T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/660
KARAR NO : 2024/193
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali katkı payı anlaşmasının uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : T. Enerji Üretim A.Ş.
Vekili : Av. S. V.
Davalı : Türkiye Elektrik İletimA.Ş.
Vekili : Av. E. T.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkili Şirketin, T. Rüzgar EnerljiSantralini işlettiğini, davalı ile müvekkili şirketarasında 06/06/2012 tarihli Rüzgâr Enerjisi (RES) KatkıPayı Anlaşması imzalandığını, Anlaşmave dayandığı Yönetmeliğin ilgili maddelerine görehesaplanacak RES katkı payı tutarının TEİAŞtarafından müvekkili Şirkete faturalanacağınınbelirlendiğini ifade ederek, 2022 yılına ait RES katkıpayı tutarına ilişkin 19/01/2023 tarihli ve TEE2023015800275numaralı 119.231.313,92 TL tutarındaki faturanın, davalıTEİAŞ ile imzalanan anlaşma hükümlerineaykırı olarak tahakkuk ettirildiğinden bahisle, fazlayailişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik69.643.060 TL'lik kısmı yönünden borçluolmadıklarının tespitine karar verilmesi istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
2.Davalı vekili cevap dilekçesinde, davanın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesi 12/10/2023 tarihve E.2023/293 sayılı kararı ile, davalışirketin özel hukuk hükümlerine tabi bir İktisadiDevlet Teşekkülü olduğu, uyuşmazlığınsözleşmeden kaynaklandığı gerekçesiyle,davalı vekilinin görev itirazının reddine kararvermiştir.
4.Davalı vekilinin süresi içinde verdiği dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması talebiyle başvurusu üzerinedilekçe, dava dosyasının örneği ile birlikte DanıştayBaşsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5.Danıştay Başsavcısı"açılan davada yargısal denetimin, idari yargıdayapılması" gerektiği görüşüyle,2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
''...İdarî işlemler,çeşitli hukukî etkiler doğurmak amacıylayapılan tek yanlı ve icrâî iradeaçıklamaları olarak tanımlandığında,"iradenin açıklanması" yönünden, buiradenin sahibi durumunda olan "idarî makam" kavramıönem kazanmaktadır. Bu hususta, yalnızca işlemi yapanmercie göre belirlenen organik ölçüt tek başınayeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemi idarî işlemolmadığı gibi, bütün idarî işlemlerin kamutüzel kişileri tarafından tesis edilmesi de söz konusudeğildir. Bu açıdan, idarî karar alma yetkisi vegücüyle donatılmış olmalarınakarşılık, gerek statüleri ve gerekseteşkilatlanmaları ve yönetimleribakımındanözelhukuktüzelkişisiolupda kamu hizmeti gören kuruluşlar, bu hizmetleri yerine getirirlerkenkamu makamı gibi hareket ettikleri takdirde, işlemleri idare hukukukurallarına tâbidir.
Yasama organıtarafından özel faaliyetler için söz konusu olmayacak birayrıcalıklar ve yükümlülükler rejimine tâbitutulan ve sorumluluğu ile denetimi son tahlilde bir kamu otoritesitarafından üstlenilen faaliyetler, kamu hizmeti olarak kabuledilmektedir. Kamu hizmeti yerine getirilirken sahip olunanayrıcalıklara dayanılarak, tek yanlı irade beyanıylatesis edilen, hukukdüzeninde değişiklik yapan, başka biranlatımla, kişilerin hukukî durumlarındadeğişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesizorunlu işlemler iptal davasına konu edilebileceği gibi, buişlemler nedeniyle uğranılan zararların tazmini içintam yargı davası da açılabilir.
Elektrik piyasası faaliyetleri,4628 sayılı Kanun ile 6446 sayılı Elektrik PiyasasıKanunu ve ikincil düzenlemelerde ayrıntılı olarak kuralabağlanmış olup, 6446 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (j)bendinde; bu Kanunun uygulanmasında, ikili anlaşmanın,gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukukhükümlerine tâbi olarak elektrik enerjisi ve/veya kapasiteninalınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayınatâbi olmayan ticarî anlaşlamaları ifade edeceğibelirtilmiş, 4. maddesinde ise, elektrik piyasası faaliyetleri,üretim, iletim, dağıtım, toptan veya perakendesatışı, ithalat ve ihracatı ile piyasa işletimifaaliyetleri olarak sayılmıştır.
Kanun'da elektrik enerjisi“iletim” faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği belirtilmiştir. Elektrik piyasasındakidiğer faaliyetlerin yürütülmesine ise, kamu tüzelkişilerinin yanında, özel hukuk tüzel kişilerinin dekatılması mümkün olup, elektrik piyasasıfaaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmeti gerekliliklerinisağlamaya yönelik olarak uyum içindeyürütülmesi gerekmektedir.
TEİAŞ'nin ekonomininkurallarına uygun olarak faaliyette bulunmak üzere kurulansermayesinin tamamı Devlete ait, tüzel kişiliğe sahip birkamu kuruluşu olduğu, elektrik iletim tesislerini işletme görevinin,elektrik enerjisi iletim faaliyetleri kapsamında TEİAŞ'ne aitolduğu, anılan şirketin iletim faaliyeti dışındaherhangi bir faaliyetle iştigal edemeyeceği,bu hizmetin, özelhukuk sözleşmeleri ile gerçek veya tüzel kişilereyaptırılmasının mümkün bulunmadığımevzuattan anlaşılmaktadır.
Belirtilen hususların birliktedeğerlendirilmesinden, elektrik iletim hizmetinin tekel niteliğindebir kamu hizmeti olduğu, bu hizmetin kanunî tekel olanTEİAŞ tarafından gerçekleştirildiği, elektrikdağıtım hizmetinin ise bölgesel tekel niteliğinde birkamu hizmeti olduğuvelisanslıdağıtımşirketleritarafındanyerinegetirildiği,iletimkamuhizmetinin elektrik dağıtım şirketleriaçısından zorunlu unsur niteliğinde olduğu ve buhizmetin TEİAŞ ile dağıtım şirketleriarasında akdedilen sistem kullanım ve bağlantıanlaşmaları ile gerçekleştirildiği, buanlaşmaların kamu hizmetinin ifası amacıyla, kamutüzel kişiliğini haiz bulunan ve kanunî tekel olanTEİAŞ ileyürüttüğü faaliyetaçısından iletim sistemi zorunlu unsur olandağıtım şirketleri arasında akdedildiği,diğer taraftan RES katkı payı anlaşmasının ise,EPDK onayına tâbi olması, anlaşma metninin Yönetmelikekinde yer alması ve anlaşma metninin taraflarcadeğiştirilmesinin mümkün olmaması nedeniyleticarî anlaşma olmadığı sonucunaulaşılmaktadır.
Doktrinde ve yargıkararlarında, idarî sözleşme, taraflarından en azbirisi bir kamu tüzel kişisi olan ve bir kamu hizmetininyürütülmesine ilişkin ve/veya özel hukuku aşanbirtakım hükümler içeren sözleşme olaraktanımlanmakta olup, bir kamu hizmetinin kurulması ve/veyaişletilmesi için yapılan idarî sözleşmeler,gerek hizmetin yürütülmesini sağlamak için hizmetiyapanlara kamu gücüne dayanan kimi yetkiler tanıması, gerekseidarenin, hizmetin düzenli ve istikrarlı biçimdeyürütülmesini sağlamak için denetim ve gözetimyetkisine sahip olması yönlerinden özel hukuksözleşmelerinden ayrılmaktadır.
RES katkı payıanlaşması, teklif mektubu ve taahhütname "RüzgarEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliği”ninekinde yer almakta olup, davacı şirket açısından,dava konusu faaliyetinin yürütülebilmesiaçısından bu anlaşmanın imzalanması zorunludur.Anlaşma maddelerinde ne TEİAŞ'ın ne de davacışirketin değişiklik yapma imkanıbulunmadığından, anlaşma özel hukuku aşan birrejime tâbidir.
Başka bir anlatımla, 6646sayılıKanun'un 3. maddesinin (j) bendinde; "ikilianlaşma" EPDK onayına tâbi olmayan "ticarîanlaşma" olarak tanımlandığından,ticarî anlaşmanınaksine EPDK onayına tâbi olan ve Yönetmelikte düzenlenen esaslıunsurları üzerinde tarafların müzakere edemedikleri RESkatkı payı anlaşmasının elektrik üretenşirketler bakımından imzalanmasındankaçınılamayacak zorunlu unsur niteliğinde olması vesözleşme serbestisinin söz konusu olmamasınedeniyleözel hukuk hükümlerine tâbi ticarîanlaşma olmayıp kamu hukukuna tâbi idarîsözleşme olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu RES katkı payıbedeli mülga Rüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi KurmakÜzere Yapılan Lisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği ve bu Yönetmelik uyarıncaimzalanan idarî sözleşmeye dayanılarak tahakkukettirildiğinden, RES katkı payı bedellerinin tazmini içinaçılan davada yargısal denetimin, idarî yargıyerince yapılması gerekmektedir.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesinin 05/04/2021 tarihli E:2021/166, K:2021/226 sayılıkararı da bu görüşü destekler niteliktedir...''
6.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca, 2247sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının da yazılı düşüncesiistenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca, Danıştay Başsavcılığınca2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca yapılanbaşvurunun reddi gerektiği yolunda verdiği yazılıdüşüncenin ilgili kısmı şöyledir:
"...Dosyanınincelenmesinden; davalı TEİAŞ tarafından açılanihale sonucunda imzalanan RES Katkı Payı Anlaşması'naaykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddia edilen RES katkıpayı bedeli faturası kapsamında fazladan ödenen kısmınıniadesi istemiyle dava açıldığıanlaşılmaktadır. Uyuşmazlığın hangiyargı yolunda çözülmesi gerektiği buanlaşmanın idari sözleşme ya da özel hukuksözleşmesi niteliğinde olup olmadığına görebelirlenecektir.
Bilindiği gibi, idarisözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiye dayanarak,kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi için kamu yararıamacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareye üstün hakve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlı değişiklik vefesih yetkisini de idareye tanıyan nitelikte sözleşmelerdir.Kamu idarelerinin özel hukuk alanında akdettikleri sözleşmelerise idari sözleşme niteliği taşımayıp, özelhukuk kurallarına göre düzenlenmektedir.
Uyuşmazlığa konu RESKatkı Payı Anlaşması'nın incelenmesinden; 5. maddede;"Bu anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasındandolayı doğacak veya çıkacak anlaşmazlıklarınçözümünde Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleriyetkilidir." hükmünün getirildiği, 6. maddede yeralan; "... RES katkı payının ödenmemesi halinde 6183sayılı ... Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen gecikmezammı oranında gecikme faizi uygulanacaktır " hükmüyle,7. maddede yer alan; "... lisansın iptal edilmesi veya lisansınmücbir sebepler ya da gerekçeleri EPDK tarafından uygunbulunan haller dışında herhangi bir nedenle sona ermesihallerinde, Şirket tarafından sunulmuş olan teminat mektubuTEİAŞ tarafından irat kaydedilecektir."hükmünün, idarenin üstün yetkilerledonatılmış olduğuna karine teşkil etmeyeceğianlaşılmaktadır.
Somut olayda, davalıTEİAŞ'ın hukuki statüsünden bağımsızolarak, anlaşmanın imzalanmasından sonra TEİAŞ'atanınan imtiyazlı bir yetkiden, sözleşmeyi tek taraflıdeğiştirme, denetleme, cezai işlem tesis etme veya tektaraflı feshetme gibi üstün bir kamu gücünden sözetmek mümkün değildir. Anlaşmada taraflarınkarşılıklı yükümlülüklerininbulunduğu, tarafların bununla bağlı olduğu, uyuşmazlığınanlaşma öncesindeki ihale sürecine ilişkinolmadığı ve anlaşma hükümleriçerçevesinde özel hukuk sözleşmesiniteliğindeki RES Katkı Payı Anlaşması'ndadüzenlenen RES katkı payı bedelindenkaynaklandığı anlaşıldığından,davanın çözümünde adli yargı yerleriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin,20/06/2022 tarihli ve E.2022/258, K.2022/408 sayılı kararında daaynı hususlar vurgulanmıştır..."
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8.Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası şöyledir:
"İdare, kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
9.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
10.6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretim faaliyeti" başlıklı7. maddesinin 4. fıkrası şöyledir:
"(4) Rüzgâr veyagüneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisikurulması için yapılan önlisansbaşvurularının değerlendirilmesi aşağıdabelirtilen esaslara göre yapılır:
a) Üretim tesisininkurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b) (Değişik:4/6/2016-6719/18 md.) Başvurularda kaynak bazında tesisinkurulacağı saha üzerinde ve/veya sahayı temsil edecek sonsekiz yıl içinde elde edilmiş standardına uygun belirlisüreli ölçüm verisi bulunması istenir. Sahanınbelirlenmesi, ölçümler ve değerlendirilmesi, verilerinelde edilmesi ve güvenliği ile bunların belgelendirilmesiBakanlık tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. 5346sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında belirlenenyenilenebilir enerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleriaçısından ölçüm verisi aranmaz.[4]
c) TEİAŞ veya ilgilidağıtım şirketi tarafından, kullanılacakteknolojilerin şebeke bakımından etkileri de dikkatealınarak uygun bağlantı görüşü verilenbaşvurular değerlendirmeye alınır.
ç) (Değişik:4/6/2016-6719/18 md.) Değerlendirmede aynı bağlantınoktasına ve/veya aynı bağlantı bölgesinebağlanmak için birden fazla başvurunun bulunmasıhâlinde başvurular arasından ilan edilen kapasite kadar sistemebağlanacak olanları belirlemek için TEİAŞtarafından, 5346 sayılı Kanun kapsamında YEK DesteklemeMekanizmasından yararlanabileceği sürelerde geçerli olmakve aynı Kanuna ekli (II) sayılı cetvelde belirtilen haklarıda saklı olmak üzere 5346 sayılı Kanuna ekli (I)sayılı cetvelde yer alan fiyatlar üzerinden endüşük fiyatın teklif edilmesi esasına dayananyarışma yapılır. Eşitlik hâlinde uygulanacakhususlar ile yarışmaya ilişkin usul ve esaslar TEİAŞtarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir."
11.5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının ElektrikEnerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un"Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanlarının Belirlenmesi,Korunması, Kullanılması ile Yenilenebilir Kaynaklardan EldeEdilen Elektrik Enerjisinin Belgelendirilmesi" anabaşlıklı İkinci Bölümün, "Kaynak alanlarının belirlenmesi,korunması ve kullanılması" başlıklı4.maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:
"Elektrik enerjisiüretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynak alanlarınınilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarakbelirlenmesi, derecelendirilmesi, korunması, kullanılması, bualanları kullanacak tüzel kişilerde aranacakkoşulların belirlenmesi, TEİAŞ ve/veya ilgilidağıtım şirketi tarafından bağlantı vesistem kullanımı hakkında görüş verilmesi vekapasite tahsisi yapılması, yapılacak yarışma,yenilenebilir enerji kaynak alanı tahsisi, teminat alınması,yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlindeteminatın irat kaydedilmesi, yerli malı kullanımşartlı aksamın özellikleri ile uygulamaya ilişkin usulve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilir enerji kaynak alanlarındakurulacak üretim tesisleri için Bakanlık tarafındanTürk lirası olarak belirlenecek tavan fiyat üzerinden teklifedilecek en düşük fiyat, söz konusu yenilenebilir enerjikaynak alanı için yarışma şartlarındabelirlenecek süre boyunca YEK Destekleme Mekanizması kapsamındauygulanır. Yarışma sonucunda oluşacak fiyatınyarışma şartlarında belirlenecek süreiçerisinde güncellenmesine ilişkin usul ve esaslar ilgiliyarışma şartnamesinde Bakanlık tarafından belirlenir.Bu madde kapsamında kurulacak üretim tesisleri için önlisans ve lisans verme koşulları, iptali ve tadili ile ilgilihususlar EPDK tarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
12.22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren RüzgârEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç"ve "Kapsam" başlıklı1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- Bu Yönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanları belirlemekiçin yapılacak yarışmanın ve yarışmasonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine Dayalı ElektrikÜretim Santrali Katkı Payının ödenmesine ilişkinusul ve esasların belirlenmesidir
2- Bu Yönetmelik 4628sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmaya ve yarışmasonunda belirlenen RES Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esaslar ile bu yarışmaya katılacaktüzel kişilerin yükümlülüklerini kapsar."
13.Aynı Yönetmeliğin "RESkatkı payı anlaşması"başlıklı 10. maddesi şöyledir:
"Lisans verilmesi EPDKtarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞ arasındaEPDK tarafından belirlenen süre içerisinde Ek-3’te yeralan RES Katkı Payı Anlaşması imzalanır. RESKatkı Payı Anlaşmasının imzalanabilmesi için, 8inci maddeye göre belirlenen banka teminat mektubununTEİAŞ’a sunulması zorunludur. RES Katkı PayıAnlaşması imzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirkettarafından kendisine sunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
14.13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren Rüzgar veyaGüneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Önlisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği'nin "RESkatkı payı tutarlarının ödenmemesi" başlıklıgeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010 tarihli ve 27707sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan RüzgarEnerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği kapsamında kapasite tahsis edilen tüzelkişilerin imzaladıkları RES Katkı PayıAnlaşması kapsamında, yıllık net elektrik enerjisiüretimi üzerinden hesaplanan yıllık toplam RES KatkıPayı tutarını, o yılın 31 Ocak günü saat17.00’a kadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminatmektubunun karşılık gelen kısmının irat kaydedilmesiyoluyla tahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğini müteakip 1(bir) ay içerisinde teminat mektubunun irat kaydedilen kısmıtamamlanır. İşbu yükümlülüğünyerine getirilmemesi halinde RES Katkı Payı Anlaşması veBağlantı Anlaşması feshedilerek Kuruma bildirilir."
15.Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "Hukuki Bünye"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"Bu Anastatü ileteşkil olunan Türkiye Elektrik İletim A.Ş.(Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerindeözerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı birİktisadi Devlet Teşekkülüdür.
Teşekkül EPK, K.H.K., vebu Anastatü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukukhükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
16.Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan06/05/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayBaşsavcısınca 10. maddede öngörülen biçimdeolumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
19.Dava, davacı şirket tarafından, davalı TEİAŞ ileimzalanan anlaşma hükümlerine aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen ve 19/01/2023 tarihinde düzenlenerektebliğ edilen RESkatkı payı tutarı olan KDV dahil119.231.313,92 TL bedelli faturanın, davalı TEİAŞ ileimzalanan anlaşma hükümlerine aykırı olarak fazlatahakkuk ettirilen, KDV dahil şimdilik 69.643.060 TL'liktutarındakikısmı için borçluolmadıklarının tespitine karar verilmesi istemiyleaçılmıştır.
20.Dosyanın incelenmesinden eldeki davanın; davalı TEİAŞtarafından yukarıda anılan Yönetmelik hükümlerinegöre açılan yarışma ihalesi sonucunda imzalanan RESKatkı Payı Anlaşmasına aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen RES katkı payı bedeli faturasıkapsamında fazladan ödenen tutarın tahsili istemiyleaçıldığı, uyuşmazlığınesasının ve çözümünün buanlaşmanın hukuki durumuna, bir başka deyişle,anlaşmanın idari sözleşme ya da özel hukuksözleşmesi niteliğinde olup olmadığına göreyargı yolunun belirleneceği anlaşılmaktadır.
21.İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiyedayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi için kamuyararı amacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareyeüstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göre düzenlenmektedir.
22.Tip RES Katkı Payı Anlaşmasının incelenmesinde; 5. maddede, "bu anlaşmanın hükümlerininuygulanmasından dolayı doğacak veya çıkacakanlaşmazlıkların çözümünde AnkaraMahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir." hükmüdüzenlenmiştir. 6. maddede düzenlenen "RES katkı payının ödenmemesi halinde 6183sayılı Kanun'un 51 inci maddesinde belirlenen gecikme zammıoranında gecikme faizi uygulanacağı" ve yine 7.maddededüzenlenen "lisansıniptali veya mücbir sebepler ya da EPDK tarafından uygun bulunanhaller dışında herhangi bir nedenle sona ermesi hallerindeteminat mektubunun TEİAŞ tarafından irat kaydedilmesi" hükümlerinin,idarenin üstün yetkilerle donatılmış olduğunakarine teşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
23.Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukuki statüsündenbağımsız olarak, anlaşmanın imzalanmasından sonraTEİAŞ'a tanınan imtiyazlı bir yetkiden, başka birdeyişle sözleşmeyi tek taraflı değiştirme,denetleme, cezai işlem tesis etme veya tek taraflı feshetme gibiüstün bir kamu gücünü kullanma yetkisine haizolduğundan söz etmek mümkün değildir. Anlaşmadatarafların karşılıklıyükümlülüklerinin bulunduğu, bununla bağlıolduğu, uyuşmazlığın anlaşma öncesindekiyarışma ihale sürecine ilişkin olmadığı, taraflararasında anlaşma yapıldıktan sonra, özel hukuksözleşmesi niteliğinde olan ve sözleşmehükümleri çerçevesinde tahakkuk ettirilen RESkatkı payı bedelinden kaynaklı olduğuanlaşıldığından, davanın adli yargı yerindegörülmesi gerekmektedir.
23.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusunun reddigerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B. DanıştayBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
06/05/2024tarihinde Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞUYLA KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava,davacı şirket ile davalı arasında imzalanan anlaşmahükümlerine aykırı olarak fazla tahakkuk edildiğiiddia edilen RES Katkı Payı bedelinin iadesi talebiyleaçılmıştır.
Birkamu hizmetinin yürütülmesi için ihtiyaç duyulanmal veya hizmet temini sırasında, idaredekanunilik ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslarauyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğinitaşıması karşısında, yargısal denetimininidare hukuku ilkelerine göre idari yargı yerlerinceyapılacağı tartışmasızdır.
İdarisözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak, kamu hizmetigerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün, hak ve yetkilerini içerirler. İdare, bu sözleşmehükümlerinde tek yanlı değişiklik yapabilir ya dasözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayan diğersözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında, özelhukuk kurallarına göre düzenlenir.
DavalıTEİAŞ tüzel kişiliğe sahip, özel hukukhükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesi ile sınırlı bir iktisadi devletteşekkülüdür. Üstün ayrıcalıklara sahipolan ve yükümlülükler rejimine tabi tutulan,sorumluluğu ile denetimi bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletim faaliyetiniyürüten davalı TEİAŞ ile davacı şirketarasında yukarıda alıntılanan Yönetmeliğedayanılarak düzenlenen katkı payı anlaşması, biridari sözleşme niteliğindedir. Aynı Yönetmelikkapsamında davalıya verilen yetkinin kullanımısırasında kamu gücüne dayalı, re’sen ve tekyanlı olarak tesis edilen RES katkı payı faturası bedelininfazla hesaplandığına ilişkin davanın görümve çözümünde idari yargı yerinin görevliolduğu anlaşılmaktadır.
Buhususlar gözönünde bulundurularak, DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile adliyargı yerince verilen görev itirazının reddi(görevlilik) kararının kaldırılmasıgerektiği görüşüyle, aksi yöndekiçoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
AhmetARSLAN