T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/226
KARAR NO : 2024/274
KARAR TR : 08/07/2024
ÖZET: Uzman çavuş olarak görev yapmakta olan davacının,...Harekatı kapsamında... 'de katıldığı operasyon sırasında bindiği askeri aracın devrilmesi suretiyle meydana gelen kazadan kaynaklı yaralanma nedeniyle açılan tazmin istemli davada,idarenin "işleten" sıfatıyla hukuki sorumluluğundan ötürü 2918 sayılı Kanun'un110. maddesi kapsamında, ADLİ YARGI YERİNİN görevli olduğu hk.
KA R A R
Davacı : O.K
Vekili : Av.N.H.Ş
Davalı : Milli Savunma Bakanlığı
Vekilleri : Av. İ.A., Av. D. D
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, uzman çavuş olarak görev yapmakta olanmüvekkilinin, 25/05/2018 tarihinde...Harekatı kapsamında...üsbölgesinden ...Karakolu ve müteakibin... 1. Hudut Bölgesinesevki esnasında, bulunduğu askeri aracın yan yatmasışeklinde meydana gelen kazada yaralandığını, kazasebebiyle maddi ve manevi zarara uğradığını,meydanagelen zarardan davalının kusursuz sorumlu olduğunu belirterek,geçici iş göremezlik zararı için 500 TL,sürekli iş göremezlik zararı için 500 TL olmaküzere 1.000 TL maddi tazminatın olay tarihinden itibaren yasalfaiziyle birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi 07/10/2021 tarih veE.2021/214, K.2021/333 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın çözümünde idariyargının görevli olduğu, yargı yolunun caizolmaması gerekçesiyle davanın usulden reddine kararvermiş, bu karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...İdare hukukualanına giren konularda idari yargı, özel hukuk alanınagiren konularda adli yargı görevli olup idari yargınıngörev alanına giren bir uyuşmazlığınçözümünde adli yargının görevlendirilmesikonusunda kanun koyucunun mutlak bir takdir yetkisi bulunmamaktadır.
2918 sayılı Kanunun 110. Maddesiyle işbukanundan kaynaklanan tüm sorumluluk davalarının adliyargıda görüleceğine ilişkin düzenleme yapılmışolup yasa koyucu karayolu şeridi üzerindeki araçtrafiğinden kaynaklanan sorumlulukların, özel hukuk alanınagirdiği, aynı karayolu üzerinde aynı seyirçizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risk üretenaraçlar arasında özel-kamu ayırımı yapılmasınıgerektiren bir neden bulunmadığı gerekçesiyleyargılamada birliği hedeflemiştir.
Ancak, davacının yaralanmasına sebep olankaza ülke sınırları dışında...HarekatıKapsamında davacı asker kişinin harekat bölgesine sevkisırasında tek yanlı olarak meydana gelmiştir. Davacıasker olup araç davalı idareye ait askeri araçtır. Kazatek taraflı kaza olup araç şarampoleyuvarlanmıştır.
Yaralanma olayı bir bütün olarakdeğerlendirildiğinde basit bir trafik kazası değildir.İdarenin vermiş olduğu sınır ötesi kararneticesi, harekat esnasında meydana gelmiş olup idarenin eylem vekararından kaynaklanmaktadır. Bu nedenleidari niteliktesayılmıştır.
Anayasanın 125.maddesinin son fıkrasında,idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdarenin yürütmekle görevli olduğubir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veyaişleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veyaboşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötüişlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesihallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazminyükümlülüğünün doğmasına yolaçmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem, işlem ve kararlardandolayı kişisel hakları ihlal edilenler tarafındanaçılan tam yargı davaları, idari dava türleriarasında sayılmıştır.
Bu itibarla, Milli Savunma Bakanlığıhakkındaki davanın yargı yolu (idari yargı) nedeniyleusulden reddine karar verilmiştir. ..."
3.Davacı vekili, bu kez aynı maddi sebeplerle, toplam 1.000 TL maddi ve70.000 TL manevi tazminat istemiyle idari yargı yerinde davaaçmış, Ankara 16. İdare Mahkemesi 04/01/2023 tarih veE.2022/2453, K.2023/3 sayılı yetkisizlik kararı ile, davadosyasının yetkili Erzurum İdare Mahkemesine gönderilmesinekarar vermiştir.
B. İdari Yargıda
4. Erzurum 3. İdare Mahkemesi 07/03/2024 tarih veE.2023/97 sayılı kararı ile, "2918 sayılı Kanun'un 110. maddesiuyarınca adli yargının görevli olduğu" kanaatiyle2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için adli yargı yeridosyasının da temin edilerek dosyaların UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine, dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...2918 sayılıYasanın 19.1.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110.maddesi ile Anayasa Mahkemesinin işaret edilen kararıgözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenininsağlanarak trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konulardaalınacak önlemleri kapsadığı ve Kanunun, trafikleilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile çalışma usullerinikapsadığı dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim; benzer bir uyuşmazlık hakkında UyuşmazlıkMahkemesinin 29/04/2019 tarih ve E:2019/286, K:2019/273 sayılıkararı da bu yöndedir ..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun "Amaç" başlıklı1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanununamacı, karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlamak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemektir."
6.2918 sayılı Kanun'un"Kapsam" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"Bu Kanun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunlarınuygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları vebunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışmausulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarındauygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği içinfaydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleriuygulanır."
7.2918 sayılı Kanun'un "İşleten ve araçişleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibininhukuki sorumluluğu" başlıklı 85. maddesinin ilgili ilkve son fıkraları şöyledir:
"Bir motorlu aracınişletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasınayahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorluaracın bir teşebbüsün unvanı veya işletmeadı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilenbiletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni vebağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardanmüştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.
...
(Değişik:17/10/1996-4199/28 md.) İşleten ve araç işleticisiteşebbüsün sahibi, aracınsürücüsünün veya aracın kullanılmasınakatılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibisorumludur."
8.2918 sayılı Kanun'un "Görevlive yetkili mahkeme" başlıklı 110. maddesininbirinci fıkrası şöyledir:
"İşleteni veya sahibiDevlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçlarınsebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları dâhil, buKanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıda görülür.Zarar görenin kamu görevlisi olması, bu fıkrahükmünün uygulanmasını önlemez. Hemzemingeçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanunhükümleri uygulanır."
B. Yargı Kararı
9.Anayasa Mahkemesinin 26/12/2013 tarih ve E.2013/68, K.2013/165 sayılıkararının ilgili kısmı şöyledir:
“…Anayasa Mahkemesinindaha önceki kimi kararlarında da belirtildiği üzere,tarihsel gelişime paralel olarak Anayasa’da adli ve idari yargıayırımına gidilmemiş ve idariuyuşmazlıkların çözümünde idare ve vergimahkemeleriyle Danıştay yetkili kılınmıştır.Bu nedenle, genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idariyargı, özel hukuk alanına giren konularda adli yargıgörevli olacaktır. Bu durumda, idari yargının görevalanına giren bir uyuşmazlığın çözümündeadli yargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlakbir takdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklıdeğildir. Ancak, idari yargının denetimine bağlıolması gereken idari bir uyuşmazlığınçözümü, haklı neden ve kamu yararınınbulunması halinde kanun koyucu tarafından adli yargıyabırakılabilir. İtiraz konusu kural, trafik kazasında zarargörenin asker kişi ya da memur olmasına, aracın askerihizmete ilişkin olmasına veya olayın hemzemin geçittemeydana gelmesi durumlarına göre farklı yargı kollarındagörülmekte olan 2918 sayılı Kanun’dan kaynaklanantüm sorumluluk davalarının adli yargıdagörüleceğini öngörmektedir. İtiraz konusudüzenlemenin gerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idariyargı, idari yargı veya adli yargı kolları arasındauygulamada var olan yargı yolu belirsizliği giderilerek sözkonusu davalarla ilgili olarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynıtür davaların aynı yargı yolundaçözümlenmesi sağlanarak davalarıngörülmesi ve çözümlenmesinin hızlandırıldığı,bu suretle kısa sürede sonuç alınmasınınolanaklı kılındığı ve bunun söz konusudavaların adli yargıda görüleceği yolunda getirilendüzenlemenin kamu yararına yönelik olduğuanlaşılmaktadır. Öte yandan, 2918 sayılıKanun’da tanımlanan Karayolu şeridi üzerindeki araçtrafiğinden kaynaklanan sorumlulukların, özel hukuk alanınagirdiği konusunda bir tartışma bulunmamaktadır. İdaretarafından kamu gücünden kaynaklanan bir yetkininkullanılması söz konusu olmadığı gibi, aynıkarayolu üzerinde aynı seyir çizgisinde hareket eden, bunedenle aynı tür risk üreten araçlar arasındaözel-kamu ayırımı yapılmasını gerektiren birneden de yoktur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralAnayasa’nın 2.,125. ve 155. maddelerine aykırıdeğildir. İtirazın reddi gerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
10.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan08/07/2024 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, Mahkemece idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosya sureti ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
11.Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra, gereği görüşülüpdüşünüldü:
12.Dava, ...Harekatı kapsamında uzman çavuş olarakgörev yapmakta olan müvekkilinin bulunduğu askeri aracıngörev esnasında yan yatması şeklinde meydana gelen kazadayaralandığından bahisle, maddi ve manevi zararınıntazmini istemiyle açılmıştır.
13.Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilen kararı,kanun koyucunun idari yargının görevine giren bir konuyu adliyargının görevine verebileceğine, dolayısıyla2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir karar mesabesindedir.
14.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı ve tazminat istemine ilişkin davanınmaddenin yürürlük tarihinden sonraaçıldığı hususu gözetildiğinde, bahsigeçen Kanun maddesinin karayollarında, can ve malgüvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanaraktrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan kaza nedeniyle açılacaksorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu, meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da davalı idarenin işleten sıfatıyla hukukisorumluluğundan ötürü adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
15.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Erzurum 3. İdare Mahkemesinin 07/03/2024 tarih ve E.2023/97sayılı başvurusunun kabulü ile Ankara 8. Asliye HukukMahkemesi 07/10/2021 tarih ve E.2021/214, K.2021/333 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Erzurum 3. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 8.Asliye Hukuk Mahkemesi 07/10/2021 tarih ve E.2021/214, K.2021/333sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
08/07/2024tarihinde, ÜyeBilal ÇALIŞKAN'ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞUİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
İdareninkendi kuruluş Kanunu'nda belirlenen ve yürütülen kamuhizmetlerinden kaynaklanan hukuki sorumluluğunun idare hukuku ilke vekurallarına göre belirlenmesi; uyuşmazlığın,özel hukuktaki araç işletenin hukuki sorumluluğundandeğil, davalı idare tarafından görevlerinin tam ve eksiksizyerine getirilmediği, dolayısıyla yürütülenhizmetin kusurlu işletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusurubulunduğu iddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunaulaşıldığından, uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyorum.
Üye
Bilal ÇALIŞKAN