T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/636
KARAR NO : 2024/113
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: Çifte vatandaşlığa sahip olan davacının Türkiye nüfus kayıtlarında bekar olarak yer alan medeni halinin evli olarak değiştirilmesine karar verilmesi istemiyle açtığı davada adli yargı yerince verilen davanın usulden reddine ilişkin karar, yargı yolu bakımından bir görevsizlik kararı niteliğinde bulunmadığından, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Kanun'un 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M. F. A.
Vekili : Av. B. L.
Adli Yargıda
Davalı : Şehitkamil NüfusMüdürlüğü
İdari Yargıda
Davalı : 1- Mersin İl Nüfus ve VatandaşlıkMüdürlüğü
2- Mezitli Kaymakamlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, ... vatandaşı iken 5901 sayılıTürk Vatandaşlığı Kanunu'nun 12. maddesinin (c)bendiuyarınca Türk vatandaşlığına alınanmüvekkilinin evli olduğu halde bekar olarak Nüfuskayıtlarınatescilinin yapıldığını, kayıtlardaki hatanındüzeltilmesi istemiyle Şehitkamil İlçe NüfusMüdürlüğüne yazılı başvuru yaptıklarınıancak başvurularının 15/10/2019 tarih ve 25447543-123-E.2997sayı ile reddedildiğini ileri sürerek, müvekkilininevliliğinin tespiti ile nüfus kayıdında yer alan medenihalinin evli olarak düzeltilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 11/02/2020 tarihve E.2019/300, K.2020/68 sayılı kararı ile, talebinidari iş olması sebebiyle davanın usulden reddine kararvermiştir. Kararının ilgili kısımlarışöyledir :
''...Davacı vekilinin davadilekçesi ve yargılama aşamasındaki beyanındaözetle: Müvekkilinin 29/05/2017 tarihinde Türkvatandaşı olma hakkını kazandığını,ayrıca da Suriye vatandaşı olduğunu, müvekkilinin M.F. A. ile 06/01/2016 tarihinde eşi A. M. ile ...'de evlendiğini,ancak söz konusu evlilliği nüfus kaydınaişlenmediğini bu nedenle medeni halinin bekar olarakgöründüğünü, bunun üzerine 26/03/2019tarihinde Mezitli Kaymakamlığı İlçe NüfusMüdürlüğü aracılığıyla sözkonusu evliliğin nüfus kaydına işlenmesini talepettiğini ancak nüfus müdürlüğünce talebineret verildiğini bu nedenle müvekkilinin eşi A. M.ileevliliğinin tespit edilerek nüfus kayıtlarınaişlenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı idare temsilcisibeyanında özetle: Açılan davanın İdari bir birdava olduğunu bu nedenle açılan davanın reddedilmesigerektiğini savunmuştur.
Taraflarındayandıkları deliller celbedilerik dosyamız arasınaalınmıştır.
Tüm dosya kapsamınınve delillerin birlikte değerlendirilmesinde;
Davacının Türkiyevatandaşı olduğunu, ... vatandaşı A.M.'nin eşiolduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Nüfüs veVatandaşlık İşleri GenelMüdürlüğünden gelen kayıtlarınincelenmesinden davacının 5901 Sayılı Kanunu'nun 12.Maddesinin c bendi uyarınca 29.05.2017 tarihinde Türk Vatandaşlığınaalındığı, başvuru tarihinde vatandaşlıkmüracatı yaparken evli olmadığını bekarolduğunu beyan ettiği, sunmuş olduğu kayıtlardanvatandaşlık başvuru tarihi olan 29.05.2017 tarihinden önce09.06.2016 tarihinde A.M. isimli ... Vatandaşı bayanla evliolduğu, ancak bu evliliğini vatandaşlık işlemlerisırasında Türk makamlarına bildirmediği, bekar olarakTürk vatandaşlığını kazandığı,adı geçen ... Vatandaşı A.M. ile evliliğininnüfus kayıtlarına tescili işlemi idari iş niteliğindebulunduğundan davanın usulden reddi yönündeaşağıdaki şekilde karar tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesiyukarıda açıklandığı üzere :
1-Davacının hukukiyararı bulunmadığından ve işlemin idarenin görevalanına girdiğinden davanın USULDEN REDDİNE,...''
3.Bu karar karşı istinaf yoluna başvurulması üzerineGaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi 23/12/2022 tarih veE.2020/568, K.2022/1643 sayılı kararı ile, istinaf istemininesastan reddine kesin olarak karar vermiş ve mahkeme kararıkesinleşmiştir. Daire kararının ilgili kısmışöyledir :
''...Dava, nüfusmüdürlüğünce evlilik vukuatınınkütüğe işlenmemesi nedeni ile davacınınnüfus kaydındaki bekar olarak yazılan medeni halinin evli olarakdüzeltilmesi talebine ilişkindir.
6100 sayılı HMK'nun 355.maddesi uyarıncainceleme, istinaf dilekçesinde belirtilensebeplerle sınırlı olarak yapılmakla birlikte, kamudüzenine aykırılık halleri bu hükmünistisnasıdır ve bölge adliye mahkemesinceresen gözetilmesigerekir.
Dosya içeriğinden vetoplanan delillerden, ... vatandaşı olan davacının29/05/2017 tarihinde Türk vatandaşlığına kabuledildiği ve... T. C. no ile Mersin İli Mezitli İlçesiAtatürk Mh nüfusuna bekar olarak kaydedildiği,davacının Türk vatandaşlığına müracaatederken Türk Vatandaşlığının İstisnai OlarakKazanılması Başvuru Formu'na 'bekar' olduğu şeklindebildirimde bulunduğu, dosyada mevcut Gaziantep 8. Noterliğitarafından aslı gibidir işlemi yapılan ve ...Dördüncü Şeriat Mahkemesince verilenkarar uyarınca M.F. A. adındaki şahsın,A. M. adındaki bir kadınla evliolduğunun tespitine hükmedildiği, aynı noterlik dairesinceaslı gibidir işlemi yapılan ... Arap Cumhuriyetiİçişleri Bakanlığı Medeni İşleribireysel nüfus kayıt örneklerine göre M. F. A. ve A.M.'nın medeni durumlarının 'evli' olduğuanlaşılmaktadır.
5490 sayılı NüfusHizmetleri Kanunu'nunevlenmenin bildirilmesi ve tescili başlıklı23. maddesi ;
"(1) 22 nci madde uyarıncaevlendirme işlemini yapanlar; evlenmenin yapıldığıtarihten itibaren on gün içinde düzenlenecek evlenmebildirimini nüfus müdürlüğüne göndermekle,nüfus müdürlüğü de tescil etmekleyükümlüdür.
(2) Evlenen kadınınkaydı kocasının hanesine taşınır. Kocasıölen kadın yeniden evlenmedikçe ölen kocasınınaile kütüğünde kalır. Ancak dilersebabasının kütüğüne dönebilir.
(3) Dış temsilciliklerceyapılan evlenmeler, evlenmenin yapıldığı tarihtenitibaren otuz gün içinde nüfus müdürlüklerinebildirilir..." hükmünü,
Nüfus Hizmetleri KanunununUygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin bildirimyükümlülüğü ve sürebaşlıklı53. maddesi;
"(1) Yurt içinde;evlendirme yetkisi ve görevi verilmiş olanlar, evlenmeninyapıldığı tarihten başlayarak on güniçinde düzenlenecek üç örnek evlenme bildirimininiki örneğini o yerin nüfus müdürlüğünegöndermekle yükümlüdür.
(2) Dış temsilciliklerceyapılan evlenmelere ilişkin bildirimler otuz gün içinde,Türk vatandaşı olan kişinin kayıtlıbulunduğu nüfus müdürlüğünegönderilir..." hükmünü içermektedir.
Yukarıda açıklananyasal düzenlemeler ışığında somut olaydeğerlendirildiğinde, davacının iddiasına göreevliliği, Türk vatandaşlığını kazanmasındanönce, ... vatandaşı bir kadınla ve ... ülkesindeyapılmış olup halen çifte vatandaş konumunda bulunandavacının evlilik vukuatının nüfus sicilineişlenmesi,buna bağlı olarak bekar olan medeni halinin evliolarak düzeltilmesi nüfus idaresine verilmiş idari birgörevdir. İdarenin bu yöndeki başvuruyu reddetmesi,uyuşmazlığın çözümünde adliyargıyı görevli hale getirmez. Bu durumda yapılacakiş, idarenin hukuka aykırı işleminin iptali içinidari yargı yoluna başvuru olmalıdır.
6100 sayılı HMK'nın114/c maddesi mahkemenin görevli olmasınıdava şartıolarak kabul etmiştir. 115. maddede ise "Mahkeme dava şartınoksanlığını tespit ederse davanın usulden reddinekarar verir. " şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.
Bu kapsamda, davacınınevlilik vukuatının nüfus siciline işlenmesi, bunabağlı olarakbekar olanmedeni halinin evli olarak düzeltilmesiişleminin 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 35. veYönetmeliğin 79. maddesine göre nüfus idaresineverilmiş idari bir görev olduğu gözetilerek, mahkemeningörevsiz olması nedeni ile davanın davaşartıyokluğu nedeni ile usulden reddine karar verilmiş olmasındaisabetsizlik bulunmadığından, davacı vekilinin yerindeolmayan istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermekgerekmiştir.
H Ü K Ü M : Yukarıdaaçıklanan gerekçe ile;
1-6100 sayılı HukukMuhakemeleri Kanununun 353/1-b/1 maddesi hükmü uyarıncadavacı vekilinin istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE,..''
4.Davacı vekili bu kez aynı gerekçelerle,Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıkları davanıngörevsizlik nedeniyle reddedildiğini, kayıtlardaki hatanındüzeltilmesi istemiyleŞehitkamil İlçe NüfusMüdürlüğüneyazılı başvuruyaptıklarını ancak başvurularının 15/10/2019tarih ve 25447543-123-E.2997 sayı ile reddedildiğini ifadeederek, anılan işlemin iptali ile müvekkilinin medeni halininevli olarak değiştirilmesiistemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B.İdari Yargıda
5.Mersin 2. İdare Mahkemesi 05/04/2023 tarih ve E. 2023/477 sayılıara kararı ile, hasım düzeltme sonucu MezitliKaymakamlığının davaya dahil edilmesine kararvermiştir.
6. Mersin 2. İdare Mahkemesi 13/09/2023 tarih veE.2023/477 sayılı kararıile, davanın adliyargıda görülmesi gerektiği sonucunavarıldığından, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesiuyarınca olumsuz görev uyuşmazlığıçıkarılmak üzere Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulmasına, davanın incelemesinin UyuşmazlıkMahkemesinin karar vermesine değin ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
''...Dosyanın incelenmesinden; ... Arap Cumhuriyetivatandaşı olan ve 29.05.2017 tarih ve 2017/10356 sayılıBakanlar Kurulu Kararıyla Türk Vatandaşlığınıkazanan davacı tarafından, 29/05/2017 tarihinde Türkvatandaşı olma hakkını kazandığını,ayrıca da ... vatandaşı olduğunu, müvekkilinin M. F.A. ile 06/01/2016 tarihinde eşi A.M. ile ...'de evlendiğini, ancaksöz konusu evlilliği nüfus kaydına işlenmediğinibu nedenle medeni halinin bekar olarakgöründüğünü, bunun üzerine 26/03/2019tarihinde Mezitli Kaymakamlığı İlçe NüfusMüdürlüğü aracılığıyla sözkonusu evliliğin nüfus kaydına işlenmesini talepettiğini ancak nüfus müdürlüğünce talebineret verildiğini bu nedenle müvekkilinin eşi A.M. ileevliliğinin tespit edilerek nüfus kayıtlarınaişlenmesine karar verilmesi istemiyle Gaziantep 3. Asliye HukukMahkemesinde dava açtığı, anılan Mahkemece11/02/2020 tarih E:2019/300, 2020/68 sayılı kararıyla; "...Nüfusve Vatandaşlık İşleri GenelMüdürlüğünden gelen kayıtlarınincelenmesinden davacının 5901 Sayılı Kanunu'nun 12.Maddesinin c bendi uyarınca 29.05.2017 tarihinde TürkVatandaşlığına alındığı, başvurutarihinde vatandaşlık müracatı yaparken evli olmadığınıbekar olduğunu beyan ettiği, sunmuş olduğu kayıtlardanvatandaşlık başvuru tarihi olan 29.05.2017 tarihinden önce09.06.2016 tarihinde A.M. isimli ... Vatandaşı bayanla evliolduğu, ancak bu evliliğini vatandaşlık işlemlerisırasında Türk makamlarına bildirmediği, bekar olarakTürk vatandaşlığını kazandığı,adı geçen ... Vatandaşı A.M. ile evliliğininnüfus kayıtlarına tescili işlemi idari iş niteliğindebulunduğundan davanın usulden reddi yönündeaşağıdaki şekilde karar tesis edilmiştir."gerekçesiyle hukuki yararı bulunmadığından veişlemin idarenin görev alanına girdiğinden nedeniyleusulden reddine karar verildiği, anılan kararın istinaf edilmesiüzerine Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dava Dairesi'nin23.12.2022 tarih ve E:2020/568, K:2022/1643 sayılı kesin kararıile istinaf isteminin reddine karar verildiği, bunun üzerinedavacı tarafından Türk Vatandaşlığınabaşvurusu sırasında nüfus kayıtlarına"bekar" olarak tescil edilen medeni halinin, başvuru öncesitarihte evli olduğunu gösteren dayanak belgelere uygun olarak"evli" olarak düzeltilmesi istemiyle 11/01/2023 tarihinde ...İlçe Nüfus Müdürlüğü'nebaşvurulduğu, söz konusu başvurunun zımnen reddedilmesiüzerine iptali istemiyle görülmekte olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, her ne kadar Asliye HukukMahkemesince dosyasının evliliğinin nüfuskayıtlarına tescili işlemi idari iş niteliğindebulunduğu şeklinde değerlendirilmiş ise de yukarıdayer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğindedavacının talebine konu düzeltmenin mevzuatta yer verilen maddihata kapsamında kalmadığının açıkolduğu, bu durumda da iş bu davanın adli yargıdagörülmesi gerektiği sonucuna varıldığından,davanın görev yönünden reddedilmesi gerekmektedir...''
III. İLGİLİ HUKUK
7.2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un "Mahkemenin görevi" başlıklı1. maddesinin birinci fıkrası şöyledir :
“ UyuşmazlıkMahkemesi; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ilegörevlendirilmiş, adli ve idari yargı mercileri arasındakigörev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarakçözmeye yetkili ve bu kanunla kurulup görev yapanbağımsız bir yüksek mahkemedir…”
8.2247 sayılı Kanun'un "Olumsuzgörev uyuşmazlığı"başlıklı 14. maddesinin birinci fıkrasışöyledir :
“Olumsuz görevuyuşmazlığının bulunduğunun ilerisürülebilmesi için adli ve idari yargı mercilerinintarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerinigörevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veyakesinleşmiş olması gerekir.”
9.2247 sayılı Kanun'un "Yargımerciilerinin uyuşmazlık mahkemesine başvurmaları" başlıklı19. maddesi şöyledir :
"Adli ve idariyargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayıincelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra: 23/7/2008 – 5791/9 md.) Yargımerciince, önceki görevsizlik kararına ilişkin davadosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ilebirlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilir."
10.2247 sayılı Kanun'un "İncelemedeizlenecek sıra" başlıklı 27. maddesişöyledir:
"UyuşmazlıkMahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görevuyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil vesüre açısından inceler; yöntemine uymayan veya süresiiçinde ileri sürülmemiş istemleri reddeder."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan01/04/2024 tarihli toplantısında; Raportör-HâkimGülay DOĞAN’ın, 2247 sayılı Kanun’daöngörülen koşulları taşımayanbaşvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki belgelerokunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davadabaşvurunun reddi gerektiği yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüpdüşünüldü:
12.Mevzuat kısmında belirtilen düzenlemelere göre,davanın taraflarınca 14. madde veya yargı yerlerince 19. maddekapsamında Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulabilmesiiçin, adli ve idari yargı yerlerince, tarafları, konusu vesebebi aynı olan davada yargı yolu bakımından verilmişgörevsizlik kararları bulunmasıgerekmektedir.
13.Dava dosyalarının incelenmesinden, ... vatandaşı iken, 5901sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 12.maddesinin (c) bendiuyarınca Türk vatandaşlığınaalınan davacının, evli olduğu halde bekar olarakNüfuskayıtlarına tescilinin yapıldığı,kayıtlardaki hatanın düzeltilmesi istemiyleŞehitkamilİlçe NüfusMüdürlüğüneyazılı başvuruyapıldığı ancak başvurunun 15/10/2019 tarih ve25447543-123-E.2997 sayı ile reddedildiğiileri sürülerek,davacının evliliğinin tespiti ile nüfus kaydında yeralan medeni halinin evli olarak düzeltilmesi istemiyle, ilk olarak adliyargı yerinde dava açıldığı, adli yargıyerince, ''...Nüfüs ve Vatandaşlıkİşleri Genel Müdürlüğünden gelenkayıtların incelenmesinden davacının 5901 SayılıKanunu'nun 12. Maddesinin c bendi uyarınca 29.05.2017 tarihinde TürkVatandaşlığına alındığı, başvurutarihinde vatandaşlık müracatı yaparken evliolmadığını bekar olduğunu beyan ettiği,sunmuş olduğu kayıtlardan vatandaşlık başvurutarihi olan 29.05.2017 tarihinden önce 09.06.2016 tarihinde A.M. isimli... Vatandaşı bayanla evli olduğu, ancak bu evliliğinivatandaşlık işlemleri sırasında Türkmakamlarına bildirmediği, bekar olarak Türkvatandaşlığını kazandığı, adıgeçen ... Vatandaşı A.M. ile evliliğinin nüfuskayıtlarına tescili işlemi idari iş niteliğindebulunduğundan davanın usulden reddi yönündeaşağıdaki şekilde karar tesis edilmiştir...'' şeklindekigerekçeyle "davanın usuldenreddine" karar verildiği, bu kararınuyuşmazlığın çözümünde idariyargının görevli olduğuna yönelikbulunmadığı, diğer bir anlatımla yargı yolu bakımındanbir görevsizlik kararı niteliğinde olmadığıistinaf yoluna başvurulması üzerine ilgili Dairece de; Mahkemekararı kaldırılmayarak, başvurunun esastanreddedildiği anlaşılmıştır.
14.Görüldüğü üzere, adli yargı yerikararı, idari yargı yerinin görevli olduğugerekçesiyle verilmiş bir görevsizlik kararıniteliğinde olmadığından adli yargı merciinceverilmiş bir görevsizlik kararı bulunduğundan sözedilemeyecektir.
15.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,2247 sayılı Kanun'un19. maddesinde öngörülenkoşulları taşımayan Mersin 2. İdare Mahkemesinin13/09/2023 tarih ve E.2023/477 sayılı başvurusunun,aynı Kanun'un 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
2247sayılı Kanun'un 19. maddesinde öngörülenkoşulları taşımayan Mersin 2. İdare Mahkemesinin13/09/2023 tarih ve E.2023/477 sayılı BAŞVURUSUNUN, aynıKanun'un 27. maddesi uyarınca REDDİNE,
01/04/2024tarihinde, OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN