T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/173
KARAR NO : 2024/269
KARAR TR : 08/07/2024
ÖZET:Davacının tarlasına yeterli su verilmemesi nedeniyle, meydana gelen zararın tazmini istemiyle Sulama Birliğine karşı açılan davanın, taraflar arasındaki sulama beyan sözleşmesinin varlığı karşısında özel hukuk hükümleri gereğince ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M.C
Vekili : Av. E.Y
İdariYargıda
Davalılar :1- Cullap GünışıkSulama Birliği Başkanlığı
2- Devlet Suİşleri Genel Müdürlüğü
AdliYargıda
Davalı : Cullap Günışık SulamaBirliği Başkanlığı
Vekilleri : Av. H.İ.Y - Av. S.D
I.DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin Şanlıurfa ili, Haliliyeilçesi, ... Mahallesinde çiftçilikyaptığını, 2022 tarım sezonunda ... parselsayılı arazide 18.000 metrekare alana buğday ekimiyaptığını, davalıların çiftçilerelazım gelen suyu gereken zamanda vermekle yükümlüolmasına rağmen, yasal yükümlülüklerineaykırı olarak suyu arazilere vermemesi neticesinde, müvekkilininbuğday ekinlerinin kuruduğunu belirterek, yapılan keşifsonunda tanzim edilen bilirkişi raporu baz alınarak şimdilik55.000 TL maddi ve 5.000 TL manevi zararın idareye başvuru tarihindenitibaren yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle idari yargıyerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Şanlıurfa 2. İdare Mahkemesi 27/12/2022tarih ve E.2022/1804, K.2022/2448 sayılı kararı ile,2577 sayılı Kanun'un 15/1-a maddesi uyarınca davanıngörev yönünden reddine karar vermiş ve bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden; Şanlıurfa ili, Haliliye ilçesi'ndeçiftçilik yapmakta olan davacının, 2022 üretimsezonunda Şanlıurfa İli, Haliliye İlçesi, ...Mahallesi, 0/... parsel sayılı taşınmazda buğday ekimiyaptığı, davalı Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğü'nün ihmali ile çiftçiyesu sağlamakla mükellef olan davalı Cullap SulamaBirliği'nin birlik üyelerine vermesi gereken suyu vermemesi nedeniyletarlada ekili bulunan buğday ürünününkuruduğu/zarar gördüğü ileri sürülerekfazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik55.000,00-TL maddi ve ürünlerin kuruması nedeniyleyaptığı emeklerin zayi olması nedeniyle duyulan elem veüzüntüye karşılık 5.000,00-TL manevi zararınidareye başvuru tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikteödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
Dosyadaki bilgi belgelerin birlikte incelenmesinden; davakonusu uyuşmazlığın, Şanlıurfa İli, Haliliyeİlçesi, ... Mahallesi, 0/... parsel sayılıtaşınmaza su verilmemesi nedeniyle meydana geldiği ilerisürülen ürün zararının tazmini istemindenkaynaklandığı, davacı tarafından zarar tazminine dayanakyapılan, "idareler tarafından verilmekle mükellef olunansuyun zamanında verilmemesi" yönündeki iddianın isedavacı ve davalı Cullap Sulama Birliği arasında bulunansulama suyu teminine ilişkin sözleşmesel ilişkiyedayandığı, Mahkememizin 31/10/2022 tarihli ilk incelemeye esasara kararımıza cevaben gönderilen; dava konusutaşınmaza ilişkin 2022 yılına ait davacıtarafından imzalı sulama beyannamesi ile de davacı iledavalı Cullap Sulama Birliği arasında ücretkarşılığı sulama suyu teminine ilişkin özelhukuk ilişkisinin açıkça ortaya konulduğugörülmektedir.
Bu durumda, yukarıda yer verilen mevzuathükümleri ile dava konusu olayın birliktedeğerlendirilmesinden; davacının taşınmazınaidarelerce su verilmemesi nedeniyle ürün zararının meydanageldiğinden bahisle zarar tazmini istemiyle açılan işbudavadaki uyuşmazlığın davalı ile davacıarasında ücret karşılığında sulama suyuteminine ilişkin özel hukuk ilişkisindenkaynaklandığı anlaşıldığından,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğisonucuna ulaşılmıştır.
Nitekim, Danıştay Onuncu Dairesinin 07/12/2020tarih ve E:2015/1141, K:2020/5867 sayılı kararı ile GaziantepBölge İdare Mahkemesi Üçüncü İdari DavaDairesinin 16/09/2021 tarih ve E:2020/466, K:2021/1341 sayılıkararları da bu yöndedir..."
3.Davacı vekili bunun üzerine, sadece Cullap GünışıkSulama Birliği Başkanlığına karşı,aynıgerekçeyle şimdilik 130.000 TL maddi, 10.000 TL manevi zarar ile2.000 TL keşif masrafının ödenmesi istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Şanlıurfa 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 22/03/2024 tarih ve E.2022/3328sayılı kararı ile, davanın idariyargının görev alanına girdiği sonucuna vararak, 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Somutuyuşmazlıkta davalı Cullap Sulama Birliği tarafındansulama beyannamesi sunulmuş, taraflar arasında sözleşmebulunmadığı anlaşılmıştır.
Şanlıurfa 2. İdareMahkemesinin 2022/1804 Esas 2022/2448 Karar sayılı kesinleşenkararda idare mahkemesince hükme esas alınan sulama beyansözleşmesi ise davalı sulama birliği ile DSİtarafından çiftçilerle imzalanmak üzere öncedenmatbu şekilde hazırlanan belge niteliğinde olupsözleşme niteliğinde kabul edilemez.
Neticeten, idari dava dairesincebelirtildiği üzere, davanın, taraflar arasında bir aboneliksözleşmesine dayanmadığı, idarenin plan ve projekapsamında yürütmekle yükümlü bulunduğu kamuhizmetine ilişkin olarak kurulmuş bir işleme karşı yada bu nitelikteki işlem ve eyleminden doğan zararların tazminineyönelik olarak açılan tam yargı tazminat davasıolduğu,bu nedenle davanın idari yargıda görülmesigerektiğinden yargı yolu caiz olmadığındandavanın usulden reddine dair karar verilmiştir. (UyuşmazlıkMahkemesi'nin, 27.02.2023 gün ve E:2023/109, K: 2023/157 sayılıkararı )
Bu durumda açılandavanın, taraflar arasında bir abonelik vs. sözleşmeyedayanmayan, idarenin plan ve proje kapsamında yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakkurulmuş bir işleme karşı ya da bu nitelikteki işlemve eyleminden doğan zararların tazminine yönelik olarak 2577 sayılıKanun'un 2/1. maddesinde belirtilen dava türlerinden olmasınedenleriyle, uyuşmazlığın İdari Yargı yerindeçözümlenmesi gerektiğidüşünüldüğünden aşağıdakişekilde karar vermek gerekmiştir."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.Anayasa’nın "III. Tabiiservetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi" başlıklı168.maddesi şöyledir:
"Tabii servetler ve kaynaklarDevletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunlarınaranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet buhakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişileredevredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin,Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veyadoğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyleyapılması, kanunun açık iznine bağlıdır.Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gerekenşartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul veesasları ve müeyyideler kanunda gösterilir."
6.6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Borçların İfa EdilmemesininSonuçları" üst başlıklı "1. Genel olarak" başlıklı112. maddesi şöyledir:
"Borç hiç veyagereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurunyüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklınınbundan doğan zararını gidermekleyükümlüdür."
7.6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu’nun “Amaç ve kapsam” başlıklı1. maddesi şöyledir:
“(1)Bu Kanunun amacı;ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımımaksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere Devlet Suİşleri Genel Müdürlüğü tarafındaninşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan ya da inşaedilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak,işletmek, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğününonayını almak suretiyle işlettirmek, bu tesislerin bakım,onarım ve yönetim sorumluluğunu yürütmek, tesisigeliştirmeye yönelik yeni projeler yapmak, yaptırmak veya tesisiyenilemekle görevli sulama birliklerinin kuruluşu, organlar ilegörev ve yetkilerini düzenlemektir.
(2)Sulama birlikleri kamu tüzelkişiliğine sahip olup, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerdeözel hukuk hükümlerine tabidir.”
8.6172 sayılı Kanun'un “Birliğingörev alanı ve çalışma konuları” başlıklı3. maddesi ise şöyledir:
“(1) Birliklere devredilentesislerin hizmet alanı, birliklerin görev alanı olupsınırları, kapsamı ve ismi DSİ tarafındanbelirlenir.
(2) Bir görev alanıiçerisinde aynı amaçla birden fazla birlik kurulamaz.
(3) Birlik,devraldığı tesislerin işletme, bakım, onarım veyönetim sorumluluğunu çerçeve ana statüde ve devirsözleşmesinde yer alan esaslara uygun olarak yürütür.
(4) Birliğinçalışma konuları şunlardır:
a) Görev alanıiçerisinde yer alan tesislerin işletme, bakım, onarım,yönetim ve yenileme hizmetlerini usul ve esaslarına uygun olarakyapmak.
b) Katılımpayını, su kullanım hizmet bedelini ve uygulanan cezalarıtahsil etmek.
c) Devraldığıtesislerin yatırım bedellerini geri ödemek.
ç)(Değişik:5/3/2022-7381/27 md.) Devraldığı tesisiDSİ’nin onayını almak suretiyle geliştirmek, bu tesisile ilgili yeni projeler yapmak veya yaptırmak.
d) Görev alanıiçerisinde su miktarına bağlı olarak ekilecek bitkidesenini Tarım ve Köyişleri Bakanlığınınilgili birimleri ile işbirliği yaparak planlamak.
e) Görev alanı içerisindeöngörülen üretim hedeflerinin gerçekleşmesinekatkıda bulunmak üzere gerekli tedbirleri almak.
f) Sulama ve diğertarımsal konularda faaliyet gösteren kurumlarla işbirliğiyaparak araştırma, geliştirme ve eğitimçalışmalarında bulunmak.
g) Amaç ve görevleri ileilgili konularda ulusal ve uluslararası gelişmeleri takip etmek.
ğ) Ortak tesisler içinDSİ’ce sarf olunan işletme ve bakım masraflarındankendi payına düşen miktarı ödemek.
h) (Ek:5/3/2022-7381/27 md.)Görev sahası dâhilinde, işlenmeyen ve tarımyapılmayan gerçek ve tüzel kişilere ait tarımarazilerini DSİ’ce düzenlenecek usul ve esaslardâhilinde, kiralayarak tarımsal üretim yapmak veyayaptırmak.”
B. Yargı Kararları
9.27/11/2020 günlü ve 31317 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan Anayasa Mahkemesinin 16/07/2020 tarihli ve E.2018/104,K.2020/39 sayılı kararında değinilen 6172 sayılıSulama Birlikleri Kanunu kapsamındaki sulama birliklerinin hukukistatüsüne ilişkin gerekçe ve tespitlerin birkısmı şu şekildedir:
"Anayasa, kanunlar ve CBK ilekamu tüzelkişiliklerine birçok alanda, kuruluşamacına özgü hukuksal durumlar tanınmaktadır.Ayrıca, kamu tüzelkişileri, nitelikleri ve özellikleriylebağdaştığı ölçüde, özel hukuktüzelkişilerinin özel hukuk hükümlerine göresahip olduğu hakları kullanabilmektedir (AYM, E.2006/61, K.2007/91,30/11/2007). 6172 sayılı Kanun’un 1. maddesinde sulamabirliklerinin de kamu tüzelkişiliğine sahip oldukları veKanun’da hüküm olmayan hâllerde özel hukukhükümlerine tabi olacakları belirtilmektedir." ( § 243)
"Kamu tüzelkişileri,devlet tarafından kamu yararının gerçekleştirilmesiamacıyla kurulan, kamu gücü ayrıcalıklarıyladonatılan tüzelkişilerdir. Bu tüzel kişilerin özelhukuk tüzel kişilerinden farklı olarak üstün veayrıcalıklı yetkilere sahip olmasıyla güdülenamaç ise kamu yararının sağlanması ve kamuhizmetinin en iyi şekilde yerine getirilmesidir.
Sulama birliklerinin kuruluşu,yapısı, görev ve yetkileri, mali hükümleri, personelistihdamı, denetimi, tüzelkişiliğinin sona ermesi 6172sayılı Kanun’da düzenlenmiştir. Bu birliklerinözellikle kuruluşları, görev alanları vedenetimlerinde DSİ’nin onay ve yetkisi bulunmaktadır. Sulamabirlikleri Anayasa’da özel olarak düzenlenmemiş olup organlarınınseçimle oluşmasında anayasal bir zorunlulukbulunmamaktadır. Sulama birliklerinin temel organı olanbaşkanlığın oluşumu Anayasa’nın 123.maddesinin birinci fıkrasında geçen idarenin kanunladüzenlenmesi ilkesi ile ilgili olup Anayasa’da özel olarakdüzenlenmeyen hizmet yönünden yerinden yönetimkuruluşlarının organlarının belirlenmesinde kanunkoyucu takdir yetkisine sahiptir. Birlik başkanlarına tanınanidari para cezası verme yetkisi de bu kapsamda kanun koyucunun takdiryetkisindedir.
Diğer yandan sulamabirliklerinin kamu personeli arasından Bakan tarafından seçilenbaşkan tarafından temsil edileceği ve yönetileceğine,başkanlığın ise başkan ve başkanlıkhizmetlerini yürüten diğer personeldenoluşacağına dair birlik başkanının belirlenmeusulü, başkanlığın oluşumu, görev veyetkileri ile ilgili hususlar Anayasa’nın 128. maddesinin ikincifıkrası kapsamında kalmaktadır. Anayasa’nınanılan hükmüne göre memurların ve diğer kamugörevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkilerininkanunla düzenleneceği belirtilmektedir. Dava konusu kurallarda dabirlik başkanının belirlenme usulü, idari para ceza vermeyetkisini de içeren görev ve yetkileri kanunladüzenlendiğinden kanunilik ilkesine aykırı bir yönbulunmamaktadır." ( § 252-254 )
"Kamutüzelkişilikleri devam eden birliklerin feshine karar verilmesi isekamu tüzelkişiliklerinin sona ermesine yol açacaktır.Kanun’un 20. maddesinin (3) numaralı fıkrasındatüzelkişiliği sona erdirilen sulama birlikleri tarafındanişletilen sulama tesisleri hakkında 6200 sayılı Kanunhükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Anayasa’nın 123.maddesinin üçüncü fıkrası “Kamutüzelkişiliği, ancak kanunla veya kanununaçıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur”şeklinde iken 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı TürkiyeCumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına DairKanun ile “Kamu tüzelkişiliği, kanunla veyaCumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur”şeklinde değiştirilmiştir. YürürlüktekiAnayasa hükmüne göre kamu tüzelkişiliği ancak kanunlaya da CBK’yla kurulabilir. Aynı şekilde bir kamutüzelkişiliği ancak kanunla ya da CBK ile kaldırılır.6771 sayılı Kanun’dan önceki dönemdeyürürlükte olan “Kamu tüzelkişiliği,… kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarakkurulur” hükmü yürürlükteolmadığından kamu tüzelkişiliğinin artıkkanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarakkurulması veya kaldırılması mümkün değildir.
Anayasa’nın 123.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan kamutüzelkişiliğinin, kanunla veya CBK ile kurulacağışeklindeki düzenleme kamu tüzelkişiliğine sahip sulamabirlikleri yönünden de geçerlidir. Kamutüzelkişiliğinin veya organlarının kanunla veyaCBK’ya dayanılarak kurulması zorunluluğu, kamutüzelkişiliğinin veya organlarının ortadankaldırılması bakımından da geçerliolacaktır. Bu durumda bir kamu tüzelkişiliği de ancakkanunla ya da CBK ile kaldırılabilir. Dolayısıyla birliklerinDSİ’nin teklifi üzerine Bakan onayı ilefeshedileceğini öngören dava konusu (1) numaralı fıkraAnayasa’nın 123. maddesinin üçüncüfıkrasıyla bağdaşmamaktadır." ( § 260-262 )
"Sulama birlikleri,DSİ’nin belirlediği sulama alanlarında sulamaişletmeciliği konusunda hizmet vermek için kurulan, sulamatesislerinin işletme, bakım ve yönetimsorumluluklarını üstlenen, kamu yararının ve kamuhizmetinin yerine getirilmesine yönelik faaliyet gösteren kamutüzelkişiliğine sahip hizmet yönünden yerindenyönetim kuruluşlarıdır. Dolayısıyla sulamabirliklerinin sundukları hizmetin kamu hizmeti niteliğindeolduğu açıktır. Kanun’un ek 1.maddesinin (1)numaralı fıkrasında ise birliğin görev alanındayer alan her su kullanıcısı gerçek vetüzelkişinin sulama tesisinden faydalanabilmek için obirliğe üye olmak zorunda olduğu belirtilmektedir. Her sukullanıcısı gerçek ve tüzelkişiden ilküyelik kaydı sırasında bir defaya mahsus olmak üzere kuraluyarınca DSİ’nin belirlediği katılım payıtahsil edilmektedir." ( § 272 )
"6172 sayılıKanun’da 7139 sayılı Kanun’la yapılandeğişikliklerle sulama birliklerindeki birlik meclisi, yönetimkurulu ve denetim kurulu organları kaldırılmış,birliklerin sadece başkanlıktan oluşacağı kabuledilmiş ve birlikler yenidenyapılandırılmıştır. Dolayısıylakaldırılan organlarla ilgili düzenlemeleri içeren kuralile yeniden yapılandırma sonucunda en üst yöneticiningörevine son verilebilmesi, alacakların tahsili, gözlemciler ilebirlik üyesi olmayan su kullanıcılarının durumunailişkin kurallar da yürürlüktenkaldırılmıştır. Kanun’unyürürlükten kaldırılan 19. maddesinde birliğeüye olmayan su kullanıcılarınınyükümlülüklerini yerine getirmek koşuluyla tesislerdenfaydalanabilecekleri öngörülmüş iken 6172sayılı Kanun’a 7139 sayılı Kanun’la eklenen ek1. madde ile birliğin görev alanında yer alan her sukullanıcısı gerçek ve tüzelkişinin sulamatesisinden faydalanabilmek için o birliğe üye olmasıgerektiği hükme bağlanmıştır.
Sulama birliklerinin kamutüzelkişiliğine sahip olduğu, Anayasa’da özel olarakdüzenlenmediği ve Anayasa’nın 123. maddesi uyarıncaanılan birliklerin teşkilatlarını ve bu bağlamdaorganlarını belirleme konusunda kanun koyucunun takdir yetkisinesahip olduğu gözetildiğinde anılan takdir yetkisikapsamında kanun koyucu tarafından kuralla Anayasa’nın 44.maddesinde ifade edilen toprağın verimli olarak işletilmesinikoruma ve geliştirme amacına ulaşma bakımından dahaetkili ve elverişli görülen farklı bir yapılanmaöngörülmesinin sonucu olarak önceki yapılanmayailişkin hükümlerin madde metinlerindençıkarılmasında veya yürürlüktenkaldırılmasında Anayasa’ya aykırı bir yönbulunmamaktadır." ( § 315-316 ).
10.Uyuşmazlık Mahkemesinin 04/05/2015 tarih ve E.2015/166, K.2015/272sayılı kararında, özetle; "sulamaişi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımakta ise de; ...Sulama Birliği bu hizmeti, ilgili yasaların belirlediği ilkelerve özel hukuk kurallarına göre yürütmekdurumundadır. Su kullanım bedelinin hukuksal dayanağı, kamugücüne değil iki taraf arasında yapılansözleşmeye dayanmaktadır. Nitekim, ödemelerinyapılmaması durumunda davalı alacağını, 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü HakkındakiKanun hükümlerine göre değil, 2004 sayılıİcra İflas Kanunu hükümlerine göre tahsiletmektedir.Taraflar arasında düzenlenen “Sulama BeyanSözleşmesi”, daha çok tip sözleşmegörünümündedir. Hizmetten yararlanan kişinin,sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkübirçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çok kişiyegötürülme zorunluluğu, işin, çoğunluklatip sözleşmeler yoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır. Ortadadavacı ile davalı birlik arasında yapılmış birsulama beyan sözleşmesine dayalı olarak ortaya çıkanuyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre çözümlenesi gerekeceğinden, davanın adliyargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir." denilmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan08/07/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, Asliye HukukMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruyapıldığı, Mahkemece adli yargı dosyasınınekinde idari yargı dosya aslı ile birlikteUyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği, adli ve idari yargı yerlerinde ortakdavalı olan Cullap Sulama Birliği Başkanlığıyönünden görev uyuşmazlığı doğduğuve usule ilişkin bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12.Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ'ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
13.Dava, tarımla uğraşan davacının, tarlasınadavalı Birlik tarafından 2022 tarım sezonunda yeterli suverilmemesi nedeniyle ürün kaybı yaşaması sonucuuğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevizararın tazmini istemiyle açılmıştır.
14.Dava dosyasının incelenmesinden, davacı ile Birlikarasında, 07/03/2022 tarihli sulama beyan sözleşmesiimzalandığı, sözleşmenin 2022 sulama sezonununukapsadığı anlaşılmıştır.
15.Davalı Sulama Birliği, yukarıda açıklanan mevzuathükümleri doğrultusunda, ülkenin su varlık vekaynaklarının rasyonel kullanımı maksadıyla kamutüzel kişiliğini haiz, kanunla kurulmuş bir kamukuruluşudur.
16.Böyle olmakla birlikte, bu kuruluşun kişileresağladığı hizmete ilişkin işlemlerininyargısal denetimini yapacak yargı düzenini belirleyebilmekiçin, işlemin özel hukuk ilişkilerinden mi yoksa kamusalyetkilerin kullanılmasından mı doğup doğmadığınınirdelenmesi gerekmektedir.
17.İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamuhizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projenin hukukaaykırı olduğu nedeniyle iptalleri için menfaatleri ihlaledilenler tarafından açılacak davalar ile idarenin aynıplan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, suyolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle idari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları muhtel olanlar tarafından açılacak davalarıngörüm ve çözümünün, iptal ve tamyargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idariyargı yerine ait olduğu, idarece herhangi bir ayni hakkamüdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız el atıldığıveya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
18.Sulama işi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımakta ise de,Sulama Birliği bu hizmeti ilgili yasaların belirlediği ilkelerve özel hukuk kurallarına göre yürütmekdurumundadır. Su kullanım bedelinin hukuksal dayanağı, kamugücüne değil iki taraf arasında yapılan sözleşmeyedayanmakta olup taraflar arasındaki sözleşmeden doğanalacakların tahsilinde 6183 sayılı Amme AlacaklarınınTahsil Usulü Hakkındaki Kanun'un ilgili hükümleriuygulanmamaktadır.
19.Taraflar arasında düzenlenen "SulamaBeyan Sözleşmesi", daha çok tipsözleşme görünümündedir. Hizmetten yararlanankişinin, sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkübirçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çok kişiyegötürülme zorunluluğu, işin, çoğunluklatip sözleşmeler yoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
20.Bu durumda açılan davanın, taraflar arasında sulama beyansözleşmesine dayanan, "sözleşmeborcunun gereği gibi ifa edilmediğinden" bahisleözel hukuk hükümleri çerçevesindeki zarar tazminiuyuşmazlığının, adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
21.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Şanlıurfa 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 22/03/2024 tarih E.2022/3328sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanannedenlerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Şanlıurfa 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 22/03/2024 tarih E.2022/3328sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
08/07/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN