T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/50
KARAR NO : 2024/177
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: Davacıların taşınmazına idare tarafından fiilen kamulaştırmasız el atıldığı anlaşıldığından uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1- Ş. A. 2- F. A.
Vekili : Av. S. Ç.
Davalı : Karayolları GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. A. Y.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacılar vekili, müvekkillerinin, .. ili, ... ilçesi, ...Mahallesi (Köyü), 830 Parsel sayılıtaşınmazın paylı maliki olduklarını,taşınmazın tarla vasfında olduğunu, davalıkurumun yol şantiyeleri için işbu taşınmazdan toprakaldığını ve taşınmazın arazivasfını yok ettiğini, taşınmazın tarımaelverişli olduğunu, davalı kurumun, taşınmazınarazi vasfını yok etmesinden dolayı taşınmazındeğer kaybettiğini, müvekkillerinin zararlarınınolduğunu ifade ederek; fazlaya ilişkin tüm hak ve taleplerisaklı kalması kaydıyla şimdilik 1 TL tazminatın yasalfaizi ile birlikte davalı kurumdan alınarak müvekkillerineverilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Van 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 09/11/2022 tarih veE.2022/257, K.2022/521 sayılı kararı ile, idareninhizmet kusurundan doğan zararlara ilişkin davanın, İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi uyarınca idariyargı yerinde çözülmesi gerektiğigerekçesiyle, görevsizlik kararı verilmiş, bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir.
"...Dava, davacılarınmaliki olduğu taşınmazdan malzeme alınması nedeniyleuğranılanzararların tazmini talebine ilişkindir.Davacı vekili, yol yapımı sırasında, davalı tarafındanmüvekkillerinin arazisinden şantiye için toprak alınarak,taşınmaza zarar verildiğini iddia etmiştir. DavalıKarayolları Genel Müdürlüğü bir kamu tüzelkişiliği olup; kural olarak, işlem ve eylemleri kamusal niteliktaşır. Görevin hiç veya gereği gibi yerinegetirilmemesihizmetkusuru niteliğindedir. İdare’nin hizmet kusurundandoğan zararlardan dolayı; İdari Yargılama UsulüYasası’nın 2/1-b maddesi gereğince İdare’yekarşı idari yargı yerinde tam yargı davasıaçılması gerekir.Bu nedenle yargı yolubakımından mahkememizin görevsizliği nedeniyle davanınreddine dair aşağıda belirtilen şekilde kararverilmiştir..."
3.Davacılar vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Van 4. İdare Mahkemesi 05/12/2023 tarih veE.2023/2968 sayılı kararı ile, haksız fiildenkaynaklanan davanın adli yargı yerinde görülmesigerektiği gerekçeyle 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi HakkındaKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için,Van 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2022/257 sayılı dosyasıMahkemelerince temin edildiğinden doğrudan UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine, dosyanın incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesince bu konuda karar verilinceye kadarertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Dosya kapsamındayapılan incelemede; davacıların hisseli olarak malikioldukları ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, 830 parselsayılı taşınmaza, davalı idarece yol şantiyeleriiçin toprak alınmak ve arazi vasfını ortadankaldıracak biçimde zarar verilmek suretiylekamulaştırmasız el atıldığından bahisleuğranıldığı ileri sürülen zararlarınakarşılık olmak üzere fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak kaydıyla 1,00-TL tazminatın, el atma tarihindenitibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine kararverilmesi istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığıanlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkta, dava dilekçesinde;davalı idarenin yol şantiyeleri için davacılara ait tarlavasfındaki taşınmazdan izinsiz toprakalındığı ve bu suretle taşınmazıntarıma elverişlilik vasfının ortadan kalkmasına yolaçıldığının ifade edildiği, bu kapsamda;davalı idarenin, davacıların taşınmazındanizinsiz olarak toprak alması şeklindeki haksız fiili sonucudavacıların maliki oldukları taşınmaza fiillen elatıldığı ve bu el atma nedeniyle arazinin değerkaybına uğradığı gerekçesi ile oluşanzararın tazminin istenildiği görülmüştür.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri veyargı içtihatları çerçevesindeuyuşmazlık konusu olay değerlendirildiğinde;uyuşmazlığın temelinin, davalı idarece,davacıların maliki olduğu taşınmazdan izinsiz olaraktoprak alınması ve usulüne uygun her hangi birkamulaştırma işlemi olmaksızın bu suretletaşınmaza haksız olarak fiilen el atılmasıüzerine zarar meydana geldiği yönünde iddialardankaynaklandığı, bu durumda da idarenin haksız fiilsorunluluğuna gidilmesi gerekeceği açıktır.
Bu durumda; davalı idarenin, davacılarınpaylı mülkiyetinde olan dava konusu taşınmaza ilişkinolarak kamulaştırma işlemi yapmaksızın,taşınmaza fiilen el atmasından kaynaklandığı ilerisürülen zararın tazmininin talep edildiği, bu haliyleuyuşmazlık konusunun İdare Hukukunun konusuna giren "idarieylem" veya "idari işlem" olarak kabulümümkün olmadığından; davalı idarenindavacılara ait taşınmazdan izinsiz toprak almak suretiylegerçekleştirdiği "haksız fiil" olarak kabuledilebilecek fiili nedeniyle tazminat ödenmesi istemiyleaçılan davanın görüm veçözümünün adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
Olayda; Van 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:2022/257,K:2022/521 sayılı dosyasında verilen"görevsizlik" kararının kesinleşmesi üzerineMahkememizde açılan davada; uyuşmazlığınçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu hususu gözönünde bulundurularak 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli merciinbelirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurudabulunulması gerektiği açıktır..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası şöyledir:
"...
İdare, kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
6.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı" başlıklı2. maddesi şöyledir:
" 1. (Değişik:10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılaniptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerinegetirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlemniteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimdeyargı kararı veremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
7.2577 sayılı Kanun'un "İptalve tam yargı davaları" başlıklı 12.maddesi şöyledir:
"İlgililerhaklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıylaDanıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruyatam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarınıbirlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davasıaçarak bu davanın karara bağlanması üzerine, buhusustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halindeverilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyledoğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresiiçinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde deilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma haklarısaklıdır."
8.2577 sayılı Kanun'un "Doğrudandoğruya tam yargı davası açılması"başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"1. İdari eylemlerdenhakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadanönce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başkasüretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her haldeeylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareyebaşvurarak haklarının yerine getirilmesini istemelerigereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudakiişlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istekhakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde busürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içindedava açılabilir.
2. Görevli olmayan adliyargı mercilerine açılan tam yargı davasınıngörev yönünden reddi halinde sonradan idari yargımercilerine açılacak davalarda, birinci fıkrada öngörülenidareye başvurma şartı aranmaz."
B. Yargı Kararı
9.Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11/02/1959tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının, III.bölümü şöyledir:
“İstimlâksiz elatma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygunhareket etmeden ferdin malını elinden almış olmasısebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bubakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundan başka, bir ammeteşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veyaprojeye aykırı olarak yapılması hali de idari kararaaykırı bir hareket bulunması itibariyle yine idari kararıntatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ileaçılmış bir dava haksız fiilden doğan birdavadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılan davalar,içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
10.Uyuşmazlık Mahkemesinin RıdvanGÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler NilgünTAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, MahmutBALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıylayapılan 06/05/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,İdare Mahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargıdosyasının ekinde adli yargı dosya ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
11.Raportör-Hakim Şerife ÖZDOĞAN'ın davanınçözümünde adliyargının görevli olduğuyolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
12.Dava, davacıların hisseli olarak maliki oldukları ... ili, ...ilçesi, ... Mahallesi, 830 parsel sayılı taşınmaza,davalı idarece yol şantiyeleri için toprak alınmak vearazi vasfını ortadan kaldıracak biçimde zarar verilmeksuretiyle kamulaştırmasız el atıldığındanbahisle, uğranıldığı ileri sürülenzararlarına karşılık olmak üzere fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla 1 TL tazminatın, el atmatarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesinekarar verilmesi istemiyle açılmıştır.
13.İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamuhizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göremeydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesigibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göreadli yargı yerince çözümleneceği, yerleşikyargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
14.Karayolları Genel Müdürlüğü 11. BölgeMüdürlüğünün 03/06/2022 tarih veE.68841536-640/837955 sayılı müzekkere cevabından, davakonusu taşınmaz üzerine herhangi birkamulaştırmaişlemi yapılmadığıanlaşılmıştır. Bu durumda, idareninkamulaştırma işlemi yapmaksızınuyuşmazlığa konu taşınmaza fiilen elatmasının İdare Hukukunun konusuna giren "idari eylem" veya "idari işlem" olarakkabulü mümkün olmadığından; idarenin,açık ve ağır biçimde hukukilikten yoksun olan vebu haliyle "haksız fiil"olarak kabul edilebilecek uygulaması nedeniyle tazminat,tescilveterkinistemiyle açılan davanın görüm veçözümünün adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
15.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Van4. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Van 3. AsliyeHukuk Mahkemesinin 09/11/2022 tarih ve E.2022/257 K.2022/521 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Van 4. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Van 3. AsliyeHukuk Mahkemesinin 09/11/2022 tarih ve E.2022/257, K.2022/521 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN