T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/15
KARAR NO : 2024/137
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET:OYAK'ta devam eden üyeliğinin 1/4 pay azaltım bedelinde yapılan hesaplama hatası sonucu eksik ödeme oluştuğundan şimdilik 1.000 TL zararın tahsili istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE,görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : E. D.
Vekili : Av. M.Ç.
Davalı : Ordu Yardımlaşma Kurumu GenelMüdürlüğü
Vekilleri : Av. N. D. Ç. - Av. T. K.
I.DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilininhalen üyesi olduğu Ordu Yardımlaşma Kurumuna (OYAK)11/02/2020 tarihinde başvurarak daha önceden devam eden 1/4 olanüyelik payını artırmak istediğini, davalınıninternet sitesinde bildirdiği 1/4 pay artırımıyapılması için gereken 180.879 TL emsal bedel rakamı bazalınarak hesaplanan 2/4 pay artırım bedeli olan 361.758liranın müvekkil tarafından davalı hesaba havaleedildiğini, yine aynı tarihte davalı internet sitesinde bildirilenemsal tamamlama bedeli olarak da 21.743 liranın havaleyapıldığını, böylece 2/4 pay artırımolarak toplam 381.921 TL sisteme parayatırıldığını, müvekkilinin son payartırımı sonucu sisteme 3/4 pay hakkı olan üye olarakkayıtlı iken 15/04/2021 tarihinde verdiği 1/4 payazaltımı dilekçesinin davalı tarafından kabuledilerek müvekkile 08/06/2021 tarihinde 132.085 TL ödemeyapıldığını, 61. Olağan Genel Kurul Kararıile kesinleşen nema oranına göre oluşan 24.983 TLfarkın 30/06/2021 tarihinde ödendiğini, müvekkiline 1/4 payazaltımına karşılık olarak toplam 157.068 TLödendiğini, onyedi ay önce 1/4 pay artırımıiçin 190.960,05 TL ödenmesine rağmen onyedi ay sonra 1/4 payazaltımının 157.068 TL'ye düşmesinin kabul edilebilirve ekonomik verilerle açıklanabilir bir durumolmadığını, müvekkilinin 1/4 pay azaltımısırasında yapılan hesaplama hatası sonucu eksik ödemeoluştuğunu belirterek, şimdilik 1.000 TL zararın ihtartarihinden itibaren yasal faizi ile tahsili istemiyle adli yargı yerindedava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Adana16. Asliye Hukuk Mahkemesi 28/10/2021 tarih ve E.2021/112, K.2021/80sayılı kararı ile, mahkemelerinin yetkisiz olması nedeniyledavanın HMK 114/1-ç ve 115/2. maddeleri uyarınca usuldenreddine, davaya bakmaya yetkili ve görevli mahkemenin Ankara NöbetçiAsliye Hukuk Mahkemesi olduğuna karar vermiş ve dava Ankara 38.Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmiştir.
3. Ankara38. Asliye Hukuk Mahkemesi 21/12/2021 tarih ve E.2021/634, K.2021/200sayılı kararı ile, mahkemelerinin yetkisizliğigerekçesiyle davanın HMK'nun 19/1, 2, 4. maddesi gereğinceusulden reddine karar vermiş, bu karara karşı istinaf istemindebulunulmuştur.
4. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi25/04/2022 tarih ve E.2022/730, K.2022/820 sayılı kararı ile,tarafların istinaf başvurusunun kabulü ile, Ankara 38. AsliyeHukuk Mahkemesi kararının kaldırılmasına, HukukMuhakemeleri Kanunu'nun 353. maddesinin 1. fıkrası (b) bendinin 2.maddesi uyarınca düzelterek yargı yolu caiz olmadığındandavanın usulden reddine karar vermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...Dava, Emekli MaaşSistemine kayıtlı üyesi ile davalı OYAK arasındaüyelik payından kaynaklanan alacağın tahsili istemineilişkindir.
İlk derece mahkemesince,mahkemenin yetkisizliği nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmişolup taraf vekillerince yukarıda yazılı sebeplerle istinafisteminde bulunulmuştur.
Dairemizce, 6100 sayılıHukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi gereğince istinaf sebepleri ilesınırlı olarak ve kamu düzenine ilişkin hususlar resengözetilerek inceleme yapılmıştır.
Dava dilekçesiiçeriğinden, davanın dayanağının,davacının EMS sistemine kayıtlı 40 yıllıküye olduğu, üyelik payını artırmak istediği,gereken tutarın havale edildiği, daha sonra pay azaltımıiçin başvuruda bulunulduğu, başvuru kabul edilerek birmiktar ödeme yapıldığı, tahmini nema üzerindenfarkın ödeneceğinin bildirildiği, ancak daha sonra eksiködeme yapıldığı ileri sürülerekşimdilik 1.000TL zararın yasal faizi ile birlikte tahsiliiçinbu davanın açıldığıanlaşılmıştır.
205 sayılı OrduYardımlaşma Kurumu Kanunu'nun "Kurumun Üyeleri"başlıklı 17/a maddesi "Kurumun üyeleri (Daimi vegeçici) aşağıda gösterilmiştir.
a) (Değişik : 26/6/1996 - 4148/1 md.) Türk SilahlıKuvvetleri kadrolarında görevli bilumum muvazzaf subaysözleşmeli subay, askeri memur, astsubay, sözleşmeliastsubay ve uzman jandarmalar ile emekli maaşı sistemine girenüyeler ve ölümleri halinde sisteme devam etmek isteyeneşleri Kurumun daimi üyeleridir."hükmünüiçermektedir. Anılan Kanun hükmü gereği TürkSilahlı Kuvvetlerinden emekli olan kurum üyeleri isteğebağlı olarak Emekli Maaş Sistemine dahil üyeler olarakkurumun daimi üyeleri olarak kabul edilmiştir.
205 sayılı Kanunlakurulmuş Ordu Yardımlaşma Kurumu'nun Türk SilahlıKuvvetleri mensuplarına ek sosyal güvenceler sağlayan,üyelerine yasal yardımlar ve sosyal hizmetler sunan bir kurumolduğu, davalı kurumun üyelerine sunduğu hizmetinniteliği itibariyle üyeleri ile arasında çıkanuyuşmazlıklarda idari yargının görevli olduğuanlaşılmaktadır.
Dosya arasındaki bilgi vebelgelerden; davacının davalı kurumun EMS üyelerindenolduğu, Ordu Yardımlaşma Kurumu ile üyeler arasındakiüyelik ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümündeidare mahkemelerinin görevli olduğu, davaya bakma görevininidari yargının konusuna girdiği, bu nedenle yargı yolu caizolmadığından davanın usulden reddine karar verilmesigerekirken yazılı şekilde davanın yetkisizlik nedeniyleusulden reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.(Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 27/10/2021 tarih ve 2021/20778 Esas, 2021/7741Karar, Danıştay 10. Dairesi 03/02/2021 tarih ve 2020/3117 Esas,2021/240 Karar)
Yukarıda açıklanannedenlerle; tarafların istinaf kanun yolu başvurusunun HMK'nın353/1-b-2 maddesi gereğince duruşma yapılmadan kabulüyle,ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına,düzeltilerek yeniden esas hakkında yargı yolu caizolmadığından davanın usuldenreddine ..."
5.Davacı vekili bu karara karşı temyiz isteminde bulunmuş,Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 30/11/2022 tarih ve E.2022/9744, K.2022/15870sayılı kararı ile, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. HukukDairesi kararı onanmış ve bu karar kesinleşmiştir.
6.Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
7. Ankara 17. İdare Mahkemesi 12/12/2023 tarih veE.2023/1956 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğundan bahisle davanın, 2247 sayılıKanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Somut olayda, davalıOYAK’ın Milli Savunma Bakanlığı’nın anahizmetlerine ilişkin bir görev üstlenmediği, 205 sayılıKanun ile üyelerine kanunda düzenlenen sosyal yardımları vehizmetleri sağlamak amacı ile kurulmuş, özel hukuka tabibir kuruluş olduğu, bir bakanlık ile arasındahiyerarşik ilişki veya vesayet bağınınolmadığı, 205 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtildiğiüzere yönetim kurulunun, Genel Kurulu tarafından ibraedildiği, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafındandenetlenmediği, denetimin kendi denetim organı tarafındangerçekleştirildiği, Milli SavunmaBakanlığının organlarının oluşumundasınırlı bir yetkiye sahip olduğu, üyelerinatanması, azli gibi üstün yetkileri haizolmadığı, asli ve sürekli hizmetlerini yürütenpersonelin kamu görevlisi statüsündeolmadığı,gelirlerinin; üyelerinin aylıklarındanyapılan kesintilerden, kurum mevcutlarının işletilmesindenelde edilen kazançlardan ve yapılan bağışlardanoluştuğu, kamu kaynaklarını kullanmadığı,5018 sayılı KamuMaliYönetimiveKontrolKanunundakamubütçesi içinde yer alan kurumların ekli cetvelde saymasureti ile belirlendiği ve ekli cetvellerde belirtilen kurum vekuruluşlar arasında davalı OYAK’ın yeralmadığı, keza 205 sayılı Kanun’un 1. maddesinin2. fıkrasında açıkça OYAK’ın özelhukuk hükümlerine tabi olduğunun belirtildiği,aynıKanun'un 33.maddesindedeOYAK'ınticaretşirketigibifaaliyettebulunmasına ilişkindüzenlemeye Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren yer verildiği, OYAK’ın 26.07.1962 tarihinde AnkaraTicaret Odasına 11267 sicil numarası ile kayıtyaptırdığı anlaşılmaktadır. Buna göre,6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu gereğince basiretli birtacir (m 18) gibi hareket etme yükümlülüğü debulunan OYAK'ın kuruluşundan itibaren bir ticari şirket gibifaaliyette bulunmasının amaçlandığınıaçıktır. Özel hukuk hükümlerine tabi diğerşirketlerle eşit koşullarda rekabet edebilmesi için deOYAK'ın bir özel hukuk tüzel kişisi olarak nitelendirilmesigerekmektedir.Öte yandan, her ne kadar 205 sayılı Kanunda“Milli Savunma Bakanlığına bağlı”(m 1/1)ifadesine yer verilse de, bu ifade ile idare hukuku açısındanteknik anlamda bakanlık bağlı kuruluşu kastedilmemektedir.Zira davalı kurum, bağlı kuruluş olmanınönşartı olan bakanlığın asli görevlerini ifaetmediği gibi Milli Savunma Bakanlığı ile arasındahiyerarşik veya vesayet bağı da bulunmamaktadır. Kaldıki, OYAK'ın mali ve idari bakımdan özerk olduğunun belirtilmesi(205SK 1), başka bir idari makamın onayına ihtiyaçduymaksızın tek başına karar alıp bu kararlarıyürütebilme, kendi bütçesini oluşturabilme veoluşturduğu bütçeyi kurumun amaçlarınıgerçekleştirmek için kullanabilme yetkisine sahipolmasını ifade etmektedir. Bağlı kuruluş,tanımı ile idari ve mali özerklikkavramları birbiriyleörtüşmeyeceğinden idari ve mali özerkliğe sahipbir kuruluşun bağlı kuruluş olarak nitelendirilmesi hukukende mümkün değildir. Son olarak belirtilmelidir ki, davacıne asker kişidir ne de askeri hizmete ilişkin biruyuşmazlık söz konusudur. Davacı, yukarıda zikredilen17/b madde uyarınca kurumun sermayesinin % 50 sinden fazlasına sahipolduğu iştiraklerinde çalışan bir kişi olupisteğe bağlı üyelik statüsündedir. Asker kişiolmayan üyelerle, askeri hizmetten kaynaklanmayan kurum-üyearasındaki davalarda adli yargının görevli olduğutartışmasızdır..."
III. İLGİLİ HUKUK
8.03/01/1961 tarihli ve 205 sayılı Ordu Yardımlaşma KurumuKanunu'nun "Kuruluş"başlıklı 1. maddesi şöyledir :
"Milli SavunmaBakanlığına bağlı olmak ve Türk SilahlıKuvvetleri mensuplarına bu kanunda yazılı sosyalyardımları sağlamak ve merkezi Ankara'da bulunmak üzere(Ordu Yardımlaşma Kurumu) teşkil edilmiştir.
Kurum, bu kanun ile hususi hukukhükümlerine tabi olup, mali ve idari bakımdan muhtar vehükmi şahsiyeti haiz bir teşekküldür."
9.205 sayılı Kanun'un " Kurumungelirleri" başlıklı 18. maddesişöyledir :
"(Değişik : 25/6/2009- 5917/13 md.)
Kurumun gelirleri;
a)(Değişik:1/7/2022-7417/4 md.) Aylık (ek göstergedâhil), taban aylığı ve kıdem aylığıtoplam tutarına, en yüksek Devlet memuru aylığı (ekgösterge dâhil) brüt tutarının,
1) Ek göstergesi 8400 ve dahayüksek olanlar için % 240’ının,
2) Ek göstergesi 7800(dâhil) - 8400 (hariç) arasında olanlar için %200’ünün,
3) Ek göstergesi 7000(dâhil) - 7800 (hariç) arasında olanlar için %180’inin,
4) Ek göstergesi 5400(dâhil) - 7000 (hariç) arasında olanlar için %150’sinin,
5) Ek göstergesi 3600(dâhil) - 5400 (hariç) arasında olanlar için %130’unun,
6) Ek göstergesi 2800(dâhil) - 3600 (hariç) arasında olanlar için %70’inin,
7) Diğerlerine %40’ının,
ilave edilmesi suretiyle bulunanmatrah üzerinden; muvazzaf subay ve astsubay, sözleşmeli subayve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar için % 10oranında, Genelkurmay Başkanlığı, Milli SavunmaBakanlığı, kuvvet komutanlıkları, Jandarma GenelKomutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığıkadrolarında çalışan memur ve sözleşmelipersonel için % 10 oranında, yedek subaylar ve yedek astsubaylariçin % 5 oranında yapılan kesintilerden,
b) Ordu Yardımlaşma Kurumunda veya bu Kurumun % 50 sermayesindenfazlasına sahip olduğu veya iştirak ettiği şirketlerdeçalışanlardan daimi olarak Kurum üyesi olmayı kabuledenlerin sigorta primine esas aylık ücretlerinden % 10 oranındayapılan kesintilerden,
c) Kurum mevcutlarınınişletilmesinden elde edilen gelirlerden,
d) Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan hertürlü nakdi ve ayni menkul ve gayrimenkulbağışlarından,
e) (a) ve (b) bentlerinde sayılan daimi üyelerden Konut ÖnBiriktirim Fonundan yararlanmak isteyenler için (a) ve (b) bentlerindebelirtilen matrahlar üzerinden % 10 oranında yapılan ekkesintilerden,
oluşur. Askeri hâkim ve savcılar için yapılacakkesinti tutarı, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununaekli (I) sayılı Ek Gösterge Cetvelinde belirlenen ekgöstergeler esas alınmak suretiyle, bulundukları rütbe,derece ve kademelere göre (a) bendinde belirtilen ödemeunsurları üzerinden hesaplanan miktara göre tespit olunur."
10.205sayılı Kanun'un"Kurumunyapacağı yardımlar" başlıklı 20.maddesi şöyledir:
"Kurumun üyelerine veya ölümleri halindemirasçılarına yapılacak yardımlarşunlardır.
a) Daimi üyelere bir defaya mahsus olarakyapılacak toptan yardımlar şunlardır:
(1) Emeklilik yardımı,
(2) Malüliyetyardımı,
(3) Ölümyardımı.
(4) (Ek : 26/6/1996 - 4148/3 md.) Konut Ön Biriktirim Fonundan yararlanmakisteyenlere verilecek ve kullanım ve yönetim usulleri Genel Kurulcabelirlenecek Konut Edindirme Yardımı.
b) Geçici üyeler: (Aidatkesildiği müddetçe)
(1) Malüliyetyardımı,
(2) Ölümyardımı,
c) (Ek : 26/6/1996 - 4148/3 md.) Emekli maaşı sistemine girenüyelere yapılacak yardımlar ise şunlardır:
(1) Emekli maaşı,
(2) Ölümyardımı."
11.205sayılı Kanun'un 21. maddesinin ilgili kısmışöyledir :
"(Değişik : 25/4/1985- 3184/1 md.)
En aza 10 yıl müddetleKurumda üye olarak bulunduktan sonra, görevli olduklarıkuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılmak suretiyleüyeliği sona eren daimi üyeler emeklilik yardımındanfaydalanırlar.
(Ek : İki, üç,dört, beş, alt, yedi, sekiz, dokuz ve onuncu fıkralar 26/6/1996- 4148/4 md.)
Birinci fıkraya göreemeklilik yardımına hak kazanarak görevli olduklarıkuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılan üyeler isterleremeklilik yardımının 1/4'ünü veya 2/4'ünüveya 3/4'ünü yahut tamamını Kurumda bırakarak EmekliMaaşı Sistemine girebilirler.
26 ncı maddenin (a)fıkrasına göre tam ve daimi maluliyet yardımındanyararlanacak üyeler; emeklilik yardımlarının 1/4'ünüveya 2/4'ünü veya 3/4'ünü yahut tamamını Kurumdabırakmak suretiyle Emekli Maaşı Sistemine girebilirler. 26ncı maddenin (b) fıkrasına göre kısmi maluliyetyardımından yararlanan üyeler, emeklilik yardımındanyararlanabilmeleri durumunda emeklilik yardımının1/4'ünü veya 2/4'ünü veya 3/4'ünü yahuttamamını Kurumda bırakmak şartıyla EmekliMaaşı Sistemine girebilirler.
...
Emekli maaşı sistemindebulunanlar, sistemdeki 1/4, 2/4, 3/4 veya tam olan iştirakpaylarının, bu dilimlerden birinde bulunacak şekilde, oyıldaki kendi emsali birikiminin esas alınarak indirilmesini veyayükseltilmesini isteyebilirler. Dilim indirim hakkı sadece bir kez vesisteme girişten itibaren en azüç yıl geçtiktensonra kullanılabilir. Dilim yükseltme hakkı ise, yılda birkez kullanılabilir.
...
Sistemde bulunan üyelerin,sisteme girişlerinden itibaren üç yıl geçtiktensonra rezervlerini alarak ayrılabilmeleri mümkündür. Ancak,sistemden çıkanlar bir daha sisteme kabul edilemezler.
Sistemdençıkış müracaatları her yılınAralık ayında yapılır ve sistemdençıkış, müteakip olağan Genel Kurultoplantısından sonra gerçekleştirilir.
Sistemden ayrılan üyelerinhakları, sahibi bulunduğu rezerv kendisine ödeninceye kadardevam eder."
12.205sayılı Kanun'un 29. maddesi şöyledir:
"(Değişik : 26/6/1996- 4148/8 md.)
21, 24, 25 ve 26 ncı maddelerdeyazılı yardımlar 11 inci maddenin (e) fıkrasıgereğince hazırlanacak teknik bilançoya göre, Kurumunmali durumu müsait görüldüğü takdirde, YönetimKurulunca tesbit edilecek esaslara göre artırılabilir. Ancak,Yönetim Kurulunun artırma yapılması hakkındakikararları Genel Kurulun tasdiki ile tekemmül eder.
Emekli Maaşı Sisteminegiren üyeye, Genel Kurulun tasdikinden sonra sağlananartırımın yarısı maaşına, yarısırezervine eklenir. Ancak, üyenin talebi halinde maaşa eklenecekmiktar, kısmen veya tamamen üyenin rezervine eklenebilir."
13.205sayılı Kanun'un "Kurumunmuafiyetleri" başlıklı 35. maddesişöyledir:
"Kurumun muafiyetleriaşağıdadır:
a) Kurum, Kurumlar vergisinetabi değildir.
b) Kuruma yapılacakbağışlar, Kurumunun ne nam altında olursa olsun,üyelerine veya kanuni mirascılarına yapacağıyardımlar Veraset ve İntikal Vergisiyle Gelir Vergisinden,
c) Kurum, yapacağıher türlü muameleler dolayısiyle Damga Resminden,
d) Daimi ve geçiciüyelerinden yapılacak aidat tevkifatı Gelir Vergisinden,
e) Kurumun hertürlü gelirleri Gider Vergisinden,
muaftır."
14.205sayılı Kanun'un 37. maddesi şöyledir:
"Kurumun her çeşitmalları ile gelir ve alacakları, Devlet malları hak verüçhanlığını haizdir. Bunlara karşısuç işliyenler, Devlet mallarına suç işliyenlergibi takibata tabi tutulurlar."
IV.İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
15.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan01/04/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının ekinde adli yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
16.Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ'ın, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
17.Dava, davacının emeklilik sistemi üyesi olduğu, OYAKtarafından 1/4 pay azaltımı sırasında yapılanhesaplama hatası sonucu eksik ödeme nedeniyle oluştuğuiddia edilen zararın, şimdilik 1.000 TL'lik kısmınınödenmesi istemiyle açılmıştır.
18.30 Mart 1327 tarihli Nizamname ile askeri İkraz Sandığıkurulmuş; 1 Mart 1961 tarihinden itibaren yürürlüğegiren 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu'nungeçici 1. maddesiyle anılan Nizamname yürürlüktenkaldırılarak, adı geçen Sandığınmevcutları ile alacak ve borçları OYAK'a devrolunmuştur.
19.1961 Anayasası'nın 112. maddesinde bir kamu tüzelkişiliği olarak belirtilen Ordu Yardımlaşma Kurumu,Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına sosyal yardımsağlamak amacıyla Milli Savunma Bakanlığınabağlı olarak kurulmuş; kuruluşuna ilişkin 205sayılı Kanun'un 1. maddesinde, Kurumun, bu Kanun ile özel hukukhükümlerine tâbi, mali ve idari bakımdan muhtar vehükmi şahsiyeti haiz bir teşekkül olduğuna işaretedilmiştir.
20.205 sayılı Kanun'un 20. maddesinde Kurum tarafındanüyelerine: 1- Emeklilik yardımı, 2- Maluliyet yardımı,3- Ölüm yardımı, 4- (4148 sayılı Kanun iledeğişik) Konut Edindirme Yardımı yapılacağıve ayrıca, emeklilik sistemine girenlere emekli maaşıbağlanacağı hükmüne yer verilmek suretiyle Kurumcaüyelere sağlanacak sosyal yardımlar ile hizmetlerbelirlenmiştir. Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasında en az10 yıl müddetle Kurumda üye olarak bulunduktan sonra,görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebepleayrılmak suretiyle üyeliği sona eren daimi üyelerinemeklilik yardımından faydalanacağı; birinci fıkrayagöre emeklilik yardımına hak kazanarak görevli olduklarıkuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılan üyelerin isterlerseemeklilik yardımının 1/4'ünü veya 2/4'ünüveya 3/4'ünü yahut tamamını Kurumda bırakarak EmekliMaaşı Sistemine girebilecekleri belirtilmiştir. Kanun'un 29.maddesinde ise 21. maddede yazılı yardımların 11. maddenin(e) fıkrası gereğince hazırlanacak teknik bilançoyagöre, Kurumun mali durumu müsait görüldüğütakdirde, Yönetim Kurulunca tesbit edilecek esaslara göreartırılabileceği, ancak, Yönetim Kurulunun artırmayapılması hakkındaki kararlarının Genel Kuruluntasdiki ile tekemmül edeceği hüküm altınaalınmıştır.
21.Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında görevli tümaskeri personelin zorunlu üyeliğine dayanan Kurumun gelirleri,mevcutların işletilmesinden elde edilecek gelirler vebağışlar ile üyelerin maaşlarından yapılankesintilerden oluşmakta olup, 205 sayılı Kanun'un 35. maddesiile, Kurumun bazı gelir ve muameleleri Gelir, Gider, Veraset veİntikal Vergileri ile Kurumlar Vergisi ve Damga Resminden muaftutulmaktadır. Ayrıca Kanun'un 37. maddesinde “Kurumun her çeşit malları ilegelir ve alacakları, Devlet malları hak verüçhanlığını haizdir. Bunlara karşısuç işleyenler, Devlet mallarına karşı suçişleyenler gibi takibata tabi tutulurlar.”hükmüne yer verilmektedir.
22.Kanun koyucunun Anayasa'ya uygun olmak koşulu ile, kamusalihtiyaçların gerekli kıldığı hallerde herhangibir alanı yasal statü içine alarak bir kamu hizmeti tesisetmesi olanaklıdır. Nitekim, kanun koyucu tarafından, TürkSilahlı Kuvvetleri mensuplarının diğer Devlet memurlarıgibi yararlanmakta oldukları Emekli Sandığı Kanunu ilesağlanan olanaklar yeterli bulunmayarak, T.C. EmekliSandığının yardımlarınıtamamlayıcı bir şekilde ve üyelerin kendi maliolanaklarıyla dayanışmaları ve bu suretle gelecekendişesinden kurtularak maddi ve manevi huzurakavuşmalarını sağlamak amacıyla OrduYardımlaşma Kurumu Kanunu yürürlüğe konulmuşolup, bu amacın gerçekleştirilmesinde Kurumu kamusal hak veyetkilerle donatan Kanunun, idare hukuku ilkelerine dayanan bir düzenlemeolduğu anlaşılmaktadır.
23.Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birliktedeğerlendirildiğinde, davalı konumunda bulunan OYAK'ınTürk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına sosyal yardımsağlamak amacıyla kanunla kurulduğu, gerek teşkilatyapısı ve organlarının oluşumu ve gerekse Kanun ileverilen kamusal yetkiler, usul ve ayrıcalıklar gözönüne alındığında, tüzel kişiliğihaiz bir “kamu kurumu”olduğunda, görevi ve hizmet verdiği konuların “kamusal” amaçtaşıdığında kuşkuya yer bulunmamaktadır.
24.Diğer taraftan, üyelerin Kurumla olan ilişkileriyönünden hukuki durum incelendiğinde; üyeliğin Kanunile zorunlu kılınması ve Kurumun da üyeleri içinKanunda belli edilen sosyal yardımları sağlamak ve kamusalnitelikli hizmetleri yerine getirmek amacıyla kurulmuş olmasıkarşısında, bu ilişkinin idare hukuku ilişkisiolduğu açıktır.
25.Her ne kadar, 205 sayılı Kanun'un 1. maddesinde “Kurumun, bu Yasa ile özel hukukhükümlerine tabi” olduğuna işaretedilmekteyse de; bu hüküm ile kanun koyucu tarafından,mevcutların işletilmesi ve nemalandırılmasıiçin iktisadi ve ticari alanda gösterilecek faaliyetlere esneklikkazandırılmak amacıyla OYAK’ınüçüncü kişilerle arasında olan bu türfaaliyetleri yönünden özel hukuk hükümlerine tabikılındığının anlaşılmasıgerekmekte olup, bu hususun, OYAK’ın“kamu kurumu” niteliğine engel teşkiletmeyeceği doğal olduğu gibi, bu hükümden hareketle,bu Kanunda düzenlenen ve idare hukuku ilişkisi niteliğitaşıyan “Üye-Kurum” ilişkisinin de özel hukukhükümlerine tabi olacağı sonucuna ulaşmak olanaksızdır.
26.Dava konusu olay incelendiğinde; davacının üyesibulunduğu OYAK emeklilik sisteminde 11/02/2020 tarihinde 1/4 payartırımı için 190.960,50 TL olacak şekilde 2/4 payartırımı için toplam 381.921 TL ödediği, 2021yılında 1/4 pay azaltımı için yaptığıbaşvuru üzerine davalı idare tarafından davacıya157.068 TL ödendiği, uyuşmazlığın 205sayılı Kanun'un 21. maddesi kapsamında davacınınsistemdeki 1/4 iştirak payının azaltılmasında hesaphatası yapıldığı ve OYAK tarafından eksiködendiği iddiasıyla tazminat istemindenkaynaklandığı anlaşılmaktadır. Olayda, Kurumtarafından 205 sayılı Kanun ile tanınan kamusal yetkileredayalı olarak, idari usul ve esaslara göre tek yanlıbiçimde, 1/4 iştirak payının azaltılmasındaödenecek bedelin belirlenmesine ilişkin tesis edilen işleminidari bir işlem olduğu açıktır.
27.Yukarıdan belirtilen tüm bu hususlar birliktedeğerlendirildiğinde; gerek OYAK'ın tüzelkişiliğesahip bir kamu kurumu olması, gerek "Üye-Kurum"ilişkisinin idare hukuku kurallarına göre belirlenmesi vegerekse OYAK'ın kuruluş amacı olarak belirlenen hizmetleriyerine getirdiği sırada karar ve yürütme organlarınca,kamu gücüne dayanılmak suretiyle resen ve tek yanlı olaraktesis edilen işlemlerin idari niteliktaşıdığının açık bulunmasıkarşısında, davanın görüm veçözümünün idari yargının görevinegirdiği sonucuna varılmıştır.
28.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Ankara 17. İdare Mahkemesinin 12/12/2023 tarih ve E.2023/1956sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara 17. İdare Mahkemesinin 12/12/2023 tarih ve E.2023/1956sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
01/04/2024tarihinde, Üye Doğan AĞIRMAN'ın KARŞI OYU ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
MUHALEFET ŞERHİ
Dava,Emekli Maaş Sistemine kayıtlı üyesi ile davalı OYAKarasında üyelik payından kaynaklanan alacağın tahsiliistemine ilişkindir.
205sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu ile kurulan OrduYardımlaşma Kurumu'na üye olmak için aynı kanunun17/a maddesi gereğince belirli şartlara haiz olunmasızorunludur. Bu şartlar arasında üyelerin kamu görevlisiolması gerekmekte ise de, kurum esas itibariyle özel hukukhükümlerine tabi bir tüzel kişidir. Nitekim bu kanunun 1.maddesinde açık bir şekilde, kurumun, özel hukukhükümlerine tabi olduğu belirtilmiştir.
Kanundaözel hukuk hükümlerine tabi olduğu belirtilen kurumunfaaliyetine bakıldığında da tamamen özel hukukalanında olduğu görülmektedir. İktisadi ve ticarialanda faaliyet gösteren birçok şirketi bünyesindebulunduran devasa bir holding olan OYAK'ın bir kamu hizmeti ifaetmediği de izahtan varestedir. Yine yönetim organlarınınatanması ve oluşumuna bakıldığında da kamuidaresinin söz konusu olmadığı açık birşekilde ortadadır.
Bukurumun sırf kanunla kurulmuş olması ve Emekli MaaşSistemine bu kanunda aranan şartlara sahip olanların kabul edilmesi kurumuidari bir kurum haline getirmeyeceğinden kurum ile üyesiarasında çıkan uyuşmazlığın da adliyargıda görülmesi gerektiği düşüncemlesayın çoğunluğun aksi yöndekigörüşüne katılmamaktayım.
Üye
Doğan AĞIRMAN