T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/162
KARAR NO : 2024/174
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca verilen idari para cezası ile davacıya ait otobüsün parkaçekilerek 10 gün süreyle faaliyetten men edilmesine ilişkin olarak verilen kararın iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.Şof.Oto.Tur.İnş.Rek.İlet.San.ve Tic. A.Ş
Vekili : Av. M. B. A.
Davalı : Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı
Vekili : Av. D. B.G.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığının 06/04/2023 tarihli ve 656sayılı Encümen Kararı ile, davacıya ait 06 ...5753plaka sayılı, hava limanı ile şehir merkezi arasındakombine taşımacılık yapan otobüse ilişkin UKOMEkararının ibraz edilemediğinden bahisle, davacı adına1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı CezaiyeHakkında 16 Nisan 1340 (1924) tarih ve 486 numaralı Kanun'unbazı maddelerini Muaddil Kanun’un 1. maddesi uyarınca 1.295 TLidari para cezası kesilmiş, ayrıca davacıya aitotobüsün on gün süre ile parka çekilerek faaliyettenmen edilmesine karar verilmiştir.
2.Davacı vekili, idari para cezası ve 10 gün süreilefaaliyetten men kararına ilişkin Encümen Kararınıniptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
3. Ankara 9. İdare Mahkemesi 13/04/2023 tarih veE.2023/596, K.2023/900 sayılı kararı ile, 5326 sayılı Kanun'un 32.maddesine göre, 1608 sayılı Kanun uyarınca verilen idaripara cezasının ve aracın süreli olarak faaliyetten menedilmesi kararının 5326 sayılı Kanun’un 16.maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biriolduğu, 1608 sayılı Kanun’da bu idariyaptırımlara itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği,bu durumda 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkatealınacağından, açılan davanın görümve çözümünün, anılan Kanun'un 27/1. maddesiuyarınca adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle,görevsizlik kararı vermiş ve bu karar kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden, Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı Zabıta DairesiBaşkanlığı'nca 06/04/2023 tarihinde yapılan denetimdedavacı şirkete ait 06 ... 5753 sayılı araçta mevzuathükümlerine aykırı hareket edildiğinden (14/02/2013tarih ve 2013/07 sayılı kararı ile verilen 10 yıllıksürenin 04/04/2023 tarihinde sona ermesi ve Özel TopluTaşıma Aracı Çalıştırılmasınailişkin UKOME kararının denetim ekibine ibraz edilememesinedeniyle) 1608 sayılı Kanun'un 1.maddesi gereğince 5326sayılı Kabahatler Kanunu'nun 32.maddesine istinaden 1.295,00 TL idaripara cezasıyla cezalandırılmaları ve aracın 10gün süreyle parka çekilerek faaliyetten men edilmesineilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Encümeni'nin06/04/2023 tarih ve 656 sayılı kararının iptali istemiylegörülmekte olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Yukarıda izah edilendüzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, 1608sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca davacınınidari para cezası ile cezalandırılmasına ve aracın bumaddede öngörülen sürelere uygun olarak süresizdeğil, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19. maddesindebelirtildiği üzere belirli bir süre içinon günfaaliyetten men edilmesine karar verildiği, kararın bu haliyle 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırımtürlerinden olduğu, 1608 sayılı Kanun’da idariyaptırımlara karşı itiraz konusunda görevli mahkemeningösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, KabahatlerKanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.maddesinde bu Kanun’un, idari yaptırım kararlarına karşıkanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden, idari para cezası ile aracın on günsüre ile faaliyetten men edilmesi kararına karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin birincifıkrası uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim UyuşmazlıkMahkemesi 31/10/2022 tarih ve E:2022/408, K:2022/589 sayılıkararı da bu yöndedir..."
4.Davacı vekili, bu kez aynı istemleadliyargı yerinde davaaçmıştır.
B. AdliYargıda
5. Ankara 3. Sulh Ceza Hakimliği26/10/2023 tarih veE.2023/5073 sayılı kararı ile;idari para cezasıile aracın on gün süre ile faaliyetten men edilmesikararına karşı açılan davanın görümve çözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin birincifıkrası uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu, gerekçesiyle, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi HakkındaKanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerininbelirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulmasına ve davanın incelenmesinin UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Benzer bir konudaUyuşmazlık Mahkemesi tarafından verilen 18/10/2021 tarihli,2021/502 esas 2022/520 karar sayılı kararda, 'İncelenenuyuşmazlıkta, 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesiuyarınca verilen idari para cezasının 5326 sayılıKanun ’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırımtürlerinden biri olduğu, 1608 sayılı Kanun’da daidari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemeningösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren mühürleme ile faaliyetten menkararının da verildiği ve idari yargı yerinde dava konusu edildiğianlaşıldığından; idari para cezasına ilişkinkararın hukuka aykırılığı iddiasınında, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur." şeklindegeçtiği üzere, idari yaptırım kararlarınakarşı Kanun yolu olarak İdari Yargı yolugösterilmiştir.
5326 sayılı KabahatlerKanununun 27/7 maddesinin "İdari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararların da verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararma ilişkin hukuka aykırılıkiddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargımerciinde görülür." şeklindeki hükmü dehemen yukarıda zikrolunan kabul doğrultusunda serdedilmişemredici bir hükümdür.
İstinat edilen içtihat,açıklama ve Kanun hükmü gereği, 5326sayılı Kabahatler Kanununun 16'ncı maddesi kapsamındaolmayan ve eldeki başvuruya da açıkça konu edilen"Ankara Büyükşehir Belediye Encümeni tarafından06/04/2023 tarih ve 655 nolu kararı" ile verilen 1.295,00 TLtutarlı idari para cezası ile 10 gün süre ile parkaçekilerek faaliyetten men edilmesine dair kararın salt bir idariişlem olan talep kısmının muhakemesinin idari yargıyerinde yapılması gerektiği ve bu duruma göre ise 5326sayılı Kabahatler Kanunun 27'nci maddesinin 8'incifıkrasının hükmüne göre "1.295,00 TLtutarlı idari para cezası ile 10 gün süre ile parkaçekilerek faaliyetten men edilmesine" ilişkin kararınidari yargı yerinde incelenmesi gerekmektedir.
Açıklanan sebeplerle,5326 sayılı Kabahatler Kanununun 27/8 maddesi uyarıncabaşvuru konusu idari yaptırım kararının sulh cezahâkimliğinde incelenebilecek kararlardanolmadığından, idari yargı görevli olduğundan,başvurunun görev sebebiyle reddine dair aşağıdakişekilde karar verilmiştir.
KARAR : Gerekçesiyukarıda açıklandığı üzere:
İtiraz eden tarafındanyapılan başvurunun, başvuru konusu idari yaptırımkararının sulh ceza hâkimliğinde incelenebilecekkararlardan olmadığından, idari yargı görevliolduğundan GÖREV YÖNÜNDEN REDDİNE,
2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanunun 14'üncü maddesi hükmü gereğiişbu görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra,Ankara 9. İdare Mahkemesinin 13/04/2023 tarih ve 2023/596 Esas, 2023/900Karar sayılı kararıyla verilen önceki görevsizlikkararına istinaden dosyanın Uyuşmazlık MahkemesineGÖNDERİLMESİNE..."
6.Ankara 3. Sulh Ceza Hakimliği karar kesinleştikten sonra,D.İş. 2023/5073 sayılı dava dosyasını res'enUyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7.5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Encümeningörev ve yetkileri" başlıklı 34. maddesininbirinci fıkrasının (e) bendi şöyledir:
"Belediye encümeniningörev ve yetkileri şunlardır:
......
e) Kanunlardaöngörülen cezaları vermek.
......"
8.Belediye Encümenlerinin Kabahatler Kanunu hükümlerine göreidari para cezası ve idari tedbir kararları verebileceğine dairhüküm 1608 sayılı Umuru Belediyeye MüteallikAhkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) tarih ve 486Numaralı Kanun'un Bazı Maddelerini MuaddilKanun’un 1. maddesindebelirtilmiştir. Kanun'un 1. maddesi şöyledir:
(Değişik madde: 03/01/1940- 3764/1 md.;Değişik madde: 23/01/2008-5728 S.K./66.mad)
Belediye meclisve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerinverdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalifhareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veyaemrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediyeencümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmünegöre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine kararverilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.
Belediyeencümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir sürezarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilinilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde,masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmeküzere belediye tarafından yerine getirilir.
Bu maddehükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayanhâllerde uygulanır.
9.5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Genel kanun niteliği"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"(Değişik:6/12/2006-5560/31 md.)
(1) Bu Kanun'un;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
uygulanır.”
10.5326 sayılı Kanun’un "Yaptırımtürleri" başlıklı16. maddesişöyledir:
“(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir”
11.5326 sayılı Kanun'un"Saklı tutulan hükümler" başlıklı19. maddesi şöyledir:
“(1) Diğer kanunlardakabahat karşılığında öngörülen belirlibir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi,
b) İşyerininkapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması,
d) Kara, deniz veya hava nakilaracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır”
12.5326 sayılı Kanun'un “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin 1. ve 8.fıkraları şöyledir:
“(1) İdarî paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidarî yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidarî yaptırım kararı kesinleşir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.)İdarî yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarîyargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işleminiptali talebiyle birlikte idarî yargı merciindegörülür .”
B. Yargı Kararı
13.1608 sayılı Kanun'un mülga 5. maddesinde; “Ceza kararlarına tebliği tarihindenitibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayanyerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahi veyayazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi ise bir zabıttutularak muterize imza ettirilir. İtirazda sebep gösterilmesişarttır. Sebep gösterilmeyen itirazlar yapılmamışsayılır. Ticaret ve sanattan men kararıyla paracezasını vermediğinden dolayı hapse değiştirmehükmünün infazı itirazın neticesine karar geribırakılır.” hükmü yer almakta iken,maddenin birinci fıkrasının Anayasayaaykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine itirazyoluna başvurulmuş olup, Anayasa Mahkemesi 22/12/2006 tarih,E.2001/26, K.2006/119 sayılı karar ile, “… haklı nedenlerin ve kamu yararınınbulunması halinde idari işlemlere yönelik itirazlarıinceleme görevi yasa koyucu tarafından adli yargıyabırakılabilir. Bu çerçevede, belediyelerce uygulanankimi idari yaptırımlara karşı, belediyeteşkilatının yaygınlığına paralel bir idariyargı teşkilatlanmasının söz konusu olmamasınedeniyle sulh ceza mahkemelerine başvuru olanağıtanımasının hak arama özgürlüğünükolaylaştırıcı nitelikte olduğu, bu suretle kısasürede sonuç alınmasını olanaklıkıldığı ve sayılan hususların sözüedilen itirazları inceleme görevinin adli yargıyabırakılmasının haklı nedenini oluşturduğusonucuna varılmıştır….” demeksuretiyle kanun kuralının Anayasa’ya aykırıolmadığından bahisle iptal isteminin reddine kararvermiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
14. UyuşmazlıkMahkemesininRıdvan GÜLEÇ' inBaşkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan06/05/2024tarihlitoplantısında; dosya üzerinde 2247 sayılıKanun’un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,olay kısmında belirtildiği üzere tarafları, konusu vesebebi aynı olan davada idari yargı yerince adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle verilmiş vekesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bununüzerine kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahipolduğu seçenekler ile verdiği karar bakımından birdeğerlendirme yapılması gerekmektedir.
15.2247 sayılı Kanun'un 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görevuyuşmazlığının bulunduğunun ilerisürülebilmesi için adli ve idari yargı mercilerinin taraflarıkonusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmelerive bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmişolması gerekir. Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi,ancak davanın taraflarınca ileri sürülebilir.”hükmüne göre, idare mahkemesinin kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince degörevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesihalinde, olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuşolacak; hukuk alanında doğmuş bulunan buuyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarıncaileri sürülebilecektir.
16.2247 sayılı Kanun'un 19. maddesindeki “Adli ve idari yargı mercilerinden birisinin kesin veyakesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelenbir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargımercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevliolduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ilegörevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurur ve elindeki işin incelenmesini UyuşmazlıkMahkemesinin karar vermesine değin erteler.” hükmünegöre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha öncegörevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunubelirten gerekçeli bir karar ile doğrudan UyuşmazlıkMahkemesine başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki,başvuru kararının, görev konusunda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesihususunu da ihtiva etmesi gerekir.
17.Kanun koyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görevuyuşmazlığı doğması halinde her iki yargımerciince işten el çekilmiş olduğundan başvurmairadesini davanın taraflarına bırakmış iken, buyönteme nazaran daha kısa zamanda çözümeulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonradavayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmedendoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaimkânını tanımıştır.
18.Olayda, adli yargı yerince, görevsizlik kararı verilmeklebirlikte, bununla yetinilmemiş ayrıca görevli merciinbelirtilmesi için kararın kesinleşmesinden sonradavadosyasının re’sen Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine de karar verilmiştir.
19.Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Kanun'daöngörülen yönteme uymamakta ise de, davanıntaraflarınca başvuruda bulunulmadığı hususu dagözetilerek, Ankara 3. Sulh Ceza Hakimliğince re’sen yapılanbaşvurunun 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamındaolduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesininönüne gelmiş bulunan görevuyuşmazlığının çözümekavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerek UyuşmazlıkMahkemesinin kuruluş amacına uygun olacağından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
20.Raportör-HâkimŞerife ÖZDOĞAN'ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
21.Dava, 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile 1608 sayılıKanun uyarınca Belediye Encümenince verilen idari para cezası vearacın 10 gün süreyle faaliyetten menedilerek parkaçekilmesi kararının iptaliistemiyle açılmıştır.
22.Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesidurumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
23.İncelenen uyuşmazlıkta, 1608 sayılı Kanun’un 1.maddesi uyarınca davacının idari para cezası ilecezalandırılmasına ve aracın bu maddedeöngörülen sürelere uygun olarak süresiz değil,5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19. maddesindebelirtildiği üzerebelirli bir süre için(10 gün) faaliyettenmen edilmesine karar verildiği, kararın bu haliyle 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden olduğu, 1608 sayılıKanun’daidari yaptırımlara karşı itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır.
24.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde bu Kanun’un, idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı belirtildiğinden,açılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
25.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Ankara 3. Sulh Ceza Hakimliğince yapılan başvurunun reddi ile,Hâkimlikçe verilen 26/10/2023 tarih ve D.İş No.2023/5073sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 3.Sulh Ceza Hakimliğince yapılan BAŞVURUNUN REDDİile, Hakimlikçe verilen 26/10/2023 tarih ve D.İş. 2023/5073sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN