T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/213
KARAR NO : 2024/279
KARAR TR : 08/07/2024
ÖZET: Davacının motosikleti ile seyir halinde iken, yola çıkan sokak köpeğinin saldırması üzerine direksiyon hakimiyetini kaybetmesiyle karayolunda meydana gelen trafik kazası neticesinde uğradığı maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle açılan davanın, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :Y.Ş
Vekili :Av. A.C
Davalılar : 1- ÇeşmeBelediyesi Başkanlığı
Vekili :Av. E.U
2- İzmir Büyükşehir Belediyesi
Vekili : Av.S. K
3- İzmir Valiliği
Vekili :Av. A.K
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin İzmir ili,Çeşme ilçesi, Yalı Mahallesi, 6000 Sokak üzerindemotosikleti ile seyir halinde iken, yola çıkan sokakköpeğinin saldırması üzerine direksiyon hakimiyetinikaybetmesi sonucunda yaşanan kaza neticesinde engelli halegeldiğinden bahisle, şimdilik 1.000 TL maddi, 500.000 TL manevitazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birliktedavalılardan tahsili istemiyle idariyargı yerinde dava açmıştır.
2.Davalılardan İzmir BüyükşehirBelediyeBaşkanlığı vekili, birincisavunmadilekçesindegörev itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
3.İzmir 7. İdare Mahkemesi 15/09/2023 tarih ve E.2023/1270, K.2023/1666sayılı kararı ile, uyuşmazlığınçözümünde adli yargının görevliolduğu gerekçesiyle, 2577 sayılı Kanun'un 15/1-a maddesigereğince davanın görev yönünden reddine kararvermiştir. Karara karşı istinaf başvurusundabulunulmuştur.
4.İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesi09/01/2024 tarih ve E.2023/3134, K.2024/15 sayılı kararı ile,olayda davalı idarelerin hizmet kusurunun bulunupbulunmadığının irdelenmesi suretiyle idare mahkemesinceçözümlenmesi gereken nitelikte bir uyuşmazlıkolduğundan idari yargının görevliolduğugerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile,mahkeme kararının kaldırılarak, dosyanın esasıhakkında bir karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesinekarar vermiştir.
5. İzmir 7. İdare Mahkemesi 15/02/2024 tarihve E.2024/187 sayılıkararı ile, uyuşmazlığınçözümünde idari yargının görevliolduğu gerekçesiyle, davalı İzmirBüyükşehirBelediye Başkanlığı vekilininyargı yoluna ilişkin itirazının reddine ve mahkemeleriningörevsizliğine karar vermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...Olayda, davacınınmeskun mahalde motosikletle seyir halinde iken başı boş birköpeğin yola fırlaması ve davacıyasaldırması veya davacının köpeğeçarpması sonucu yaralanmasından kaynaklı maddi ve manevizararların giderilmesinin istenildiği, bu haliyleuyuşmazlığın yukarıda değinilen mevzuathükümleri uyarınca başıboş köpeklerinbakım ve gözetim konusunda yetki ve sorumlulukları olandavalı idarelerin hizmet kusurlarının olupolmadığının irdelenmesi suretiyle idare mahkemesinceçözümlenmesi gereken nitelikte bir uyuşmazlıkolduğu ve dolayısıyla idari yargının görevliolduğu sonucuna varıldığından, davalı İzmirBüyükşehir Belediye Başkanlığı'nıngörev itirazının reddi gerektiği sonucunavarılmıştır..."
6.Davalı İzmir Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekili tarafından süresi içindeverilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı Talebi
7.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı,davanın, adli yargı yerinde görülmesi gerektiğindenbahisle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri gereğinceolumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasınakarar vererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesinegöndermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
''...2918 sayılı Kanun'un6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değişik 110.maddesinde, “İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamukuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlarailişkin olanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumlulukdavaları, adli yargıda görülür. Zarar göreninkamu görevlisi olması, bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelentren-trajık kazalarında da bu Kanun hükümleriuygulanır. / Motorlu araç kazalarından dolayı hukukisorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının merkez veyaşubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acenteninbulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibikazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde deaçılabilir.” hükmü bulunmaktadır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin02.03.2015 tarihli ve 2014/834 Esas ve 2015/79 Karar sayılı,02.02.2015 tarihli ve 2015/1 E., 2015/43 K. sayılı, 15.02.2016tarihli ve 2016/29 E., 2016//65 K. sayılı kararlarında da;"2918 sayılı Yasanın 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininyukarıda anılan kararları ve konuya ilişkinUyuşmazlık Mahkemesi kararları göz önündebulundurulduğunda, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanunun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile çalışma usullerini kapsadığı,olayda; davacının yaralanmasına sebep olan kazanınkarayolundaki eksikliklerden (tek yön, azami hız tabelası ilegirilmez işaretinin bulunmamasından ve yaya geçişini düzenleyenişaret, ışık ve levhaların bulunmamasından)kaynaklandığı ve bu durumun trafik güvenliği vedenetimi kapsamında bulunduğu" denilmek suretiyle bu türdavaların çözümünde adli yargınıngörevli olduğu vurgulanmıştır.
Yukarıdakiaçıklamalara göre, somut olaya ilişkin davanın daadli yargı yerinde görülmesi gerektiğidüşünülmektedir..."
8.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca, 2247sayılı Kanun'un 13. maddesine göreDanıştayBaşsavcılığının dayazılı düşüncesi istenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
9. DanıştayBaşsavcısıuyuşmazlığınçözümünde idari yargının görevliolduğu ve 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarıncayapılmış başvurunun reddi gerektiği yönündeyazılı düşünce vermiştir. Yazılıdüşüncenin ilgili kısmışöyledir:
''...2918 sayılıKarayolları Trafik Kanûnunda hukukî sorumluluğailişkin düzenlemeler “Hukûkî Sorumluluk veSigorta” başlıklı 8. kısımda bulunan 85 vedevamı maddelerinde yer almakta olup, sorumlu olarak motorlu araçişleteni ve araç işleticisinin bağlı olduğuteşebbüs sahibi belirlenmiştir. Buna göre, bir motorluaracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veyayaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebepolursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veyaişletme adı altında veya bu teşebbüstarafındankesilen biletle işletilmesi hâlinde, motorlu aracınişleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi,doğanzarardan müştereken ve müteselsilen sorumluolacaklardır. Kanûnun 106. maddesinde, kamu kuruluşlarınaait araçların neden olduğu zararlara ilişkin sorumlulukda 85 ve devamı maddeleri gereğince işletenin hukûkîsorumluluğuna ilişkin hükümlere tâbikılınmıştır. Özel hukuk ya da kamu hukûkukişisi olması farketmeksizin KarayollarıTrafikKanunugereğince sorumluluk, motorlu araç işleteni vearaç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüssahibi ile sınırlı tutulmuş, idarenin hizmet kusuru kapsamdışı bırakılmıştır.
2918 sayılı Kanunun 110.maddesinin başlığı daha önce “Yetkilimahkeme” iken, bu başlık 11/01/2011 târihli ve 6099sayılı Kanun’un 14. maddesi ile "Görevli ve Yetkili Mahkeme"olarak değiştirilmiştir. Maddenin taslak gerekçesinde;“…İdârî ve adlî yargı kollarıarasındaki görev uyuşmazlıkları, trafikkazalarından kaynaklanan davaların görülmesindesürekli bir belirsizliğe, gecikmelere ve hak kayıplarınayol açmaktadır. Teklif, sözü edilen belirsizlikleri,hukuk devletinin ve trafik/tehlike sorumluluğunun yapısalözelliği içinde gidermektedir. Zarar görenin kamugörevlisi olması, adlî yargı görevini etkilemez.Karayolları Trafik Kanunu, ne kamu araçları ve ne de oaraçlar içinde bulunan zarar gören kamu görevlileribakımından -doğru olarak- bir ayırımyapmamıştır. Yasanın amacı, karayolu trafiğininve araçların ürettikleri risklere dayalı hukukta yeknesakçözüm düzeni oluşturmaktır. Yargısalgörev (usûl) de bu amacın dışında değildir.Bir başka yönüyle teklif, yargı sistemindeki"görevsizlik tartışmalarınınyükünü" ortadan kaldırmakta ve hak aramaözgürlüğü ile âdil yargılanmahakkını güçlendirmektedir. Görev kuralınıüretme münhasır yetkisi, Anayasaya aykırı olmamakkaydı ile yasama organına aittir (Any.m.142)…”ibarelerine yer verilmiş, komisyonun değişiklik gerekçesindeise değişikliğin amacı açık bir şekildebelirtilerek; “… Sonuç olarak, kamuya ait olanaraçların sebebiyet verdiği trafik kazaları ile hemzemingeçitlerde meydana gelen tren-trafik kazaları KarayollarıTrafik Kanununa bağlı kılınmış, buuyuşmazlıklarda görevin adlî yargıda olduğuyönünde düzenleme yoluna gidilmiştir. AyrıcaKarayolları Trafik Kanununun sorumluluk hukuku yönündenbenimsediği "İşleten" terimi ile (m. 85) yineaynı Kanunda kamuya ait araçlar yönünden benimsenen"aidiyet" terimi (m.106) arasında sorumluluk bağıyönünden bir ayrıma gidilemeyeceği hususununKanundüzeyindeaçıklığa kavuşturulması ve kamuya aidiyetinkategorik farklılığı (mülkiyet, sınırlıayni hak, sözleşmeye dayalı kullanım vb.) işletenkavramıyla bağdaştığı sürece ayrı birsonuç doğurmayacağı hususları gözönündebulundurulmuşve mülkiyetin yanında diğertiplerin de kapsanması amacıyla Karayolları Trafik Kanununundeğiştirilmesi öngörülen 110 uncu maddesininbirincifıkrasında geçen"işleteni"ibaresindensonragelmek üzere " veyasahibi" ibaresi eklenmiştir. Komisyon, bu tür kazalarda, zarargörenin kamu görevlisi olması hallerinde, farklıbirgörev kuralı üretilmesinin özel hukukunsağladığı daha avantajlı duruma karşın,eşitlik ilkesine aykırı olacağıdüşüncesiyle farklı bir düzenlemeyegitmemiştir…” ifadelerine yer verilmiştir.
2918 sayılıKarayolları Trafik Kanûnunun, 6099 sayılı Kanûnun14. maddesiyle değiştirilen 110. maddesinin birincifıkrasının Anayasaya aykırı olduğuiddiasıyla açılan dâvâda,Anayasa Mahkemesinin26/12/2013 târihli ve E:2013/68, K:2013/165 sayılıkararıyla ''İtiraz konusu kural, trafik kazasında zarargörenin asker kişi ya da memur olmasına, aracınaskerihizmete ilişkin olmasına, kamu ya da özel araçolmasına veya olayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarınagöre farklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun'dan kaynaklanan tüm sorumlulukdâvâlarının adlî yargıdagörüleceğini öngörmektedir. İtiraz konusudüzenlemenin gerekçesinde de ifade edildiği gibi, askerîidarî yargı, idarî yargı veya adlî yargıkolları arasında uygulamada var olan yargı yolubelirsizliği giderilerek, söz konusu dâvâlarla ilgiliolarak yeknesak bir usûl belirlenmektedir. Aynı türdâvâların aynı yargı yolundaçözümlenmesi sağlanarak dâvâlarıngörülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve söz konusudâvâların adlî yargıda görüleceğiyolunda getirilen düzenlemenin kamu yararına yönelik olduğuanlaşılmaktadır.'' gerekçesiyle itirazreddedilmiştir.
110. maddede yapılandeğişiklik ile “kamu araçlarının”verdiği zararlar nedeniyle işletenin sorumluluğuna ilişkinolarak 2918 sayılı Kanun’un amacına uygun biçimdeadlî yargıda görüm ve çözüm esasıbenimsenmiş olup, madde metninde, taslak ve komisyon gerekçelerindeve Anayasa Mahkemesi kararında, hizmet kusurundan kaynaklanan hukukîuyuşmazlıkların da bu kapsamda değerlendirileceğineyönelik herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir.
2918 sayılı Kanûnun,6099 sayılı Kanun ile değişik"Görevli ve YetkiliMahkeme" başlıklı 110. maddesinde "bu kanundandoğan sorumluluk dâvâları" ifadesiyle, 2918sayılı Kanunda yer alan hukûkî sorumluluğailişkin kuralların uygulanacağı dâvâlarlasınırlı biçimdegörevli yargı yerininbelirlendiği vurgulanmaktadır.Dolayısıyla,görevliyargıyeri belirlenirken, Kanunda motorlutaşıt araçlarının verdiği zararlarlasınırlı biçimde düzenlenen sorumlulukkurallarının, dâvâ konusu uyuşmazlığauygulanıp uygulanamayacağının belirlenmesi gerekir.
Karayolları Trafik Kanunu 13kısımdan oluşan bir kanundur ve her kısımdafarklı konular düzenlenmiştir."HukûkîSorumluluk veSigorta”başlığını taşıyan 8.kısım da 4 bölüme ayrılmış, l.bölümde işletenin hukûkî sorumluluğu, 2.bölümde sigorta, 3. bölümde özel durumlar ve 4.bölümde ortak hükümler düzenlenmiştir. Sistematikaçıdan bakıldığında, Kanunun 110. maddesindekigöreve ilişkin düzenlemenin 8. kısımda düzenlenenişletenin sorumluluğuna ilişkin olması gerekir.Dolayısıyla "bu Kanundan doğan sorumlulukdâvâları" ifadesinden kastedilen, Kanun'un 8.kısmında 85 ve devamı maddelerinde düzenlenensorumluluklara ilişkin dâvâlar olup, bu dâvâlardaadlî yargı görevli kılınmıştır. Kamutüzel kişilerine ait araçların sebep olduğuzararlara ilişkin sorumluluğu düzenleyen 106. maddenin deözel durumları düzenleyen 3. bölümde yer alması,ardından gelen 4. bölümdeki 110. maddenin sadece böyle birsorumluluğa (işletenin sorumluluğuna) ilişkin görevkuralını düzenlediğini göstermektedir.
Karayolları TrafikKanûnunun 110. maddesinin birinci fıkrasının konuluşamacı, hükmün gerekçesinde de belirtildiğiüzere, kamu tüzel kişilerini Karayolları Trafik Kanunu'ndabelirtilen tüm sorumluluk halleri bakımından adlîyargıya tâbi kılmak değil, sadece işletenin sorumluluğunailişkin davaların adlî yargıda görülmesinisağlamaktır. Hükmün, Uyuşmazlık Mahkemesininanladığı şekilde uygulanması idârehukûkunun kuralları ve Kanunun 106. maddesiyleuyuşmayacağı gibi, kanun koyucuyu böyle bir sistemdeğişikliği yapmaya sevkedecek (kamu hizmeti niteliğindekikarayollarının yapımı ve bakımı gibi faaliyetlerinyol açtığı zararların tazminine ilişkindâvâlar hizmet kusuru sebebiyle idârî yargıyatâbiyken, artık bu tür dâvâların adlîyargıda görülmesini haklı kılacak) bir gereklilik debulunmamaktadır.(Doç. Dr. Hasan Petek, Kamu TüzelKişilerinin Karayolları Trafik Kanununa Göre HukûkîSorumluluğu, Dokuz Eylül Hukuk Fakültesi Dergisi C:16 ÖzelSayı:2014, s. 3319, 3322)
Karayollarında can ve malgüvenliği yönünden trafik güvenliğinisağlama ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm tedbirleribelirleme amacını taşıyan 2918 sayılı Kanun,Emniyet Genel Müdürlüğü, Milli EğitimBakanlığı, Gıda Tarım ve HayvancılıkBakanlığı, Ulaştırma Denizcilik ve HaberleşmeBakanlığı yanında Karayolları GenelMüdürlüğünün de trafik güvenliğiyönünden görev ve yetkilerini sayma yoluyla belirlemiştir.Ancak Kanunda, diğer kamu idarelerinin trafik düzeni ve trafikgüvenliği ile ilgili olarak üstlendikleri kamu hizmetlerindendolayı hukûkî sorumlulukları düzenlenmişdeğildir.
2918 sayılı Kanununhukûkî sorumluluk ve sigorta başlıklı sekizincikısmında; araç işleticisinin bağlı olduğuteşebbüs sahibinin hukûkî sorumluluğu; başkabir anlatımla motorlu araçlarınkarıştığı trafik kazaları sonucu ortayaçıkan zarar nedeniyle araç sahiplerinin ve işletenlerinhukûkî sorumluluğu düzenlenmiştir.
2918 sayılı Kanununhukûkî sorumluluğa ilişkin sekizinci kısmındayer alan hükümler birlikte değerlendirildiğinde; Devlet vediğer kamu kuruluşlarına ait motorlu araçlarınkarıştığı kazalar nedeniylearaçişleticisisıfatıyla kamu idareleri vekuruluşlarına karşı açılacaklar da dahilbütün araç sahibi ve işleticilerine karşıaçılan dâvâların görüm veçözümü adlî yargının görevalanına girmektedir. Fakat kamu idareleri vekuruluşlarının, trafik güvenliği ve düzeninisağlamak amacıyla gerek kendi kuruluş kanunları, gerekse2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göreyürüttükleri hizmetlerin, kamu hizmeti niteliğinitaşımaları ve 2918 sayılı Kanunda da kamu idare vekuruluşlarının sorumluluklarının ayrıcadüzenlenmemiş olması karşısında; trafikdüzeni ve güvenliği hizmetlerinden kaynaklandığıöne sürülen zararların tazmini istemiyle, ilgili idarelerekarşı açılan dâvâların görümve çözümü idârî yargının görevalanına girmektedir.
5393 sayılı BelediyeKanunu ve 5216 sayısı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ilebelirlenen, 2918 sayılı Kanunda tekrarlanan (çevre veçevre sağlığı, yol ve kaldırım yapım,bakım, işletme, trafik güvenliğini sağlamayayönelik olarak) belediyelerce yürütülen kamu hizmetindenkaynaklanan hukûkî sorumluluğun idâre hukuku ilke vekurallarına göre belirlenmesi ve bu sebeple açılacak tamyargı dâvâlarının idârî yargımerciince çözümlenmesi gerekmektedir.
Nitekim Danıştayİdârî Dâvâ Daireleri Kurulunun 08/03/2017 târihlive E:2015/1143, K:2017/1070 sayılı kararı ile YargıtayHukuk Genel Kurulunun 06/04/2021 târihli ve E:2018/826, K:2021/426sayılı kararı da bu görüşü desteklerniteliktedir.
Karayolları TrafikKanûnunun uygulanmasından doğan sorumluluk dâvâlarıylailgili olarak görevli yargı merciinin belirlenmesi hususundabölge idâre mahkemeleri kararları arasındakiaykırılığın; "idârenin hizmet kusurubulunduğu iddiasıyla açılan dâvâların idârîyargı merciinde çözümlenmesi gerektiği"yolundaki Danıştay İdârî Dâvâ DaireleriKurulunun 17/12/2020 târihli ve E:2020/165, K:2020/178 sayılıkararı da aynı yöndedir.
Kamu idâreleri yapmaklayükümlü bulundukları hizmetleri gereği gibi îfâetmekle beraber bu hizmetinişleyişini denetlemek ve hizmetin yürütülmesisırasında gerekli tedbirleri almakla dayükümlüdür. İdârecebu yükümlülüğün yerine getirilmemesi suretiylehizmetin kötü veya geç işlemesi ya da hiçişlememesi sonucunda bir zarara sebebiyet verilmiş olmasıhâlinde hizmet kusuru nedeniyle meydana gelen maddî veya mânevîzararların tazmini sorumluluğu idâreye aittir.
Dâvâya konu olayınmeydana geldiği meskûn mahalde belediyelerin trafikgüvenliğini sağlama hususundaki sorumluluklarıyanında; sâhipsiz hayvanların korunması, bakımvegözetimi, saldırgan olanlarının eğitilmesi vesahiplendirilmeleri, hayvan bakımevlerinin kurulması gibi görevve sorumlulukları valilikler ile birlikte yerine getirmelerigerektiği açık olup; sahipsiz bir köpeğin yolafırlaması ve dâvâcıya saldırmasıneticesinde oluşan zararın tazmini talebiyle açılandâvânın, idâre hukûku ilke ve kurallarıçerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, dâvâlıidârelerin hizmet kusurundan kaynaklanan zararın tazmini istemiyleaçılan dâvânın görüm veçözümünde 2577 sayılı İdârîYargılama Usûlü Kanûnunun 2. maddesinin(1-b)işaretli bendi uyarınca idârî yargı merciigörevlidir.''
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
10.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Amaç" başlıklı1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarındauygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği içinfaydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleriuygulanır."
11.2918 sayılı Kanun'un “Kapsam”başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu kanun karayollarındauygulanırAncak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği içinfaydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleriuygulanır. "
12.2918 sayılı Kanun'un, "Belediyetrafik birimleri, görev ve yetkileri" başlıklı10. maddesi şöyledir:
(Değişik: 18/1/1985 - KHK245/3 md.; Aynen kabul: 28/3/1985 - 3176/3 md.)
"Bu Kanunla belediyelereverilen görevler il ve ilçe trafik komisyonları ve mahallitrafik birimleri ile işbirliği yapılarakyürütülür.
a) Kuruluş: Her belediyebaşkanlığı bünyesinde, hizmet kapasitesigözönünde tutularak İçişleriBakanlığınca tespit edilecek ölçülere ve genelhükümlere göre, belediye trafik şubemüdürlüğü, şefliği veya memurluğukurulur.
b) Görev ve yetkiler:
1. Yapım vebakımından sorumlu olduğu yolları trafik düzeni vegüvenliğini sağlayacak durumda bulundurmak,
2. Gerekli görülenkavşaklara ve yerlere trafik ışıklı işaretleri,işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleri yapmak,
3. Karayolu yapısında veüzerinde yapılacak çalışmalarda gerekli tedbirlerialmak, aldırmak ve denetlemek,
4. Karayolunda trafik içintehlike teşkil eden engelleri gece veya gündüze görekolayca görülebilecek şekilde işaretlemek veya ortadankaldırmak,
5. Yol yapısı veyaişaretleme yetersizliği yüzünden trafik kazalarınınvukubulduğu yerlerde, yetkililerce teklif edilen tedbirleri almak,
6. Çocuklar içintrafik eğitim tesisleri yapmak veya yapılmasınısağlamak,
7. Bu Kanun ve bu Kanuna göreçıkarılan yönetmeliklerle verilen diğergörevleri yapmak."
13.2918 sayılı Kanun'un"Görevli ve Yetkili Mahkeme" başlıklı110. maddesi şöyledir:
“ (Değişik: 11/1/2011-6099/14 md.)
İşleteni veya sahibiDevlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçlarınsebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları dâhil, buKanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıdagörülür. Zarar görenin kamu görevlisi olması, bufıkra hükmünün uygulanmasını önlemez.Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanunhükümleri uygulanır.
Motorlu araçkazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar,sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapanacentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birindeaçılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir.”
14. 2918 sayılı Kanun'un geçici 21. maddesi şöyledir:
'' (Ek: 11/1/2011-6099/15 md.)
Bu Kanunun 110 uncu maddesininbirinci fıkrasının göreve ilişkin hükmü,yürürlüğe girdiği tarihten önce idariyargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmışbulunan davalara uygulanmaz.''
15.5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun 09/07/2021 tarihli 7332sayılı Kanun'un 13. maddesiyle eklenen "Belediyelerin sorumluluğu" başlıklıEk 1. maddesi şöyledir:
"Büyükşehirbelediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşanbüyükşehir ilçe belediyeleri ile diğer belediyeler, sahipsizveya güçten düşmüş ya da tehlike arz edenhayvanların korunması ve bakımının yapılmasıile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvanbakımevleri kurar.
Birinci fıkrada belirtilenhayvanlar, ilgili belediyeler tarafından hayvan bakımevinegötürülür. Hayvan bakımevi kurma zorunluluğuolmayan belediyeler ise sorumluluk alanındaki bu hayvanları enyakın hayvan bakımevine götürür. Rehabilite edilenhayvanlar Bakanlıkça oluşturulan veri tabanınakaydedilir. Rehabilitasyon süreci tamamlanan hayvanların,bakımevine getiren belediye tarafından önceliklealındıkları ortama bırakılmaları esastır.
Rehabilite edilmemiş sahipsizköpekler, belediyelerce hayvan bakımevlerinde veya geçiciünitelerde kısırlaştırılarak veri tabanınakaydedilir. Geçici ünitelerde yapılankısırlaştırmalar sonrasında, köpekleralındıkları ortama bırakılmadan öncesağlıklarına kavuşmaları için gerekli tedbirleralınır. Bakanlık da bu kapsamdaki köpeklerinkısırlaştırılmasına her türlüyardımda bulunur."
B. Yargı Kararı
16.2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2. Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, 26/12/2013 tarih ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararında şu gerekçe ileanılan kuralı Anayasaya aykırı görmemiş ve iptalistemini oy birliğiyle reddetmiştir:
“… AnayasaMahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusundabirtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması söz konusuolmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynı seyirçizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risk üretenaraçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…”
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17. UyuşmazlıkMahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan08/07/2024 tarihli toplantısında; dosya üzerinde 2247sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre, davalılardan İzmir Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesindeöngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilensüre içinde başvuruda bulunması üzerineYargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca, 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN’ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
19.Dava, davacının ... AYD ... plakalı motosikleti ile karayolundaseyir halindeyken,sahipsiz köpeklerin saldırısı sonucumotorun hakimiyetini kaybederek kaza yapması ve yaralanması nedeniyleuğradığı zararın, sahipsiz hayvanlar üzerindedenetim ve gözetim yükümlüğü olduğundanbahisle davalı idareler tarafından tazmin edilmesi istemiyleaçılmıştır.
20.Tazminata konu edilen zararın bir trafik kazası sonucundadoğmuş olması nedeniylekonuya ilişkin özeldüzenleme içeren Karayolları Trafik Kanunu yönündenbir değerlendirme yapmak gerekmektedir. Uyuşmazlık Mahkemesinin2918 sayılı Kanun'un, 19/01/2011 tarihli Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 6099 sayılıKanun'un 14. maddesiyle değişik 110. maddesi ile2918 sayılıKanun'un 110. maddesinin birinci fıkrasının iptali istemiyleBursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi ve Batman 2. Asliye Hukuk Mahkemesinceyapılan itiraz başvuruları üzerine konuyu inceleyen AnayasaMahkemesinin, anılan kuralı Anayasa'ya aykırıgörmeyerek iptal istemini oy birliğiyle reddettiği 26/12/2013tarih ve E.2013/68, K.2013/165 sayılı kararınıgözeterek, bahsi geçen Kanun maddesinin karayollarında, can vemal güvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanaraktrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın/zararların tazmini istemiyleaçılan bu davaların da adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği yolunda,istikrarlıkararları bulunmaktadır.
21.Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilen kararı,kanun koyucunun idari yargının görevine giren bir konuyu adliyargının görevine verebileceğine, dolayısıyla2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir kararmesabesindedir.
22.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı ve tazminat istemine ilişkin davanınmaddenin yürürlük tarihinden sonra açıldığıhususu gözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanun'un, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile çalışma usullerinikapsadığı, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
23.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınınbaşvurusunun kabulü ile, İzmir 7. İdare Mahkemesinin15/02/2024 tarih ve E.2024/187 sayılı görevlilikkararının kaldırılmasına karar vermekgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Yargıtay Cumhuriyet BaşsavcılığınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, İzmir 7. İdare Mahkemesinin15/02/2024 tarih ve E.2024/187 sayılı GÖREVLİLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
08/07/2024tarihinde, Üyeler Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN ve BilalÇALIŞKAN'ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU ileKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
Dava,davalı idarenin sorumluluk sahasında kalan yolda davacının... AYD ... plakalı motosikleti ile seyir halindeyken,sahipsizköpeklerin saldırısı sonucu motorun hakimiyetini kaybederekkaza yapması ve yaralanması nedeniyle oluştuğu ilerisürülen maddi ve manevi zararın, olayda kusurlu olduğugerekçesiyle idarelerden tazmini istemiyle açılmıştır.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, "Belediye trafik birimleri, görev veyetkileri" başlıklı 10. maddesişöyledir :
"Bu Kanunla belediyelereverilen görevler il ve ilçe trafik komisyonları ve mahallitrafik birimleri ile işbirliği yapılarakyürütülür.
a) Kuruluş: Her belediyebaşkanlığı bünyesinde, hizmet kapasitesigözönünde tutularak İçişleriBakanlığınca tespit edilecek ölçülere ve genelhükümlere göre, belediye trafik şubemüdürlüğü, şefliği veya memurluğukurulur.
b) Görev ve yetkiler:
1. Yapım vebakımından sorumlu olduğu yolları trafik düzeni vegüvenliğini sağlayacak durumda bulundurmak,
2. Gerekli görülenkavşaklara ve yerlere trafik ışıklı işaretleri,işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleri yapmak,
3. Karayolu yapısında veüzerinde yapılacak çalışmalarda gerekli tedbirlerialmak, aldırmak ve denetlemek,
4. Karayolunda trafik içintehlike teşkil eden engelleri gece veya gündüze görekolayca görülebilecek şekilde işaretlemek veya ortadankaldırmak,
5. Yol yapısı veyaişaretleme yetersizliği yüzünden trafikkazalarının vukubulduğu yerlerde, yetkililerce teklif edilentedbirleri almak,
6. Çocuklar içintrafik eğitim tesisleri yapmak veya yapılmasınısağlamak,
7. Bu Kanun ve bu Kanuna göreçıkarılan yönetmeliklerle verilen diğer görevleriyapmak."
5199sayılı Hayvanları Koruma Kanununa 09/07/2021 tarihli 7332sayılı Kanun'un 13. maddesiyle eklenen "Belediyelerinsorumluluğu" başlıklı Ek 1. maddesinde de;
"Büyükşehirbelediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşanbüyükşehir ilçe belediyeleri ile diğer belediyeler,sahipsiz veya güçten düşmüş ya da tehlike arzeden hayvanların korunması ve bakımınınyapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıylahayvan bakımevleri kurar.
Birinci fıkrada belirtilenhayvanlar, ilgili belediyeler tarafından hayvan bakımevinegötürülür. Hayvan bakımevi kurma zorunluluğuolmayan belediyeler ise sorumluluk alanındaki bu hayvanları enyakın hayvan bakımevine götürür. Rehabilite edilenhayvanlar Bakanlıkça oluşturulan veri tabanına kaydedilir.Rehabilitasyon süreci tamamlanan hayvanların, bakımevine getirenbelediye tarafından öncelikle alındıkları ortamabırakılmaları esastır.
Rehabilite edilmemiş sahipsizköpekler, belediyelerce hayvan bakımevlerinde veya geçiciünitelerde kısırlaştırılarak veri tabanınakaydedilir. Geçici ünitelerde yapılankısırlaştırmalar sonrasında, köpekleralındıkları ortama bırakılmadan öncesağlıklarına kavuşmaları için gerekli tedbirleralınır. Bakanlık da bu kapsamdaki köpeklerinkısırlaştırılmasına her türlü yardımdabulunur." hükmü yer almaktadır.
DavalıBüyükşehir Belediye Başkanlığı bir kamutüzel kişisidir. Anılan tüzel kişiliğebağlı olarak ve kamusal kurallar çerçevesinde faaliyetgösteren Belediye organlarının eylem ve işlemleri dekamusal nitelikte olup kamu hizmeti kavramı çerçevesindedir.İstemin ileri sürülüş ve olayıngerçekleşme biçimine göre davanın anılandavalıya yöneltilmesinin nedeni de davalı BüyükşehirBelediyesi'nin hizmet kusuruna ilişkindir.
İdareninkusura dayanan sorumluluğu, uygulamada "hizmetkusuru" kavramı ile anlatılmaktadır. Hizmetkusurunun üç durumda varlığı hem yargıiçtihatları hem de öğreti tarafından kabuledilmiştir. Bu üç durum; hizmetin hiç işlememesi,hizmetin geç işlemesi ve hizmetin kötü işlemesidir.
Bunagöre idare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiile nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminleyükümlü olup, idari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve idariYargı Yetkisinin Sınırı"başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının "b" bendi gereğince "idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar" idariyargı yerinde tam yargı davası açabilecektir.
İdareninkendi kuruluş Kanunu’nda belirlenen ve 5199 sayılıHayvanları Koruma Kanunu'nun "Belediyelerinsorumluluğu" başlıklı Ek 1. maddesi uyarıncayürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idarelertarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediğibaşıboş sokak köpeklerininmotorsikletiyle seyir halindebulunandavacıya saldırması üzerine meydana gelen kazadankaynaklandığı) dolayısıyla başıboş köpeklerintoplanmaması sebebiyle yürütülen hizmetlerin kusurluişletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğuiddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucuna ulaşıldığından,uyuşmazlığın çözümünde adliyargıyı görevli kabul eden çoğunluğunkararına katılmıyoruz.
Üye
Üye
Üye
Eyüp SARICALAR
Ahmet ARSLAN
Bilal ÇALIŞKAN