T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/201
KARAR NO : 2024/184
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: Karayolunda meydana gelen trafik kazasında, uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110.maddesi kapsamında, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M. Giyim San. ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili : Av. Hasan ORAL
Davalı : Karayolları Genel Müdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkile ait 01 ... 063 plakalı aracın11/09/2023 tarihinde sürücüsünün sevk ve idaresinde,E-90 otoyolunda G. istikametinden O. istikametine giderken, davalı idareceyeterli tedbir alınmadığı için tek taraflımaddi hasarlı trafik kazasınakarıştığını, kazanın, araçsürücüsü otoyolda seyir halindeyken davalı idareninsorumluluğunda olan yol üzerinde bulunan lastikparçalarına çarpması sonucu meydana geldiğini,kaza nedeniyle aracın tramer kayıtlarında hasar kaydıoluştuğunu, araçta değer kaybı meydana geldiğini,olayda davalı idarenin kusur ve sorumluluğunun bulunduğunu ifadeederek araçta meydana gelen değer kaybı bedelinin tazminiamacıyla değeri sonradan artırılmak üzereşimdilik 100 TL'nin faiziyle birlikte tahsili istemiyle adli yargıyerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi 31/10/2023 tarih veE.2023/651, K.2023/599 sayılı kararı ile, yargıyolunun caiz olmaması nedeniyle HMK'nın 114/1-b ve 15/2 maddesiuyarınca davanın usulden reddine karar vermiş, kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Davalının kamukurumu olduğu, yürüttüğü hizmetin kamu hizmetiniteliğinde olduğu, kamu kurumu olan davalıya zararıntazmini istemli olarak açılacak davanın idari yargıda görülmesigerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde,davanın yargı yolunun caiz olmaması sebebiyle usulden reddinedair aşağıdaki şekilde hüküm tesisedilmiştir."
3.Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Osmaniye İdare Mahkemesi 26/01/2024 tarih veE.2023/1659 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Dava dosyasınınincelenmesinden; 11.09.2023 tarihli trafik kazası sebebiyle davacıyaait araçta meydana gelen değer kaybı nedeniyle 100,00-TL madditazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasalfaiziyle birlikte ödenmesi talebiyle davacı tarafından ilkolarak Adana 3.Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde açılan tazminatdavasında, 31/10/2023 tarih ve E:2023/651, K:2023/599 sayılıKarar ile davanın idari yargıda görülmesi gerektiğigerekçesiyle görev yönünden reddine kesin olarak kararverilmesi üzerine bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda aktarılan kanunidüzenlemenin; karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzeninin sağlanarak trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanunun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyle açılacaksorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacıtarafından, trafik kazası sebebiyle araçta meydana gelendeğer kaybı nedeniyle açılan işbu maddi tazminatdavasının görüm ve çözümünde adliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Amaç" başlıklı1. maddesi şöyledir
"Bu Kanunun amacı,karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir."
6.2918 sayılı Kanun'un “Kapsam”başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışmausulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarındauygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği içinfaydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleriuygulanır."
7.2918 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı 3. maddesinde, "trafik", yayaların,hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki halve hareketleri olarak; "karayolu"ise, trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazişeridi, köprüler ve alanlar olaraktanımlanmıştır.
8.2918 sayılı Kanun'un “KarayollarıGenel Müdürlüğünün görev ve yetkileri”başlıklı 7. maddesi şöyledir:
“Karayolları GenelMüdürlüğünün bu Kanunla ilgili görev veyetkileri şunlardır:
a) Yapım ve bakımdansorumlu olduğu karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yaparakönlemleri almak ve aldırmak,
b) Tüm karayollarındakiişaretleme standartlarını tespit etmek, yayınlamak vekontrol etmek,
c) (Mülga: 17/10/1996-4199/47md.)
d) Trafik ve araçtekniğine ait görüş bildirmek, karayolugüvenliğini ilgilendiren konulardakiprojeleri incelemek ve onaylamak,
e) Yapım vebakımından sorumlu olduğu karayollarında,İçişleri Bakanlığının uygungörüşü alınmak suretiyle, yönetmelikte belirlenenhız sınırlarının üstünde veya altındahız sınırları belirlemek ve işaretlemek,
f) Trafik kazalarınınoluş nedenlerine göre verileri hazırlamak vekarayollarında, gerekli önleyici teknik tedbirleri almak veyaaldırmak,
g) Yapım vebakımından sorumlu olduğu karayollarında trafikgüvenliğini ilgilendiren kavşak, durak yeri, aydınlatma,yol dışı park yerleri ve benzeri tesisleri yapmak,yaptırmak veya diğer kuruluşlarca hazırlanan projeleritetkik ve uygun olanları tasdik etmek,
h) Yetkili birimlerce veya trafikzabıtasınca tespit edilen trafik kaza analizi sonucu, altyapı veyolun fiziki yapısı ile işaretlemeye dayalı kaza sebeplerigöz önünde bulundurularak önerilen gerekli önlemlerialmak veya aldırmak,
i) (Mülga: 3/5/2006 –5495/4 md.)
j) (Değişik:17/10/1996-4199/5 md.) Trafik zabıtasının görev veyetkileri saklı kalmak üzere Bu Kanunun 13,14,16,17,18,47/a ve 65inci maddeleri hükümlerine aykırı hareket edenlerhakkında suç veya ceza tutanağı düzenlemek; 47 ncimaddenin (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen kural ihlallerinin tespitihalinde, durumu bir tutanakla belirlemek ve gerekli işleminyapılması için en yakın trafik kuruluşuna teslimetmek,
k) (Ek:18/10/2018-7148/14 md.) BuKanunun 31 ve 49 uncu maddeleri kapsamında takoğraf veçalışma-dinlenme süreleri yönündenkarayolları denetim istasyonlarında denetim yapmak ve trafik idaripara cezası karar tutanağı düzenlemek,
l) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)10Otoyolların habitatları böldüğü yerlerdeDoğa Koruma ve Milli Parklar GenelMüdürlüğünün görüşünüalarak yaban hayvanlarının geçişlerine izin verecekmenfez, ekolojik köprü ve benzeri tesisleri yapmak,
m) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)Otoyollarda yaban hayvanlarından kaynaklanacak trafik kazalarınıönlemek maksadı ile kafes tel çit yapmak,
n) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.) Yabanhayvanlarının muhtemel yaşam alanlarınınbulunduğu bölgelerdeki karayollarında uyarıcılevhalara yer vermek,
o) (Ek:24/12/2020-7261/23 md.)11Gürültü eylem planı ve bisiklet master planlarıgöz önündebulundurularak ve Çevre ve ŞehircilikBakanlığının görüşü alınarak,trafik güvenliğinin ve teknik koşullarınsağlandığı mevcut yollarda ve yeni yapılacak olanyapım ve bakımından sorumlu olduğu karayollarınınkenarına bisiklet yolu ile gürültü bariyeri yapmak,
p) (Ek:24/12/2020-7261/23 md.)Trafik güvenliğinin ve teknik koşullarınsağlandığı yerlerde, banketleri bisiklet şeridi olarakişaretleyerek bisiklet ve elektrikli skuter kullanımına uygunhale getirmek,
r) Bu Kanunla ve bu Kanuna göreçıkarılmış olan yönetmeliklerle verilendiğer görevleri yapmaktır.
(Son fıkra Mülga:28/3/1985 - 3176/16 md.)”
9.2918 sayılı Kanun'un "Görevli ve Yetkili Mahkeme"başlıklı110. maddesi şöyledir:
"(Değişik:11/1/2011-6099/14 md.)
İşleteni veya sahibiDevlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçlarınsebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları dâhil, buKanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıdagörülür. Zarar görenin kamu görevlisi olması, bufıkra hükmünün uygulanmasını önlemez.Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanunhükümleri uygulanır.
Motorlu araçkazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar,sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir."
10.2918 sayılı Kanun'un geçici 21. maddesi şöyledir:
"(Ek: 11/1/2011-6099/15 md.)
Bu Kanunun 110 uncu maddesininbirinci fıkrasının göreve ilişkin hükmü,yürürlüğe girdiği tarihten önce idari yargıdave Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmışbulunan davalara uygulanmaz."
B. Yargı Kararı
11.2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3.Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2.Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, 26/12/2013 tarih ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararında şu gerekçe ileanılan kuralı Anayasaya aykırı görmemiş ve iptalistemini oy birliğiyle reddetmiştir:
“… AnayasaMahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumluluk davalarınınadli yargıda görüleceğini öngörmektedir.İtiraz konusu düzenlemenin gerekçesinde de ifade edildiğigibi, askeri idari yargı, idari yargı veya adli yargıkolları arasında uygulamada var olan yargı yolubelirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgili olarak yeknesakbir usul belirlenmektedir. Aynı tür davaların aynıyargı yolunda çözümlenmesi sağlanarak davalarıngörülmesi ve çözümlenmesinin hızlandırıldığı,bu suretle kısa sürede sonuç alınmasınınolanaklı kılındığı ve bunun söz konusudavaların adli yargıda görüleceği yolunda getirilendüzenlemenin kamu yararına yönelik olduğuanlaşılmaktadır. Öte yandan, 2918 sayılıKanun’da tanımlanan Karayolu şeridi üzerindeki araçtrafiğinden kaynaklanan sorumlulukların, özel hukuk alanınagirdiği konusunda bir tartışma bulunmamaktadır. İdaretarafından kamu gücünden kaynaklanan bir yetkininkullanılması söz konusu olmadığı gibi, aynıkarayolu üzerinde aynı seyir çizgisinde hareket eden, bunedenle aynı tür risk üreten araçlar arasındaözel-kamu ayırımı yapılmasını gerektiren birneden de yoktur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralAnayasa’nın 2.,125. ve 155. maddelerine aykırıdeğildir. İtirazın reddi gerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'in Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan06/05/2024 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının ekinde adli yargıdosyası evraklarının sureti ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13.Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
14.Dava, davalı idarenin hizmet kusurundan kaynaklı olduğugerekçesiyle trafik kazası nedeniyle oluştuğu ilerisürülen maddi zararın tazmini istemiyleaçılmıştır.
15.Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilen kararı,kanun koyucunun idari yargının görevine giren bir konuyu adliyargının görevine verebileceğine, dolayısıyla2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu kanundan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir kararmesabesindedir.
16.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı ve tazminat istemine ilişkin davanınmaddenin yürürlük tarihinden sonraaçıldığı hususu gözetildiğinde, bahsigeçen Kanun maddesinin karayollarında, can ve malgüvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanaraktrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararların tazmini istemiyle açılanbu davanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Osmaniye İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Adana 3.Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 31/10/2023 tarih ve E.2023/651, K.2023/599sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Osmaniye İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Adana 3.Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 31/10/2023 tarih ve E.2023/651, K.2023/599sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde Üyeler Ahmet ARSLAN ve Bilal ÇALIŞKAN'ınKARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞUYLA KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
İdareninkendi kuruluş Kanunu'nda belirlenen ve 2918 sayılı Kanun'datekrarlanan görevlerinden, yani; yol yapım, bakım, işletme,trafik güvenliğini sağlama şeklinde yürütülenkamu hizmetlerinden kaynaklanan hukuki sorumluluğunun idare hukuku ilke vekurallarına göre belirlenmesi; uyuşmazlığın,özel hukuktaki araç işletenin hukuki sorumluluğundandeğil, davalı idare tarafından görevlerinin tam ve eksiksizyerine getirilmediği, dolayısıyla yürütülenhizmetlerin kusurlu işletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusurubulunduğu iddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunaulaşıldığından, uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyoruz.
Üye Üye
AhmetARSLAN Bilal ÇALIŞKAN