T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/7
KARAR NO : 2024/159
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: Gerçek kişiye karşı açılan ve yapılan yersiz ödemenin işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemine ilişkin davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. I. Y. F.
Davalı : F. S.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.DavacıBakanlık vekili, davalının ... ili, ... ilçesindehizmetli olarak 06/11/2017 tarihinden 19/01/2018 tarihine kadarözürsüz ve kesintisiz olarak kurumuna bilgi vermeksizingörevine gelmediği iddiası ile ilgili olarak MaarifMüfettişleri Başkanlığınca inceleme vesoruşturma yapıldığını, soruşturmaneticesinde 13/02/2018 tarihli ve 04 sayılı rapor gereğince 06/11/2017tarihinden 19/01/2018 tarihine kadar özürsüz ve kesintisizolarak kuruma bilgi vermeksizin görevine gelmediğiiddiasının sübut bulmuş olduğunu ve bu nedenledavalının devlet memurluğundan çıkarma cezasıaldığını belirterek, davalınınözürsüz olarak ve kesintisiz şekilde kuruma bilgi vermedengörevine gelmemesi nedeniyle fazlaya ilişkin hak ve alacaklarısaklı kalmak kaydıyla, haksız maaş toplamıödemesi olan 4.578,97 TL'nin ve bu meblağın zarar-tahakkuktarihlerinden itibaren işletilecek yasal faizi ile tahsili istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesi21/03/2019 tarih ve E.2018/112, K.2019/94 sayılı kararıile,uyuşmazlığın esasını inceleyerek davanınreddine karar vermiş, bu karara karşı istinaf istemindebulunulması üzerine, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. HukukDairesi 26/12/2019 tarih ve E.2019/4094, K.2019/2042 sayılıkararı ile, istinaf talebinin kabulüne, mahkeme kararınınkaldırılmasına kesin olarak karar vermiştir. Kaldırmakararının ilgili kısımları şöyledir:
"...Dava davalınındevamsızlık yaptığı iddia edilen günlerdeödenen maaşların iadesi istemine ilişkindir.
Görev konusu kamu düzenineilişkin olup, mahkemece kendiliğinden dikkatealınmalıdır.
İş mahkemeleriningörev alanını hakim, tarafların iddia ve savunmalarınagöre değil, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun1. maddesini esas alarak belirleyecektir.
Ayrıca belirtmek gerekir ki,işçinin İş Kanunu kapsamında kalmaması halindeiş mahkemesine açılan davada, davanın esastan reddi usuleaykırıdır. Dava dilekçesinin görev nedeni ile reddive adli yargı görevli ise davanın görevli hukuk mahkemesinegönderilmesine karar verilmesi gerekir.
İdari Yargınıngörevli olması “dava dilekçesinin yargı yoluyanlışlığı nedeni ile reddine” karar verilmesigerekir. İdari Yargı görevli ise gönderme kararıverilemez.
5521 sayılı İşMahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca İş Kanununagöre işçi sayılan kimselerle işveren veyaişveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununadayanan her türlü hak iddialarından doğan hukukuyuşmazlıklarının çözüm yeri işmahkemeleridir.
Somut uyuşmazlıkta,davacının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununagöre 03.11.2017 tarihinde ... İlçe Milli EğitimMüdürlüğüne hizmetli kadrosundaatandığı, 06.11.2017-19.01.2018 tarihleri arasındaözürsüz ve kesintisiz olarak işe devam etmediğiiddiasıyla hakkında müfettiş raporu düzenlendiğigörülmüştür.
Yukarıdaki ilke veaçıklamalar dikkate alındığında taraflararasındaki uyuşmazlığın çözüm yeriidari yargı olup, Mahkemece HMK.nın 114/1-b ve 115/1 maddeleriuyarınca “dava dilekçesinin yargı yolunun caizolmaması nedeni ile usulden reddine” karar verilmesi gerekirken uyuşmazlığınesası hakkında karar verilmesi hatalıdır.
Davacı vekilinin buyöndeki istinaf isteminin kabulü ile Hukuk Muhakemeleri Kanununun353/1-a-6 maddesi gereğince kararın kaldırılmasına vedavanın yeniden görülmesi için dosyanın kararıveren mahkemeye gönderilmesine karar verilerek aşağıdakigibi hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Açıklanan nedenlerle;
1-Davacı vekilinin istinafbaşvurusunun kabulü ile Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/112-2019/94E.-K. sayılı kararının HMK'nin 353/1-a-6 maddesiuyarınca KALDIRILMASINA...
3. Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 11/02/2021 tarih veE.2020/96, K.2021/47 sayılı kararı ile, 6100sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarınca davadilekçesinin yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usuldenreddine karar vermiş, bu karara karşı istinaf istemindebulunulmuş, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin19/01/2023 tarih ve E.2022/2887, K.2023/124 sayılı kararı ile,istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermiş, bukarar kesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava dilekçesininincelenmesi sonucunda davacının 657 sayılı DevletMemurları Kanununa göre 03/11/2017 tarihinde ... İlçeMilli Eğitim Müdürlüğüne hizmetli kadrosunaatandığı, 06/11/2017-19/01/2018 tarihleri arasındaözürsüz ve kesintisiz olarak işe devam etmediğiiddiasıyla hakkında tutulan müfettiş raporu neticesindedavacının devamsızlık yaptığı iddia edilengünlerdeki ödenen maaşların iadesi istemine ilişkinolduğu bu nedenle mahkememizin yargı yolunun caiz olmamasısebebi ve Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi'nin 27.12.2019tarihli ve 2019/4094 E ve 2019/2042 K sayılı kararıgereğince dava dilekçesinin yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle aşağıdaki şekilde hükümkurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesiyukarıda açıklandığı üzere;
1-Dava dilekçesininyargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usulden REDDİNE, ..."
4.Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Mersin 1. İdareMahkemesi 14/12/2023 tarih ve E.2023/1033 sayılı kararı ile,davanın adli yargının görev alanına girdiğisonucuna vararak 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"... Dava dosyasınınincelenmesinden, davacı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, ... İli, ... İlçe Milli EğitimMüdürlüğünde hizmetli olarak görev yapandavalı hakkında görevine gelmediği aylar içinödenen maaşın (4.578,97-TL) zarar tahakkuk tarihlerindenitibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tazmini istemiyle Faruk Sallanbaş'akarşı 22.05.2018tarihinde Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesine davaaçıldığı, Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesinceverilen 11.02.2021 tarih ve E:2020/96, K:2021/47 sayılı kararla,uyuşmazlığın çözüm vegörümündeidari yargının görevli olduğugerekçesiyle davanın usulden reddedildiği, anılangörevsizlik kararının 19.01.2023 tarihindekesinleştiği akabinde bakılan iş bu davanın 11.07.2023tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri iledava dosyasının birlikte değerlendirilmesinden, kamuzararının tahsili için öncelikle ilgili personelinrızaen ve sulh yoluyla ödeme yapması gerektiğinin kendisinetebliğ edileceğine, kamu zararı nedeniyle ortayaçıkan alacağı ilgili personelin rızaenödememesi durumunda ise 2004 sayılı İcra veİflâs Kanunu'na göre takip yapılacağına,İcra ve İflâs Kanunu'na göre ilâmlı icra yolunabaşvurulabilmesi için de öncelikle açılacak biralacak davası sonunda adlî yargı yerince verilecek bir mahkemeilâmının bulunması gerektiğine, bir mahkemeilâmı bulunmadan idarenin söz konusu alacağı re'sentahsil yoluna gidemeyeceğine, buna göre kamu zararınıntahsili/tazmini hususunda idarenin re'sen icra yetkisininbulunmadığına yönelik mevzuat düzenlemelerigereğince, kamu zararının hukuksal değerlendirmesinin adlimercilere bırakıldığı anlaşılmakla birlikte,kamu zararına sebebiyet veren kamu görevlilerinin kendirızası ile ödeme yapması durumunda yapılanödemenin haksızlığına ilişkin işinesasına yönelik hukuksal değerlendirmenin de adli mercilerdeolması gerekmektedir.
Bu durumdauyuşmazlığa konu kamu zararının tahsili içinaçılan iş bu davanın adli yargının görevalanında kaldığı sonucuna varılmaktadır...."
III. İLGİLİ HUKUK
6.657sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun "Çekilme" başlıklı94. maddesi şöyledir:
“Devlet memuru bağlıolduğu kuruma yazılı olarak müracaat etmek suretiylememurluktan çekilme isteğinde bulunabilir. (Ek hüküm:31/7/1970 - 1327/75 md.) Mezuniyetsiz veya kurumlarınca kabul edilenmazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkinkesintisiz 10 gün devam etmesi halinde, yazılı müracaatşartı aranmaksızın, çekilme isteğindebulunulmuş sayılır.
Çekilmek istiyen memur yerineatanan kimsenin gelmesine veya çekilme isteğinin kabulünekadar görevine devam eder. Yerine atanan kimse bir aya kadargelmediği veya yerine bir vekil atanmadığı takdirde,üstüne haber vererek görevini bırakabilir.
Olağanüstü mazeretleçekilenler, üstüne haber vermek şartiyle bir aykaydına tabi değildirler."
7.657 sayılı Kanun'un "Disiplincezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil vehaller" başlıklı 125. maddesi ilgilikısmı şöyledir:
“(Değişik: 12/5/1982- 2670/31 md.)
Devlet memurlarına verilecekdisiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiilve haller şunlardır:
...
E- Devlet memurluğundançıkarma : Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzerememurluktan çıkarmaktır.
...
d) Özürsüz olarak(...) bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek,..."
8.6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Sebepsiz Zenginleşmeden DoğanBorç İlişkileri" üstbaşlıklı Üçüncü Ayırımın "A. Koşulları / I. Genel olarak" başlıklı77. maddesi şöyledir:
"Haklı bir sebepolmaksızın, bir başkasınınmalvarlığından veya emeğinden zenginleşen, buzenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.
Bu yükümlülük,özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veyagerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanmasıdurumunda doğmuş olur."
9.6098 sayılı Kanun'un "B. Gerivermenin kapsamı I. Zenginleşeninyükümlülüğü"başlıklı 79. maddesi şöyledir:
"Sebepsiz zenginleşen,zenginleşmenin geri istenmesi sırasında elindençıkmış olduğunu ispat ettiği kısmındışında kalanı geri vermekleyükümlüdür.
Zenginleşen, zenginleşmeyiiyiniyetli olmaksızın elden çıkarmışsa veyaelden çıkarırken ileride geri vermek zorundakalabileceğini hesaba katması gerekiyorsa, zenginleşmenintamamını geri vermekle yükümlüdür."
10.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdariYargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılaniptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerdendolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklarailişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve CumhurbaşkanlığıKararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerinegetirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlemniteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargıkararı veremezler.
3. (Mülga:2/7/2018-KHK-703/185md."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan06/05/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruyapıldığı, Mahkemece idari yargı dosyası ekindeadli yargı dosya aslı ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği görüldüğü ve usule ilişkinbaşka bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12.Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ’ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
13.Dava, davacı Bakanlıkta hizmetli olarakçalışmaktayken devlet memurluğundan çıkarmacezası alan davalıya fazladan yapılan ücret ödemesininyasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
14.Olayda, dava konusu alacak iddiasının sebepsiz zenginleşmedenkaynaklandığı, ortada iptal talebine konu bir idari işleminbulunmadığı, yine idari eylem veya işlemden kaynaklıbir menfaat ihlalinin ve kişisel hakkın doğrudanbozulmasının söz konusu olmadığı,dolayısıyla idari yargı yerinde açılmasınıgerektirir bir dava türünün mevcut olmadığıgörülmektedir.
15.Diğer taraftan, idari yargıda husumet kamu düzenindendir vekendisine karşı dava açılan taraf, yani davalımutlaka idare olmalıdır. Yani idari davalarda davalı her zamanidaredir. Uyuşmazlık konusu davada husumet yöneltilendavalının gerçek kişi olduğu, idareye husumetyöneltilmesini gerektiren bir konu bulunmadığıaçıktır.
16.Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, idariişlemin iptali veya tam yargı davası niteliğinde olmayan,gerçek kişiye karşı açılan ve idareye husumetyöneltilmesini gerektirecek nitelikte olmayan davanın görümve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğusonucuna varılmıştır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Mersin 1. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Tarsus 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin 11/02/2021 tarih ve E.2020/96, K.2021/47sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Mersin 1. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileTarsus 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin 11/02/2021 tarih ve E.2020/96, K.2021/47sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN