T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/113
KARAR NO : 2024/127
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesinde öngörülen kararın gerekçeli olması koşulunu taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Kanun'un 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S.Ü.
Vekili : Av.B. U.
Davalı : Milli Savunma Bakanlığı
Vekili : Av. T. Ö. D. K.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin ... ili, ... ilçesi, ... ... ...ve Eğitim Merkez Komutanlığındabulaşıkçı kadrosunda engelli işçi olarakgörev yaptığını, %44 oranında engelliolduğunu, eşinin E. ilçesinde iş bulamadığını,özel gereksinimli olan kızının anneannesi ile birlikte K.yaşamak zorunda kaldığını bu sebeple K. ili, Y.ilçesindeki Türk Silahlı Kuvvetleri Mühimmat Ayırmave Ayıklama Tesisi Müdürlüğüneatamasının yapılması için başvuruyapıldığını ancak başvurunun zımnenreddedildiğini, zımnen red işleminin hukuka aykırıolduğunu ve takdir yetkisinin aşıldığını ilerisürerek, iptali istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Isparta 2. İdare Mahkemesi 21/09/2023 tarih veE.2023/529, K.2023/671 sayılı kararı ile, dava konusuuyuşmazlığın, işçi ve işvereninkarşılıklı hak ve yükümlülüklerinidüzenleyen Toplu İş Sözleşmesi ve İş Kanunuhükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesigerektiği, açılan davanınçözümünün adli yargı yerine ait olduğugerekçesiyle, 2577 sayılı Kanıın'un 15/1-a maddesiuyarınca davanın görev yönünden reddine kararvermiş, bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...4857 sayılıİş Kanunu'nun 'Amaç ve Kapsam' başlıklı 1'incimaddesinde; 'Bu Kanunun amacı işverenler ile bir işsözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir. Bu Kanun, 4 üncü maddedeki istisnalardışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır. İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri veişçiler, 3. maddedeki bildirim gününebakılmaksızın bu Kanun hükümleri ile bağlıolurlar.' hükmüne, 'Tanım ve Şekil' başlıklı8. maddesinde ise; 'İş sözleşmesi, bir tarafın(işçi) bağımlı olarak iş görmeyi,diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyiüstlenmesinden oluşan sözleşmedir...' hükmüne yerverilmiştir.
7036 sayılı İşMahkemeleri Kanunu'nun 'Görev' başlıklı 5. maddesinde; '(1)İş Mahkemeleri: a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk
Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına, b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamındakiuyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal GüvenlikKurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş vesosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara, c)Diğer kanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğubelirtilen uyuşmazlıklara, ilişkin dava ve işlere bakar.'düzenlemesine yer verilmiştir.
6356 sayılı Sendikalar veToplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 79. maddesinde ise'Bıı Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklariş davalarına bakmakla görevli ve yetkili mahkemelerdegörülür. Ancak yedinci ila on birinci bölümlerinuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar için,görevli makamın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.'düzenlemesine yer verilmiştir.
Dava dilekçesi ve ekleri ile16/06/2023 ve 02/08/2023 tarihli ara kararı cevabı olarakgönderilen bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden;davacının, 18/03/2019 tarihinden itibaren ... ... ... ve ... ...Komutanlığı emrinde 4857 sayılı Yasanın 30.maddesi kapsamında ve 29. Dönem Grup Toplu İşSözleşmesi uyarınca özürlü işçistatüsünde çalıştığı, 10/03/2023tarihli dilekçesi ile engellilik durumu nedeniyle kızınınve annesinin yaşadığı .../... bulunan TürkSilahlı Kuvvetleri Silah ve Mühimmat Ayırma ve AyıklamaTesisi Müdürlüğüne naklen atanma talebiylebaşvurduğu, anılan talebinin zımnen reddedilmesiüzerine bakılan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Olayda, davacınındavalı idare bünyesinde 18/03/2019 tarihli belirsiz süreliiş sözleşmesi ile 'daimi işçi' statüsündeçalıştığı, aralarındaki ilişkininhizmet akdine dayalı olduğu, hizmet akdine dayalı olarakişçi ve işveren arasında kurulu ilişkinin iseözel hukuk hükümlerine tabi bulunduğu açıktır.
Bu durumda; 4857 sayılıİş Kanunu kapsamında işçi statüsündeolduğu açık olan davacının naklen atanma talebineilişkin işlemin, idari yargının görev alanınagiren, idare tarafından tesis olunan idari işlem, eylem veyasözleşme niteliğinde olmadığı, bu nedenle de davakonusu uyuşmazlığın, işçi ve işvereninkarşılıklı hak ve yükümlülüklerinidüzenleyen Toplu İş Sözleşmesi ve İş Kanunuhükümlerine göre adli yargı yerinde (İşMahkemesinde) görülmesi ve çözülmesi gerektiğisonucuna varılmıştır..."
3. Davacıvekili, bu kez aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Ankara 50. İş Mahkemesi 20/02/2024 tarih veE.2023/362 sayılı duruşmanın 1. celsesinde,davada görevli yargı yerinin idari yargı olduğu kanaatiyle,yargı yolu uyuşmazlığını çözmeküzere dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine,Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bekletici meseleyapılmasına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...6100 sayılıHMK'nın 114/1-b maddesinde; 'Yargı yolunun caiz olması' ile 114/1-cmaddesinde; mahkemenin görevli olmasının dava şartıolarak düzenlediği, yine 6100 sayılı HMK'nın 115/1.maddesinde; 'Mahkeme, dava şartlarının mevcut olupolmadığını, davanın her aşamasındakendiliğinden araştırır.' hükmünün yeraldığı, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesiKanunun 19. maddesinde; Adli ve idari yargı mercilerinden birisinin kesinveya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisinegelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan biryargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciingörevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli birkarar ile görevli merciin belirtilmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesiniUyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.
Yargı merciince, öncekigörevsizlik kararına ilişkin dava dosyası da teminedilerek, gerekçeli başvuru kararı ile birlikte davadosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir.'hükmünün yer aldığı anlaşılmıştır.Söz konusu kanun maddeleri ve dosya kapsamı birliktedeğerlendirildiğinde davanın idari yargı yolunun görevalınında kaldığı kanaatiyle, yargı yoluuyuşmazlığını çözmek üzereuyuşmazlık mahkemesine gönderilmesine kararverilmiş..."
5.Ankara 50. İş Mahkemesi 22/02/2024 tarih ve E.2023/362sayılı üst yazı ile, adli yargı dava dosyası veidari yargı dosya suretini Uyuşmazlık Mahkemesinegöndermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6.Anayasa'nın "D.Duruşmaların açık ve kararların gerekçeliolması" başlıklı141.maddesininüçüncü fıkrasışöyledir:
“Bütünmahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarakyazılır."
7.2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un "Yargı merciilerinin uyuşmazlıkmahkemesine başvurmaları" başlıklı 19.maddesi şöyledir:
"Adli ve idari yargımercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlikkararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeyebaşlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra: 23/7/2008-5791/9 md.) Yargımerciince, önceki görevsizlik kararına ilişkin davadosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ilebirlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilir."
8.2247 sayılı Kanun'un "İncelemedeizlenecek sıra" başlıklı 27. maddesişöyledir:
"UyuşmazlıkMahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görevuyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil vesüre açısından inceler; yöntemine uymayan veyasüresi içinde ileri sürülmemiş istemlerireddeder."
9.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Hükmün kapsamı"başlıklı 297. maddesi şöyledir:
"(1)Hüküm “Türk Milleti Adına” verilir ve buibareden sonra aşağıdaki hususları kapsar:
a) Hükmü veren mahkeme ilehâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad vesoyadları ile sicil numaraları, mahkeme çeşitlisıfatlarla görev yapıyorsa hükmün hangi sıfatlaverildiğini.
b) Tarafların ve davaya katılanlarınkimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanunitemsilci ve vekillerinin ad ve soyadları ile adreslerini.
c) Tarafların iddia vesavunmalarının özetini, anlaştıkları veanlaşamadıkları hususları, çekişmelivakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerintartışılması ve değerlendirilmesini, sabitgörülen vakıalarla bunlardan çıkarılansonuç ve hukuki sebepleri.
ç) Hüküm sonucu,yargılama giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayankısmının iadesi, varsa kanun yolları ve süresini.
d) Hükmün verildiğitarih ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibininimzalarını.
e) Gerekçeli kararınyazıldığı tarihi.
(2) Hükmün sonuçkısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekraredilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle,taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıranumarası altında; açık, şüphe ve tereddütuyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir."
10.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kararlarda bulunacak hususlar"başlıklı24.maddesinin (e) bendişöyledir:
" Kararlarda:
...
e) Kararındayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi vehüküm:tazminat davalarında hükmedilen tazminatınmiktarı,
...
Belirtilir..."
B. Yargı Kararları
11.Danıştay 8. Dairesinin 19/10/2021 tarihli ve E.2019/1164, K.2021/4647sayılı kararının ilgili kısımlarışöyledir:
"Öte yandan, AnayasaMahkemesinin bireysel başvuru kararlarında da değinildiğiüzere; Anayasa'nın 36. maddesinin 1. fıkrasında herkesinadil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak bumaddede gerekçeli karar hakkından açıkçasöz edilmemiştir. Anayasa'nın 36. maddesine "adilyargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede,Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerle degüvence altına alınan adil yargılama hakkınınmadde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. NitekimAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin 1.fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkınınkapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhilolduğu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)'ninbirçok kararında vurgulanmıştır.Dolayısıyla Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenenadil yargılanma hakkının gerekçeli karar hakkıgüvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir.(Anayasa Mahkemesi, Abdullah Topçu, B. No:2014/8868, 19/4/2017, p.75)
Bu bağlamda, AİHMiçtihatlarına göre, genel olarak her bir kararaçık, konuyla ilgili herkesin, mahkemenin neden belirli birkararı verdiğini anlamasına imkan verecek şekildeolmalıdır. (AİHM, Seryavin ve Diğerleri/Ukrayna, p.57-61).
Mahkeme kararlarının,hüküm fıkrası ve hükmün dayandığıgerekçe ile bir bütünolduğu, gerekçesiz kararverilmesinin mümkün olmadığı açıkolduğuna göre, gerekçeninhem temyiz incelemesini yapacak merciaçısından hem de kararı uygulayacak olan idareaçısından yeterli açıklıkta olmasıgerekmektedir.
Yargılama hukukunda, yargı(hüküm), uyuşmazlığı çözmeklegörevli ve yetkili yargı yerinin yargılama sürecininsonunda ulaştığı 'sonuç'tur. Gerekçe,yargıcın çözümlemek durumunda olduğuuyuşmazlığa uygulanması gereken soyut hukukkuralının saptanmasında, yorumlanmasında ve tümayrıntılarıyla ortaya konulup nitelendirilen maddi olayauygulanmasında izlemiş olduğu yöntemi gösteren ve buözelliği sebebiyle, yargılamanın nesnelliği ilevarılan yargının doğruluğu konusunda davanıntaraflarına güven, üst yargı yerine de denetleme olanağıveren açıklamadır."
12. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin21/12/2021 tarihli ve E.2021/14691, K.2021/12738sayılıkararının ilgili kısımları şöyledir:
"Belirtmek gerekir ki; T.C.Anayasa'sının 138 ve 141/3 maddeleri gereğince bütünmahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarakyazılması gerekir. 1086 sayılı Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu'nun 388/1-3. maddesi ile 6100 sayılı HukukMuhakemeleri Kanunu'nun 297/1-c. maddesi, bir mahkeme hükmününkapsamının ne şekilde olması gerektiğiniaçıklamıştır. Bir mahkeme hükmünde,tarafların iddia ve savunmalarının özetinin,anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususların,çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delillerin, tartışılmasıve değerlendirilmesinin, sabit görülen vakıalarla,bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebeplerin birerbirer, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekildehükümde gösterilmesi gereklidir. Bu kısım,hükmün gerekçe bölümüdür. Gerekçe,hakimin (mahkemenin) tespit etmiş olduğu maddi vakıalar ilehüküm fıkrası arasında bir köprü göreviyapar. Gerekçe bölümünde hükmündayandığı hukuki esaslar açıklanır. Hakim,tarafların kendisine sundukları maddi vakıaların hukukiniteliğini kendiliğinden (re’sen) araştırıpbularak hükmünü dayandırdığı hukukkurallarını ve bunun nedenlerini gerekçedeaçıklar.
Hakim, gerekçe sayesindeverdiği hükmün doğru olup olmadığını,yani kendini denetler. Üst mahkeme de, bir hükmün hukuka uygunolup olmadığını ancak gerekçe sayesinde denetleyebilir.Taraflar da ancak gerekçe sayesinde haklı olupolmadıklarını daha iyi anlayabilirler. Bir hüküm, nekadar haklı olursa olsun, gerekçesiz ise tarafları tatminedemez. (Kuru, Baki/ Arslan, Ramazan/ Yılmaz, Ejder; Medeni Usul HukukuDers Kitabı 6100 sayılı HMK’ye göre YenidenYazılmış, 22 Baskı, Ankara 2011, s.472). Gerekçeninönemi Anayasal olarak hükme bağlanmakla gösterilmişolup, gerekçe ve hüküm birbirine sıkısıkıya bağlıdır."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
13.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan01/04/2024 tarihli toplantısında; Raportör-Hâkim ArzuÇETİNDERE ŞAŞI'nın, 2247 sayılıKanun’da öngörülen koşulları taşımayanbaşvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki belgelerokunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ınbaşvurunun reddi gerektiği yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
14.Yukarıda mevzuat kısmında belirtildiği üzere,yargı yerlerince 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesikapsamında Uyuşmazlık Mahkemesine yapılacakbaşvurularda, davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olanbir yargı merciinin, davada görevsizlik kararı veren merciingörevli olduğu kanısına varması halinde,gerekçeli bir karar ile başvurusunu yapması ve kararındaelindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin ertelemesigerektiği açıkçadüzenlenmiştir.
15.Dava dosyalarının incelenmesinden, idari yargı yerince verilengerekçeli görevsizlik kararından sonra, adli yargı yerinetaşınan davada İş Mahkemesince, davada görevsizlikkararı veren merciin görevli olduğuna yönelikgerekçeli bir karar verilmediği, birinci celsede alınangerekçesiz karar doğrultusunda dosyaların bir üstyazıyla Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiğigörülmüştür. Bu durumun yukarıdaaçıklanan kararların gerekçeli olmasıgerektiğine ilişkin Anayasa ve Kanun hükümlerine,yüksek mahkeme içtihatlarına, somut uyuşmazlıkkapsamında ise 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesineaykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
16.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,2247 sayılı Kanun'un 19. maddesinde öngörülenkararın gerekçeli olması koşulunu taşımayanAnkara 50. İş Mahkemesinin 20/02/2024 tarih ve E.2023/362sayılı başvurusunun, aynı Kanun'un 27. maddesiuyarınca reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
2247sayılı Kanun'un 19. maddesinde öngörülen koşulutaşımayan Ankara 50. İş Mahkemesinin 20/02/2024 tarih veE.2023/362 sayılı BAŞVURUSUNUN, aynı Kanun'un 27. maddesiuyarınca REDDİNE,
01/04/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN