T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/101
KARAR NO : 2024/172
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET: Ankara Olgunlaşma Enstitüsünde usta öğretici olarak çalışırken iş aktinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklananparasal haklarının ödenmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Y. T.
Vekili : Av. M. T. T.
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. O. A.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili, müvekkilinin Ankara Olgunlaşma Enstitüsünde09/08/2011 tarihinden itibaren usta öğretici olarak görevyaptığını, iş akdinin gerekçegösterilmeksizin feshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak üzere, 1.300 TL kıdem tazminatı,800 TL yıllık izin ücreti, 1.300 TL eksik ödenen ücretalacağı ve 1.300 TL ilave tediye alacağının davatarihinden itibaren işleyecekyasal faizi ile birlikte tahsili istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Ankara 22. İş Mahkemesi18/04/2023 tarih ve E.2022/304, K.2023/274 sayılı kararıile,uyuşmazlığın esasını inceleyerek davanınkısmen kabulüne karar vermiş, bu karara karşı istinafisteminde bulunulmuştur.
3.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi 07/07/2023 tarih ve E.2023/2020,K.2023/2546 sayılı kararı ile, uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olduğundan, istinaf talebininkabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, davanınyeniden görülmesi için dosyanın mahkemesinegönderilmesine kesin olarak karar vermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...Uyuşmazlık,davacının, statü hukukuna tâbi olupolmadığı, işçisayılıpsayılamayacağı ve buna bağlı olarakyargı yolununbelirlenmesine ilişkindir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2022/17656E.2023/1210K. sayılı 23.01.2023 tarihli ilamında dabelirtildiği üzere; mahkemenin görevi gibi yargı yolu dakamu düzenine ilişkindir. Bu sebeple, yargılamanın heraşamasında yargı yolunun caiz olupolmadığının mahkemece resen gözetilmesi gerekir.Görülmekte olan bir davada iş mahkemesinin görevliolmadığının belirlenmesi hâlinde adli yargıgörevli ise davanıngöreve ilişkin dava şartıyokluğu nedeniyle usulden reddine ve dosyanın görevli hukukmahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. Bunakarşılık idari yargının görevli olmasıdurumunda, davanın yargı yoluna ilişkin davaşartının mevcut olmaması sebebiyle nedeni ile usulden reddikararı ile yetinilir; ayrıca gönderme kararı verilemez.
657sayılı Kanun’un 89 uncu maddesinde 'Her derecedeki eğitimve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (AskeriAkademiler dâhil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahutaçıktan atanacaklara ücret ile ek ders göreviverilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, dersgörevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgiliBakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespitolunur' hükmü yer almaktadır. Yukarıda yer alandüzenlemeye istinaden çıkarılan Milli EğitimBakanlığı Kurumlarında Sözleşmeli veya Ek DersGörevi ile Görevlendirilecek Uzman ve Usta ÖğreticilerHakkında Yönetmelik'in 5 inci maddesinin ikinci fıkrasındada, uzman ve usta öğreticilere, 657 sayılı Kanun'un 89 uncumaddesi uyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı BakanlarKurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Milli EğitimBakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve EkDers Saatlerine İlişkin Esaslar'da belirtilen miktarda, ek dersgörevi verilebileceği düzenlenmiştir.
7036 sayılı Kanun’un5 inci maddesi uyarınca 4857 sayılı Kanun'a göreişçi sayılan kimselerle işveren veya işverenvekilleri arasında, iş sözleşmesinden veya 4857 sayılıKanuna dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukukuyuşmazlıklarının çözüm yeri iş mahkemeleridir.
Davacının sosyalgüvenlik hukuku yönünden 5510 sayılı Sosyal Sigortalarve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesininbirinci fıkrasının (a) bendi kapsamında gösterilmesiiş sözleşmesi ileçalıştığını göstermez.
Dosya içeriğinegöre davacının, davalı nezdindeçalışması için 657 sayılı Kanun'un 89uncu maddesinde belirtilen statü içinde ve Kaymakamlıkonayı ile görevlendirilmiş olduğu anlaşılmaktadır.Şu hâlde davacı ile davalı arasında işsözleşmesi bulunduğundan söz edilemeyecektir. Bu durumdaaradaki hukuki ilişki iş sözleşmesi, bir başkaanlatımla işçi işveren ilişkisi olaraknitelendirilemeyeceğinden taraflar arasındaki ilişkininstatü hukukuna tâbi olduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu maddi ve hukuki olgularagöre uyuşmazlığın çözüm yeri idariyargı olup Mahkemecedavanın yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekirkenuyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesihatalıdır..."
4. Ankara 22. İş Mahkemesi 12/09/2023 tarih veE.2023/396, K.2023/524 sayılı kararı ile, 6100sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle dava şartınoksanlığından davanın reddine karar vermiş, bu kararakarşı istinaf isteminde bulunulması üzerine, AnkaraBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi 22/12/2023 tarih ve E.2023/3725,K.2023/4361 sayılı kararı ile, istinaf isteminin HMK'nın353/1-b.1 maddesi gereğinceesastan reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Mahkeme kararının ilgili kısmışöyledir:
"...Ankara Bölge AdliyeMahkemesi tarafından kaldırma kararında belirtildiğiüzere, dosya içeriğine göre davacının,davalı nezdinde çalışması için 657sayılı Kanun'un 89 uncu maddesinde belirtilen statüiçinde ve kaymakamlık onayı ile görevlendirilmişolduğu anlaşıldığından, davacı iledavalı arasında iş sözleşmesibulunmadığından,taraflar arasındaki işçiişveren ilişkisi olarak nitelendirilemeyeceğinden taraflararasındaki ilişkinin statü hukukuna tâbi olduğu kabuledilmiştir. Bu kapsamdauyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olduğu kabul edilerekdavanınyargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usulden reddine kararverilmiştir..."
5.Davacı vekili bu kez, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmaküzere, 500 TL kıdem tazminatı, 150 TL yıllık izinücreti, 250 TL eksik ödenen ücret alacağı ve 100 TLilave tediye alacağının adli yargıda açılandava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiliistemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
6. Ankara 7. İdareMahkemesi 08/02/2024 tarih ve E.2024/228 sayılı kararı ile,davacı ile davalı idare arasında geçici bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminat ve alacaklarınİş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, Uyuşmazlık Mahkemesinin benzeruyuşmazlıklardaki yerleşmiş içtihatlarıkapsamında uyuşmazlığın özel hukukhükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden, davacı tarafından, Milli EğitimBakanlığı'na bağlı Ankara OlgunlaşmaEnstitüsü'nde ve oluşturulan atölyelerde ustaöğretici olarak çalışan davacınınödenmeyen kıdem/iş sonu tazminatı, yıllık izinücreti, eksik ödenen ücret alacağı/ücretfarkı ve ilave tediye alacaklarının adli yargıdadavanın açıldığı 26/05/2022 tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte tespiti ve ödenmesine kararverilmesi istemiyle bakılan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, Milli EğitimBakanlığı'na bağlı eğitim kurumlarında(Ankara Olgunlaşma Enstitüsü'nde) 657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun 4. maddesi kapsamına alınmaksızınusta öğretici olarak istihdam edilmiş olan kişilerinçalışma sürelerine ilişkin kıdem (iş sonu)tazminatlarının ödenmesi isteminden doğanuyuşmazlıklara ilişkin davalarda çıkarılanyargı yolu (görev) uyuşmazlıkları üzerineUyuşmazlık Mahkemesi tarafından, davacı ile idarearasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen kıdemtazminatının İş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu yönünde verilmiş olan kesinnitelikte çok sayıda kararın bulunduğu, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 1, 16, 21 ve 25. maddeleri gereği adli ve idariyargı mercileri arasında görev ve hükümuyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkiliolan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin süreklilik (yargısaliçtihat) arz eden bu kararlarının bakılan davada dadikkate alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuathükümleri ile dava dosyası bir bütün halindedeğerlendirildiğinde; davacı ile davalı idare arasındageçici bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen kıdemtazminatı, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti ileilave tediye ücreti tazminatının İş Kanunu'ndankaynaklanan haklardan olduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmaktadır..."
III. İLGİLİ HUKUK
7.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
8.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
9.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesigereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişiyi,
...
ifade eder.
..."
10.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
11.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
12.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
13.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
14.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
15.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1) Kanuna, bireysel veyatoplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması davaşartıdır."
16.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
17.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarih itibarıylailk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtaydagörülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerine devredilmez;kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülmeyedevam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
18.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan06/05/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruyapıldığı, önceki görevsizlik kararınailişkin dava dosyası temin edilmeden Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği görülmekte ise de, dava konusuna ilişkinbilgi ve belgeler ile adli yargı kararının kesinleşmedurumunu gösteren bir örneğinin dosyada bulunduğu, bunedenle adli yargı dosyasının istenilmediği vesonuçta usule ilişkin başka bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
19.Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI’nın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüpdüşünüldü:
20.Dava, davacının Ankara Olgunlaşma Enstitüsünde09/08/2011 tarihinden itibaren usta öğretici olarak görevyapmakta iken, iş aktinin gerekçe gösterilmeksizinfeshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklıkalmak üzere, kıdem tazminatı, yıllık izinücreti, eksik ödenen ücret alacağı ve ilave tediyealacağının yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
21.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminat ve alacaklarının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
22.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Ankara 7. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Ankara 22.İş Mahkemesinin 12/09/2023 tarih ve E.2023/396, K.2023/524sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Ankara 7. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 22.İş Mahkemesinin 12/09/2023 tarih ve E.2023/396, K.2023/524sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN