T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/276
KARAR NO : 2024/301
KARAR TR : 08/07/2024
ÖZET: Halk Eğitim Merkezi Müdürlüklerinde usta öğretici olarak çalışırken, iş akdinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan kıdem tazminatının ödenmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.H.Ş
Vekili : Av. H.Ş.Y
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. Ö.M.Z
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin Halk EğitimMüdürlüklerinde (son olarak Trabzon Halk Eğitim MerkeziMüdürlüğünde) 11/11/1992 - 20/03/2020 tarihleriarasında usta öğretici olarak görevyaptığını, 20/03/2020 tarihinde iş akdiningerekçe gösterilmeksizin feshedildiğini belirterek, fazlayailişkin hakları saklı kalmak üzere 5000 TL kıdemtazminatı alacağının, iş akdinin sona erdiğitarihten itibaren işleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte,davalıdan tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Akçaabat 1. Asliye Hukuk Mahkemesi(İş Mahkemesi Sıfatıyla) 27/04/2023 tarih ve E.2022/545,K.2023/348 sayılı kararı ile, davada idari yargımahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle, HMK'nın114/1-b ve 115/2. maddeleri uyarınca davanın yargı yolu davaşartı yokluğundan reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Kararının ilgili kısmışöyledir:
"...657 sayılıKanun’un 89 uncu maddesinde “Her derecedeki eğitim veöğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (AskeriAkademiler dâhil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktanatanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretleokutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacaklarınnitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi veBakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur," hükmü yeralmaktadır. Belirtilen düzenlemeye istinadençıkarılan Milli Eğitim BakanlığıKurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Görevi ileGörevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler HakkındaYönetmelik'in 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında da, uzman veusta öğreticilere, 657 sayılı Kanun'un 89 uncu maddesiuyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı Bakanlar KuruluKararı ile yürürlüğe konulan Milli EğitimBakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve EkDers Saatlerine İlişkin Esaslar'da belirtilen miktarda, ek dersgörevi verilebileceği düzenlenmiştir. Yapılanaçıklamalar doğrultusunda 7036 sayılı Kanun’un5 inci maddesi uyarınca 4857 sayılı Kanun'a göreişçi sayılan kimselerle işveren veya işverenvekilleri arasında, iş sözleşmesinden veya 4857sayılı Kanuna dayanan her türlü hak iddialarındandoğan hukuk uyuşmazlıklarının çözümyeri iş mahkemeleridir.
Yukarıda açıklanansözleşme maddelerinin içeriği, davacınınKaymakam onayı ile görevlendirilmesi ve ücretlerinin 657sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89. maddesine uygunolarak Bakanlar Kurulunca çıkarılan kararlar uyarıncaMaliye Bakanlığınca belirlenen ücretler üzerindenödendiği dikkate alındığında, taraflararasında iş sözleşmesi bulunmadığı, bununlabirlikte, sosyal güvenlik yönünden Sosyal Güvenlik Kurumunaprimlerinin yatırılmış olmasının dadavacının iş sözleşmesi ileçalıştığı anlamına gelmeyeceğitaraflar arasındaki ilişkinin statü hukukuna tabi olduğu,taraflar arasındaki uyuşmazlığınçözümünün adli yargının görevalanına girmediği kabul edilmekle,(Yargıtay Hukuk GenelKurulunun 18.02.2017 tarihli ve 2015/9-736 E., 2017/25 K. sayılıilamı) açıklanan gerekçeler doğrultusundauyuşmazlığın çözümünde adliyargı mercilerinin görevli olmadığı, statühukukuna tabi bir çalışma söz konusu olduğundanidari yargı mercilerinde çözümlenmesi gereken biruyuşmazlık olduğu anlaşılmakla yargı yolunun caizolmaması nedeniyle dava şartı yokluğundan davanınusulden reddine dair aşağıdaki şekilde hükümkurulmuştur.
HÜKÜM : Gerekçesiyukarıda açıklandığı üzere;
Dava konusuuyuşmazlığın çözümü yerini/ idariyargı mercii olduğu anlaşılmakla HMK 114/1-B ve 115/2maddeleri uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle DAVANINUSULDEN REDDİNE..."
3.Davacı vekili bu kez, fazlaya ilişkin hakları saklık kalmaküzere 1000 TL kıdem tazminatı alacağının, işakdinin feshi tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birliktetahsili istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Trabzon İdare Mahkemesi 06/05/2024 tarih veE.2024/406 sayılı kararı ile, davacı iledavalı arasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilentazminatın İş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğugerekçesiyle, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Bu durumda, davacı ileidare arasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilentazminatın İş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında, uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı merciinin (İşMahkemesinin) görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
Nitekim UyuşmazlıkMahkemesinin 04.03.2024 tarih ve E:2024/19, K:2024/96 sayılıkararı da bu yöndedir..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
6.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerindeveya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
7.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
8.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
9.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
10.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
11.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
12.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
13.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1) Kanuna, bireysel veyatoplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
14.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
15.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan08/07/2024 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyası suretinin ekinde adli yargıdosyası sureti ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Şerife ÖZDOĞAN'ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava, davacının Milli Eğitim Bakanlığınabağlı Halk Eğitim Merkezi Müdürlüklerinde ustaöğretici olarak çalışmakta iken, 20/03/2020tarihinde iş akdinin feshedildiğini belirterek, kıdemtazminatının faizi ile birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
19.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen kıdem tazminatıalacağının İş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Trabzon İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile,Akçaabat 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesisıfatıyla) 27/04/2023 tarih ve E.2022/545, K.2023/348sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Trabzon İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAkçaabat 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesisıfatıyla) 27/04/2023 tarih ve E.2022/545, K.2023/348sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
08/07/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN