T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/57
KARAR NO : 2024/95
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H.K
Vekili : 1- Av. N.G 2- Av. S.A
Davalı : Şanlıurfa Valiliği
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilihakkında ŞanlıurfaValiliği İl Milli EğitimMüdürlüğünün 31/03/2023 tarihli ve ...73526403sayılı kararı ile "Özel...Özel Öğretim Kursu" adı altındakurum açma izni ve çalışma ruhsatı olmadanizinsizeğitim ve öğretim faaliyetiyapıldığının tespit edildiğinden bahisle, 5580sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 3.maddesinin on birinci fıkrası uyarınca 200.160 TL tutarındaidari para cezası düzenlendiğini belirterek, idari paracezasının iptali istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Şanlıurfa 4. Sulh Ceza Hâkimliği07/07/2023 tarih ve D.İş. 2023/1378 sayılı kararıile, idari yaptırım kararının Sulh Ceza Hakimliğindeincelenebilecek kararlardan olmadığı, idari yargınınve İdare Mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyleitirazın görev yönünden reddine karar vermiş, bu kararitiraz edilmeksizin kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"... İtirazdilekçesi ve tüm dosya kapsamı birlikte incelendiğinde;Muteriz, usul ve yasaya aykırı olarak tanzim edilen idari paracezasının iptalini talep ettiği, emsal olan Danıştay2022/4531 E. 2023/2725. K. Sayılı kararı da gözönüne alınarak, bu durumda 5326 Sayılı KabahatlerKanunun 28/1-b maddesi maddesi gereğince söz konusu idariyaptırım kararının Sulh Ceza Hakimliğindeincelenebilecek kararlardan olmadığı İdariyargının ve İdare Mahkemelerinin görevli olduğuanlaşıldığından başvurunun 5326 sayılıKabahatler Kanunu’nun 28/1-b maddesi gereğince usulden reddi ileHakimliğimizin görevsizliğine karar vermek gerekmiş veaşağıdaki şekilde hüküm tesisedilmiştir..."
3.Davacı vekili, bu kez müvekkili hakkındaŞanlıurfaValiliği İl Milli EğitimMüdürlüğünün 31/03/2023 tarihli ve ...73526403sayılı kararı ile 5580 sayılı Kanunu’nun 3.maddesinin on birinci fıkrası uyarınca düzenlenen 200.160TL idari para cezasına esas teşkil eden denetlemede,öğrenciler tarafından verilen bazı cevaplarınteftiş tutanağına geçirilmediğini,dolayısıyla bu tutanağa dayanılarak idari para cezasıverilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek söz konusuidari para cezasının iptali istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Şanlıurfa 3. İdare Mahkemesi15/12/2023 tarih ve E.2023/619 sayılı kararı ile,açılan davanın görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı Kanun’un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına ve davanınincelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadarertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden; Özel ...Özel Öğretim Kursunun sahibi olandavacıya, Milli Eğitim Bakanlığından izinsizeğitim öğretim faaliyeti göstermek, kurum açma iznive iş yeri açma ve çalışma ruhsatıdüzenlenmedeneğitim öğretim faaliyeti yürütmekfiilini işlediğinden bahisle, Şanlıurfa Valiliğinin31.03.2023 tarih ve E-46017885-410.03-73526403 sayılı işlemi ile5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun3/11.maddesi uyarınca 200.160,00-TL idari para cezasıuygulandığı, bunun üzerine söz konusu işleminiptali istemiyle Şanlıurfa 4. Sulh Ceza Hakimliğinin 2023/1378D.İş sayısına kayden davaaçıldığı, anılan Hakimliğin 07.07.2023tarih ve K.2023/1378 sayılı kararı ile "5326sayılı Kabahatler Kanununun 28/1-b maddesi gereğince usuldenreddi ile Hakimliğin görevsizliğine..." karar verilmesi vekararın kesinleşmesi üzerine Mahkememizde 2023/619sayılı esasa kayden işbu davanınaçıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda aktarılan mevzuathükümlerine göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkindüzenlemelerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; Mahkememizin02.11.2023 tarihli ara kararı ile davacıya ait kurs ile ilgili olarak5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu uyarıncakapatma kararı alınıp alınmadığının vekapatma kararı alınmış ise bu işleme karşıdava açılıp açılmadığınınsorulduğu, ara karar cevaplarından; kursa ilişin kapatmakararı alındığı, ancak kapatma kararına karşıdava açılmadığıanlaşılmıştır.
Bu durumda; uygulanan idari paracezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.maddesindebelirtilen idari yaptırım türlerinden biriolduğu, 5580 sayılı Kanun’da idari para cezasınaitiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, KabahatlerKanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.maddesinde, bu Kanun’un idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı anlaşıldığından, dava konusuidari para cezasına karşı açılan davanıngörüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27.maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim; UyuşmazlıkMahkemesi'nin (Hukuk Bölümü) 19/06/2023 tarih ve E:2023/375,K:2023/445 sayılı kararı da bu yöndedir..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.08/02/2007tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim KurumlarıKanunu’nun “Amaç vekapsam” başlıklı 1. maddesi şöyledir:
“ BuKanunun amacı,Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuktüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göreyönetilen tüzel kişiler tarafından açılacaközel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi,kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması,kurumlara yapılacak malî destek ve bu kurumlarıneğitim-öğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ileyabancılar tarafından açılmış bulunan özelöğretim kurumlarının; eğitim-öğretim,yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasınailişkin usûl ve esasları düzenlemektir.
Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyetiuyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileriveya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzelkişilerce açılan özel öğretim kurumlarıile yabancılar tarafından açılmış bulunanözel öğretim kurumlarını kapsar.”
6.5580 sayılı Kanun'un “Kurumaçma izni” başlıklı 3. maddesişöyledir:
“Bir kurumdaöğretime başlayabilmek için kurum açma iznialınması zorunludur. İzin başvuruları ilgilimillî eğitim müdürlüğüne yapılır.Valilikçe yapılan inceleme sonucunda açılmasıuygun görülen okullar dışındaki kurumlara kurumaçma izni verilir. Valilikçe açılması uygungörülen okullara ilişkin başvurular ise kurum açmaizni verilmek üzere Bakanlığa gönderilir.
Kurum açma izni talebininvalilikçe reddedilmesi hâlinde, kurucu veya kurucu temsilcisitarafından taleplerinin reddine ilişkin işlemin tebliğindenitibaren on beş iş günü içinde Bakanlığaitirazda bulunulabilir. İtiraz, Bakanlıkça on beş işgünü içinde karara bağlanır.
Kurum açma iznialınmadıkça, kuruma öğrenci kaydıyapılamaz.
Kurum açma izni verilmesi,binanın kullanılış amaçlarına ve Bakanlıkçabelirlenen standartlara uygun ve yeterli bulunmasıyla birlikteaşağıdaki şartların yerine getirilmesinebağlıdır:
a) Ders araç-gerecininkurumun amaç ve ihtiyaçları için yeterliolduğunun bir rapor ile tespit edilmesi.
b) Kurumun; yönetici,öğretmen ve diğer personelinin sayı ve nitelikleriyönünden uygun bulunması ve bu kurumdaçalışacaklarının belgelendirilmesi.
c) Kurumun yönetmelikleriyleöğretim programının Bakanlıkça inceleniponanmış olması. (Değişik beşinci fıkra:1.3.2014-6528/10 md.) Milletlerarası özel öğretimkurumları hariç bu Kanun kapsamındaki ilkokul, ortaokul, liseve özel eğitim okulları için 1 Eylül tarihindensonra verilen kurum açma izinleri, ertesi eğitim-öğretimyılından itibaren geçerlidir.
Kurumlara ad verilmesineilişkin esaslar yönetmelikle belirlenir.
Gerçek ve tüzelkişiler tarafından; hizmet içi eğitim kapsamınagiren faaliyetler dışında Kanun kapsamında belirtilenfaaliyetler, bu Kanuna göre yetkili makamlardan kurum açma izni alınmadanyapılamaz.
Askerî okullar, emniyetteşkilâtına bağlı okullar ve dineğitimi-öğretimi yapan kurumların aynı veya benzeriözel öğretim kurumları açılamaz.
(Ek fıkra: 25.11.2010-6082/19md.) 10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı BüyükşehirBelediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d)bendi, 3.7.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 incimaddesinin birincifıkrasının (c) bendi ile 22.2.2005 tarihli ve5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 7 nci maddesininbirinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen izin veya ruhsatlar,bu Kanun kapsamındaki özel öğretim kurumlarınıkapsamaz. Özel öğretim kurumları mevzuatına uygunolmak kaydıyla işyeri açma ve çalışmaruhsatı Bakanlıkça verilir. Bakanlık bu yetkisinivaliliklere devredebilir.
(Ek fıkra: 1/3/2014-6528/10md.) Her ne ad altında olursa olsun, eğitim ve öğretimsunmak amacıyla yürütülen faaliyetlerBakanlığın izin ve denetimine tabidir. Bu faaliyetleriyürütenler, özel öğretim kurumları için buKanunda öngörülen kurallara uymaklayükümlüdür.
(Ek fıkra: 2/12/2016-6764/61 md.)Bu Kanun kapsamındaki eğitim-öğretim faaliyetlerini yapanancak bu Kanuna uygun olarak kurum açma izni ile iş yeriaçma ve çalışma ruhsatı düzenlenmeyen yerlerikuran veya işletenlere brüt asgari ücretin 20 katı idaripara cezası uygulanır ve bu yerler valiliklerce kapatılır.Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslaryönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 2/12/2016-6764/61md.) Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen şartlarıtaşıyıp özel hukuk tüzel kişileri veya özelhukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişilertarafından açılan özel öğretimkurumlarının kurucularında yabancı uyruklu gerçekveya tüzel kişilerin ortaklığının tespit edilmesihâlinde söz konusu kurumlara brüt asgari ücretin 20katı idari para cezası uygulanır ve bu kurumlara yabancıuyruklu gerçek veya tüzel kişilerinortaklığının sona erdirilmesine ilişkin 30 işgünü süre verilir. Söz konusu süreye rağmenyabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişilerinortaklığının sona erdirilmemesi veya aynı kurumdaikinci kez yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişilerinortaklığının tespiti hâlinde söz konusu kurumunkurum açma izni ile işyeri açma ve çalışmaruhsatı iptal edilir. Bu fıkranın uygulanmasınailişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.”
7.Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim KurumlarıYönetmeliğinin ''Kurumaçma'' başlıklı 5. maddesinin 4.fıkrası şöyledir :
''(Ek:RG-2/8/2013-28726)(Değişik:RG-19/2/2020-31044) Kanunun 3 üncü maddesinin onbirinci fıkrasında belirtilen yerlerin mülki idare amirleritarafından görevlendirilen yetkililerce tespiti halinde bu yerlerikuran veya işletenlere valilikçe Kanunda belirtilen miktarda idaripara cezası verilir. Verilen idari para cezası, 11/2/1959 tarihli ve7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgiliyetebliğ edilir, takip ve tahsili için ise Hazine ve MaliyeBakanlığının ildeki ilgili birimine bildirilir. Ayrıcabu yerler valilikçe kapatılır. İdari para cezasıverilen bu kişilerin kurum açmak üzere başvurmalarıhâlinde, verilen bu para cezasının ödendiğinin veya21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanuna göre tecil edilmiş ve/veyataksitlendirilmiş ya da özel kanunlara göreyapılandırılmış olup taksitlendirildiğininbelgelendirilmesinden sonra başvurusu işleme alınır.''
8.30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5560sayılı Kanun’la değişik "Genel kanun niteliği"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
“ (1) Bu Kanun'un;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında, uygulanır.”
9.5326 sayılı Kanun’un "Yaptırımtürleri" başlıklı16. maddesişöyledir:
“(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir”
10.5326 sayılı Kanun'un"Saklı tutulan hükümler" başlıklı19. maddesi şöyledir:
“(1) Diğer kanunlardakabahat karşılığında öngörülen belirlibir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi,
b) İşyerininkapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması,
d) Kara, deniz veya hava nakilaracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
Gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır”
11.5326 sayılı Kanun'un “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin 1. ve 8.fıkraları şöyledir:
“(1) İdarî para cezasıve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarîyaptırım kararına karşı, kararın tebliğiveya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidarî yaptırım kararı kesinleşir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.)İdarî yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarîyargının görev alanına giren kararların da verilmişolması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkinhukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiylebirlikte idarî yargı merciinde görülür .”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık MahkemesininRıdvan GÜLEÇ'in Başkanlığında, ÜyelerNilgün TAŞ, Eyüp SARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, AhmetARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan 04/03/2024 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre, idari yargı yerince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, Mahkemece idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-HâkimDr. Berrak YILMAZ'ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
14.Dava, 5580 sayılı Özel Öğretim KurumlarıKanunu’nun 3. maddesi uyarınca verilen idari paracezasının iptali istemiyle açılmıştır.
15. Dosyanınincelenmesinden, özel öğretim kursu kurucusu olan davacıhakkında izinsiz eğitim faaliyetinde bulunulduğundan bahisleŞanlıurfa Valiliği İl Milli EğitimMüdürlüğünün 03/04/2023 tarihli veE.46017885-410.02-73655128 sayılı işlemi ile, 5580sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 3.maddesi uyarınca 200.160 TL idari para cezası verilmesine ve sözkonusu kursun kapatılmasına karar verildiği, davacı vekilitarafından kurs merkezinde yapılan denetlemede öğrencilertarafından verilen bazıcevapların teftiştutanağına geçirilmediği, bu tutanağadayanılarak idari para cezası verilmesinin hukuka aykırıolduğubelirtilerek idari para cezasının iptali istemiyle davaaçıldığı kursun kapatılmasına ilişkinişlemin dava konusu edilmediği anlaşılmaktadır.
16.Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
17.İncelenen uyuşmazlıkta, uygulanan idari para cezasının5326 sayılı Kanun’un 16. maddesindebelirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 5580 sayılıKanun’da idari para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Budurumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde, bu Kanun’un idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı belirtildiğinden, davakonusu idari para cezasına karşı açılan davanıngörüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27.maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
18.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Şanlıurfa 3. İdare Mahkemesince yapılan başvurununkabulü ile, Şanlıurfa 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin07/07/2023 tarih ve D.İş. 2023/1378 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Şanlıurfa 3. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜile Şanlıurfa 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin 07/07/2023 tarihve D.İş. 2023/1378 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
04/03/2024tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN