T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/131
KARAR NO : 2024/179
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: Davacının İ.. ... .. Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarak çalışırken iş aktinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan kıdem tazminatının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : N. A.
Vekilleri : Av. S. K. - Av. T. Ö.
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. M. S.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin 22/07/1991-26/10/2016 tarihleriarasında İ. ... ... Halk Eğitim Merkezinde ustaöğretici olarak görev yaptığını, 26/10/2016tarihinde iş akdinin gerekçe gösterilmeksizinfeshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklıkalmak üzere 100 TL kıdem tazminatı alacağınınfaizi ile birlikte, davalıdan tahsili istemiyle adli yargı yerindedava açmış, daha sonra bu miktar ıslah edilmiştir.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2.İskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İş MahkemesiSıfatıyla) 14/04/2022 tarih ve E.2021/261, K.2022/154sayılı kararı ile, uyuşmazlığınesasını inceleyerek davacının kıdem tazminatıtalebinin kabulüne karar vermiş, bu karara karşı istinafisteminde bulunulmuş ; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi10/07/2023 tarih E.2022/1859, K.2023/1300 sayılı kararı ile,davanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin istinafitirazının kabulü ile, diğer istinaf sebepleriincelenmeksizin eksikliklerin tamamlanması amacıyla dosyanın6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince esasıincelemeden kaldırılmasına, mahkemesine iade edilmesine kesinolarak karar vermiştir.
3. İskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İşMahkemesi Sıfatıyla) 24/07/2023 tarih ve E.2023/169, K.2023/171sayılı kararı ile, davada idari yargınıngörevli olduğu gerekçesiyle HMK'nın 114/1-b, 115/2maddeleri gereğince dava şartı bulunmadığındandavanın usulden reddine karar vermiş, bu karara karşıistinaf isteminde bulunulmuştur. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7.Hukuk Dairesi 28/12/2023 tarih ve E.2023/2552, K.2023/2575 sayılıkararı ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastanreddine, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.1hükmü gereğincekesin olarak karar vermiş ve kararkesinleşmiştir. Mahkeme kararının ilgili kısmışöyledir:
"...Yargıtay Hukuk GenelKurulu'nun 30.11.2021 tarihli 2019/9786 Esas, 2021/1518 Karar sayılıilamıyla "Somut olayda, dosya içeriğine göredavacı ders ücreti karşılığı usta öğreticiolarak Kaymakam onayı ile davalı Bakanlık bünyesindekiİ. ... ... Merkezi Müdürlüğündegörevlendirilmiştir. Davacı ve İskilip Halk EğitimMerkezi ve Akşam Sanat Okulu Müdürü imzalı 09.09.2003tarihli sözleşmenin 2. maddesinde davacının saatücreti ile çalışacağı, gündüz ve geceile tatil günlerindeki saat ücret miktarı; 3. maddesinde sigortaprimine esas gün sayısının ne şekildehesaplanacağı hususları düzenlenmiştir.Sözleşmenin 4. maddesinde “Usta öğreticiler YaygınEğitim Kurumları Yönetmeliğinin 51-52. maddesine göregörevlendirilirler, 53. maddesindeki görevleri yapar vesorumlulukları taşırlar”; 5. maddesinde “Ustaöğretici sözleşme şartlarından birisini yerinegetirmediği takdirde sözleşme Merkez Müdürüncetek taraflı feshedilir. Usta öğretici hiçbir zaman hakiddia edemez ve istenildiği zaman görevineMüdürlükçe son verilir”; 6. maddesinde ise“Usta öğretici Halk Eğitim Merkezi ve Akşam SanatOkulu Müdürünün emir ve direktiflerineuymadığı takdirde ve Müdürlüğünkurslarının huzurunu bozucu söz ve hareketlerde bulunduğudaire sırrını dışarı verdiği takdirde derhalsözleşme iptal edilir” hükümlerine yer verildiğigörülmüştür.
29. Yukarıdaaçıklanan sözleşme maddelerinin içeriği,davacının Kaymakam onayı ile görevlendirilmesi veücretlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun89. maddesine uygun olarak Bakanlar Kurulunca çıkarılankararlar uyarınca Maliye Bakanlığınca belirlenenücretler üzerinden ödendiği dikkatealındığında, taraflar arasında iş sözleşmesibulunmadığı, aralarındaki ilişkinin statühukukuna tabi olduğu sonucuna varılmıştır.
30. Bununla birlikte, sosyalgüvenlik yönünden Sosyal Güvenlik Kurumuna primlerininyatırılmış olmasının da davacınıniş sözleşmesi ile çalıştığı anlamınagelmeyeceği açıktır.
31. Bu itibarla, taraflararasındaki uyuşmazlığınçözümünün adli yargının görev alanınagirmediği kabul edilmiştir. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 18.02.2017tarihli ve 2015/9-736 E., 2017/25 K. sayılı kararı da aynıyöndedir.
32. Açıklanan nedenlereHukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmakgerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasayaaykırıdır.
33. Hâl böyle oluncadirenme kararının, Özel Daire bozma kararında belirtilennedenlerle bozulması gerekmiştir." şeklinde kararverilmiştir.
Davacınındışarıdan ücretli usta öğretici olarak İlMilli Eğitim Müdürlüğü’nün istemi veValiliğin onayı ile görevlendirildiği,davacıyaücretlerinin 657 Sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 89.maddesine uygun olarak Bakanlar Kurulunca çıkarılankararlar uyarınca Maliye Bakanlığınca belirlenen dersücretleriyle ödendiği anlaşılmakla davacı iledavalı arasında iş sözleşmesibulunmadığı, taraflar arasındaki ilişkinin statühukukuna tabii olduğunun kabulü ile yukarıda bahsedilenYargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. HukukDairesi 2022/1706 Esas 2023/722 Karar sayılı ilamı uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davada idari yargınıngörevli olduğundan davanın dava şartı yokluğundandavanın usulden reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: (Gerekçesi yukarıdaaçıklandığı üzere)
1-Davada idari yargının görevli olmasınedeni ile HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleri gereğince davaşartı bulunmadığından davanın usuldenREDDİNE..."
4.Davacı vekili bu kez, 1.000 TL kıdem tazminatınınödenmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Ankara 14. İdare Mahkemesi 13/02/2024 tarih veE.2024/211 sayılı kararı ile, davacı iledavalı idare arasında bir hizmet ilişkisi bulunduğu, talepedilen işçi alacaklarının 4857 sayılıİş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, işçi-işverenilişkisinden kaynaklanan bu uyuşmazlıkta iş mahkemesiningörevli olduğu sonucuna varıldığıgerekçesiyle, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir :
''...Davadosyasının incelenmesinden; davacının, İ. ... ... HalkEğitim Merkezi Müdürlüğünde ustaöğretici olarak çalıştığı, işakdinin davalı tarafından gerekçe gösterilmeksizin sonaerdirildiğinden hak kazandığı kıdemtazminatının ödenmediğini ileri sürerek, fazlayailişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00-TL kıdem tazminatının faiziyle birlikte ödenmesine kararverilmesi istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; dosya kapsamı veyukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birliktedeğerlendirildiğinde, davacı ile idare arasında bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen kıdem tazminatınınİş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, uyuşmazlığıngörüm ve çözümü adli yargınıngörev alanına girdiği sonucunavarıldığından, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun19'uncu maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin Mahkememiz dava dosyası (fiziki) ile Samsun Bölge AdliyeMahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 28.12.2023 tarih ve E:2023/2552, K:2023/2575sayılı kararı ile görevsizlik kararı verenİskilip Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2023/169, K.2023/171 sayılıdava dosyası Mahkememizce temin edilerek Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve olumsuz görev uyuşmazlığıhakkında bir karar verilinceye kadar dava dosyasınınincelenmesinin ertelenmesine...''
III. İLGİLİ HUKUK
6.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
7.506 sayılı Kanun'un "UyuşmazlıklarınÇözüm Yeri" başlıklı mülga134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
8.5510 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
9.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.Kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
10.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
11.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
12.4857 sayılı İş Kanunu’nun 8. maddeyle başlayan"İş Sözleşmesi,Türleri ve Feshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
13.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
14.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1)Kanuna, bireysel veya topluiş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması davaşartıdır."
15.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi b) İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılıKanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamındakiuyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal GüvenlikKurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş vesosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
16.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarih itibarıylailk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtaydagörülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerine devredilmez;kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülmeyedevam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan06/05/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının ekinde adli yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18.Raportör-Hâkim Şerife ÖZDOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
19.Dava, davacının İ. ... ... Halk EğitimMüdürlüğünde usta öğretici olarakçalışmakta iken, iş akdinin feshi nedeniyle,kıdemtazminatı alacağının faizi ile birlikte,davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
20.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen kıdem tazminatının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
21.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Ankara 14. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile,İskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İş MahkemesiSıfatıyla) 24/07/2023 tarih ve E.2023/169, K.2023/171sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 14. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜile, İskilip Asliye HukukMahkemesi (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 24/07/2023 tarih veE.2023/169, K.2023/171 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN