T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/197
KARAR NO : 2024/262
KARAR TR : 08/07/2024
ÖZET: İskilip Metin Alkan Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarak çalışırken iş akdinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan kıdem tazminatının ödenmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S.U
Vekili : Av. S. K
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. M. S
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili, müvekkilinin 08/11/2004-27/09/2016 tarihleri arasındaİskilip Metin Alkan Halk Eğitim Merkezinde usta öğreticiolarak, her yıl ek ödeme açıklamasıylayaklaşık 2 maaş tutarında ikramiye alarak çalıştığını,görevlendirmelerde görev yolluğu aldığını,27/09/2016 tarihinde iş akdinin herhangi bir haklı nedenedayanılmadan feshedildiğini, hak etmiş olduğu kıdemtazminatının kendisine ödenmediğini iddia ederek, fazlayailişkin hakları saklı kalmak üzere; kıdem tazminatıalacağı olarak 100 TL’nin dava tarihinden itibarenişleyecekyasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle adli yargıyerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2.İskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İş MahkemesiSıfatıyla) 14/04/2022 tarih ve E.2021/251, K.2022/156sayılı kararı ile, uyuşmazlığınesasını inceleyerek davanın kabulüne karar vermiş, bukarara karşı istinaf isteminde bulunulmuştur.
3.Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi 10/07/2023 tarih veE.2022/1857, K.2023/1299 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın çözüm yeri idari yargı olduğundan,istinaf talebinin kabulüne, mahkeme kararınınkaldırılmasına, davanın yeniden görülmesiiçin dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak kararvermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"... Dava;Kıdemtazminatı alacağının tahsili talebineilişkindir.
Taraflar arasında, davaya bakmagörevinin iş mahkemesine mi yoksa idare mahkemesine mi aitolduğunoktasında uyuşmazlık bulunmaktadır.
657 sayılı DevletMemurları Kanunu’nun 89. maddesinde “Her derecedekieğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi(Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahutaçıktan atanacaklara ücret ile ek ders göreviverilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, dersgörevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgiliBakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespitolunur, hükümleri yer almaktadır.
Bu maddeye istinadençıkarılan, T.C. Milli Eğitim Bakanlığıkurumlarında sözleşmeli veya ek ders görevi ilegörevlendirilecek uzman ve usta öğreticiler hakkındayönetmeliğin 5/2 maddesi uyarınca da, Uzman ve UstaÖğreticilerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89uncu maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli ve 98/12120 sayılıBakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan T.C.MilliEğitim Bakanlığı Öğretmen ve YöneticilerininDers ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslarda belirtilen miktarda ekders görevi verilebileceği belirtilmiştir.
Görev konusu kamu düzenineilişkin olup, mahkemece kendiliğinden dikkatealınmalıdır.
İş mahkemeleriningörev alanını hakim, tarafların iddia ve savunmalarınagöre değil, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun1. maddesini esas alarak belirleyecektir.
Ayrıca belirtmek gerekir ki,işçinin İş Kanunu kapsamında kalmaması halindeiş mahkemesine açılan davada, davanın esastan reddi usuleaykırıdır. Dava dilekçesinin görev nedeni ile reddive adli yargı görevli ise davanın görevli hukuk mahkemesinegönderilmesine karar verilmesi gerekir.
İdari Yargınıngörevli olması “dava dilekçesinin yargı yoluyanlışlığı nedeni ile reddine” karar verilmesigerekir. İdari Yargı görevli ise gönderme kararıverilemez.
5521 sayılı İşMahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca İş Kanununagöre işçi sayılan kimselerle işveren veyaişveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununadayanan her türlü hak iddialarından doğan hukukuyuşmazlıklarının çözüm yeri işmahkemeleridir.
Davacınındışarıdan ücretli usta öğretici olarak İlMilli Eğitim Müdürlüğü’nün istemi veValiliğin onayı ile görevlendirildiği,davacıyaücretlerinin 657 Sayılı Devlet Memurlarıkanununun 89.maddesine uygun olarak Bakanlar Kuruluncaçıkarılan kararlar uyarınca MaliyeBakanlığınca belirlenen ders ücretleriyle ödendiğianlaşılmaktadır.
Davacının sosyalgüvenlik hukuku yönünden Sosyal Sigortalar Kurumukapsamında olması iş sözleşmesi ileçalıştığını göstermez.
Davacı 657 sayılıyasanın 89. maddesinde belirtilen statü içinde ve Valilikonayı ile görevlendirilmiştir. Davacı ile davalıarasında iş sözleşmesi bulunmamaktadır. Taraflararasındaki ilişkinin statü hukukuna tabi olduğununkabulü gerekir. Aradaki hukuki ilişki iş sözleşmesi,bir başka anlatımla işçi-işveren ilişkisiolarak nitelenemez. Bu hukuki olguya göre uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olup, bu yönü iledosyanın ilk derece mahkemesine iadesi gerekmiştir.
Yukarıdakiaçıklamalar ışığında davalı vekilininistinaf başvurusu kabul edilmeli ve yukarıda yazılısebeplerden dolayı eksikliklerin tamamlanması amacıylakararın kaldırılarak diğer istinaf sebepleriincelenmeksizin dosyanın 6100 Sayılı H.M.K'nun 353/1-a-6 maddesigereğince mahkemesine iade edilmesinekarar vermek gerekmiş..."
4. İskilip Asliye Hukuk Mahkemesi (İşMahkemesi Sıfatıyla) 31/07/2023 tarih ve E.2023/177, K.2023/190sayılı kararı ile, 6100 sayılıKanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarınca yargı yolunun caizolmaması nedeniyle dava şartı noksanlığındandavanın reddine karar vermiş, bu karara karşı istinafisteminde bulunulması üzerine, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7.Hukuk Dairesi 28/12/2023 tarih ve E.2023/2560, K.2023/2574 sayılıkararı ile, istinaf isteminin HMK'nın 353/1-b.1 maddesigereğinceesastan reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Mahkeme kararının ilgili kısmışöyledir:
"...Davacınındışarıdan ücretli usta öğretici olarak İlMilli Eğitim Müdürlüğü’nün istemi veValiliğin onayı ile görevlendirildiği, davacıyaücretlerinin657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 89.maddesine uygun olarakBakanlar Kurulunca çıkarılan kararlar uyarınca MaliyeBakanlığınca belirlenen ders ücretleriyleödendiği anlaşılmakla davacı ile davalıarasında iş sözleşmesi bulunmadığı, taraflararasındaki ilişkinin statü hukukuna tabii olduğununkabulü ile yukarıda bahsedilen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu veSamsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi 2022/1706 Esas 2023/722Karar sayılı ilamı uyarınca yargı yolunun caizolmaması nedeniyle davada idari yargının görevliolduğundan davanın dava şartı yokluğundan usuldenreddine karar vermek gerekmiştir..."
5. Davacıvekili, bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
6. Ankara 6. İdareMahkemesi 11/03/2024 tarih ve E.2024/215 sayılı kararı ile,davacı ile davalı idare arasında geçici bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminat ve alacaklarınİş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, Uyuşmazlık Mahkemesinin benzeruyuşmazlıklardaki yerleşik içtihatlarıkapsamında uyuşmazlığın özel hukukhükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevli olduğusonucuna varıldığı gerekçesiyle, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden, davacının, 08.11.2004 ile 27.09.2016 tarihleriarasındaİskilip Metin Alkan Halk Eğitim MerkeziMüdürlüğünde usta öğretici olarakçalıştığından bahisle fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00-TLkıdem tazminatı alacağının ödenmesi istemiyleİskilip Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada, 03.07.2023tarih ve sayılı E:2023/177, K:2023/190 kararla, davanıngörev yönünden reddine karar verilmesi üzerine, davacıtarafından, İskilip Metin Alkan Halk Eğitim MerkeziMüdürlüğünde 08.11.2004 ile 27.09.2016 tarihleriarasında usta öğretici olarakgörev yaptığıdönem için tarafından ödenmeyen kıdem tazminatınınfazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik100,00-TL kıdem tazminatı alacağının iş akdininfeshi tarihinden itibaren işletilecek mevduata uygulanan en yüksekfaiz ile ödenmesine karar verilmesi istemiyle Mahkememize işbudavanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacının, idareylearasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen kıdemtazminatının İş Kanunundan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında, uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindegörülüp çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümünce verilen 08.01.2024 tarih veE:2023/649, K:2024/28 sayılı kararda aynı yöndedir...."
III. İLGİLİ HUKUK
7.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
8.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
9.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
10.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
11.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
12.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
13.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
14.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
15.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1) Kanuna, bireysel veyatoplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması davaşartıdır."
16.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
17.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
18. UyuşmazlıkMahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan08/07/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının ekinde, adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
19.Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüp düşünüldü:
20.Dava, davacının İskilip Metin Alkan Halk Eğitim Merkezinde08/11/2004 tarihinden itibaren usta öğretici olarak görevyapmakta iken, 27/09/2016 tarihinde iş aktinin gerekçegösterilmeksizin feshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak üzere, kıdem tazminatıalacağının yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
21.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen kıdem tazminatının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
22.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Ankara 6. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile,İskilip Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş MahkemesiSıfatıyla) 31/07/2023 tarih ve E.2023/177, K.2023/190sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Ankara 6. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileİskilip Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş MahkemesiSıfatıyla) 31/07/2023 tarih ve E.2023/177, K.2023/190sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
08/07/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN