T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/69
KARAR NO : 2024/277
KARAR TR : 08/07/2024
ÖZET: Davacı adına kayıtlı Spor Toto bayiliğinin iptaline ilişkin işlemin; bayilik sözleşmesinin haksız bir biçimde tek taraflı olarak feshedildiği ileri sürülerek, iptali istemiyleaçılan davanın,İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : ...Gayrimenkul Danış. Hiz.Gıda Paz. İnş. Taah. Tur. Oto San ve Tic.Ltd. Şti
Vekili : Av. E.K
Davalı : Gençlik Ve SporBakanlığı Spor Toto Teşkilat Başkanlığı
Vekili : Av. S.K
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili, müvekkili şirketin şubesi olan ...Büfe ve ...Cafeisimli iş yerinde sözleşmeye dayalı olarak spor toto vebayilik faaliyetini sürdürdüğünü, müvekkilişirkettarafından işletilen spor toto bayisinin bayiliksözleşmesinin, Müşterek Bahis Oyunları UygulamaYönetmeliğini yürürlükten kaldıran ve 28/02/2009tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan SporMüsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin 23/1 maddesiuyarınca 11/08/2013-07/11/2013 tarihleri arasında toplam 89 günoyun oynatılmadığının tespit edilmesi nedeniyle, sözleşmeninfeshine ilişkin davalı Teşkilatın 06/11/2014 tarih ve30875700-110.05/21 sayılı işleminin hukuka aykırıolduğunu ileri sürerek, iptali istemiyle idari yargı yerindedava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2.Mersin1. İdare Mahkemesi 30/01/2014 tarih ve E.2014/66, K.2014/71sayılı kararı ile, dava konusu işlemin Spor TotoBaşkanlığı tarafından tesis edilmesinedeniyledavanın görüm ve çözümünde Ankaraİdare Mahkemelerinin yetkili olduğu gerekçesiyle davanınyetki yönünden reddi ile dosyanın yetkili Ankara İdareMahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
3. Ankara 2. İdare Mahkemesi 07/03/2014 tarih veE.2014/328, K.2014/178 sayılı kararı ile, bayiiliksözleşmesinin özel hukuk hükümlerine tabi olduğu,davanın görüm ve çözümünde adliyargının görevli olduğugerekçesiyle, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-(a)maddesi uyarınca davanın görev yönünden reddine, kararvermiş, temyiz edilen karar Danıştay 10. Dairesinin22/12/2014tarihve E.2014/3242, K.2014/7993 sayılı kararıylaonanarak, karar düzeltme talebi aynı Dairenin 02/06/2016 tarih veE.2015/1704, K.2016/3023 sayılı kararıyla reddedilerekkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
''...Dosyanın incelenmesinden, SporToto Başkanlığının verdiği 06.01.2014 tarih ve30875700-110.05/21 sayılı bayilik iptali gereğince Başkanlıkile davacı şirket arasında imzalanan bayiliksözleşmesinin iptaline dair işlemin iptali istemiylebakılmakta olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Olayda, idarenin davacı ileyapmış olduğubayilik sözleşmesinin, özel hukuk hükümlerinetabiolduğu ve bu ilişkiden doğan haklarınkullanılmasına ve takibine ilişkin davaların da özelhukuk hükümleri çerçevesindeçözümlenmesigerekeceği dikkate alındığında,taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanmasındankaynaklanan uyuşmazlığın görüm veçözümü adli yargının görevindebulunmaktadır.
Nitekim Danıştay İdari Dava DaireleriKurulu'nun 03.12.2012 tarih ve E : 2011/290, K.2012/2407 sayılıkararı da bu yöndedir...''
4. Davacıvekili, Teşkilat Başkanlığı Makamının06/01/2014 tarih 30875700-110.05/21 sayılı oluru ilegerçekleştirilen 13/01/2014 tarih 30875700-110.02/45sayılı tek taraflı sözleşmenin iptali işleminingeçersiz olduğunun tespitine ve devamına, müvekkilişirketin uğradığı zarara karşılıkşimdilik 5.000 TL maddi tazminatın davalıdan tahsili istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
5. Mersin 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 18/01/2018 tarih veE.2017/529, K.2018/35 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğu gerekçesiyle, HMK'nın 114-b ve 115. maddelerigereğince yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle, davanınusulden reddine karar vermiş, bu karar istinaf edilmiş ve AdanaBölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesinin 09/12/2019 tarih veE.2018/1297, K.2019/1334 sayılı kararıyla istinaf istemininesastan reddine hüküm kesinleştikten sonra ilk dereceMahkemesince re'sen Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine kararverilmiş, kararın temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 31/10/2023 tarih ve E. 2022/2607, K.2023/6303 sayılıkararıyla onanarak kesinleşmiştir. Mahkeme kararınınilgili kısmı şöyledir:
''...Dava, taraflar arasında imzalanan Spor Toto veBayilik Sözleşmesinin davalı kurumca iptaline dair 13/01/2014tarihli işlemin geçersiz olduğunun tespitine,sözleşmenin devamına ve maddi tazminat istemine ilişkindir.
Her ne kadar davacı vekili aynı taleple Mersin 1.İdare Mahkemesinin 2014/66 Esas ve 2014/71 Karar sayılıdosyasında dava açıldığını, mahkemeceAnkara Mahkemelerinin yetkili olduğu gerekçesiyle dosyanınAnkara 2. İdare Mahkemesine gönderildiğini, Ankara 2. İdareMahkemesinin 2014/328 Esas 2014/178 Karar sayılı kararı ileuyuşmazlığın çözümünün adliyargının görevinde bulunduğu gerekçesiyle görevyönünden red kararı verildiğini, kararın temyiziüzerine Danıştay'ın ilgili hukuk dairesince kararınonandığını, bunun üzerine adli yargıda davaaçtıklarını iddia etmiş ise de; benzer bir davadaUyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 26/12/2016tarih 2016/501 Esas 2016/623 Karar sayılı ilamında;"İdare, özel hukuk kişileri gibi özel hukuk sözleşmeleriyapabildiği gibi; kamusal yetkisinin verdiği üstünlükve ayrıcalıklara dayanarak konusu, hüküm vekoşulları bakımından özel hukuksözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler de yapabilir.İdare hukuku esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler"idari sözleşme" olarak adlandırılırlar.İdarenin, genel ehliyetini kullanarak, sözleşme serbestisi vetarafların eşitliği gözetilerekgerçekleştirdiği sözleşmelerin tamamen özelhukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıylabunların yargısal denetiminin adli yargı yerinceyapılmasına karşılık, 2577 sayılıYasa'nın idari dava türlerinin sayıldığı 2/1-cmaddesinde belirtildiği üzere, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi amacıyla ve kamusal nitelikte üstünhak ve yetkilere dayanarak yaptığı idarisözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların"görüm ve çözümünde ise, idari yargıyerleri görevli bulunmaktadır. ... Bu durumda, idarece, kamugücüne dayanılarak tek yanlı düzenlenen bayiliksözleşmesinde yer alan yaptırımlarınuygulanmasına ilişkin işlemin iptali isteminden doğan uyuşmazlığınçözümünde idari yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır. Öte yandan, davakonusu işlemin, hem bayilik sözleşmesine, hem de Spor MüsabakalarınaDavalı Sabit îhtimalli ve Müşterek Bahis OyunlarıUygulama Yönetmeliği hükümleri uyarınca tesisedildiği; İdarenin sözleşmeyi anılan Yönetmelikhükümleri uyarınca tek taraflı olarak iptal etme yetkisigöz önüne alındığında, sadecesözleşme hükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan biruyuşmazlıktan söz etme olanağı dabulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanıngörüm ve çözümünde idari vargı mercilerigörevlidir." şeklinde hüküm verildiği,anılan uyuşmazlık mahkemesi kararı gözetilerekuyuşmazlığın çözümünün idariyargıya ait olduğu kanaatine varılmakla davanın yargıyolu bakımından dava şartı yokluğundan reddine kararverilmesi gerektiği kanaatine varılarak aşağıdakişekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıdaaçıklandığı üzere;
1-Davanın yargı yolu bakımındanHMK'nın 114/1-b ve 115/2 maddeleri uyarınca dava şartıyokluğu nedeniyle REDDİNE,..''
IV. İLGİLİ HUKUK
6.3289ve 7258 sayılı Kanun hükümlerine dayanılarakhazırlanan ve 28/02/2009 tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren (iptali istenilenişlemin gerçekleştirildiği tarih itibariyleyürürlükte bulunan) Spor Müsabakalarına DayalıSabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları UygulamaYönetmeliğinin ''Bayilikruhsatı" başlıklı 14. maddesişöyledir:
'' (1) Sabit bayilik faaliyetininyapılabilmesi için Teşkilattan ruhsat alınmasızorunlu olup, bayilik faaliyetinde bulunması uygun görülenlerebayilik ruhsatı verilir. Ruhsat verildiği tarihten itibarenTeşkilatça iptal edildiği tarihe kadar başka birişleme gerek olmaksızın geçerlidir. Ancak, Teşkilattarafından gerekli görülen hallerde ruhsat yenilenebilir veya vizeedilebilir.''
7.Yönetmeliğin“Sabit bayiliksözleşmesi” başlıklı 15. maddesişöyledir:
''(1) Sabit bayilikruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişiler ileTeşkilat arasında süresi 10 yılı geçmemeküzere süreli sabit bayilik sözleşmesi yapılır.
(2) Sabit bayiliksözleşmesi ruhsatın geçerli olduğu süreceyürürlükte kalır, ruhsatın iptali halinde başkacabir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden feshedilmişsayılır.
(3) Teşkilatça gerekligörülen durumlarda sabit bayilik sözleşmesi yenilenebilir.
(4) Sabit bayilikruhsatı vermeye ve bu bayiler ile sözleşme yapmaya TeşkilatBaşkanı yetkilidir. Teşkilat Başkanı bu yetkisini altbirimlere devredebilir.
(5) Sabit bayiliklertüzel kişilere birden fazla olarak ve 16 ncı maddede belirtilenkriterler dahilinde verilebilir. Bu durumda verilen bayiliklerin hertürlü hukuki ve cezai sorumluluğu bu tüzel kişiyeaittir.''
8.Yönetmeliğin ''Sabit bayilik faaliyetininsürekliliği ve yürütülmesi'' başlıklı23. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
'' (1) Sabit bayi,ruhsatının geçerli olduğu süre içinde bayilikfaaliyetini aralıksız sürdürmek zorundadır. Ancak;hastalık, silah altına alınma gibi zorunlu hallerde sabit bayi,bu durumunu belgelemek ve Teşkilattan yazılı izin almakkaydıyla izin süresinin bitimine kadar sabit bayilik faaliyetine araverebilir.''
9.Yönetmeliğin“Sabit bayilik ruhsatınıniptali” başlıklı24. maddesinin ilgilikısımları şöyledir:
(1) Aşağıda belirtilen hallerde bayilikruhsatı, Teşkilat tarafından tek taraflı olarak ve herhangibir bildirim süresine uyulmaksızın iptal edilir:
...
c) İzinli süreler ve mücbir sebeplerdışında, her ne sebeple olursa olsun bayinin bir takvimyılı içerisinde, izinsiz toplam on beş gün oyunoynatmaması,
...
(2) Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı iptaledilenlere yeniden bayilik ruhsatı verilmez.''
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
10. Uyuşmazlık MahkemesininRıdvan GÜLEÇ'in Başkanlığında, ÜyelerNilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, AhmetARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ın katılımlarıylayapılan 08/07/2024 tarihli toplantısında; dosya üzerinde2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre, olay kısmında belirtildiği üzere,tarafları, konusu ve nedenleri aynı olan davada; idari yargıyerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyleverilmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, her ne kadaradli yargı yerinde açılan davada ''sözleşmenin feshinin geçersizliğinintespiti vetazminat'' talebi de bulunmakta ise de, her iki yargı yerindeolumsuz görev uyuşmazlığının ''sözleşmenin feshinin iptali''yönünden oluştuğu; öte yandan kendine gelendavayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğuseçenekler ile verdiği karar bakımından birdeğerlendirme yapılması gerekmektedir.
11.2247 sayılı Kanun'un 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görevuyuşmazlığının bulunduğunun ilerisürülebilmesi için adli ve idari yargı mercilerinintarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerinigörevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veyakesinleşmiş olması gerekir. Bu uyuşmazlığıngiderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ilerisürülebilir.” hükmüne göre, idaremahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerineadli yargı yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bukararın kesinleşmesi halinde, olumsuz görevuyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanındadoğmuş bulunan bu uyuşmazlığın giderilmesi istemiise, ancak davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir.
12.2247 sayılı Kanun'un 19. maddesindeki “Adli ve idari yargı mercilerinden birisininkesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerinekendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olanbir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciingörevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli birkarar ile görevli merciin belirtilmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesiniUyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler. /(Değişik ikinci fıkra: 23/7/2008 – 5791/9 md.) Yargımerciince, önceki görevsizlik kararına ilişkin davadosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ilebirlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir.”hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakmagörevinin daha önce görevsizlik kararı veren idariyargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar iledoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaolanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvurukararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesincekarar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu daiçermesi gerekir.
13.Kanun koyucu, 14. maddeye göre olumsuz görev uyuşmazlığıdoğması durumunda her iki yargı merciince işten elçekilmiş olduğundan başvurma istencini davanıntaraflarına bırakmış iken, bu yönteme oranla dahakısa zamanda çözüme ulaşılmasınıamaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlikkararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargımerciine, işten el çekmeden doğrudan UyuşmazlıkMahkemesine başvurma olanağınıtanımıştır.
14.Olayda, adli yargı yerince, görevsizlik kararı yanında,idari yargı ile mahkemeleri arasında olumsuz görevuyuşmazlığı söz konusu olduğundan bahisle,görevli yargı yolunun belirlenmesi amacıyla dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine de karar verildiği;ancak bunun ara kararı ile değil, dosyanın kapatılıpkarar numarası alınmak suretiyle yapıldığıgörülmüştür.
15.Bu haliyle, Asliye Hukuk Mahkemesince verilen karar 2247 sayılıKanun’da öngörülen yönteme uymamaktadır.
16.Ancak, idari ve adli yargı yerleri arasındaolumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, UyuşmazlıkMahkemesinin önüne gelmiş bulunan görevuyuşmazlığının çözüme kavuşturulması,gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluşamacına uygun olacağından ve adli yargıdosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece,ekinde idari yargı dosyasıile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin başka birnoksanlık dabulunmadığıanlaşıldığından, idari ve adli yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN'ın davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra, gereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava;
a)İdari yargı yerinde; ... Büfe ve ...Cafe isimli iş yerindesözleşmeye dayalı olarak spor toto ve bayilik faaliyetinisürdüren davacı şirketin 89 gün süre ile oyunoynatmadığının tespiti nedeniyle bayiliksözleşmesinin iptal edilmesine ilişkin davalı Spor TotoTeşkilat Başkanlığının 06/11/2014tarih ve30875700-110.05/21 sayılı işleminin iptali istemiyle,
b)Adli yargı yerinde ise; Teşkilat BaşkanlığıMakamının 06/01/2014 tarih 30875700-110.05/21 sayılı oluruile gerçekleştirilen 13/01/2014 tarih 30875700-110.02/45sayılı tek taraflı sözleşmenin iptali işleminingeçersiz olduğunun tespitine ve devamına, şirketinuğradığı zarardan şimdilik 5.000 TL'nin davalıdantahsili istemiyle açılmıştır.
19.Davacıya Spor Toto Bayiliği verildiği tarih itibariyle; 3289sayılı Gençlik ve Spor GenelMüdürlüğünün Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun’un 1. maddesine göre, Gençlik ve SporGenel Müdürlüğü, Başbakanlığabağlı ve tüzelkişiliğe sahip bir kamu kurumu iken;aynı Kanun'un 4. maddesine göre Genel Müdürlüğebağlı bir birim olan Spor Toto TeşkilatBaşkanlığının tüzel kişiliğininbulunmadığı; Kanun'un 2. maddesinin (i) bendi uyarınca,Türkiye'de düzenlenecek futbol ve diğer spormüsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve müşterekbahisler ile şans oyunlarının düzenlenmesi veyürütülmesi yetki ve görevinin GenelMüdürlüğe ait olduğu; GenelMüdürlüğün bu yetkisini, 7258 sayılı Futbolve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans OyunlarıDüzenlenmesi Hakkında Kanun’un 2. maddesi uyarınca SporToto Teşkilat Başkanlığı kanalı ilekullandığı; Başkanlığın ise kendisine aitolan bu faaliyetini, sözleşme imzaladığı ve bayilikruhsatı verdiği bayileri aracılığı ileyürüttüğü anlaşılmaktadır.
20.08/06/2011 tarih, 27958(Mük.) Sayılı Resmi Gazete'deyayınlanarak yürürlüğe giren 638 No.lu “Gençlik ve SporBakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname” ile Gençlik ve SporBakanlığının kuruluş, görev, yetki vesorumlulukları düzenlenmiş; Kararnamenin 31. maddesinin 1.fıkrasında; 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Gençlikve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun'da ve diğer mevzuatta gençlikhizmetleriyle ilgili olarak Gençlik ve Spor GenelMüdürlüğüne yapılmış olanatıfların Bakanlığa, spor hizmetleriyle ilgili olarakGençlik ve Spor Genel Müdürlüğüneyapılmış olan atıfların Spor GenelMüdürlüğüne yapılmış sayılacağı;2. fıkrasının c bendinde (3289 sayılı Kanun'un) 2 ncimaddesinin birinci fıkrasının (i) bendininyürürlükten kaldırıldığı; çbendi ile; 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (e)bendinin "e) UluslararasıOrganizasyonlar Dairesi Başkanlığı"şeklinde değiştirildiği ve aynı maddede yer alan "Bağlı Birimler: Spor TotoTeşkilat Başkanlığı" ibaresininyürürlükten kaldırıldığı; Kararnamenin31. maddesinin 6. fıkrasının a bendinde; 29/4/1959 tarihli ve7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahisve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 1 inci maddesininbirinci fıkrasının birinci cümlesinin "Yurtiçinde ve yurtdışındaspor müsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve müşterekbahis oyunlarını oynatmak üzere, Gençlik ve SporBakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haizSpor Toto Teşkilat Başkanlığı kurulmuştur."şeklinde değiştirildiği; Kararnamenin “Düzenleyici İşlemler”başlıklı geçici 1. maddesinde; bu KanunHükmünde Kararnamenin uygulanmasına ilişkindüzenlemelerin, bir yıl içinde yürürlüğekonulacağı, bu düzenlemeler yürürlüğegirinceye kadar mevcut düzenlemelerin bu Kanun HükmündeKararnameye aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasınadevam olunacağı; geçici 9. maddesinde; Gençlik ve SporGenel Müdürlüğünün, Spor Toto TeşkilatBaşkanlığının iş ve işlemleri nedeniyletaraf olduğu her türlü davalar ve icra takipleri ile sairhukukî ihtilaflardaki aktif ve pasif husumet ehliyetinin, bu KanunHükmünde Kararnamenin yürürlüğü tarihinde,başka herhangi bir işleme gerek kalmaksızın Spor TotoTeşkilat Başkanlığına devredilmişsayılacağı hükümlerine yer verilmiştir.
21. 638 No.lu Kanun Hükmünde Kararname ile yapılandeğişiklikler de dikkate alındığında; 7258sayılı “Futbol ve DiğerSpor Müsabakalarında Bahis ve Şans OyunlarıDüzenlenmesi Hakkında Kanun” 2. maddesinde;Teşkilat Başkanlığının yetkisini bizzatkullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzelkişilerine devredebileceği veya mal ve hizmet satın alma yolunagidebileceği belirtilmiş; yurt içinde ve yurtdışında yapılan her türlü spormüsabakası üzerine yurt içinde ve yurt dışındaspora dayalı bahis ve şans oyunları düzenlemek, denetim vegözetimi altında düzenletmek, bunlara ilişkin hertürlü izni vermek ve sözleşmeyi yapmak, spora dayalıbahis ve şans oyunlarına yönelik mevzuata aykırıiş ve eylemlerin önlenmesi için gerekli denetimleri yapmak,faaliyetlerde bulunmak ve tedbirleri almak, spora dayalı bahis ve şansoyunlarının kamu yararına ve sosyal amaçlara uygun olarakdüzenlenmesi ve gelişmesini sağlayacak politikalar belirlemek veuygulamak, izinsiz olarak spora dayalı bahis ve şans oyunlarıdüzenleyen, başbayilik veya bayilik faaliyetinde bulunan veya kurallaraaykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilereuygulanacak yaptırımlara ilişkin esasları belirlemek vebunlar hakkında gerekli yasal işlemleri yapmak, spora dayalıbahis ve şans oyunları düzenleme faaliyetinin gelişmesinisağlayacak tedbirleri almak ve bu konuda yapılması gereklidüzenlemeleri Gençlik ve Spor Bakanlığınaönermek Teşkilat Başkanlığının görev veyetkileri arasında sayılmış, aynı maddede, TeşkilatBaşkanlığının spora dayalı bahis ve şansoyunlarının düzenlenmesi ve düzenletilmesinde tek yetkiliolduğu; Gençlik ve Spor Bakanlığının izin veyaonayıyla spora dayalı bahis ve şans oyunlarınındüzenlenmesi, denetim ve gözetimi altında düzenletilmesi,oynatılması, gerekli altyapı ve organizasyonunsağlanması ve yürütülmesi için gerçek vetüzel kişilerle sözleşme yapabileceği ifadeedilmiş; spora dayalı bahis ve şans oyunlarınındüzenlenmesine ilişkin kararları almanın, bayiliklerinnerede kurulacağını ve sayısını tespit etmenin,bayilere verilecek komisyon ve teşvik primi oranlarını tespitetmenin Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri arasındaolduğu hükümlerine yer verilmiştir.
22.Dosyanın incelenmesinden; Spor Toto TeşkilatBaşkanlığı ile davacı şirketarasında22/06/2006 tarihinde Spor Toto Bayilik Sözleşmesiimzalanmıştır. Söz konusu Sözleşmenin 2.maddesinin (a) bendinde, 7258 sayılı Futbol MüsabakalarındaMüşterek Bahisler Tertibi Hakkında Kanun, FutbolMüsabakalarında Müşterek BahislerTüzüğü, Futbolda Müşterek Bahis OyunlarıUygulama Yönetmeliği ve bunlara ait tebliğler vetalimatların, bu sözleşmenin vazgeçilmezparçası olduğu, bunların bayilere aithükümlerine, bayinin aynen uymakla yükümlübulunduğu; (d) bendinde; bayiiliğin her türlü adli, idari,ceza, ve mali sorumluluğunun bizzat bayiye ait olduğu, (i) bendinde;bayiinin haftanın 7 günü Cumartesi-Pazar dahil 08.00-23.00saatleri arasında açık olmak zorunda olduğu, 8.maddesinin (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde;bayiinin izinlisüreler ve mücbir sebepler dışında her ne sebepleolursa olsun bir takvim yılı içerisinde toplam 10 (on)gün oyun oynatmamasıhalinde bayiilik ruhsatınınTeşkilat tarafından tek taraflı olarak herhangi bir bildirimsüresine uyulmaksızın süresiz olarak iptaledileceğinin hükme bağlandığıanlaşılmaktadır.
23.Uyuşmazlık konusu sözleşmenin hukuki niteliğiincelendiğinde;İdare, özel hukuk kişileri gibi özelhukuk sözleşmeleri yapabildiği gibi; kamusal yetkisininverdiği üstünlük ve ayrıcalıklara dayanarakkonusu, hüküm ve koşulları bakımından özelhukuk sözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler deyapabilir. İdare hukuku esaslarına tabi bulunan busözleşmeler “idarisözleşme” olarak adlandırılırlar.İdarenin, genel ehliyetini kullanarak, sözleşme serbestisi vetarafların eşitliği gözetilerekgerçekleştirdiği sözleşmelerin tamamen özelhukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıylabunların yargısal denetiminin adli yargı yerinceyapılmasına karşılık, 2577 sayılı Kanun'unidari dava türlerinin sayıldığı 2/1-c maddesindebelirtildiği üzere, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi amacıyla ve kamusal nitelikte üstünhak ve yetkilere dayanarak yaptığı idarisözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarıngörüm ve çözümünde ise, idari yargıyerleri görevli bulunmaktadır.
24.Anılan düzenlemeler uyarınca, müşterek bahisler ileşans oyunları düzenleme hak ve yetkisi, Gençlik ve SporBakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haizSpor Toto Teşkilat Başkanlığı’na aitolduğuna ve bu hak, bir sözleşme ile bayilik ruhsatı almakoşullarını taşıyanlara devredilebildiğinegöre, buna ilişkin bayilik sözleşmesinin, bir genelhizmetin yürütülmesi için yapılan idarisözleşme olduğu açıktır.
25.Olayda,davalı idarenin 06/11/2014tarih ve 30875700-110.05/21 sayılıoluru ile, 28/02/2009 tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimallive Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin23/1 maddesi uyarınca 11/08/203-07/11/2013 tarihleri arasında toplam89 gün oyun oynatılmadığının tespit edilmesinedeniyle, Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin 24. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi hükümlerine istinaden davacıadına kayıtlı 123076 numaralı bayiliğin iptaledildiği anlaşılmaktadır.
26.Öte yandan, dava konusu işlemin, hem bayilik sözleşmesi,hem de Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli veMüşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğihükümleri uyarınca tesis edildiği; İdareninsözleşmeyi anılan Yönetmelik hükümleriuyarınca tek taraflı olarak iptal etme yetkisi göz önünealındığında, sadece sözleşmehükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan biruyuşmazlıktan söz etme olanağı dabulunmamaktadır.
27.Bu durumda, idarece, kamu gücüne dayanılarak tek yanlıdüzenlenen bayilik sözleşmesinde yer alanyaptırımların uygulanmasına ilişkin işleminiptali isteminden doğan davanın görüm veçözümünde, idari yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
28. Yukarıdabelirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Mersin 2. AsliyeHukuk Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Ankara 2. İdareMahkemesinin 07/03/2014 tarih ve E.2014/328, K.2014/178 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına karar vermekgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİYARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Mersin 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 2.İdare Mahkemesinin 07/03/2014 tarih ve E.2014/328, K.2014/178sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
08/07/2024 tarihinde OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN