T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/52
KARAR NO : 2024/165
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: Davacının, 6458 sayılı Kanun uyarınca idari gözetim kararı kapsamında geri gönderme merkezinde gözetim altında tutulmasında, davalı idare çalışanlarının kusur ve sorumluluğu bulunduğu iddiasıyla, uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S. A.
Vekili : Av. M. S.
Davalı : Şanlıurfa Valiliği
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin Suriye Arap Cumhuriyetivatandaşı olduğunu ve aynı zamanda Almanya'da ikametizninin bulunduğunu, Elazığ ilinde ikamet eden eşi veçocuklarının yanına ziyaret için geldiğini, 8günlük vize süresini 1 hafta aştığını,Elazığ ilinde yapılan kimlik kontrolünde İlGöç İdaresi tarafından sınırdışı ve 6 ay süreyle idari gözetim kararıverildiğini, sonrasında Şanlıurfa'yagönderildiğini, Şanlıurfa İl Göçİdaresi Müdürlüğü tarafından 06/01/2023tarih ve 14130144.3 sayılı sınır dışı edilmekararı verildiğini, bu karar ile birlikte müvekkilininusulsüz ve kanuna aykırı bir şekilde geri göndermemerkezinde tutulmak üzere hürriyetinden yoksunkılındığını, müvekkili hakkındasınır dışı kararı ve idari gözetimkararı alınma gerekçesinin, ülkedençıkış kurallarını ihlal etmek olarakbelirtildiğini, geri gönderme merkezinde tutulduğu sürezarfında kimlik dahil bütün belge ve eşyalarınınalındığını daha sonra İstanbul'dan Almanya'yadönmek için pasaport ve Almanya ikamet kimliğiningöç idaresi görevlilerinden talep edilmesine rağmen bubelgelerin olmadığının beyan edilmesi ve kaybolmasınedeniyle müvekkilinin ülkeden çıkışyapamadığını, tekrar Şanlıurfa geri göndermemerkezine gönderildiğini bir aydan fazla geri göndermemerkezinde kaldığını, idarenin kendi hata ve kusuru ilemüvekkilin hürriyetinden yoksunbırakıldığını ve seyahat hakkının gaspedildiğini ileri sürerek, geri gönderme merkezigörevlilerince kaybedilen belgeler ve bu süre zarfındaçalışılamayan zamanlar sebebiyle uğramışolduğu 29.000 TL maddi ve 30.000 TL manevi zararın faiziyle birlikteödenmesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesi 03/05/2023 tarih ve E.2023/463, K.2023/489sayılı kararı ile, idari gözetim kararı veidari gözetime alternatif yükümlülük kararındankaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemli davada adli yargımahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle, 2577 sayılıKanun'un 15/1-a maddesi uyarınca davanın görevyönünden reddine karar vermiş, bu karar istinaf edilmeksizinkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Dava dosyasınınincelemesinde; Suriye Arap Cumhuriyeti vatandaşı olandavacının 6458 sayılı Kanunun 54/1-e ve h maddesiuyarınca sınır dışı edilmesine ve idarigözetim altına alınmasına Elazığ Valiliğiİl Göç İdaresi Müdürlüğüncekarar verildiği, daha sonra idari gözetim kararınınkaldırılması üzerine geri gönderme merkezindetutulduğu süre zarfında idarenin eylem ve ihlali sonucuuğradığını ileri sürdüğü 29.000,00TL maddi ve 30.000,00 TL manevi zararın yasal faiziyle birlikteödenmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Olayda;uyuşmazlığın davacı hakkında 6458sayılı Kanun uyarınca sınır dışıedilmek üzere verilen idari gözetim kararı nedeniyleuğranıldığı iddia edilerek maddi ve manevizararın tazmini istemine yönelik olduğu, 6458 sayılıKanun ve Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 20.06.2022 tarih E:2022/285,K:2022/387 sayılı kararı uyarınca idari gözetimkararı ve idari gözetime alternatif yükümlülükkararına karşı ancak sulh ceza hakiminebaşvurulabileceği, hukuka uygunluk denetimi idari yargıya ait olmayanişlemin hukuka aykırılığından kaynaklıtazminat isteminin de idari yargı nezdinde uyuşmazlık/davakonusu yapılmasının hukuken mümkünolmadığı, dolayısıyla idari gözetim kararıve idari gözetime alternatif yükümlülük kararındankaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemli davalara da adli yargıyerinde bakılacağı sonucuna varılmaktadır.
Nitekim; UyuşmazlıkMahkemesi'nin 30.05.2022 tarih ve E:2022/225, K:2022/296 sayılıkararı da bu doğrultudadır.
Açıklanan nedenlerle;2577 sayılı Kanunun 15. maddesinin 1. fıkrasının (a)bendi uyarınca davanın görevyönünden reddine..."
3.Davacı vekili, bu kez aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Şanlıurfa 4. Asliye Hukuk Mahkemesi11/09/2023 tarih ve E.2023/1167, K.2023/1509 sayılı kararıile, HMK'nın 114/1-b maddesinde düzenlenen yargı yolunun caizolmasına ilişkin dava şartı noksanlığıbulunduğundan HMK'nın 115/2. maddesi gereğince davadilekçesinin usulden reddine, mahkemenin görevsizliğine, idariyargının görevli olduğunun tespiti ile 2247sayılı Kanun'un 14. maddesi gereğince kararınkesinleşmesinden sonra olumsuz görevuyuşmazlığının çözümüiçin taraflardan birinin talebi üzerine ve mahkemeceŞanlıurfa 1. İdare Mahkemesinin 03/05/2023 tarih ve E.2023/463,K.2023/489 sayılı dosyası kesinleşme şerhi ilebirlikte mahkemesinden temin edildikten sonra her iki dosyanın külhalinde Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine kararvermiş, karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir :
"Bilindiği üzereidarenin eylem ve işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarınçözüm yeri idari yargıdır. İş bu davada datipik bir idarenin eylem ve işlemlerinden doğan zarar talepedilmektedir. Bu haliyle idari yargı yerininuyuşmazlığın çözüm yeri olduğunudüşünmekteyiz, uyuşmazlık idareninajanlarının ihmali hareketleri ile meydana gelmiştir. İdarigözetim kararlarının itiraz merci Sulh Ceza Hakimlikleri ise dedava dilekçesinde izah edilen husus sulh ceza hakimlikliklerine verilenyetki ve denetim kapsamında bulunmamaktadır. Bu anlamda Mahkememizcekarşı görevsizlik kararı verilmesi gerekmiştir.Diğer yandan aynı konuda Şanlıurfa 1. İdareMahkemesi'nin 03/05/2023 tarih ve 2023/463 esas, 2023/489 kararsayılı ilamı ile de aynı uyuşmazlık hakkındagörevsizlik kararı verildiği görülmektedir. Bu haliyleiki farklı yargı yolu arasında olumsuz görevuyuşmazlığı meydana gelmiştir.
Olumsuz görevuyuşmazlığının çözüm yeri ise 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 14. maddesi gereğinceUyuşmazlık Mahkemesi'nce çözümügerekeceğinden aşağıdaki şekilde hüküm tesisedilmiştir.
HMK'nın 114/1-b maddesindedüzenlenen yargı yolunun caiz olmasına ilişkin davaşartı noksanlığı bulunduğundan HMK'nın115/2. maddesi gereğince dava dilekçesinin USULDEN REDDİNE,Mahkememizin GÖREVSİZLİĞİNE, idari yargınınyolunun görevli olduğunun TESPİTİNE..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.T.C. Anayasası’nın“Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması”başlıklı 40. maddesi şöyledir:
“Anayasa iletanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkilimakama geciktirilmeden başvurma imkanınınsağlanmasını isteme hakkına sahiptir.
(Ek fıkra: 3/10/2001-4709/16md.) Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yollarıve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmekzorundadır.
Kişinin, Resmîgörevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucuuğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazminedilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkısaklıdır."
6.Anayasa'nın "İdare"üst başlığı altında düzenlenen "Yargı yolu"başlıklı 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"İdare, kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür."
7. Anayasa'nın "Görev ve sorumlulukları, disiplinkovuşturulmasında güvence" başlıklı 129.maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
"Memurlar ve diğer kamugörevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardandoğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıylave kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancakidare aleyhine açılabilir."
8.657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Kişilerin uğradıkları zararlar"başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"(Değişik birincifıkra: 6/6/1990 - 3657/1 md.) Kişiler kamu hukukuna tabigörevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardandolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil,ilgili kurum aleyhine dava açarlar. Ancak, Devlet dairelerine tevdi veyabu dairelerce tahsil veya muhafaza edilen para ve para hükmündekideğerli kâğıtların ilgili personel tarafındanzimmete geçirilmesi halinde, zimmete geçirilen miktar, cezaitakibat sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibine ödenir.Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personele rücuhakkı saklıdır."
9.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun “İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı” başlıklı 2.maddesi şöyledir:
“1. (Değişik:10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Ana.Mah.nin21/9/1995 tarih ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000 - 4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.).”
10.2577 sayılı Kanun'un “Doğrudandoğruya tam yargı davası açılması”başlıklı 13. maddesi şöyledir:
" 1.İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idaridava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirimüzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihtenitibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıliçinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerinegetirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamenreddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen gündenitibaren veya istek hakkında otuz gün içinde cevapverilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, davasüresi içinde dava açılabilir.
2. Görevli olmayan adli(…) yargı mercilerine açılan tam yargıdavasının görev yönünden reddi halinde sonradan idariyargı mercilerine açılacak davalarda, birinci fıkradaöngörülen idareye başvurma şartı aranmaz."
11.6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun “Amaç”başlıklı 1. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun amacı;yabancıların Türkiye’ye girişleri,Türkiye’de kalışları ve Türkiye’dençıkışları ile Türkiye’den koruma talepeden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına veuygulanmasına ilişkin usul ve esaslarıdüzenlemektir.”
12.6458 sayılı Kanun’un “Kapsam”başlıklı 2. maddesi şöyledir:
“(1) Bu Kanun,yabancılarla ilgili iş ve işlemleri; sınırlarda,sınır kapılarında ya da Türkiye içindeyabancıların münferit koruma talepleri üzerinesağlanacak uluslararası korumayı, ayrılmayazorlandıkları ülkeye geri dönemeyen ve kitlesel olarakTürkiye’ye gelen yabancılara acil olarak sağlanacakgeçici korumayı kapsar.
(2) Bu Kanunun uygulanmasında,Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmalarile özel kanunlardaki hükümler saklıdır.”
13. 6458 sayılı Kanun’un "İnsani ikamet izni" başlıklı46. maddesi şöyledir:
"(1) Aşağıdabelirtilen hâllerde, diğer ikamet izinlerinin verilmesindekişartlar aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerlesınırlı olmak kaydıyla ve GenelMüdürlüğün onayı alınarak valiliklerceinsani ikamet izni verilebilir ve bu izinler uzatılabilir:
a) Çocuğun yüksekyararı söz konusu olduğunda
b) Haklarında sınırdışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağıkararı alındığı hâlde, yabancılarınTürkiye’den çıkışlarıyaptırılamadığında ya da Türkiye’denayrılmaları makul veya mümkün görülmediğinde
c) 55 inci madde uyarıncayabancı hakkında sınır dışı etme kararıalınmadığında
ç) 53 üncü, 72 ncive 77 nci maddelere göre yapılan işlemlere karşıyargı yoluna başvurulduğunda
d) Başvuru sahibinin ilk ilticaülkesi veya güvenli üçüncü ülkeye gerigönderilmesi işlemlerinin devamı süresince
e) Acil nedenlerden dolayı veyaülke menfaatlerinin korunması ile kamu düzeni ve kamugüvenliği açısından Türkiye’ye girişineve Türkiye’de kalmasına izin verilmesi gerekenyabancıların, ikamet izni verilmesine engel teşkil edendurumları sebebiyle diğer ikamet izinlerinden birini almaimkânı bulunmadığında
f) Olağanüstüdurumlarda
(2) İnsani ikamet izni alanyabancılar, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmiiş günü içinde adres kayıt sistemine kayıtyaptırmak zorundadır."
14.6458 sayılı Kanun’un “Sınırdışı etme” başlıklı 52. maddesişöyledir:
“Yabancılar,sınır dışı etme kararıyla, menşeülkesine veya transit gideceği ülkeye ya daüçüncü bir ülkeye sınırdışı edilebilir.”
15.6458 sayılı Kanun’un “Sınırdışı etme kararı” başlıklı53. maddesi şöyledir:
“ (1) Sınırdışı etme kararı, Genel Müdürlüğüntalimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.
(2) Karar, gerekçeleriylebirlikte hakkında sınır dışı etme kararıalınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatınatebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etmekararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsiledilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usullerive süreleri hakkında bilgilendirilir.
(3) Yabancı veya yasaltemsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etmekararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedigün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvurankişi, sınır dışı etme kararını verenmakama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular onbeş gün içinde sonuçlandırılır.Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancınınrızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresiiçinde veya yargı yoluna başvurulmasıhâlindeyargılama sonuçlanıncaya kadar yabancısınır dışı edilmez.”
16.6458 sayılı Kanun’un “Sınırdışı etme kararı alınacaklar”başlıklı 54. maddesi şöyledir:
“(1) Aşağıdasayılan yabancılar hakkında sınır dışıetme kararı alınır:
a) 5237 sayılı Kanunun 59uncu maddesi kapsamında sınır dışı edilmesigerektiği değerlendirilenler
b) Terör örgütüyöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkaramaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesiveya destekleyicisi olanlar
c) Türkiye’ye giriş,vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçekdışı bilgi ve sahte belge kullananlar
ç) Türkiye’debulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayanyollardan sağlayanlar
d) Kamu düzeni veya kamugüvenliği ya da kamu sağlığıaçısından tehdit oluşturanlar
e) Vize veya vize muafiyetisüresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
f) İkamet izinleri iptaledilenler
g) İkamet izni bulunup dasüresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesiolmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
ğ) Çalışma izniolmadan çalıştığı tespit edilenler
h) Türkiye’ye yasalgiriş veya Türkiye’den yasal çıkışhükümlerini ihlal edenler
ı) HakkındaTürkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmenTürkiye’ye geldiği tespit edilenler
i) Uluslararası korumabaşvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan,başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunugeri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan,uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerdenhaklarında verilen son karardan sonra bu Kanunun diğerhükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkıbulunmayanlar
j) İkamet izni uzatmabaşvuruları reddedilenlerden, on gün içindeTürkiye’den çıkış yapmayanlar
(2) Başvuru sahibi veyauluslararası koruma statüsü sahibi kişiler hakkında,sadece ülke güvenliği için tehlikeoluşturduklarına dair ciddi emareler bulunduğunda veya kamudüzeni açısından tehlike oluşturan bir suçtankesin hüküm giymeleri durumunda sınır dışıetme kararı alınabilir.”
17.6458 sayılı Kanun’un “Sınırdışı etmek üzere idari gözetim ve süresi”başlıklı 57. maddesi şöyledir:
“(1) 54 üncü maddekapsamındaki yabancılar, kolluk tarafından yakalanmalarıhâlinde, haklarında karar verilmek üzere derhâlvaliliğe bildirilir. Bu kişilerden, sınır dışıetme kararı alınması gerektiği değerlendirilenlerhakkında, sınır dışı etme kararı valiliktarafından alınır. Değerlendirme ve karar süresikırk sekiz saati geçemez.
(2)(Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) Hakkında sınırdışı etme kararı alınanlardan; kaçma vekaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veyaçıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya daasılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazeretiolmaksızın Türkiye’den çıkmalarıiçin tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni,kamu güvenliği veya kamu sağlığıaçısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafındanidari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesiuyarınca idari gözetime alternatif yükümlülüklergetirilir. Hakkında idari gözetim kararı alınanyabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince geri göndermemerkezlerine kırk sekiz saat içinde götürülür.
(3) Geri göndermemerkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayıgeçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etmeişlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veyaülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyletamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay dahauzatılabilir.
(4)(Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetimindevamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafındanher ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerekgörüldüğünde, otuz günlük sürebeklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyenyabancılar için idari gözetim derhâlsonlandırılır. Bu yabancılara, 57/A maddesi uyarıncaidari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.
(5) İdari gözetimkararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her aydüzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları,gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya daavukatına tebliğ edilir. Aynı zamanda, idari gözetimaltına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa,kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri vesüreleri hakkında bilgilendirilir.
(6) İdari gözetimaltına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı,idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkiminebaşvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçeninidareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh cezahâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh cezahâkimi incelemeyi beş gün içindesonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir.İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisiya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadankalktığı veya değiştiği iddiasıyla yenidensulh ceza hâkimine başvurabilir.
(7) İdari gözetimişlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan,avukatlık ücretlerini karşılama imkânıbulunmayanlara, talepleri hâlinde 19/3/1969 tarihli ve 1136sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göreavukatlık hizmeti sağlanır.
(8) (Ek:6/12/2019-7196/77 md.)İdari gözetim altına alınan yabancılarınuyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik veiletişim cihazları incelenebilir. İnceleme sonucunda elde edilenveriler bu amaç dışında kullanılmaz.”
18.6458 sayılı Kanun’un “Gerigönderme merkezleri” başlıklı 58. maddesişöyledir:
“(1) İdari gözetimealınan yabancılar, geri gönderme merkezlerinde tutulurlar.
(2) Geri gönderme merkezleriBakanlık tarafından işletilir. Bakanlık, kamu kurum vekuruluşları, Türkiye Kızılay Derneği veya kamuyararına çalışan derneklerden göçalanında uzmanlığı bulunanlarla protokol yaparak bumerkezleri işlettirebilir.
(3) Geri gönderme merkezlerininkurulması, yönetimi, işletilmesi, devri, denetimi vesınır dışı edilmek amacıyla idari gözetimdebulunan yabancıların geri gönderme merkezlerine nakilişlemleriyle ilgili usul ve esaslar yönetmelikledüzenlenir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
19.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan06/05/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacıvekilinin istemi üzerine, son görevsizlik kararını verenmahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
20.Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nındavanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra, gereği görüşülüpdüşünüldü:
21.Dava, 6458 sayılı Kanun uyarınca hakkında sınırdışı etme kararı alınarak idari gözetimkararı kapsamında geri gönderme merkezinde gözetimaltında tutulan davacının, bu süreçte idarenin kusurunedeniyle hürriyetinden yoksun kaldığı ve gerigönderme merkezindeki davalı idareçalışanlarının belgelerini kaybetmesi nedeniyle,uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevizararın tazmini istemiyle açılmıştır.
22.Dosyanın incelenmesinden, davacının Suriye Arap Cumhuriyetivatandaşı olduğu ve aynı zamanda Almanya'da ikamet iznininbulunduğu, Elazığ ilinde ikamet eden eşi veçocuklarının yanına ziyaret için geldiği, 8günlük vize süresini aşması üzerineElazığ ilinde yapılan kimlik kontrolünde İlGöç İdaresi tarafından sınırdışı ve 6 ay süreyle idari gözetim kararıverildiği, sonrasında Şanlıurfa'ya gönderildiğive ülkeden çıkış kurallarını ihlalettiği için Şanlıurfa İl Göçİdaresi Müdürlüğü tarafından 06/01/2023tarih ve 14130144.3 sayılı sınır dışı edilmekararı verildiği, geri gönderme merkezinde tutulduğusüre zarfında kimlik dahil bütün belgeleri ileeşyalarının alındığı daha sonraİstanbul'dan Almanya'ya dönmek için pasaport ve Almanya ikametkimliğinin göç idaresi görevlilerinden talep edilmesinerağmen bu belgelerin olmadığının beyan edilmesi vekaybolması nedeniyle ülkeden çıkışyapamadığını, tekrar Şanlıurfa geri göndermemerkezine gönderildiği bir aydan fazla geri gönderme merkezindekaldığı, idarenin kendi hata ve kusuru ile hürriyetinden yoksunbırakıldığı ve seyahat hakkının gaspedildiğini ileri sürerek, geri gönderme merkezigörevlilerince kaybedilen belgeler ve bu süre zarfındaçalışılamayan zamanlar sebebiyle uğramışolduğu 29.000 TL maddi ve 30.000 TL manevi zararın faiziyle birlikte ödenmesinekarar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davalarınaçıldığı; yine dosyada mevcut ŞanlıurfaValiliği İl Göç İdaresiMüdürlüğü'nün 17/02/2023 tarih ve 69808sayılı yazısında"...yabancının 8 günlük vize kullanma hakkıbulunup bu süre bitiminde ülkeden çıkması gerekirkençıkmayıp kendi isteği ile ülkede kalarak 6458sayılı Kanun'un 54 ve 57. maddeleri uyarınca işlemleryapıldığı, bu idari işlemlerle alakalı yargıyoluna başvuruda bulunulmadığı, idari gözetimaltında iken uğradığı maddi ve manevi zararlarınkarşılanması için yargı yolunabaşvurulması gerektiğinin" davacı vekilinebildirildiği anlaşılmaktadır.
23.Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikteirdelendiğinde; davacının tazminat istemine konuuygulamaların davalı idare çalışanlarınınmevzuatta belirtilen görevlerini yürüttüğüsıradaki işlem ve eylemlerinden kaynaklandığıiddialarına dayandığı anlaşılmaktadır.
24.Belirtilen durum karşısında, davanın idare aleyhineaçıldığı, davalı idarenin kamu tüzelkişiliği olup, işlem ve eylemlerinin kamusal niteliktaşıdığı, bu kapsamda bünyesinde istihdamettiği kamu görevlilerinin, görevi sırasında veyetkilerini kullanırken kusurlu davranışta bulunmasınınhizmet kusuru olup olmadığı hususunun tespitinin, idariyargı yerinde çözümlenmesi gerektiğiaçıktır.
25.Bu itibarla,davada zararın kamu hizmetinin yürütülmesisırasında doğması ve idarenin hizmet kusurunadayanılmış olması karşısında,olayda kamuhizmetinin yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüpyürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka nedenleidarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığınınsaptanması gerekmektedir. Bu hususların saptanması ise idarehukuku ilkelerine göre yapılabileceğinden, dava konusu tazministeminin de 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarıncaidari yargı yerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
26.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesinin 03/05/2023 tarih ve E.2023/463,K.2023/489 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesinin 03/05/2023 tarih ve E.2023/463,K.2023/489 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde, OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN