T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/654
KARAR NO : 2024/75
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: Davacının hükümlü olarak bulunduğu ceza infaz kurumunda yersiz ve fazla tahsil edildiği iddia olunan elektrik bedelinin sebepsiz zenginleşme nedeniyle iadesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : H.K
Davalı : Adalet Bakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı, İzmir 2 Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundahükümlü olarak hücrede tek başınakaldığını, hücrede kullandığı elektrikkullanım tutarının mesken tipi harcama olarakdeğerlendirilip birim fiyatının ona göre belirlenmesigerekirken, ticarethane (sanayi) tipi harcama olarak değerlendirilmesinedeniyle, 07/10/2016 tarihinden Şubat/2023 tarihine kadar kendisindenfazladan tahsil edilen elektrik ücretinin hesaplanarak, yasal faiziylebirlikte iadesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. İzmir 7. İdare Mahkemesi 12/04/2023 tarihve E.2023/605, K.2023/855 sayılı kararı ile,davanın 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 15/1-a maddesi uyarınca görev yönünden reddinekarar vermiş, bu karara karşı istinaf isteminde bulunulmuş,İzmir Bölge İdare Mahkemesi Altıncı İdari DavaDairesi 15/09/2023 tarih ve E.2023/1694, K.2023/1979 sayılıkararı ile, istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usuleuygun olduğu, kararın kaldırılmasını gerektirecekyasal bir sebebin bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusununreddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Görevsizlikkararının ilgili kısmı şöyledir:
"...Bakılan davada; davakonusu uyuşmazlık, İnfaz Hakimliğinin görevalanına giren uygulamalardan kaynaklanmakta olup, 4675 sayılıİnfaz Hakimliği Kanunu'nun yukarıda yer verilen 4. maddesinde'işlem ve faaliyetlere ilişkin şikayetleri' kararabağlamanın İnfaz Hakimliğinin görevinde olduğudüzenlemesine istinaden, bu konulardaki şikayetlere bakmakla adliyargı yerinin görevli olduğu belirlenmiş olup, hücredekullanılan elektrik kullanım tutarının mesken tipi harcamaolarak değerlendirilip birim fiyatının ona göredeğerlendirilmesi gerekirken, ticarethane (sanayi) tipi harcama olarakdeğerlendirilmesi nedeniyle 07.10.2016 tarihinden Şubat 2023 tarihinekadar davacıdan fazladan ücret alındığındanbahisle açılan davanın adli yargı yerindebakılacağı sonuç ve kanaatinevarılmıştır.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkememsinin 23.11.2020 tarih ve E:2020/578, K:2020/681 sayılıkararı da bu yöndedir.
Açıklanan nedenlerle, davanın2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-amaddesiuyarınca görev yönünden reddine,..."
3.Davacı bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4. İzmir 1. İnfaz Hakimliği 12/05/2023tarih ve E.2023/6617, K.2023/7555 sayılı kararı ile,elektrik fatura ücretlendirmesi işlemine ilişkin şikayetinidari yargı alanında çözümlenmesi gereken biruyuşmazlık olduğu gerekçesiyle,hükümlünün 26/04/2023 tarihli dilekçesindeki talebinesasa girmeksizin görev yönünden reddine ancak; İzmir 7.İdare Mahkemesi tarafından 12/04/2023 tarihinde verilen 2023/605 Esasve 2023/855 Karar sayılı kararın henüzkesinleşmemiş olduğu, istinaf incelemesinde bulunulduğubildirilmekle; bu aşamada dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmeyeceği sabit olmakla, dosyanın halen derdest olanİzmir 7. İdare Mahkemesine istinaf sonucuna göre işlemyapılmak ve sonucundan İnfaz Hakimliğine bilgi verilmeküzere gönderilmesine, davacının talebinin 4675sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu'nun 6/1. maddesiuyarınca reddine, 5275 sayılı CMK'nın 3. vd. maddelerigereğince görevsizliğine karar vermiş, itiraz edilmesiüzerine İzmir 1. Ağır Ceza Mahkemesi 14/07/2023 tarih veD.İş No:2023/1555 sayılı kararı ile itirazınreddine kesin olarak karar vermiş ve bu karar kesinleşmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
“1. (Değişik:10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenintakdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)”
6.6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borçİlişkileri"üst başlıklı, "A. Koşulları"ve "I. Genel olarak" başlıklı77. maddesi şöyledir:
"Haklı bir sebepolmaksızın, bir başkasınınmalvarlığından veya emeğinden zenginleşen, buzenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.
Bu yükümlülük,özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veyagerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanmasıdurumunda doğmuş olur."
7.6098 sayılı Kanun'un "B. Gerivermenin kapsamı" ve "I.Zenginleşenin yükümlülüğü" başlıklı79. maddesi şöyledir:
"Sebepsiz zenginleşen,zenginleşmenin geri istenmesi sırasında elindençıkmış olduğunu ispat ettiği kısmındışında kalanı geri vermekleyükümlüdür.
Zenginleşen, zenginleşmeyiiyiniyetli olmaksızın elden çıkarmışsa veyaelden çıkarırken ileride geri vermek zorundakalabileceğini hesaba katması gerekiyorsa, zenginleşmenin tamamınıgeri vermekle yükümlüdür."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
8.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan04/03/2024 tarihli toplantısında; dosya üzerinde 2247sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre, olay kısmında belirtildiği üzeretarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada, idari yargı yerinceadli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyleverilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararıbulunmakta olup, bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen adliyargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği kararbakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
9.2247 sayılı Kanun'un14. maddesinde yer alan, “Olumsuzgörev uyuşmazlığının bulunduğunun ilerisürülebilmesi için adli ve idari yargımercilerinintarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerinigörevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veyakesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi,ancak davanın taraflarınca (…) ileri sürülebilir.”hükmüne göre, idare mahkemesinin kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince degörevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesihalinde olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuşolacak, hukuk alanında doğmuş bulunan buuyuşmazlığın giderilmesi istemi ise ancak davanıntaraflarınca ileri sürülebilecektir.
10.2247sayılı Kanun'un 19. maddesindeki “Adli ve idari yargı mercilerinden birisinin kesin veyakesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelenbir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargımercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevliolduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ilegörevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurur ve elindeki işin incelenmesini UyuşmazlıkMahkemesinin karar vermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra: 23/7/2008-5791/9 md.)Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına ilişkindava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararıile birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilir...” hükmüne göre ise,adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha öncegörevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunubelirten gerekçeli bir karar ile doğrudan UyuşmazlıkMahkemesine başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki,başvuru kararının, görev konusunda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesihususunu da içermesi gerekir.
11.Kanun koyucu, 14. maddeye göre olumsuz görevuyuşmazlığı doğması durumunda her iki yargımerciince işten el çekilmiş olduğundan başvurmairadesini davanın taraflarına bırakmış iken, buyönteme oranla daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasınıamaçladığı 19. madde ile daha önce görevsizlikkararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargımerciine, işten el çekmeden doğrudan UyuşmazlıkMahkemesine başvurma olanağınıtanımıştır.
12.Olayda, adli yargı yerince, görevsizlik kararı verilmeklebirlikte, bununla yetinilmemiş ayrıca görevli merciinbelirtilmesi için dava dosyasının re’senUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine de karar verilmiştir.
13.Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Kanun'daöngörülen yönteme uymamakta ise de, davanıntaraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek,adli yargı yerince re’sen yapılan başvurunun 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamında olduğununkabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesinin önüne gelmişbulunan görev uyuşmazlığınınçözüme kavuşturulması, gerek usul ekonomisine gerekUyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş amacına uygunolacağından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14.Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ındavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’ninve Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra; gereğigörüşülüp düşünüldü:
15.Dava, hükümlü olarak bulunduğu Kapalı Ceza İnfazKurumunda yersiz ve fazladan tahsil edildiği ileri sürülenelektrik bedelinin iadesi istemiyle açılmıştır.
16.Olayda, davacı iddiasının ceza infaz kurumundaki barınma veelektrik kullanımına ilişkin olduğugörülmektedir. Yukarıda hükümlerine yer verilenKanunda, sebepsiz zenginleşme konusuna yer verilmiştir. Bukonulardaki davalara bakmakla adli yargı yerinin görevli olduğubelirlenmiş olup, aynı davalardan kaynaklanan tazminat ve benzeriistemli davalara da adli yargı yerinde bakılacağı yolundaUyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararlarıbulunmaktadır. Ancak Uyuşmazlık Mahkemesinin adli yargıiçerisinde hangi yargı merciinin bu davalara bakmakla görevliolduğu hususunda karar verme yetkisi bulunmadığıgözetildiğinde, bu belirlemenin ilgili yargı kolunun kendiiçerisinde yapılması gerektiği sonucunavarılmıştır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,İzmir 1. İnfaz Hakimliğinin başvurusunun reddi ilemahkemece verilen 12/05/2023 tarih ve E.2023/6617, K.2023/7555 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.İzmir 1. İnfaz Hakimliğinin BAŞVURUSUNUN REDDİ ileHakimliğin 12/05/2023 tarih ve E.2023/6617, K.2023/7555 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04/03/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN