesinden veya 4857sayılı Kanuna dayanan her türlü hak iddialarındandoğan hukuk uyuşmazlıklarının çözümyeri iş mahkemeleridir.
Davacının sosyalgüvenlik hukuku yönünden 5510 sayılı Sosyal Sigortalarve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesininbirinci fıkrasının (a) bendi kapsamında gösterilmesiiş sözleşmesi ile çalıştığınıgöstermez.
Dosya içeriğinegöre davacının, davalı nezdindeçalışması için 657 sayılı Kanun'un 89uncu maddesinde belirtilen statü içinde ve Kaymakamlıkonayı ile görevlendirilmiş olduğuanlaşılmaktadır. Şu hâlde davacı ile davalıarasında iş sözleşmesi bulunduğundan sözedilemeyecektir. Bu durumda aradaki hukuki ilişki işsözleşmesi, bir başka anlatımla işçiişveren ilişkisi olarak nitelendirilemeyeceğinden taraflararasındaki ilişkinin statü hukukuna tâbi olduğununkabulü gerekmektedir.
Bu maddi ve hukuki olgularagöre uyuşmazlığın çözüm yeri idariyargı olup Mahkemecedavanın yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekirkenuyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesihatalıdır..."
4. Ankara 22. İş Mahkemesi12/09/2023 tarih ve E.2023/392, K.2023/520 sayılı kararı ile,6100 sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle dava şartınoksanlığından davanın reddine karar vermiş, bu kararakarşı davalı vekili tarafından vekalet ücretinin eksikve hatalı belirlendiği gerekçesiyle istinaf istemindebulunulmuştur.
5. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi22/12/2023 tarih ve E.2023/3721, K.2023/4357 sayılı kararıile, istinaf isteminin HMK'nın 353/1-b.2 maddesi gereğincekabulü ile, ilk derece mahkemesi kararınınkaldırılmasına, davanın 6100 sayılı Kanun'un114/1-b, 115/2 maddeleri uyarınca yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle dava şartı noksanlığından esastan reddinekarar vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Kararınınilgili kısmı şöyledir:
"İstinaf nedenlerinegöre, dava şartları yokluğu nedeni iledavanınusuldenreddedilmesihalinde davalılehinehükmedilecekvekaletücreti uyuşmazlıkkonusudur
Avukatlık Asgari ÜcretTarifesinin 7. maddesi “Görevsizlik, yetkisizlik, dava önşartlarının yokluğu veya husumet nedeniyle davanınreddinde, davanın nakli ve açılmamış sayılmasındaücret” başlığını taşımakta olup;maddenin ikinci fıkrasında “davanın dinlenebilmesiiçin kanunlarda öngörülen ön şartın yerinegetirilmemiş olması ve husumet nedeniyle davanın reddine kararverilmesinde, davanın görüldüğü mahkemeyegöre tarifenin ikinci kısmının ikincibölümünde yazılı miktarları geçmemeküzere üçüncü kısımda yazılıavukatlık ücretine hükmolunur” düzenlemesibulunmaktadır.
Tarifenin açıklanan 7/2maddesi hükmü gereğince; konusu para veya para iledeğerlendirilmesi mümkün bulunan bir şey olan davanın,dava şartlarından birinin bulunmaması (noksan olması)nedeniyle usulden reddine ilişkin kararda, vekâlet ücreti nispitarifeye göre takdir edilir; ancak, bu nispi vekâlet ücretininmiktarı, maktu vekalet ücretini geçemez. İlgilidüzenleme, maktu vekalet ücretinin altında bir miktarahükmedilebileceği yönündebir düzenlemeiçermemektedir .
Somut uyuşmazlıkta, karartarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T 'nin ikincikısmının ikinci bölümünde yazılı maktuvekalet ücreti 9,200.00 TL olup, davalı yönünden maktuvekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğinin dikkatealınmaması hatalıdır.
HMK’nın 355. maddesiuyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı olarak ve resen kamudüzeni yönünden yapılan inceleme sonucunda,davalının istinaf başvurusunun yukarıdabelirtilen nedenlerlekabulüne karar vermek gerekmiş ve tüm dosya kapsamınagöreaşağıda yazılışekildehükümkurulmuştur.
HÜKÜM:
I-Davalı vekilinin istinafbaşvurusunun HMK 353/1-b.2 maddesi gereğince KABULÜ İLE,İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININKALDIRILMASINA,
1-Davanın, 6100Sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle dava şartınoksanlığındanREDDİNE,..."
6.Davacı vekili bu kez, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmaküzere, 500 TL kıdem tazminatı, 150 TL yıllık izinücreti, 250 TL eksik ödenen ücret alacağı ve 100 TLilave tediye alacağının adli yargıda açılandava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiliistemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
7. Ankara 5. İdareMahkemesi 27/02/2024 tarih ve E.2024/220 sayılı kararı ile,davanın 2577 sayılı Kanun'un 14/3-a ve 15/1-a maddeleriuyarınca görev yönünden reddigerektiğine, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"... dava dosyası birbütün halinde değerlendirildiğinde; davacı iledavalı idare arasında geçici bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen kıdem tazminatı, yıllık izinalacağı, ücret farkı alacağı, ilave tediye alacağınınİş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmaktadır..."
III. İLGİLİ HUKUK
8.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
9.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
10.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
11. 5510sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4. kısmında,primlere ilişkin hükümlere yer verilmiştir.
12.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
13.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
14.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
15.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılıAdlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge AdliyeMahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunhükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
16.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1) Kanuna, bireysel veyatoplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
17.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
18.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülmeyedevam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
19.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan01/04/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruyapıldığı, önceki görevsizlik kararınailişkin dava dosyası temin edilmeden Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği görülmekte ise de, dava konusuna ilişkinbilgi ve belgeler ile adli yargı kararının kesinleşmedurumunu gösteren bir örneğinin dosyada bulunduğu, adliyargı dosyasının da UYAP üzerinden temin edildiği vesonuçta usule ilişkin başka bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
20.Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ’ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
21.Dava, davacının ... Olgunlaşma Enstitüsünde 04/12/2012tarihinden itibaren usta öğretici olarak görev yapmakta iken,iş akdinin gerekçe gösterilmeksizin feshedildiğinibelirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere,kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti, eksik ödenenücretve ilave tediye alacağının dava tarihinden itibarenişleyecekyasal faizi ile birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
22.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminat ve alacaklarının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
23.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Ankara 5. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, AnkaraBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023 tarih veE.2023/3721, K.2023/4357 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Ankara 5. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile AnkaraBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023 tarih veE.2023/3721, K.2023/4357 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
01/04/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN