T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/268
KARAR NO : 2024/292
KARAR TR : 08/07/2024
ÖZET: 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, işletmenin kapatılmasına ilişkin kararın da idari yargıda dava konusu yapılması karşısında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesi ve aynı Kanun’un 27. maddesinin sekizinci fıkrası hükmü bir arada değerlendirildiğinde İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : GençAilem Eğitim Kültür ve Yardımlaşma Derneği
Vekili : Av. Ö. F.S
Davalı : Antalya Valiliği
Vekili : Av. A. A
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkili hakkında Antalya Valiliği İlMilli Eğitim Müdürlüğünün 25/09/2023 tarihve ....84973717 sayılı kararı ile "Genç Ailem" adı altında kurumaçma izni ve çalışma ruhsatı olmadan "izinsiz eğitim ve öğretimfaaliyeti yapıldığının" tespitedildiğinden bahisle, 5580 sayılı Özel ÖğretimKurumları Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca 268.290 TLtutarında idari para cezası düzenlendiğini belirterek,idari para cezasının iptali istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Alanya 1. Sulh Ceza Hâkimliği 09/11/2023 tarih ve D.İşNo:2023/3570 sayılı kararı ile, idari paracezası ile birlikte idari yargının görev alanına girenişletmenin kapatılmasına da karar verildiği ve bukararın idari yargı yerinde dava konusuyapıldığı, 5326 sayılı Kanun'un 27/8. maddesiuyarınca idari para cezasına yönelik başvurununçözümünün idari yargı yerine ait olduğugerekçesiyle, başvurunun görev yönünden reddinekarar vermiş, davacı vekilinin itirazı üzerine Alanya 2.Sulh Ceza Hâkimliği 29/11/2023 tarih ve D.İş No. 2023/4602sayılı kararı ile, itirazın reddine kesin olarak kararvermiş, bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"Her ne kadar muteriz vekilitarafından muteriz hakkında uygulanan idari yaptırımkararının iptali uyarınca hakimliğimize başvurudabulunulmuş ise de, muteriz Genç Ailem Eğitim Kültürve Yardımlaşma Derneği hakkında 5580 sayılıKanuna muhalefet ettiğinden bahisle 268.290,00 TL idari yaptırımkararı ile aynı zamanda derneğin kapatılmasına kararverildiği, muteriz vekili tarafından derneğin kapatılmasınailişkin idari kararın kaldırılması talebiyle idaremahkemesine dava açıldığınınanlaşıldığı, 5326 sayılı KabahatlerKanunu'nun 28/8 maddesine göre, aynı kişi ile ilgili olarakidari yargının görev alanına giren kararın verilmesidurumunda idare mahkemelerinin görevli olduğunun emredici birşekilde hüküm altına alındığı, bubağlamda derneğin kapatılması işlemininkaldırılması ile idari para cezasının iptali hususundayukarıda belirtilen gerekçeler dikkatealındığında, idari yargının görevliolduğu, nitekim Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 19/06/2023 tarih2023/316 E- 2023/442 sayılı ilamının hakimliğimizkabulünü doğruladığı anlaşılmakla,hakimliğimizin 5326 sayılı kanunun 27/8 maddesi delaletiyle 28/1maddesi uyarınca görevsizliğine..."
3.Davacı vekili, aynı istemle bu kez idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Antalya 4. İdare Mahkemesi 31/01/2024 tarih veE.2024/91 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Dosyanın incelenmesinden,davacı dernek tarafından Antalya İli, Alanya İlçesi,Avsallar Mahallesi, Hamdi Sokak, No:2/A adresinde "Genç Ailem"adı altında izinsiz olarak eğitim faaliyetiyapıldığından bahisle Antalya Valiliğinin 25.09.2023tarih ve 84973717 sayılı kararı ile davacı dernekhakkında 5580 sayılı Özel Öğretim KurumlarıKanunu'nun 3.maddesi uyarınca 268.290,00-TL idari para cezasıuygulanmasına karar verildiği, yine aynı gerekçelerle25.09.2023 tarih ve 84973655 sayılı Valilik oluru ile kaçakfaaliyet gösteren kurumun kapatılmasına karar verildiği,söz konusu işlemlerin davacı Derneğe bildirilmesiüzerine, 268.290,00-TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkinişleme karşı ilk olarak Alanya 1. Sulh Ceza Hakimliği'nin2023/3570 D.iş sayılı dosyasında itiraz edildiği,Hakimliğin 09/11/2023 tarih kararı ile yargı yolubakımından Mahkemenin görevsizliğine karar verildiği,söz konusu görevsizlik kararı göz önündebulundurularak, yalnızca anılan idari para cezasının hukukaaykırılığına yönelik iddialarda bulunarakanılan işlemin iptali istemiyle Mahkememizde görülmekteolan davanın açıldığıanlaşılmıştır.
Öte yandan, kapatmakararına ilişkin olarak davacı Dernek tarafındanMahkememizin (Antalya 4.İdare Mahkemesinin) E:2023/1521 esassayılı dosyası üzerinden ayrı bir davaaçıldığı ve davanın derdest olduğu da Uyapüzerinden yapılan incelemelerdenanlaşılmıştır.
Yukarıda izah edilendüzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamudüzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflariçin bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yenibir kanunla kabul edilen görev kurallarının, geçmişede etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
İncelenenuyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının5326 sayılı Kanun’un 16. maddesindebelirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 5580 sayılıKanun’da idari para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği, bakılan uyuşmazlıkta dasadece idari para cezasının dava konusu edildiğianlaşılmıştır.
Bu durumda, KabahatlerKanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.maddesinde, bu Kanun’un idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı belirtildiğinden, dava konusu idari paracezasına karşı açılan davanın görümve çözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır."
III. İLGİLİ HUKUK
5.08/02/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel ÖğretimKurumları Kanunu’nun “Amaçve kapsam” başlıklı 1. maddesişöyledir:
“ BuKanunun amacı,Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuktüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göreyönetilen tüzel kişiler tarafından açılacaközel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi,kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması,kurumlara yapılacak malî destek ve bu kurumlarıneğitim-öğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ileyabancılar tarafından açılmış bulunan özelöğretim kurumlarının; eğitim-öğretim,yönetim, denetim, gözetim ve personelçalıştırılmasına ilişkin usûl veesasları düzenlemektir.
Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyetiuyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileriveya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzelkişilerce açılan özel öğretim kurumlarıile yabancılar tarafından açılmış bulunanözel öğretim kurumlarını kapsar.”
6.5580 sayılı Kanun'un “Kurumaçma izni” başlıklı 3. maddesinin ilgilikısımlarışöyledir:
“Bir kurumdaöğretime başlayabilmek için kurum açma iznialınması zorunludur. İzin başvuruları ilgilimillî eğitim müdürlüğüne yapılır.Valilikçe yapılan inceleme sonucunda açılmasıuygun görülen okullar dışındaki kurumlara kurumaçma izni verilir. Valilikçe açılması uygungörülen okullara ilişkin başvurular ise kurum açmaizni verilmek üzere Bakanlığa gönderilir.
Kurum açma izni talebininvalilikçe reddedilmesi hâlinde, kurucu veya kurucu temsilcisitarafından taleplerinin reddine ilişkin işlemin tebliğindenitibaren on beş iş günü içinde Bakanlığaitirazda bulunulabilir. İtiraz, Bakanlıkça on beş işgünü içinde karara bağlanır.
Kurum açma iznialınmadıkça, kuruma öğrenci kaydıyapılamaz.
Kurum açma izni verilmesi,binanın kullanılış amaçlarına veBakanlıkça belirlenen standartlara uygun ve yeterlibulunmasıyla birlikte aşağıdaki şartların yerinegetirilmesine bağlıdır:
a) Ders araç-gerecininkurumun amaç ve ihtiyaçları için yeterliolduğunun bir rapor ile tespit edilmesi.
b) Kurumun; yönetici,öğretmen ve diğer personelinin sayı ve nitelikleriyönünden uygun bulunması ve bu kurumdaçalışacaklarının belgelendirilmesi.
c) Kurumun yönetmelikleriyleöğretim programının Bakanlıkça inceleniponanmış olması. (Değişik beşinci fıkra:1.3.2014-6528/10 md.) Milletlerarası özel öğretimkurumları hariç bu Kanun kapsamındaki ilkokul, ortaokul, lise veözel eğitim okulları için 1 Eylül tarihinden sonraverilen kurum açma izinleri, ertesi eğitim-öğretimyılından itibaren geçerlidir.
Kurumlara ad verilmesineilişkin esaslar yönetmelikle belirlenir.
Gerçek ve tüzelkişiler tarafından; hizmet içi eğitim kapsamınagiren faaliyetler dışında Kanun kapsamında belirtilenfaaliyetler, bu Kanuna göre yetkili makamlardan kurum açma iznialınmadan yapılamaz.
Askerî okullar, emniyetteşkilâtına bağlı okullar ve dineğitimi-öğretimi yapan kurumların aynı veya benzeriözel öğretim kurumları açılamaz.
(Ek fıkra: 25.11.2010-6082/19md.) 10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı BüyükşehirBelediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d)bendi, 3.7.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 incimaddesinin birincifıkrasının (c) bendi ile 22.2.2005 tarihli ve5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 7 nci maddesininbirinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen izin veya ruhsatlar,bu Kanun kapsamındaki özel öğretim kurumlarınıkapsamaz. Özel öğretim kurumları mevzuatına uygun olmakkaydıyla işyeri açma ve çalışma ruhsatıBakanlıkça verilir. Bakanlık bu yetkisini valilikleredevredebilir.
(Ek fıkra: 1/3/2014-6528/10md.) Her ne ad altında olursa olsun, eğitim ve öğretimsunmak amacıyla yürütülen faaliyetlerBakanlığın izin ve denetimine tabidir. Bu faaliyetleriyürütenler, özel öğretim kurumları için buKanunda öngörülen kurallara uymaklayükümlüdür.
(Ek fıkra: 2/12/2016-6764/61md.) Bu Kanun kapsamındaki eğitim-öğretim faaliyetleriniyapan ancak bu Kanuna uygun olarak kurum açma izni ile iş yeriaçma ve çalışma ruhsatı düzenlenmeyen yerlerikuran veya işletenlere brüt asgari ücretin 20 katı idaripara cezası uygulanır ve bu yerler valiliklerce kapatılır.Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslaryönetmelikle belirlenir.
...”
7.Milli Eğitim Bakanlığı Özel ÖğretimKurumları Yönetmeliğinin ''Kurumaçma'' başlıklı 5. maddesinin 4.fıkrası şöyledir:
''(Ek:RG-2/8/2013-28726)(Değişik:RG-19/2/2020-31044) Kanunun 3 üncü maddesinin onbirinci fıkrasında belirtilen yerlerin mülki idare amirleritarafından görevlendirilen yetkililerce tespiti halinde bu yerlerikuran veya işletenlere valilikçe Kanunda belirtilen miktarda idaripara cezası verilir. Verilen idari para cezası, 11/2/1959 tarihli ve7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgiliyetebliğ edilir, takip ve tahsili için ise Hazine ve MaliyeBakanlığının ildeki ilgili birimine bildirilir. Ayrıcabu yerler valilikçe kapatılır. İdari para cezasıverilen bu kişilerin kurum açmak üzere başvurmalarıhâlinde, verilen bu para cezasının ödendiğinin veya21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanuna göre tecil edilmiş ve/veyataksitlendirilmiş ya da özel kanunlara göreyapılandırılmış olup taksitlendirildiğininbelgelendirilmesinden sonra başvurusu işleme alınır.''
8.5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik "Genel kanunniteliği" başlıklı 3. maddesişöyledir:
“(Değişik:6/12/2006-5560/31.md.)
(1) Bu Kanun'un;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında, uygulanır.”
9.5326 sayılı Kanun’un "Yaptırımtürleri" başlıklı16. maddesişöyledir:
“(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarî yaptırımlar,idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir”
10.5326 sayılı Kanun'un “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin 1. ve 8.fıkraları şöyledir:
“(1) İdarî paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidarî yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidarî yaptırım kararı kesinleşir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.)İdarî yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarîyargının görev alanına giren kararların da verilmişolması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkinhukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiylebirlikte idarî yargı merciinde görülür .”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık MahkemesininRıdvan GÜLEÇ'in Başkanlığında, ÜyelerNilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, AhmetARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan08/07/2024 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının ekinde adli yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12.Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
13.Dava, 5580 sayılı Kanun’un 3. maddesi uyarınca verilenidari para cezasının iptali istemiyleaçılmıştır.
14.Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ileeklenen sekizinci fıkrasında; idari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararların da verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idariyargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış,bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndakidüzenlemelerin ortaya çıkardığıbağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığıifade edilmiştir.
15.19/12/2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeyegöre, Kabahatler Kanunu’nun, idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı, diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumundaiseuygulanmayacağı ancak idari yaptırım kararınınverildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarakidari yargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde, idari yaptırım kararına ilişkinhukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptalitalebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceğianlaşılmaktadır.
16.Uyuşmazlık Mahkemesince de, idari para cezası yönündenoluşan olumsuzgörev uyuşmazlıklarınınçözümünde, idari para cezasına konu işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren kararın da verilmiş olması vedosya içeriğinden bu kararın idari yargı yerinde davakonusu edildiğinin anlaşılması halinde; idari paracezasına ilişkin kararınhukuka aykırılığıiddiasının da, idari yargı yerinde görüleceğisonucuna varılarak, idari yargı yerince verilen görevsizlikkararlarınınkaldırılmasına karar verilmiştir.
17.Dosyanın incelenmesinden; davacıya ait işyeri için;Antalya Valiliği İl Milli EğitimMüdürlüğünün 25/09/2023 tarih ve ....84973655sayılı işlemi ile işyerinin kapatılmasına kararverilmiş, davacı hakkında da; 25/09/2023 tarih ve ....84973717sayılı kararı ile 268.290 TL tutarında idari paracezasına yönelik işlem tesis edilmiştir. Davacıtarafından işyeri kapatma kararının iptaline ilişkinolarak Antalya 4. İdare Mahkemesinin E.2023/1521 sayılıdosyasında dava açılmış, idari paracezasının iptali için de ilk olarak adli yargı yerindedava açılmıştır.
18.İncelenen uyuşmazlıkta, uygulanan idari para cezasının5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 5580 sayılıKanun’da da bu para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konuişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak (aynımaddi olay nedeniyle) işletmenin kapatılmasınada kararverildiği ve bunun idari yargı yerinde dava konusu edildiğianlaşıldığından; idari para cezasına ilişkinkararın hukuka aykırılığı iddiasının daidari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur.
19.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesi ve aynı Kanun'un 27. maddesine 5560sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmübir arada değerlendirildiğinde, 5580 sayılı Kanun’un3. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşıaçılacak davanın çözümünde idariyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Antalya 4. İdare Mahkemesinin 31/01/2024 tarih ve E.2024/91sayılı başvurusunun redddine karar vermekgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Antalya 4. İdare Mahkemesinin 31/01/2024 tarih ve E.2024/91sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
08/07/2024tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN