Uyuşmazlık Mahkemesi - Hukuk Bölümü - Hüküm Uyuşmazlığı - 11.01.2014 - Hüküm Uyuşmazlığı Olduğuna Dair

                    T.C.

UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ

            HUKUK BÖLÜMÜ

            ESAS NO      : 2013 / 1607

            KARAR NO : 2014 / 887

            KARAR TR   : 13.10.2014

 

ÖZET: Türkiye İstatistik Kurumu Edirne Bölge Müdürlüğü’nde sözleşmeli TÜİK Uzmanı olarak görev yapan ilgiliye (adli yargıda davalı, idari yargıda davacı) 18.11.2005-14.01.2009 tarihleri arasında yersiz olarak ödenen denetim tazminatının geri istenilmesinin hukuka uygun olduğunun saptanması karşısında; yersiz ödemenin geri alınmasına ilişkin işlemin iptali için açılan davanın sonunda davanın kabulüne karar veren Edirne İdare mahkemesi’nin 06.05.2011 gün ve E:2011/493 K:2011/397 sayılı kararının kaldırılmasına, hukuk ve usule uygun bulunan, Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 30.03.2011 gün ve E:2010/489 K:2011/241 sayılı kararının kabulüne ve bu surette hüküm uyuşmazlığının giderilmesine karar verilmesi gerektiği hk.   K  A  R  A  R

 

HükümUyuşmazlığının

giderilmesini isteyen                      :A. Ö. 

Vekili  (Adliyargıda davalı,

idari yargıdadavacı)                       :Av.N. T.

Karşı Taraf                                      : 1-Maliye Hazinesi ( Adliyargıda davacı)

Vekili                                                : Av.Y. Y. (Adliyargıda)

                                                            2-Başbakanlık Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı

                                                              (İdari yargıda davalı)

O L A Y                                             :

HAZİNEVEKİLİ, dava dilekçesinde özetle; davalı A. Ö.’ınTürkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı EdirneBölge Müdürlüğü’nde TÜİKUzmanı olarak görev yapmakta olduğunu; Maliyebakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol GenelMüdürlüğü 20.04.2009 tarih ve 5084 sayılıyazısında, Türkiye İstatistik Kurumu BaşkanlığıEdirne Bölge Müdürlüğü’nde TÜİKUzmanı ve Uzman Yardımcısı kadrolarıkarşılık gösterilmek suretiyle sözleşmeli olarakistihdam edilen personele, 17.04.2006 tarih ve 2006/10344 sayılıBakanlar Kurulu kararına ekli cetvelin “E. DenetimTazminatı” bölümünde öngörülen denetimtazminatının ödenmesinin mümkünolmadığı ve 5429 sayılı Türkiye İstatistikKanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten itibarenödenen tazminatın, ödeme yapılan personelden gerialınmasınınkararlaştırıldığını, davalı A.Ö.’a3.373,96 TL yersiz denetim tazminatı ödendiğini, ödenentazminatın faiziyle birlikte geri ödenmesi konusunda davalıya18.01.2005 tarihinde tebligat yapılmasına rağmen söz konusuborcun ödenmediğini belirterek; Kamu Zararlarının Tahsilineİlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikhükümlerince, davalının sebepsiz zenginleşmesine sebepolan toplam 3.373,96 TL’nin yersiz ödemeninyapıldığı tarihten itibaren işleyecek yasal faiziylebirlikte davalı A.Ö.’tan tahsili istemiyle 25.06.2009 tarihindeADLİ YARGIDA dava açmıştır.

Davalı A.Ö. cevapdilekçesinde özetle; denetim tazminatı ödenmesindekendisinin bir kusuru bulunmadığını, ödenentazminatın geri ödenmesi işleminin iptali için Edirneİdare Mahkemesi’nde 2009/759 Esas sayılı dosya ile davaaçtığını, açılan bu davanınsonucunun beklenmesi gerektiğini, ödenen denetim tazminatıtoplamının geri istenmesinin hukuka aykırı olduğunu,davalı idare iddiasında haklı olsa bile, idare tarafındanhatalı şekilde ödenen denetim tazminatının ancak davaaçma süresi içerisinde geri alınmasının mümkünolduğunu, faizin başlangıç tarihinin de davaya konuişlemin tebliğinden itibaren istenebileceğini ileri sürerekhaksız açılan davanın reddini savunmuştur.

EDİRNE 2. SULH HUKUKMAHKEMESİ: 30.12.2009 gün ve E:2009/525 K:2009/1055 sayılıkararında “… davalının TÜİK Uzmanıolarak görev yaptığı, 18.11.2005-14.01.2009 tarihleriyönünden denetim tazminatı ödemelerininyapıldığı, yapılan ödemelerde davalınınaçık bir hatasının bulunmadığı, yersizödemenin yapıldığı tarihten itibaren 60 güniçinde davanın açılmadığıanlaşılmakla …” gerekçesiyle “ davanınreddine” karar vermiştir.

Davanın reddineilişkin hüküm, davacı Hazine vekili tarafından temyizedilmiştir.

 YARGITAY 3. HUKUKDAİRESİ: 04.05.2010 gün ve E:2010/6165 K:2010/7959sayılı BOZMA İLAMINDA; “…davalıya yapılanödemenin daha önce bu yolda alınmış bir idari kararadayandığı iddia ve ispat edilmediğianlaşılmaktadır. Davalıya yapılan ödemenin hatadankaynaklandığı kabul edilmektedir.

BK. ‘nun 62. maddesigereğince, borç olmayanı rızası ile ödeyenkimse, yanlışlığa düştüğünüispat ettiği takdirde ödediğini geri isteyebilir. Bu maddedebelirtilen yanlışlık, eda ile ilgili olup, edada bulunan dabağışlama İrade ve arzusunun bulunmadığımgösteren bir yanılmadır. Başka bir deyişle davacıidarenin hataya düşmeseydi, davalıya edadabulunmayacağı anlamına gelmektedir  

O halde dava konusualacağın BK.nun 62. maddesindeki koşullara göre geriistenebileceği anlaşılmaktadır.

Bu durumda mahkemece; uzmanbilirkişi aracılığı ile saptanan vedavacının almaya hak kazandığı alacağıntahsiline karar verilmesi gerekirken, mahkemece; "hatalı terfi veintibak nedeniyle Fazla yapılan ödemelerin davalının hilesive gerçek dışı beyanı ile yolluk ve mutlak butlanile malül olmadığı için geri istenemeyeceğineyönelik Y.I.B. Büyük Genel Kurulunun 27.1.1973 tarih, 72/6 E.,73/2 K sayılı kararına" dayanılarak davanınreddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Çünkümahkemenin dayandığı I.B.K ile çözümlenenhusus; hatalı intibak veya hatalı terfi işlemi gibi birşart tasarrufun sonradan idare tarafından geri alınmasıhalinde, daha önce bu şart tasarrufa dayanılarak memurayapılmış olan fazla ödemenin nedensiz zenginleşmehükümleri uyarınca geri istenmesinin idare hukuku ilkelerinegöre mümkün olup olmadığına ilişkindir.

Bu İ.B.K.nın idaretarafından yapılan bütün ödemelere uygulanmasıhalinde, idarenin haksız iktisap kurallarından hiçbir zamanyararlanamaması ve memurların yapmış olduklarıbütün hatalı ödemelerin idare tarafından gereködeme yapılan kişilerden, gerekse ödemeyi yapandan gerialınamaması gibi bir sonuç doğuracağı vebununda idareyi işlemez duruma getireceği kabul edilmelidir.

Herhangi bir şarttasarrufuna dayanmayan salt hatalı ödemenin Borçlar Hukukununhaksız iktisap kuralları çerçevesinde istenipistenemeyeceği tartışılmadan yazılıgerekçe ile davanın reddine karar verilmesi bozmayıgerektirmiştir…” şeklindeki gerekçe ile yerelmahkemenin davanın reddine ilişkin hükmün BOZULMASINA karar vermiştir.

Mahkemece bozma ilamınauyularak yargılamaya devam edilmiştir.

EDİRNE 2. SULHHUKUK  MAHKEMESİ: 30.03.2011 gün ve E:2010/489 K:2011/241sayılı kararında “…davalınınTÜİK Uzmanı olarak görev yaptığı,18.11.2005- 14.01.2009 tarihleri yönünden denetim tazminatıödemenin 14.01.2009 tarihinde yapıldığı,bilirkişinin davacının davalıya hataen ödediğitazminat miktarını belirtir şekilde rapor ibraz ettiği,raporun dosyaya ve oluşa uygun bulunduğuanlaşıldığı…”  şeklindekigerekçe ile, “ … davacının davasınınkabulüne, dava tarihine kadar işlemiş 615,61 TL faizin veayrıca dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte3.373,96 TL’nin davalıdan alınarak davacıyaverilmesine…” karar verilmiştir.

Davanın kabulüneilişkin hüküm, davalı tarafından temyizedilmiştir.

YARGITAY 3. HUKUKDAİRESİ:  21.09.2011 gün ve E:2011/12027 K:2011/13510sayılı kararı ile usul ve yasaya uygun hükmün ONANMASINAkarar vermiş ve onama kararının ardından kararkesinleşmiştir.

A.Ö. VEKİLİ;dava dilekçesinde özetle; müvekkili A.Ö.’ınTürkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı EdirneBölge Müdürlüğü’nde TÜİKUzmanı olarak çalışmakta olduğunu, davalı idaretarafından 5429 sayılı Türkiye İstatistikKanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten itibarenkurumda çalışan uzman ve uzman yardımcılarınadenetim tazminatı ödendiğini; Maliye BakanlığıBütçe ve Mali KontrolMüdürlüğü’nün 20.04.2009 gün veB.07.0.BMK.0.20-262/5084 sayılı yazısında, TÜİKUzmanı ve Uzman Yardımcısı kadrolarıkarşılık gösterilmek sureti ile sözleşmeli olarakistihdam edilen personele, 17.04.2006 gün ve 2006/10344 sayılıBakanlar Kurulu Kararına ekli III sayılı cetvelin “ E.Denetim Tazminatı” bölümünde öngörülendenetim tazminatının ödenmesinin mümkünolmadığı ve 5429 sayılı Türkiye İstatistikKurumu Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten itibarendenetim tazminatının ilgililerden geri alınmasıgerektiğinin ifade edildiğini; müvekkiline denetimtazminatı tutarı olarak 3.373,96 TL borççıkarılmasına ilişkin 15.05.2009 gün veB.02.1.TÜİ.1.08.05.00-855-611 sayılı Türkiyeİstatistik Kurumu Başkanlığı Edirne BölgeMüdürlüğü’nün işleminin 15.05.2009tarihinde tebliğ edildiğini; borcun ödenmemesi durumunda alacaktakip dosyasının genel hükümlere göre takibatyapılmak ve dava açılmak üzere MaliyeBakanlığı Hukuk Müşavirliği ve Muhakemat GenelMüdürlüğü’ne gönderileceğininaynı yazıda bildirildiğini; müvekkiline yapılanödemelerde, müvekkiline yükletilmesi mümkün bir kusurbulunmadığından işlemin hukuka aykırıolduğunu; ödemenin bir an için haksız olduğu kabuledilse bile, idare tarafından hatalı şekilde ödenen denetimtazminatının dava açma süresi içinde gerialınmasının mümkün olduğunu belirterek;Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı EdirneBölge Müdürlüğü’nün 15.05.2009 tarihve B.02.1.TÜİ.1.08.05.00-855-611 sayılı işlem ile buişleme dayanak olan Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı’nın 29.04.2009 tarih veB.02.1.TÜİ.0.65.05.00-869-355 sayılı işlemin iptaliile idari işlemlerin yürütmenin durdurulması istemiyle 29.06.2009tarihinde Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu aleyhineİDARİ YARGIDA dava açmıştır.

EDİRNE İDAREMAHKEMESİ: 20.11.2009 gün ve E:2009/759 K:2009/1242 sayılıkararında “…kamu personeline yapılan yersiz ödemelernedeniyle kamu kaynağında meydana gelen eksilmenin, 5018sayılı Kanun'un 71 'inci maddesinde tanımlanan bir" kamuzararı" olduğu; söz konusu kamu zararının tahsilve takibinde 5018 sayılı Kanun'un 71 'inci maddesi ile anılanmaddeye dayanılarak yürürlüğe konular KamuZararlarının Tahsiline ilişkin Usul ve Esaslar HakkındaYönetmelik'te yer alan hükümlerin cari olmasıgerektiği, bu uygulamaya göre kamu zararına neden olan yersizödemelerin tahsili için öncelikle yersiz ödemelerdenyararlanan ilgili personelin rızaen ve sulh yoluyla ödemeyapması gereğinin kendisine tebliğ edileceği, kamuzararı nedeniyle ortaya çıkan alacağı ilgilipersonelin rızaen ödememesi durumunda 2004 sayılıİçra ve İflas Kanunu'na göre takipyapılacağı, İcra ve İflas Kanunu'na göreilamlı icra yoluna başvurulabilmesi için de öncelikleaçılacak bir alacak davası sonunda adli yargı yerinceverilecek bir mahkeme ilamının bulunması gerektiği, birmahkeme ilamı bulunmadan idarenin söz konusu alacağı re'sentahsil yoluna gidemeyeceği, buna göre personele yapılan yersizödemeler nedeniyle ortaya çıkan kamu zararınıntahisili/tazmini hususunda idarenin re'sen icra yetkisininbulunmadığı, dolayısıyla ilgili personele yersizödeme nedeniyle ortaya çıkan kamu zararını miktarolarak belirleyen ve söz konusu zarara tekabül edenalacağın ödenmesi gerektiğini ortaya koyan idariyazının, idari davaya konu edilebilecek kesin veyürütülmesi gerekli bir işlem olarak kabul edilmesininmümkün olmadığı sonucunaulaşılmaktadır.

Türkiye istatistikKurumu Edirne Bölge Müdürlüğü’nün15/05/2009 tarih ve 611 sayılı işlemi ile; Kurumlarındauzman kadrosunda görev yapmakta iken 18/11/2005 - 14/01/2009 tarihleriarasında davacıya ödenen 3.373,96 TL tutarındaki denetimtazminatının yersiz ödendiği belirtilerek, KamuZararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve EsaslarHakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca iadesininistenildiği, davacı  tarafından rızaen ödenmemesihalinde ise, borcun tahsili için genel hükümlere göretakibat yapılacağı belirtilmiştir.

 

Hakeza; davaya konuişlemin tebliğinden sonra davacı tarafından anılantutarın ödenmemesi üzerine; davalı idarece söz konusualacağın davacıdan genel hükümlere göre tahsilicihetiyle dosyanın Defterdarlığa gönderildiği, MaliyeHazinesince de Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2009/525 esas sayılıdosyasında davacı aleyhine kamu zararının tazminiiçin dava açıldığı işbu davadosyasından görülmekle, yukarıda aktarılan mevzuatagöre kamu zararının davacıdan tahsiline ilişkinuyuşmazlığın anılan Mahkemedeçözümleneceği de anlaşılmaktadır.

Bu durumda; 5018sayılı Kanun'un 71 'inci maddesi ile bu maddeye dayanılarakyürürlüğe konulan Kamu Zararlarının Tahsilineilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te yer alanhükümler gereği 2004 sayılı İcra ve İflasKanunu’na göre takip yoluna başvurulmadan öncegeçirilmesi gereken bir aşama olarak kamu zararınatekabül eden alacağın rızaen ödenmesi isteminiiçeren dava konusu işlemlerin, kamu gücü ve kudretininüçüncü kişiler üzerinde ayrıca başkabir işlemin varlığına gerek olmaksızındoğrudan doğruya çeşitli hukuki sonuçlardoğurmak suretiyle etkisini gösterdiği işlemlerdenolmadığı kanaatine varıldığından,uyuşmazlığın esasının incelenmesine olanakbulunmamaktadır…” şeklindeki gerekçe ile “2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun15/1-b bendi uyarınca, davanın reddine” karar vermiştir.

Davanın usulden reddineilişkin karar, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

            DANIŞTAYİKİNCİ DAİRESİ: 21.09.2010 gün ve E:2010/536K:2010/3483 sayılı BOZMA İLAMINDA“…Uyuşmazlığın çözümüiçin öncelikle kamu görevlilerine yapılan fazlaödemelerin geri alımında uygulanacak mevzuatınsaptanması gerekmektedir. Bu husus bu uyuşmazlıklardagörevli yargı yerinin belirlenmesi açısından daönem taşımaktadır.

            657sayılı Devlet Memurları Kanununun 12. maddesinin birincifıkrasında, kamu görevlilerinin kamu hizmetinin sunumundakullanılan her türlü kamu malını korumayükümlülükleri; aynı maddenin ikincifıkrasında ise koruma ve hizmete hazır bulundurmak zorundabulundukları bu mallara verdikleri zararın rayiç bedelüzerinden tahsil edileceği; son fıkrasında da, anılanzararın tahsil usulü düzenlenmiştir.

            Dolayısıyla,parasal hak ödemesini düzenleyen mevzuatın yorumunda hatayadüşülerek memurlara fazla ödeme yapılmasısuretiyle oluşan kamu zararının, münhasıran kamumallarına verilen zararın tahsil usulünü düzenleyen12. madde kapsamında tahsili mümkün değildir.

 

            Devletmemurlarına sehven ya da mevzuatın yorumunda hatayadüşülerek yapılan aylık ve ücret farkıödemelerinin, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve KontrolKanunu kapsamında tahsil edilip edilemeyeceği hususuna gelince;

            5018sayılı Kanunun "Kamu zararı" başlıklı71. maddesinde,

            "Kamuzararı, mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmalsonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye nedenolunmasıdır.

            Kamuzararının belirlenmesinde;

            a)İş,mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardanfazla ödeme yapılması,

            b)Malalınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödemeyapılması,

            c)Transferniteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,

         d)İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksekfiyatla alınması veya yaptırılması,

            e)İdaregelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun birşekilde yapılmaması,

            f)(5436 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin c/9 fıkrası ileçıkarılan bend)

          g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödemeyapılması, esas alınır.

          (5436 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin a/21 fıkrası iledeğişen fıkra) Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükmebağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı,zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatınagöre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.

           Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış;sağlanmamış hizmetleri sağlanmış;yapılmamış inşaat, onarım ve üretimiyapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçekdışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağındabir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibikanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş,imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında TürkCeza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkinhükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleri işleyenlereher türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılanbir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar paracezası verilir.

Kamu zararlarınıntahsiline ilişkin usul ve esaslar, Maliye Bakanlığınınteklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafındançıkarılacak yönetmelikle belirlenir." kuralıbulunmaktadır.

 

 

Yukarıdaki maddeninbirinci fıkrasında kamu zararı tanımıyapılmış, ikinci fıkrada ise birinci fıkradatanımlanan tanımın geçerli sayılacağıkapsam belirlenmiştir. Bu itibarla 5018 sayılı Kanuna görekamu zararı sayılan halleri belirlemek için anılanmaddenin ikinci fıkrasına bakmak gerekecektir.

Nitekim ikinci fıkradayer alan bentler birlikte değerlendirildiğinde, 5018 sayılıKanunun kamu zararı kapsamının; kamu kaynaklan kullanılarakpiyasadan mal ve hizmet satın alınması sırasında fazlaödeme yapılması, idarenin gelirlerinin tahsilisırasında mevzuata aykırı davranılması vemevzuatta öngörülmeyen bir ödeme yapılmasısuretiyle yol açılan zararla sınırlı olduğuanlaşılmaktadır. Nitekim ikinci fıkra ile belirlenen kapsamiçinde, kamu malına zarar verilmesi, kamu görevlilerininhukuka aykırı eylemleri nedeniyle kişilere verdiklerizararın kamu tarafından ödenmek zorunda kalınması yada mevzuatta ödenmesi öngörülmekle birlikte mevzuatınyorumunda hataya düşülmek veya ihmal ve kasıt yoluyla fazlaödeme yapılması halleri sayılmamıştır,ikinci fıkra bir bütün olarak değerlendirildiğinde"g" bendinde yer alan "mevzuatında öngörülmediğihalde ödeme yapılması" kuralınınkapsamının, yine mal ve hizmet alımları nedeniyle yapılanödemeler sonucu oluşan kamu zararı şeklindeanlaşılmasını zorunlu kılmaktadır. Kaldı ki,bakılan uyuşmazlık mevzuatta öngörülmeyen birödeme yapılması nedeniyle oluşan kamu zararıolmayıp, mevzuatın öngördüğü birödemenin yapılması sırasında hatayadüşülmesine ilişkin olduğundan,uyuşmazlığın anılan Kanun kapsamındadeğerlendirilmesi mümkün değildir.

            Budurumda; 71. maddenin birinci fıkrasındaki, "... mevzuataaykırı karar, işlem, eylem veya ihmal..." ibaresini ikincifıkra ile belirlenen kapsam dahilinde gerçekleştirilen karar,işlem, eylem veya ihmal olarak anlamak gerekmektedir.

            Kamugörevlilerine daha önce sehven kanuna aykırı olarakyapılmış fazla ödemelerin geri alınmasında, 5018sayılı Kanunun uygulanmasının mümkünolmadığı sonucuna ulaşıldığında, butür uyuşmazlıkların çözümündeanılan Kanun öncesi hukuki durumun değişmediği ortayaçıkmaktadır.

            Buitibarla; kamu görevlilerine sehven yapılan fazla ödemeleringeri alımında, tıpkı 5018 sayılı Kanunöncesinde olduğu gibi Danıştay içtihatlarıBirleştirme Kurulunun 22.12.1973 günlü, E:1968/8, K:1973/14sayılı kararının uygulanması gerektiğindeduraksama bulunmamaktadır.

 

            Diğertaraftan; uyuşmazlığa 5018 sayılı Kanununuygulanacağı yolundaki yorumun, sonucu tümüyle idarinitelikli olan ve idari yargı usul ve esaslarına göreçözümlenmesi gereken bir uyuşmazlığın,adli yargı yerinde çözümleneceğinin kabulüanlamına gelmektedir. Dolayısıyla bu anlama gelen bir yorumunAnayasanın 155. maddesi ile kurulan "idari rejim"

sistemi ilebağdaşmayacağı da açıktır.

            Danıştayİçtihatları Birleştirme Kurulunun 22.12.1973günlü, E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında ise;idarenin, hatalı işlemine dayanarak ödediğimeblağın istirdadına, bir mahkeme kararına lüzumolmadan karar verebileceğine işaret edilmiştir.

            Bunagöre; uyuşmazlığa konu fazla ödemenin de sözkonusu İçtihat gereğince herhangi bir yargı kararınagerek kalmaksızın davacıdan istenilmesi mümkünolduğundan, bu meblağın davacıdan geri istenilmesi yolundatesis edilen işlemlerin, idari davaya konu olacak kesin veyürütülmesi gereken işlemlerden olduğu sonucunavarılmış olup, İdare Mahkemesinin işin esasınagirerek bir karar vermesi gerekirken, dava konusu işlemlerin iptaliistemini incelenmeksizin reddetmesinde hukuki isabetbulunmamaktadır…” gerekçesi ile yerel mahkemehükmünün bozulmasına karar vermiştir.

            Bozmailamına karşı, davalı vekilinin yaptığıkarar düzeltme istemi Danıştay 2. Dairesince 16.03.2011 günve E:2010/6777 K:2011/1128 sayılı kararı ilereddedilmiştir.

            Mahkemecebozma ilamına uyularak yargılamaya devam edilmiştir.

            EDİRNEİDARE MAHKEMESİ :  06.05.2011 gün ve E:2011/493 K:2011/397sayılı kararında “…5429 sayılıTürkiye istatistik Kanununun 45. maddesinde; "Başkanlıkta;Başkan, Başkan Yardımcısı, I. HukukMüşaviri, Daire Başkanı, İstatistikMüşaviri, Hukuk Müşaviri, Bölge Müdürü,Türkiye İstatistik Kurumu Uzmanı, Türkiye İstatistikKurumu Uzman Yardımcısı, istatistikçi,Matematikçi, Mühendis ile dört yıllık yükseköğrenim görmüş olmak kaydıyla Programcıkadrolarına atananlar, kadroları karşılıkgösterilmek suretiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunuve diğer kanunların sözleşmeli personelçalıştırılması hakkındakihükümlerine bağlı olmaksızın sözleşmeliçalıştırılabilir." hükmüne yerverilmiştir.

657 sayılı DevletMemurları Kanununun 152. maddesinde memurlara ödenen zam vetazminatlar düzenlenmiş, bunlardan (F) bendinde düzenlenendenetim tazminatı ile ilgili kısmında; Özel HizmetTazminatı bölümünün (h) alt bendinde sayılanTÜİK Uzman ve Uzman Yardımcılarına da belirtilenoranda denetim tazminatı verileceği kural olaraköngörülmüş, bununla birlikte aynı maddenin OrtakHükümler başlıklı III. kısmında da; "Buzam ve tazminatların hangi işi yapanlara ve hangi görevlerdebulunanlara ödeneceği, miktarları, ödeme usul veesasları ilgili kurumların yazılı isteği ve DevletPersonel Başkanlığının görüşüüzerine Maliye Bakanlığınca bütün kurumlankapsayacak şekilde ve 154 üncü madde uyarıncakatsayının Bakanlar Kurulunca değiştirilmesi durumuhariç yılda bir defa olmak üzere hazırlanır ve BakanlarKurulu Kararı ile yürürlüğe konulur."Düzenlenmesine yer verilmiştir.

Konu ile ilgili olarakçıkarılan ve 05.05.2006 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan17.04.2006 gün ve 2006/10344 sayılı Bakanlar KuruluKararının 11. maddesinde; ekli cetvellerde yer alan ve içindedenetim tazminatı da bulunan tazminatların (97/9021 sayılıBakanlar Kurulu kararı saklı kalmak üzere) her statüdekisözleşmeli personele ödenmeyeceği kural altına alınmıştır.

Dava dosyasınınincelenmesinden; Türkiye istatistik Kurumu Başkanlığı'nın29/04/2009 gün ve 355 sayılı işlemine istinaden; EdirneBölge Müdürlüğü'nde kadrokarşılığı sözleşmeli personelstatüsünde TÜİK uzmanı olarak görev yapandavacıya 18/11/2005 ila 14/01/2009 tarihleri arasında haksızolarak denetim tazminatı ödemesi yapıldığındanbahisle, 3.373,96 TL tutarındaki denetim tazminatının geriödenmesine ilişkin Edirne BölgeMüdürlüğü'nün 15/05/2009 tarih 611sayılı işleminin davacıya tebliğ edildiği, bununüzerine davacı tarafından anılan işlem ile buişlemin dayanağını oluşturan Türkiye istatistikKurumu Başkanlığı'nın 29/04/2009 gün ve 355sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan davanınaç6ıldığı anlaşılmıştır.

Yukarıda aktarılanmevzuat hükümlerine bakıldığında, her ne kadar657 sayılı Yasada denetim tazminatı verilecekler arasındaTÜİK uzman ve uzman yardımcıları dasayılmış ise de; aynı Yasada zam ve tazminatları kiminalıp alamayacağı hususunun Bakanlar Kurulunun düzenlemealanına bırakıldığı, yukarıda belirtilenBakanlar Kurulu Kararı (2006/10344) ile de her statüdekisözleşmeli personele denetim tazminatınınödenmeyeceğinin kurala bağlandığı, buna görede davacının kadro karşılığısözleşmeli personel olduğu ipin denetim tazminatıalmasının hukuken mümkün olmadığı, fakatyukarıda belirtildiği üzere davacıya 18/11/2005 ila14/01/2009 tarihleri arasında denetim tazminatı ödemesiyapıldığı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla,davacıya yapılan denetim tazminatı ödemelerinin hukukaaykırı olarak yapıldığının kabulügerekir.

 

Öte yandan;Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22.12.1973gün ve E:1968/8, K: 1973/14 sayılı kararında; idarecememura haksız yapılan fazla ödemelerin ancak işlemtarihinden geriye dönük dava açma süresi (60 gün)ipinde geri istenebileceği, bu süreden önce yapılanhaksız ödemelerin ise ancak memurun hilesi veya cebri hallerinde veyamemurun kolaylıkla anlayabileceği açık hata durumuolması söz konusu olduğunda istenebileceğiaçıkça belirtilmiştir.

Bu durumda; her ne kadardavacıya 18.11.2005-14.01.2009 tarihleri ipinde ilgili mevzuathükümlerine aykırı olarak denetim tazminatıödemesi yapıldığı görülmekte ise de;söz konusu döneme ilişkin fazla ödemelerin idareceMayıs 2009'ta istenildiği, yani fazla ödemelerin yukarıdaanılan İçtihada göre dava konusu işlemden geriyedönük 60 günlük dava açma süresinin dışındakaldığı, ayrıca olayda davacının söz konusuödemelerin yapılması konusunda hilesi veya cebrininbulunmadığı, yine hem yukarıda aktarılan Yasahükmünün karmaşıklığı, hatalıdenetim tazminatı ödemelerinin sadece davacıya değilülke genelindeki tüm uzman ve uzman yardımcılarınayapılmış olması, dolayısıyla hatalıödeme yapıldığının idarece de uzun süre farkedilmemesi, durumun Maliye Bakanlığı incelemesi ile ortayaçıkması karşısında yapılan ödemelerindavacının kolayca anlayabileceği bir açık hata kapsamındada değerlendirilemeyeceği anlaşılmakla, mezkur dönemeilişkin fazla ödenen tutarların davacıdan istenilmesineilişkin davaya konu Edirne BölgeMüdürlüğü'nün 15/05/2009 tarih 611sayılı işleminde ve bu işlemin dayanağı olanTürkiye istatistik Kurumu Başkanlığı'nın29/04/2009 gün ve 355 sayılı işleminde hukuka uyarlıkbulunmadığı sonuç ve kanaatinevarılmıştır…” şeklindeki gerekçeile “dava konusu işlemin iptaline, işlem kapsamındadavacıdan tahsil edilen tutarların tahsil edilme tarihlerindenitibaren işleyen faiziyle birlikte davacıya ödenmesine”karar vermiştir.

Davanın kabulüneilişkin hüküm, davalı vekili tarafından temyizedilmiştir.

DANIŞTAYİKİNCİ DAİRESİ: 12.03.2012 gün ve E.2011/6554K:2012/931 sayılı kararı ile hükmün ONANMASINA kararvermiş ve onama kararına karşı davalı vekilinin karardüzeltme talebi de aynı dairece 22.02.2013 gün ve E:2012/7723K:2013/967 sayılı kararı ile reddedilerek idari yargıkararı kesinleşmiştir.

 

 

 

Adli yargıda 25.06.2009tarihinde açılan dava 21.09.2011 yılında, idariyargıda 29.06.2009 tarihinde açılan dava ise 22.02.2013yılında kesinleşmiştir. Adli yargı kararı icrayakonulmuş ve A.Ö. Edirne 2. İcra Dairesi’nin E:2012/1068sayılı icra dosyasına Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’ninE:2010/489 K:2011/241 sayılı ilamı ile hükümaltına alınan miktarı faiziyle birlikte 19.12.2012 tarihinde6.883.26 TL olarak yatırmıştır.

UYUŞMAZLIKMAHKEMESİNDEN İSTEK: A.Ö. vekili, talep dilekçesindeözetle; Türkiye İstatistik Kurumu BaşkanlığıEdirne bölge Müdürlüğü’ndesözleşmeli kadroda uzman olarak görev yapan A.Ö.’e18.11.2005-14.01.2009 tarihleri arasında görev yaptığıdönemde mevzuata aykırı olarak yersiz ödendiği iddiaedilen 3.373,96 TL denetim tazminatı tutarının geriistenilmesine ilişkin olarak adli ve idari yargı yerinde acılanve kesinleşen davalar sonucu hükümuyuşmazlığı oluştuğunu belirterek; Edirneİdare Mahkemesi’nin E:2011/493 K:2011/397 sayılıilamı ile tarafları aynı olan ve evvelce kesinleşen Edirne2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin E:2010/489 K:2011/241 sayılıhüküm uyuşmazlığının giderilmesi ile Edirneİdare Mahkemesi’nin E:2001/493 K:2011/397 sayılıilamı ile hüküm altına alınan ve denetimtazminatı ödemelerinde hiçbir hatası ve kusuruolmadığı sabit olan müvekkili A.Ö. hakkında“ Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı EdirneBölge Müdürlüğü’nde TÜİKuzmanı olarak görev yapan A.Ö.’a ödenen denetimtazminatlarının geri istenilmesine ilişkin Türkiyeİstatistik Kurumu Başkanlığı Edirne BölgeMüdürlüğü’nün 15.05.2009 tarih ve 611 sayılıişlemi ile bu işlemin dayanağını oluşturanTürkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı’nın 29.04.2009 tarih ve 355sayılı işleminin iptali ve iptali istenen kararlarkapsamında müvekkili A.Ö.’tan tahsil edilentutarların tahsil edilme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziile birlikte geri ödenmesine” ilişkin idari yargıdakihüküm yönünde karar verilmesi istenmiştir.

Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 24 ve 16. Maddelerine göreilgili Başsavcılarının düşünceleriistenmiştir.

DANIŞTAYBAŞSAVCISI; “…idari ve adli yargı kararlarıarasında oluştuğu ileri sürülen hükümuyuşmazlığının çözümüiçin; öncelikle hükümuyuşmazlığının oluşupoluşmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

 

 

 

2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun’un 2592 sayılı Kanun ile değişik24'üncü maddesinin birinci fıkrasında, “1 incimaddede gösterilen yargı mercilerinden en az ikisi tarafından,görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veyakesinleşmiş aynı konuya ve sebebe ilişkin,taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındakiçelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesiolanaksız bulunan hallerde hükümuyuşmazlığının varlığı kabuledilir.” hükmü yer almaktadır.

Anılan hükmegöre, hüküm uyuşmazlığınınvarlığı için:

a)Uyuşmazlıkyaratan hükümlerin, adli, idari veya askeri yargı mercilerinden enaz ikisi tarafından verilmesi,

b) Konu, dava sebebi vetaraflardan en az birinin aynı olması,

c) Her iki kararın dakesinleşmiş olması,

d) Kararlarda davanınesasının hükme bağlanması,

e) Kararlar  arasındakiçelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksızbulunması,

Koşullarınınbirlikte gerçekleşmesi aranmaktadır.

Hükümuyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülenkararların incelenmesinden ortada, adli ve idari yargı yerlerinceverilmiş ve kanun yollarına başvurularak kesinleşmişkararlar olduğu; her iki kararda da davanın esasınınhükme bağlandığıanlaşılmıştır.

TÛIK Edime BölgeMüdürlüğünde uzman olarak görev yapandavacının, 18.11.2005-14.01.2009 tarihleri arasında yersizödendiği belirtilen denetim tazminatı tutarının geriödenmesinin istenilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyleaçılan davada, idari yargı yerinde işlemin iptaline kararverilmesine karşın adli yargıda Maliye Hâzinesitarafından açılan davada, davanın kabul edilerek,söz konusu tutarın TÜİK Edime BölgeMüdürlüğünde uzman olarak görev yapandavalıdan tahsiline karar verildiği, anılan kararlararasındaki çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesininolanaksız hale geldiği anlaşılmakla, söz konusu idarive adli yargı kararları arasında hükümuyuşmazlığı bulunduğunun kabulü gerekmektedir.

HükümUyuşmazlığının Esasının İncelenmesi:

Hükümuyuşmazlığının çözümünde;ilgiliye yersiz ödendiği belirtilen 3.373,96 TL denetimtazminatı tutarının geri istenilmesine ilişkin işleminniteliği önem kazanmaktadır

Denetim tazminatıödenmesine dair olan işlem, idarenin tek yanlı iradesiyle tesisetmiş olduğu, kesin ve yürütülmesi zorunlu niteliktebir idari işlem olup İdare Hukukunun usulde paralellik ilkesinegöre, bir idari işlemin geri alınmasına ilişkinişlemin de aynı nitelikte olması gerekir. Başka biranlatımla bir idari işlemin geri alınmasına ilişkinişlemler de icrai nitelikte işlemlerdir.

Tümüyle idarinitelikte olan işleme ilişkin uyuşmazlığın idariyargı usul ve esaslarına göre çözümlenmesiAnayasanın 155. maddesi ile kurulan " idari rejim" sistemigereğidir.

657 sayılı DevletMemurları Kanunu' nun, 631 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 4. maddesi ile zam ve tazminatlar başlığıaltında yeniden düzenlenen, 152. maddesinin (II) "Tazminatlar" başlıklı fıkrasında, görevin önem,sorumluluk ve niteliği, görev yerinin özelliği, hizmetsüresi, kadro unvan ve derecesi ve eğitim seviyesi gibi hususlargöz önüne alınarak bu Kanunda belirtilen en yüksekDevlet Memuru aylığının (ek gösterge dahil) brüttutarının bu maddede belirtilen oranları aşmamak üzereBakanlar Kurulunca belirlenecek esas, ölçü ve nispetlerdahilinde tazminat olarak ödeneceğiöngörülmüş (A). Özel Hizmet Tazminatıbaşlığı altında düzenlenen kısmın (h)alt bendinde, Türkiye İstatistik Kurumu Uzman ve UzmanYardımcıları da sayılmış ve (F).DenetimTazminatı başlığı altında düzenlenenkısmın (b) alt bendinde Özel Hizmet Tazminatıbölümünün (h), (i) ,(j) ve (k) sırasındasayılanlar için %20 sine denetim tazminatı ödeneceğibelirtilmiştir.

Aynı maddenin III.Ortak Hükümler başlıklı fıkrasında ise buzam ve tazminatların hangi işi yapanlara ve hangi görevlerdebulunanlara ödeneceği, miktarları, ödeme usul veesaslarının ilgili kurumların yazılı isteği veDevlet Personel Başkanlığınıngörüşü üzerine Maliye Bakanlığıncabütün kurumlan kapsayacak şekilde Bakanlar Kurulu Kararıile yürürlüğe konulacağı kuralına yerverilmiştir.

Anılan Yasa maddesiuyanınca 05.05.2006 günlü ve 26159 sayılı ResmiGazete'de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe konulanDevlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin 17.4.2006günlü, 2006/10344 sayılı Bakanlar KuruluKararının "Ödeme yapılmayacak haller"başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasının (a)bendinde, bu Karara ekli I sayılı Cetvelde ve bu Kararın 4.maddesinin birinci fıkranın (b) bendinde yer alan zamlar ile II ve IIIsayılı Cetvellerde yer alan tazminatların, her statüdekisözleşmeli personele (6/2/1997 tarihli ve 97/9021 sayılıBakanlar Kurulu Kararı saklı kalmak üzere)ödenmeyeceği kurala bağlanmıştır.

Aktarılan mevzuathükümlerine göre 657 sayılı Kanun hükümlerinegöre özel hizmet tazminatı ile denetim tazminatıödenecekler arasında Türkiye İstatistik Kurumu Uzman veUzman Yardımcıları da sayılmakla beraber aynı Kanundabu zam ve tazminatların hangi işi yapanlara ve hangi görevlerdebulunanlara ödeneceği hususunun Bakanlar Kurulu Karan iledüzenlenmesi öngörülmüş ve 2006/10344sayılı Bakanlar Kurulu Kararında ise her statüdekisözleşmeli personele denetim tazminatı ödenmeyeceğiifade edilmiştir.

Olayda,18.11.2005-14.01.2009 tarihleri arasında ülke genelindeki tümuzman ve yardımcılarına, mevzuatın yorumunda hatayadüşülerek denetim tazminatı ödemesininyapıldığı, davacının söz konusuödemelerin yapılması konusunda hilesi ve gerçekdışı beyanının bulunmadığıanlaşılmıştır.

Bu bakımdan; parasalhak ödemesini düzenleyen mevzuatın yorumunda hatayadüşülerek memurlara fazla ödeme yapılmasısuretiyle oluşan kamu zararının 657 sayılı DevletMemurları Kanunun 12. maddesi ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimive Kontrol Kanunun 71. Maddesi kapsamında sayılıpsayılamayacağı yönünden değerlendirilmesigerekmektedir.

657 sayılı DevletMemurları Kanunun 12. maddesinin birinci fıkrasında, kamugörevlilerinin kamu hizmetinin sunumunda kullanılan hertürlü kamu malını korumayükümlülükleri; aynı maddenin ikincifıkrasında ise koruma ve hizmete hazır bulundurmak zorundabulundukları bu mallara verdikleri zararın rayiç bedelüzerinden tahsil edileceği; son fıkrasında da, anılanzararın tahsil usulü düzenlenmiş olup mevzuatınyorumunda hataya düşülerek memurlara fazla ödemeyapılması suretiyle oluşan kamu zararının,münhasıran kamu mallarına verilen zararı düzenleyen12. madde kapsamında tahsili mümkün değildir

Devlet memurlarınasehven ya da mevzuatın yorumunda hataya düşülerekyapılan aylık ve ücret farkı ödemelerinin, 5018sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamındatahsil edilip edilemeyeceği hususuna gelince;

5018 sayılıKanunun "Kamu zararı" başlıklı 71. maddesinde,kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklananmevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamukaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması"kamu zararı" olarak tanımlanmış anılanmaddenin ikinci fıkrasında ise kamu zararı kapsamına girenhaller; kamu kaynakları kullanılarak piyasadan mal ve hizmetsatın alınması sırasında fazla ödemeyapılması, idarinin gelirlerinin tahsili sırasında mevzuataaykırı davranılması ve mevzuattaöngörülmeyen bir ödeme yapılması suretiyle yolaçılan zararlar olarak sayılmak suretiylesınırlandırılmıştır.

 

 

Anılan fıkra birbütün olarak değerlendirildiğinde " g" bendindeyer alan " mevzuatında öngörülmediği haldeödeme yapılması " kuralının kapsamının,yine mal ve hizmet alımları nedeniyle yapılan ödemelersonucu oluşan kamu zararı şeklindeanlaşılmasını gerektirmektedir.

Kaldı ki, bakılanuyuşmazlık mevzuatta öngörülmeyen bir ödemeyapılması nedeniyle oluşan kamu zararı olmayıp,mevzuatta öngördüğü bir ödemeninyapılması sırasında hataya düşülmesineilişkin olduğundan, uyuşmazlığın anılanKanun kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bu itibarla; kamugörevlilerine sehven yapılan fazla ödemelerin gerialınmasında, Danıştay İçtihatlarıBirleştirme Kurulunun 22.12.1973 günlü, E: 1968/8,K1973/14sayılı kararının uygulanması gerektiği sonucunaulaşılmakla mevzuat hükümlerinin davalı idareceyanlış yorumlanması nedeniyle davacıya yapılanödemelerde, davacının hilesinin, gerçekdışı beyanının neden olmadığı gibi"açık hata" halinin de bulunmadığımsaptamak suretiyle davacıya yersiz ödendiği tespit edilendenetim tazminatı tutarının en son ödemenin yapıldığıtarihten itibaren 60 günlük sürenin geçirilmesinden sonratalep edildiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali iledavacıdan tahsil edilen tutarın iadesi yönünde verilen kararınhukuka uygun olduğu kanısınavarılmıştır…”gerekçesi ile“… hüküm uyuşmazlığıbulunduğuna; Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesinin 30.03.2011 gün veE:2010/489, K:2011/241 sayılı kararınınkaldırılmasına; Edirne İdare Mahkemesinin 06.05.2011gün ve E:2011/493, K:2011/397 sayılı kararınınkabulüne…” şeklinde yazılıdüşünce vermiştir.

YARGITAY CUMHURİYETBAŞSAVCISI: “…2247 sayılı Kanun’un 24.maddesinde belirtilen hüküm uyuşmazlığınınoluşabilmesi için, yargı mercilerinden en az ikisitarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin olarakverilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındakiçelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesininolanaksız bulunması gerekmektedir.

Adli ve idari yargıyerlerinde verilmiş olan ve hükümuyuşmazlığına konu edilen kararların incelenmesinden,ortada adli ve idari yargı yerlerince verilmiş ve yasa yollarınabaşvurularak kesinleşmiş kararların olduğu, adli veidari yargı yerlerinde verilmiş her iki kararda da davalarınesasının hükme bağlandığı ve taraflarıyönünden de en az birinin aynı olduğu anlaşılmaktadır.Davaların sebep ve konularının da, mevzuata aykırıyapıldığı iddia olunan yersiz ödemenin iadesi gerekipgerekmediği yönüyle, aynı olduğu, idari yargıyerinde verilen karar ile yersiz ödemenin iadesine ilişkinişlemin iptaline, adli yargı yerinde verilen kararda ise yersizödenen paranın idareye iadesine karar verilmiş olmakla,çelişik kararlar nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin deolanaksız hale geldiği, bu hali ile kararlar arasında hükümuyuşmazlığı bulunduğu anlaşılmaktadır.

UyuşmazlığınEsasının İncelenmesi;

Yersiz ödemeyapılan TUIK personeli davacı A.Ö.'in 18/11/2005 tarihindeyürürlüğe giren 5429 sayılı Türkiyeİstatistik Kanunu'nun 45. Maddesi 1. fıkrası hükmüuyarınca uzman kadrosunda 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu ve diğer kanunların sözleşmeli personelçalıştırılması hakkındakihükümlerine bağlı olmaksızın sözleşmeliolarak çalıştırıldığı ve kanununyürürlüğe girdiği 18.11.2005 - 14.01.2009 tarihleriarasında görev yaptığı dönemdeuyuşmazlığa konu, 3.373,96 TL denetim tazminatıödendiği anlaşılmaktadır. Davalı TUİK'nun ektazminatların geri istenmesine ilişkin davaya konu işleminden deanlaşılacağı gibi, Türkiye genelindesözleşmeli uzmanlara 5429 sayılı yasanınyürürlüğe girmesi ile denetim tazminatı ödenmeyebaşladığı anlaşılmaktadır.

5429 sayılıyasanın 57. Maddesi ile ; "657 sayılı Devlet MemurlarıKanununun;

a) 36 ncı Maddesinin"Ortak Hükümler" bölümünün (A)fıkrasının (11) numaralı bendine, "DışTicaret Uzman Yardımcıları" ibaresinden sonra gelmeküzere "Türkiye İstatistik Kurumu UzmanYardımcıları," ibaresi; "Dış TicaretUzmanlığına," ibaresinden sonra gelmek üzere"Türkiye İstatistik Kurumu Uzmanlığına,"ibaresi,/

b) 59 uncu Maddesininbirinci fıkrasına "Başbakanlık BasınMüşavirliğine," ibaresinden sonra gelmek üzere "Türkiyeİstatistik Kurumu Basın ve Halkla İlişkilerMüşavirliğine," ibaresi,/

c) "Zam vetazminatlar" başlıklı 152 nci Maddesinin"Il-Tazminatlar" kısmının "A-Özel HizmetTazminatı" bölümünün (h) bendine"Dış Ticaret Uzmanları," ibaresinden sonra gelmeküzere "Türkiye İstatistik Kurumu Uzmanları,"ibaresi," eklenmiş, muhtemelen idare tarafından denetimtazminatı bu maddenin tek başına diğer mevzuattanayrık değerlendirilmesi ile ödenmeyebaşlanmıştır.

657 sayılı DMK'nun152 maddesinde memurlara ödenen zam ve tazminatlarla ilgilidüzenlemede, F-b bendinde yapılan atıfla TUIK uzmanlarınada kural olarak denetim tazminatı ödeme oranıbelirlenmiştir. Ancak, bu maddenin ortak hükümleribölümünde ödenecek tazminatın kimlere ne şekildeödeneceğinin Bakanlar kurulu Kararı ile belirleneceği dehüküm altına alınmıştır.

Denetimtazminatını düzenleyen Bakanlar Kurulu Kararı, 05/05/2006günlü RG yayımlanan 17/04/2006 gün ve 2006/10344 sayıile yürürlüğe girmiş ve 11. Maddesindesözleşme ile çalışan TUIK uzmanları kapsam dışındatutulmuşlardır.

Buna rağmen, denetimtazminatının 17/04/2006 tarihli Bakanlar Kurulu Kararındanönce 5429 sayılı Yasanın yürürlüğegirmesi ile idarenin yaptığı yorum sonucu daha önceden ödenmeyebaşladığı anlaşılmaktadır.

Kamu idaresinin,sözleşmelide olsa değişik kadro ve sıfatlarda istihdamettiği personelin özlük haklarının hesaplanması,ödenmesine ilişkin işlemlerin mevzuatın yorumunda hatayadüşülmüş olsa bile idari birer işlemolduğunda kuşku bulunmamaktadır.

2003 yılındayürürlüğe giren 5018 sayılı kamu MaliYönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 71. maddesinde; kamu zararı, kamugörevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuataaykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağındaartışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır şeklindetarif edilirken, alt bentlerinde bu eylemler sayılırken mevzuataaykırı ödemelerde kamu zararlarındansayılmaktadır. Ancak madde bütünü ileincelendiğinden, kamu hizmetinin yerine getirilmesi sırasında,yapılan alım, satım benzeri işlemler bakımındankamu zararının değerlendirildiği, kamu görevlilerininözlük haklarını kapsamadığıdeğerlendirilmektedir.

6085 sayılıSayıştay Kanunun 8. maddesi 3 fıkrasına göre ise;Hesapların verilmemesinden doğan sorumluluk, hesaplarınSayıştay tarafından istendiği tarihte görevbaşında bulunan muhasebe yetkilisi ile üst yönetici veyagörevlendirdiği harcama yetkilisine aittir. Sayıştaydenetiminde ortaya çıkarılacak, usulsüz ödemelerharcama yetkilisinen talep edilecek, harcama yetkilisi, rücu hakkısaklı kalmak üzere sorumlu tutulabilecektir.

Uyuşmazlıkkonusunun idari işlemden kaynaklandığıanlaşılmasına göre, uyuşmazlığınçözümünde de idari usul ve kararların dikkatealınması gerekmektedir. Bu konuda ise, Danıştayİçtihadı Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 gün ve1968/8 E, 1973/14 K numaralı kararı bulunmaktadır. Bu kararagöre de, hatalı ödemenin, ülke çapında tümuzman ve yardımcılarına yapıldığı,ödemelerin yapılmasında davacının hilesi ve cebribulunmadığı, bu durumun açık hata kapsamındasayılamayacağı yukarıdaki açıklamalardananlaşıldığından, bu yönde İdare Mahkemesitarafından verilen işlemin iptaline dair kararın yerindeolduğu düşünülmektedir…” gerekçesiile “…hüküm uyuşmazlığıbulunduğu, Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesinin 30/03/2011 gün ve2010/489 E, 2011/241 K sayılı kararınınkaldırılması ile, Edirne İdare Mahkemesinin 06/05/2011gün ve 2011/493E, 2011/397 K sayılı kararınınkabulüne karar verilmek suretiyle hüküm uyuşmazlığınınesastan çözülmesi gerektiği…” şeklinde yazılı düşünce vermiştir.

İNCELEME VEGEREKÇE :

UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ, AlaittinAli ÖĞÜŞ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 14.07.2014 günlütoplantısında:

l-İLK İNCELEME: 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un “Mahkemeningörevi” başlığını taşıyan 1.maddesinde, “Uyuşmazlık Mahkemesi; TürkiyeCumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş, adli, idari veaskeri yargı mercileri arasındaki görev ve hükümuyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkilive bu kanunla kurulup görev yapan bağımsız bir yüksekmahkemedir” denilmiş; 24. maddesinde (Değişik birincifıkra: 21/1/1982-2592/7 md.) ise, 1 ncimaddede gösterilen yargı mercilerinden en az ikisi tarafından,görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veyakesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındakiçelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesiolanaksız bulunan hallerde hükümuyuşmazlığının varlığının kabuledileceği belirtilmiştir.

Anılan hükmegöre, hüküm uyuşmazlığınınvarlığı için:

a) Uyuşmazlıkyaratan hükümlerin, adli, idari veya askeri yargı mercilerindenen az ikisi tarafından verilmesi,

b) Konu, dava sebebi vetaraflardan en az birinin aynı olması,

c) Her iki kararın dakesinleşmiş olması,

d) Kararlarda davanınesasının hükme bağlanması,

  e)Kararlararasındaki çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesininolanaksız bulunması koşullarının birliktegerçekleşmesi aranmaktadır.

Hükümuyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülen idariyargı ve adli yargı kararlarının incelenmesinden; ortadaidari (Edirne İdare Mahkemesi’nin 06.05.2011 gün E:20011/493K:2011/397)  ve adli (Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 30.03.2011gün ve E:2010/489 K:2011/241) yargı yerlerince verilmiş ve kesinleşmişkararlar bulunduğu; davanın taraflarının en az birinin (A.Ö.) aynı olduğu anlaşılmıştır.

Konu ve dava sebebininaynı olup olmadığının incelenmesinden:

 

Uyuşmazlık,Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı EdirneBölge Müdürlüğü’nde uzman olarak görevyapan davacıya 18.11.2005-14.01.2005 tarihleri arasında ödenen 3.373,96TL denetim tazminatının yersiz ödendiği iddiası ilegeri istenilmesi ilişkin Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı Edirne BölgeMüdürlüğü’nün 15.05.2009 tarih 611sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağınıoluşturan Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı’nın 29.04.2009 tarih 355sayılı işlem sonrasında başlamıştır.

Maliye Hazinesi vekilince,ödenen denetim tazminatının geri istenmesine rağmenödenmemesi nedeniyle tahsili istemiyle idari yargıda davaaçılırken, A.Ö. vekilince, Türkiye İstatistikKurumu Başkanlığı’nın ödenen denetimtazminatının hukuka aykırı olarak geri istenmesinin iptaliistemiyle idari yargıda dava açıldığıgörülmektedir.

Dava sebebi; talep sonucunuhaklı göstermeye yarayan maddi vakıalar iken dava konusu;netice-i taleptir. Olayımızda her iki davanın sebebiTürkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı EdirneBölge Müdürlüğü’ndeçalışan A.Ö.’a 18.11.2005-14.01.2009 tarihleriarasında ödenen denetim tazminatının hukukaaykırı olarak ödenip ödenmediğine ilişkindir. Birtaraf söz konusu ödemenin hukuka uygun olarakyapıldığı iddiası ile geri istenemeyeceği iddiave savunmasında bulunurken diğer taraf tam aksine yapılanödemenin hukuka aykırı olduğundan geri istenebileceğiiddia ve savunmasında olduğundan, her iki dava sebebi yani maddivakıalar aynıdır.

Dava konusuna gelince; idariyargıda davanın konusu; denetim tazminatının geriödenmesine ilişkin idari işlemin iptali ve idari işlemnedeniyle yapılan ödemelerin iadesi  olarak  belirlenirken,adli yargıda da haksız yapıldığı iddiası ileyapılan ödemenin idareye geri ödenmesine ilişkinolması nedeniyle hüküm uyuşmazlığıolduğu iddia edilen kararlar arasında dava konuları daaynıdır.

Kararlardan işinesasının hükme bağlanmasının incelenmesinden;

Hazine vekilitarafından adli yargıda açılan dava sonunda; A.Ö.’aödenen denetim tazminatının (dava sırasındayürürlükte olan) 818 sayılı Borçlar Kanunun 62.maddesi uyarınca    borçluolmadığı şeyi rızası ile ödeyen kimseninyanlışlığa düştüğünü ispatetmesi halinde ödediğini geri isteyebileceğigerekçesiyle; davanın kabulüne, dava tarihine kadarişlemiş 615,61 TL faizin ve ayrıca dava tarihinden itibarenişleyecek yasal faiziyle birlikte 3.373,96 TL nin davalı A.Ö.’tenalınarak hazineye irad kaydına karar verildiği; A.Ö. vekilitarafından idari yargıda açılan dava sonunda da;ödenen denetim tazminatının geri istenilmesine ilişkinişlemin iptali ile işlem kapsamında davacıdan tahsil edilentutarların tahsil edilme tarihlerinden itibaren işleyen yasalfaizleriyle birlikte davacıya ödenmesine karar verildiğianlaşılmaktadır. Bu durumda her iki kararda da işinesasının hükme bağlandığıaçıktır.

Hükümuyuşmazlığının kabul edilebilmesi içinöngörülen bir diğer husus ise; kararlar arasındakiçelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksızbulunmasıdır.

İdari yargıdayapılan yargılama sonucu idari işlemin iptali ile idariişlem kapsamında tahsil edilen tutarların tahsil edilmetarihinden itibaren işleyen yasal faizleriyle birlikte davacıyaödenmesine karar verilirken, adli yargıda idari işlemin hukukauygun olduğu ve idarece istenen alacağın tahsiline kararverilmiştir. İdari yargı yerinde yasaya uygun bulunan idariişlemin adli yargıda yasal dayanaktan yoksun olduğuna kararverilerek kararlar arasındaki hakkın yerine getirilmesiolanaksız hale getirilmiştir

Bu durumda, 2247sayılı Yasa’nın 24. Maddesindeaçıklandığı üzere; tarafları, konusu vedava sebebi aynı olan ve kesinleşmiş kararlar arasındahüküm uyuşmazlığı doğmuş ve kararlararasında çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesiolanaksız hale geldiği açıktır.

Belirtilen nedenlerle;

1-Edirne 2. Sulh HukukMahkemesi ile Edirne İdare Mahkemesi kararları arasında, 2247sayılı Yasa’nın 24. Maddesinde öngörülenkoşulların gerçekleştiği anlaşıldığındanhüküm uyuşmazlığı bulunduğuna,

2-  2247sayılı Yasanın 25. maddesi hükümleri uyarınca

            a)İdari Yargılama Usulü Yasası gözetilerekUyuşmazlık Mahkemesine yapılan başvuruya ait dilekçeve eklerinin 30 gün içinde cevap verilmek üzere MaliyeHazinesi ve Başbakanlık Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı’na bildirilmesi, verilen cevaplarınkarşı tarafa tebliği suretiyle dosyanıntekemmülünün sağlanmasına,

            b)Usulü işlemler tamamlandıktan ve esas hakkındaki raporyazıldıktan sonra Başkanlıkça belirlenecekgünde işin esasının görüşülmesine 14.07.2014tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KARAR VERİLMİŞTİR.

            Bununüzerine Uyuşmazlık Mahkemesine yapılan başvuruya aitdilekçe karşı tarafa tebliğ edilmiş; MaliyeHazinesi ve Başbakanlık Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlıkları tarafından yasal süresiiçerisinde verilen cevap dilekçelerinde, başvurunun reddinekarar verilmesi talep edilmiştir.

 

 

II-ESASINİNCELENMESİ:

UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ, AlaittinAli ÖĞÜŞ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıylayapılan 13.10.2014 günlü toplantısında:

Başvurudilekçesi ve ekleri, uyuşmazlığa konu edilen kararlarailişkin dava dosyaları, ilgili Başsavcılarındüşünce yazıları, dayanılan Yasa veYönetmelik kuralları, taraflarca verilen dilekçe ve ekleri ileRaportör-Hakim Filiz BUDAK’ın hazırladığırapor okunup incelendikten; 2247 sayılı Yasa’nın 25.maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak sözlüaçıklama için önceden belirlenen 13.10.2014 gününde,istemde bulunan A.Ö., TÜİK Hukuk Müşaviri OrhanIŞIK ile Hazine vekili Av.Ümit IŞIK’ın sözlü açıklamaları dinlendiktenilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile DanıştaySavcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ünyazılı düşünceleri doğrultusundaki açıklamalarıda alındıktan sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:

Uyuşmazlık,Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı EdirneBölge Müdürlüğü’nde sözleşmeliuzman olarak görev yapan A.Ö.’e 18.11.2005-14.01.2009 tarihleriarasında mevzuata aykırı olarak yersiz ödendiği iddiaedilen 3.373,96 TL denetim tazminatının geri istenilmesineilişkindir.

 Dosyanınincelenmesinden; A.Ö.’in Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı Edirne BölgeMüdürlüğü’nde sözleşmeliTÜİK Uzmanı olarak çalıştığı;18.11.2005-14.01.2009 tarihleri arasında toplam 3.373,96 TL denetim tazminatıödendiği; Maliye Bakanlığı Bütçe ve MaliKontrol Müdürlüğü’nün 20.04.2009 günve B.07.0.BMK.0.20-262/5084 sayılı yazısında,TÜİK Uzman ve Uzman Yardımcısı kadrolarıkarşılık gösterilmek sureti ile sözleşmeli olarakistihdam edilen personele, 17.04.2006 gün ve 2006/10344 sayılıBakanlar Kurulu Kararına ekli III sayılı cetvelin “E.Denetim Tazminatı ” bölümündeöngörülen denetim tazminatının ödenmesininmümkün olmadığı ve 5429 sayılı Türkiyeİstatistik Kurumu Kanununun yürürlüğe girdiğitarihten itibaren ödenen denetim tazminatının ilgililerden gerialınmasının istenildiği; 29.04.2009 gün veB.02.1.TÜİ.0.65.05.00-869-355 sayılı BaşbakanlıkTürkiye İstatistik KurumuBaşkanlığı’nın oluru üzerine, Türkiyeİstatistik Kurumu Başkanlığı Edirne BölgeMüdürlüğü’nün 15.05.2009 gün veB.02.1.TÜİ.1.08. 05.00-855-611 sayılı yazısı ileTÜİK Uzmanı A.Ö.’ten 18.11.2005-14.01.2009 tarihleriarasında kendisine yersiz ödenen denetim tazminatlarınıntoplamı olan 3.373,96 TL tutarında Hazine borcu bulunduğunu,19.10.2006 tarihli ve 26324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren “Kamu ZararlarınınTahsiline İlişkin Usul ve Esasları hakkındaYönetmelik” gereğince söz konusu borcun 7 günlükitiraz süresi saklı kalmak üzere, hesaplanacak yasal faizi ilebirlikte bir ay içerisinde Edirne MuhasebeMüdürlüğü’ne ödenmesine aksi takdirde genelhükümler çerçevesinde işlemyapılacağı bildirilmiş; bu işlemin ilgiliye 15.05.2009tarihinde tebliği edildiği anlaşılmıştır.

Hazine vekili; EdirneBölge Müdürlüğü’nde TÜİKUzmanı kadrosu karşılık gösterilmek suretiylegörev yapmakta olan A.Ö.’e kendisine yapılan yersizdenetim tazminatı ödemelerinin işlemiş olan yasal faiziylebirlikte Hazineye geri ödemesi konusunda tebligatyapıldığı halde borcun ödenmemesi nedeniyle; KamuZararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve EsaslarHakkında Yönetmelik hükümleri gereğince, A.Ö.’insebepsiz zenginleşmesine sebep olan 3.373,96 TL nin yersiz ödemetarihlerinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte A.Ö.’tentahsili istemiyle 25.06.2009 tarihinde adli yargıda davaaçmış; yapılan yargılama sonunda Edirne 2.Sulh HukukMahkemesi 30.03.2011 gün ve E:2010/489 K:2011/241 sayılıkararı ile “ davanın kabulüne, dava tarihine kadarişlemiş 615,61 TL faizin ve ayrıca dava tarihinden itibarenişleyecek yasal faiziyle birlikte 3.373,96 TL nin davalıdanalınarak davacıya verilmesine” karar vermiş ve sözkonusu karar 21.09.2011 tarihinde kesinleşmiştir. Kesinleşenkararın icraya konulması üzerine; A.Ö., Edirne 2. İcraDairesi’nin E:2012/1068 sayılı icra dosyasınahüküm altına alınan miktarı faiziyle birlikte19.12.2012 tarihinde 6.883,26 TL olarak yatırmıştır.

Diğer taraftan A.Ö.vekili de; 15.05.2009 gün ve ve B.02.1.TÜİ.1.08. 05.00-855-611sayılı işlemin iptali ile bu işleme dayanak olanTürkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı’nın29.04.2009 gün ve B.02.1.TÜİ.0.65.05.00-869-355 sayılıişlemin iptali ve işlem sebebiyle müvekkilinin maruzkaldığı parasal hak kayıplarının yasal faiziylebirlikte tazmini için 29.06.2009 tarihinde BaşbakanlıkTürkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı’nakarşı idari yargıda dava açmış; yapılanyargılama sonunda Edirne İdare Mahkemesi 06.05.2011 gün veE:2011/493 K:2011/397 sayılı kararı ile “ dava konusu işleminiptaline, işlem kapsamında davacıdan tahsil edilentutarların tahsil edilme tarihlerinden itibaren işleyen yasalfaizleriyle davacıya ödenmesine “ karar vermiş ve verilenkarar 22.02.2013 tarihinde kesinleşmiştir.

A.Ö.’e denetimtazminatı adı altında yapılan fazla ödeme, idarece5018 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilerek tahsilyoluna gidilmesi üzerine adli ve idari yargıda davalaraçılmıştır. Denetim tazminatınınödenmesine ilişkin işlemin, idarenin tek yanlı iradesiyletesis edilen, kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte birişlem olmasına karşın söz konusu işlem nedeniyleödenen tazminatın ilgiliden geri istenilmesi aksi halde yasal yollarabaşvurulacağına ilişkin işlemin idari nitelikteolduğunun kabulü mümkün olmadığından idarinitelikte olmayan uyuşmazlığın adli yargıdaçözümlenmesi gerektiği kuşkusuzdur.

Bu durumda öncelikleuyuşmazlığa konu denetim tazminatının A.Ö.’eödenip ödenmeyeceği hususunda bir değerlendirmeyapılması gerekli olduğundan, bu konudaki yasaldüzenlemelerin irdelenmesi gerekmektedir.

10.11.2005 tarih 5429sayılı Türkiye İstatistik Kanunu, 18.11.2005 tarih 25997sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğegirmiştir. 5429 sayılı Kanunun “ Personel rejimi ve fazlaçalışma” başlıklı 45. maddesinin ilkolarak “ Başkanlıkta; Başkan, BaşkanYardımcısı, I. Hukuk Müşaviri, DaireBaşkanı, İstatistik Müşaviri, Hukuk Müşaviri,Bölge Müdürü, Türkiye İstatistik KurumuUzmanı, Türkiye İstatistik Kurumu UzmanYardımcısı, İstatistikçi, Matematikçi,Mühendis ile dört yıllık yüksek öğrenimgörmüş olmak kaydıyla Programcı kadrolarınaatananlar, kadroları karşılık gösterilmek suretiyle,657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer kanunlarınsözleşmeli personel çalıştırılmasıhakkındaki hükümlerine bağlı olmaksızınsözleşmeli çalıştırılabilir.

     Busuretle çalıştırılacakların sözleşmeusûl ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşitödemeleri Bakanlar Kurulunca tespit edilir.

   Özeluzmanlık gerektiren hizmetlerde sözleşmeli olarak yabancıuzman çalıştırılabilir. Bu şekildeçalıştırılacak olan yabancı uzmanlarayapılacak ödemeler ile çalışma usûl veesasları Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir.

   Başkanlıkmerkez ve taşra teşkilâtı kadrolarındaçalışan (kadro karşılığıçalışan sözleşmeli personel dâhil) memurlara10.10.1984 tarihli ve 3056 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde yer alanfazla çalışma ücreti aynı esas ve usûlleregöre ödenir.” şeklinde düzenlendiğianlaşılmaktadır.

          Anayasa Mahkemesi’nin 19.12.2005 gün veE:2005/143 K:2005/99 sayılı kararı ile 5429 sayılıKanunun ikinci fıkrası iptal edilmiş ve17.05.2006 tarih ve 5503sayılı Kanunun 2. maddesi ile anılan fıkra yenidendüzenlenmiştir.

           Yenidendüzenlenen 2. Fıkra  “Sözleşmeliolarak Başkanlıkta fiilen çalışan personele, buKanuna ekli (III) sayılı cetvelde unvanlar itibarıyla yer alantaban ve tavan ücretleri arasında kalmak üzere, Başkantarafından belirlenecek tutarda aylık brüt sözleşmeücreti ödenir. Başbakanlık merkezteşkilâtında sözleşmeli olarakçalıştırılan emsali personelinyararlandığı ücret artışlarındanBaşkanlıkta çalışan sözleşmeli personel deaynı usûl ve esaslara göre aynenyararlandırılır. Bu personel T.C. Emekli Sandığıile ilişkilendirilir. Söz konusu personele,çalıştıkları günlerle orantılı olarak(hastalık ve yıllık izinleri dahil) ocak, nisan, temmuz ve ekimaylarında birer aylık sözleşme ücreti tutarındaikramiye ödenir. Bunlardan üstün gayret veçalışmaları sonucunda emsallerine görebaşarılı çalışma yaptıkları tespitedilenlere Başkanın teklifi, ilgili Bakanın uygungörüşü üzerine Başbakan onayı ile haziran vearalık aylarında birer aylık sözleşme ücretitutarına kadar teşvik ikramiyesi ödenebilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkinusûl ve esaslar ile söz konusu personele yapılacak diğerödemeler Bakanlar Kurulunca tespit edilir.” şeklinialmıştır. Daha sonra 11.10.2011 gün ve 666 sayılıKHK ile 5429 sayılı Kanunun 45. maddesinin bir, iki veüçüncü fıkraları yürürlüktenkaldırılmıştır.

            5429sayılı Kanunun halen yürürlükte olan 45. maddesi iseşu şekildedir: “(Mülga birinci fıkra: 11/10/2011-KHK-666/1 md.) 

            (İptal ikinci fıkra: Ana. Mah.’nin 19/12/2005 tarihli veE.:2005/143, K.:2005/99 sayılı Kararı ile; YenidenDüzenleme: 17/5/2006-5503/2 md.; Mülga ikinci fıkra:11/10/2011-KHK-666/1 md.)   

            Özel uzmanlık gerektiren hizmetlerde sözleşmeli olarakyabancı uzman çalıştırılabilir. Bu şekildeçalıştırılacak olan yabancı uzmanlarayapılacak ödemeler ile çalışma usûl veesasları Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir.

            (Mülga son fıkra: 11/10/2011-KHK-666/1 md.)”

5429 sayılı Kanun uyanınca05.05.2006 günlü ve 26159 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanmak suretiyle yürürlüğe konulan DevletMemurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin 17.4.2006günlü, 2006/10344 sayılı Bakanlar KuruluKararının "Ödeme yapılmayacak haller"başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasının (a)bendinde, bu Karara ekli I sayılı Cetvelde ve bu Kararın 4.maddesinin birinci fıkranın (b) bendinde yer alan zamlar ile II veIII sayılı Cetvellerde yer alan tazminatların, herstatüdeki sözleşmeli personele (6/2/1997 tarihli ve 97/9021sayılı Bakanlar Kurulu Kararı saklı kalmak üzere)ödenmeyeceği kurala bağlanmış;10/7/2006 tarihli ve 2006/10795 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıeki “Türkiye İstatistik KurumuBaşkanlığında ÇalıştırılacakSözleşmeli Personelin Hizmet Sözleşmesi Usul veEsasları Hakkında Karar”da da, Türkiye İstatistikKurumu’nda kadro karşılığı sözleşmeliolarak istihdam edilecek personelin hizmet şartları,vasıfları, görevleri sorumlulukları, ücretleri vediğer ödemeleri ile özlük işleridüzenlenmiştir.

 Diğer taraftan, 657 sayılı DevletMemurları Kanunun 146. Maddesinde sözleşmeli personelücretlerinin özel kanunlardaki hükümlere tabi olduğudüzenlenirken, Devlet memurlarına ödenecek zam ve tazminatlar aynıKanunun 152 inci maddesinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Anılanmaddenin “II-Tazminatlar” kısmında; "Görevin önem,sorumluluk ve niteliği, görev yerinin özelliği, hizmetsüresi, kadro unvan ve derecesi ve eğitim seviyesi gibi hususlargöz önüne alınarak bu Kanunda belirtilen en yüksekDevlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) brüttutarının, ” ... maddede belirlenen tavan nispetlerine “kadar, bu nispetleri aşmamak üzere Bakanlar Kuruluncabelirlenecek esas, ölçü ve nispetler dahilinde" ödenecek tazminatlar, farklı adlar altındave farklı kapsamdaki personele ödenebilecek şekilde ayrıayrı belirlenmiş; bunlar arasında yer alan özel hizmettazminatı ile denetim tazminatı da bu şekilde farklıtazminatlar olarak düzenlenmiştir.

Yukarıdaaçıklanan yasal düzenlemeler birliktedeğerlendirildiğinde; 657 sayılı Kanunun 146. Maddesininbirinci fıkrası uyarınca sözleşmeli ve geçicipersonel hakkında özel kanunlardaki hükümlerinuygulanacağı, davacınınçalıştığı Türkiye İstatistik Kurumuile ilgili olarak 5429 sayılı Kanununçıkarıldığı ve söz konusu Kanunun 45.Maddesinde, sözleşmeli olarak bu Kurumda çalışanpersonele yapılacak ödemelerin kapsamı ve miktarınailişkin düzenlemeye yer verildiği, adı geçen maddeuyarınca çıkarılan 2006/10795 sayılı BakanlarKurulu kararında da, Türkiye İstatistik Kurumundaçalıştırılacak personele ödenecek ücretsınırlarının, zam ve tazminatlarındüzenlendiği, belirtilen tazminatlar içerisinde denetimtazminatına yer verilmediği, Şubat 2009 tarihine kadardavacıya ödenen denetim tazminatınındayanağının 2006/ 10344 sayılı Bakanlar KuruluKararı olduğu, söz konusu kararın ise 657 sayılıKanunun 152. Maddesine göre “Devlet Memurlarına ÖdenecekZam ve Tazminatları” nı düzenlediği, TÜİKda çalışan sözleşmeli personelin 2006/10344sayılı Karar kapsamında olmaması ve adı geçenkararın 11. Maddesinin 1 nolu bendinin a nolu alt bendindesözleşmeli personele denetim tazminatınınödenmeyeceğinin açıkça belirtilmesi nedeniyle,bahse konu tazminatın, sözleşmeli olarak görev yapan A.Ö.’eödenmesinin mümkün olmadığı, A.Ö.’in5429 sayılı Kanunun 45. Maddesine istinadençıkarılan 2006/10795 sayılı karara tabi olduğuanlaşılmaktadır.

 

 

 

Hükümuyuşmazlığı oluştuğu anlaşılan adli veidari yargı kararlarına bakıldığında da,Türkiye İstatistik Kurumu Edirne BölgeMüdürlüğü’nde uzman olarakçalışan A.Ö.’e 18.11.2005-14.01.2009 tarihleriarasında ödenen denge tazminatının yersizödendiği konusunda ihtilaf bulunmamaktadır. Her iki yargıkararında da, idarenin zarara uğradığı ve haksızödeme yapıldığı kabul edilmekle birlikte,uyuşmazlığın hem adli hem idari yargıda farklışekillerde çözümlenmiş olması hükümuyuşmazlığı oluşmasına neden olmuştur.

Bu noktadaTürkiye İstatistik Kurumu Edirne BölgeMüdürlüğü’nde sözleşmeliTÜİK Uzmanı olarak görev yapan A.Ö.’eyapılan fazla ödemelerin geri alımında uygulanacakmevzuatın tesbiti gerekmektedir.

657sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kişiselsorumluluk ve zarar” başlıklı 12. maddesi; “ (Değişik:12/5/1982 - 2670/5 md.) Devlet memurları, görevlerini dikkatve itina ile yerine getirmek ve kendilerine teslim edilen Devletmalını korumak ve her an hizmete hazır halde bulundurmakiçin gerekli tedbirleri almak zorundadırlar.

           Devletmemurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa,bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerindenödenmesi esastır.

 Zararlarınödettirilmesinde bu konudaki genel hükümler uygulanır.Ancak fiilin meydana geldiği tarihte en alt derecenin birinci kademesindebulunan memurun brüt aylığının yarısınıgeçmeyen zararlar, kabul etmesi halinde disiplin amiri veya yetkilidisiplin kurulu kararına göre ilgili memurca ödenir.” şeklindebir düzenlemeyi öngörmektedir.

Bu konudaki diğer birdüzenleme,10.12.2003 gün 5018 sayılı Kamu MaliYönetimi ve Kontrol Kanunudur. 5018 sayılı Kanunun “Kamuzararı” başlıklı 71. maddesinde; “ (Değişikbirinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamugörevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuataaykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamukaynağında artışa engel veya eksilmeye nedenolunmasıdır.

           Kamu zararının belirlenmesinde;

           a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarakbelirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,

           b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödemeyapılması,

           c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemedebulunulması,

           d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksekfiyatla alınması veya yaptırılması,

           e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerininmevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,

           f) (Mülga:22/12/2005-5436/10 md.)

           g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödemeyapılması,

           Esas alınır.

(Değişiküçüncü fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Kontrol,denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucundatespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihtenitibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikteilgililerden tahsil edilir.

           Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış;sağlanmamış hizmetleri sağlanmış;yapılmamış inşaat, onarım ve üretimiyapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçekdışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağındabir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibikanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş,imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında TürkCeza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkinhükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleri işleyenlereher türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılanbir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar paracezası verilir.

           (Değişik son fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamuzararının, bu zarara neden olan kamu görevlisinden veyadiğer gerçek ve tüzel kişilerden tahsiline ilişkinusûl ve esaslar, Maliye Bakanlığının teklifiüzerine Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacakyönetmelikle düzenlenir.” hükmü yer almaktadır.

5018 sayılıKanun'un 71 'inci maddesinin son fıkrasına dayanılarak BakanlarKurulu tarafından kabul edilen ve Resmi Gazete'nin 19/10/2006 gün ve26324 sayılı nüshasında yayımlanarakyürürlüğe konulan Kamu Zararlarının Tahsilineİlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 2/(1)maddesinde bu Yönetmeliğin, düzenleyici ve denetleyici kurumlarhariç olmak üzere, genel yönetim kapsamındaki kamuidarelerinde tespit edilen kamu zararlarından doğan alacaklarıkapsadığı, 4/(1 )-a maddesinde bu Yönetmeliğinuygulanmasında "İlgili" deyiminin "Kendisine yersiz veyafazla ödeme yapılan gerçek ve/veya tüzel kişi ya dakişileri" ifade ettiği; 5/(2) maddesinde kontrol, denetim,inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespitedilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamugörevlileri ile birlikte ilgililerin de dahil edileceği, 6/(ğ)maddesinde, Kamu zararının belirlenmesinde, mevzuatındaöngörülmediği halde ödeme yapmasının esasalınacağı belirtilmiş; 7/(1 )-c maddesinde kamuzararlarının, 6'ncı maddede belirtilen hususlar göz önündebulundurulmak suretiyle tespit edilmesi şekillerinden birinin "Adli,idari veya askeri yargılama" olduğu kuralabağlanmış; 8'inci maddesinde, tespit edilen kamuzararlarına ilişkin alacak takip dosyasıaçılması öngörülmüş; "Kamuzararından doğan alacağın tebliği ve takibi"başlıklı 10'uncu maddesinde ise, "(1) Kamu zararındandoğan alacaklar, merkezde strateji geliştirme birimlerince,taşrada ise takibe yetkili birimlerce sorumluların ve ilgililerinbilinen adreslerine imzaları alınmak suretiyle veya 11/2/1959 tarihlive 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göretebliğ edilir. (2) Tebliğde; borcun miktarı sebebi,doğuş tarihi, faiz başlangıç tarihi, ödemeyeri, yedi günlük itiraz süresi, itiraz mercii belirtilerek,söz konusu tutarın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisindeödenmesi istenir, itiraz merkezde strateji geliştirme birimince,taşrada ise takibe yetkili birimin en üst yöneticisince oniş günü içerisinde sonuçlandırılır.İtiraz ve itirazı değerlendirme süresi bir aylıködeme süresini etkilemez (5) Adli, idari ve askeri mahkemelercehükme bağlanan ve taraflara tebliğ edilen kamu zararındandoğan alacaklara ilişkin kararın kesinleşmesibeklenmeksizin, takip işlemlerine başlanır. Yargılamasonucunda verilen tazmine ilişkin kararlardan kamu idaresini temsileyetkili hukuk birimlerince takip edilmeyenler, takip edilmek üzere temsileyetkili hukuk

birimlerine intikal ettirilir     (6)Kamu zararı alacaklarının yapılan tebligata rağmensorumlular ve/veya ilgililerce süresinde rızaen ödenmemesihalinde ilgili alacak takip dosyası, sürenin bitiminden itibarenbeş iş günü içerisinde, alacağın hükmentahsili için, strateji geliştirme birimi veya taşradaki ilgilitakip birimince kamu idaresini temsile yetkili hukuk biriminegönderilir." kuralına yer verilmiştir. Yine aynıYönetmeliğin " Kamu zararından doğan alacaklarıntahsil şekilleri" başlıklı 12/(2)-c maddesinde"2004 sayılı Kanun (İcra ve İflas Kanunu)hükümleri uygulanmak", tespit edilen kamu zararlarınıntahsil şekilleri arasındâ gösterilmiş;"İcra yoluşla tahsilat" başlıklı 15'incimaddesinin (1)’inci fıkrasında ise " Sayıştay vemahkeme-ilâmları ile hüküm altınaalındığı halde sorumluları ve/veya ilgilileritarafından rızaen ödenmeyen kamu zararından doğanalacaklar, 2004 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsiledilir." kuralına yer verilmiştir.

Bütün buhükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; kamu personelineyapılan yersiz ödemeler nedeniyle kamu kaynağında meydanagelen eksilmenin, 5018 sayılı Kanun'un 71'inci maddesindetanımlanan bir" kamu zararı" olduğu ve ilgilisitarafından rızaen ödenmeyen borcun genel hükümlerçerçevesinde değerlendirilmesi gektiğinin kabulü gerekir.

Uyuşmazlığınortaya çıktığı tarihte yürürlükteolan 818 sayılı Borçlar Kanununun “ Borç olamayanşeyin tediyesi” başlıklı 62. maddesinde; “Borçlu olmadığı şeyiihtiyariyle veren kimse hataen kendisini borçlu zannederekverdiğini ispat etmedikçe onu istirdat edemez. Müruru zamanauğramış olan bir borcu eda yahut ahlaki bir vazifeyi ifaiçin verilen şey, geri alınamaz.” Hükmü ile,borç olmayanı rızası ile ödeyen kimse,yanlışlığa düştüğünü ispatettiği takdirde ödediğini geri isteyebileceği kabuledilmiştir.

Halenyürürlükte olan 6098 sayılı Türk BorçlarYasası’nın 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun62. maddesinin karşılığı olan”Borçlanılmamış edimin ifası”başlıklı 78. maddesinde“Borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getirenkimse, bunu ancak, kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğiniispat ederse geri isteyebilir.

Zamanaşımınauğramış bir borcun ifasındanveya ahlaki bir ödevin yerine getirilmiş olmasındankaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez.

Borçolmadığı hâlde ödenmiş olan edimin geriistenmesine ilişkin diğer kanun hükümlerisaklıdır.” hükmü yer almaktadır.

Bu açıklamalarışığında somut uyuşmazlığabaktığımızda, idarece yapılan yersiz ödemeninsebepsiz zenginleşme hükümleri uyarıncaçözümlenmesi gerektiğinde tereddütbulunmamaktadır

            Adliyargıda yapılan yargılama sırasında, hataenyapılan denetim tazminat miktarının bilirkişi raporu iletespit edilerek hüküm altına alındığı vekararın kesinleşmesinin ardından A.Ö. tarafından icradosyasına yatırıldığı görülmektedir.

A.Ö.’e18.11.2005- 14.01.2009 tarihleri arasında yukarıdaaçıklanan mevzuat hükümlerinin aksine denetimtazminatı hataen ödendiği konusunda tereddüt bulunmadığından18.11.2005-14.01.2009tarihler arasında ödenen denetim tazminatının geriistenilmesinin koşullarının mevcut olduğugörülmektedir.

Açıklanannedenlerle, Türkiye İstatistik Kurumu Edirne BölgeMüdürlüğü’nde sözleşmeliTÜİK Uzmanı olarak görev yapan A.Ö.’e18.11.2005-14.01.20009 tarihleri arasında yersiz olarak ödenendenetim tazminatının geri istenilmesine ilişkin işleminhukuka uygun olduğunun saptanması karşısında; yersizödemenin geri alınmasına ilişkin işlemin iptaliiçin açılan davanın sonunda davanın kabulünekarar veren Edirne İdare Mahkemesi’nin 06.05.2011 gün veE:2011/493 K:2011/397 sayılı kararınınkaldırılmasına, hukuk ve usule uygun bulunan, Edirne 2.Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 30.03.2011 gün ve E:2010/489 K:2011/241sayılı kararının kabulü ve bu surette hükümuyuşmazlığının giderilmesine karar verilmesigerekmiştir.

 

 

 

 

 

S ON U Ç    : Türkiyeİstatistik Kurumu Edirne BölgeMüdürlüğü’nde sözleşmeliTÜİK Uzmanı olarak görev yapan A.Ö.’e18.11.2005-14.01.20009 tarihleri arasında yersiz olarak ödenendenetim tazminatının geri istenilmesinin hukuka uygun olduğununsaptanması karşısında; yersiz ödemenin gerialınmasına ilişkin işlemin iptali içinaçılan davanın sonunda davanın kabulüne karar verenEdirne İdare Mahkemesi’nin 06.05.2011 gün ve E:2011/493K:2011/397 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, hukuk ve usule uygunbulunan, Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 30.03.2011 gün veE:2010/489 K:2011/241 sayılı kararının kabulü ve busurette HÜKÜM UYUŞMAZLIĞININ GİDERİLMESİNE,13.10.2014 gününde, Başkan Serdar ÖZGÜLDÜR veüyelerden Nurdane TOPUZ ile Alaittin AliÖĞÜŞ’ün KARŞI OYLARI  ve OYÇOKLUĞUİLE KESİN OLARAK karar verildi.

 

 

Başkan

Serdar

ÖZGÜLDÜR

 

 

 

Üye

Eyüp Sabri

BAYDAR

 

 

 

Üye

Alaittin Ali

ÖĞÜŞ

Üye

Ali

ÇOLAK

 

 

 

Üye

Ayhan

AKARSU

Üye

Nurdane

TOPUZ

 

 

 

Üye

Mehmet

AKBULUT

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KARIŞ OY GEREKÇESİ

 

            Karargerekçesinde metnine yer verilen 5018 Sayılı Kanunun 71.maddesinde öncelikle kamu zararının tanımıyapılmış, sonrasında kamu zararınınbelirlenmesindeki kriterler sayılarak kapsam belirlenmiştir. Somutuyuşmazlığa bakıldığında ise bu maddekapsamında oluşan bir kamu zararından söz etmekmümkün bulunmamaktadır. Ortada mevzuatta olmayan birödemenin yapılması değil, mevzuattaöngörülen bir ödemenin yapılması sırasındaidarece hataya düşülmesi söz konusu olduğundan,uyuşmazlığın 5018 sayılı Kanun kapsamındaçözümlenmesi mümkün değildir. Öte yandan,657 sayılı Kanunun yine gerekçede metnine yer verilen 12.maddesindeki düzenleme ile devlet memurlarının görevlerisırasında sebebiyet verdikleri zararlardan dolayısorumlulukları ile zararın nasıl tahsil edileceğihüküm altına alınmakla birlikte; mali haklarıdüzenleyen mevzuatın yorumunda hataya düşülerekmemurlara fazla ödeme yapılması suretiyle oluşan kamuzararının, münhasıran kamu mallarına verilenzararın tahsilini düzenleyen bu madde ile deçözümlenmesi mümkün bulunmadığından;bu tür uyuşmazlıklarda uygulananDanıştay’ın 22.12.1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14sayılı İçtihadı Birleştirme Kararınınve benzer mahiyetteki Yargıtay’ın 27.1.1973 tarih ve E:1972/6,K:1973/2 sayılı İçtihadı BirleştirmeKararının irdelenmesi gerekli bulunmaktadır.

            Danıştayİçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 22.12.1973 tarih veE:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında özetle; İdarenin,hatalı terfi veya intibak işlemine dayanarak ödediği meblağınistirdadına, bir mahkeme kararına lüzum olmadan kararverilebileceği ve bu karara karşı açılacakdavaların çözümününDanıştay’ın görevi içinde olduğu;İdarenin, yokluk, açık hata, memurun gerçekdışı beyanı veya hilesi hallerinde, sürearanmaksızın terfi veya intibaka dayanarak ödediğimeblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalardışında kalan ödemelerin istirdadının,hatalı ödemenin yapıldığı tarihten başlamaküzere dava açma süresi içinde kabil olduğu ve davaaçma süresi geçtikten sonra istirdat edilemeyeceğikabul edilmiştir. Söz konusu İçtihadıBirleştirme Kararı uyarınca; idarece memura yapılanhaksız ödemelerin dava açma süresi içerisindeistenebileceği, bu süre geçtikten sonra ise ancak yokluk,açık hata, memurun gerçek dışı beyanıveya hilesi hallerinde ödemenin geri alınabileceği kabuledilmiş ve yerleşik idari yargı kararları da budoğrultuda istikrar bulmuştur.

            Yargıtayİçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 27.1.1973 tarih veE:1972/6, K:1973/2 sayılı kararının sonuçbölümünde ise aynen:

            “1-Yoklukile mutlak butlan halleri hariç ve kişinin gerekçedışı beyanı veya hilesi ile de sebebiyet vermemişolmak kaydıyla idarenin yanlış şart tasarrufunu(özellikle yanlış intibak işlemini), ancak iptal davasısüresi veya kanunlarda özel bir süre varsa bu süreiçinde yahut iptal davası açılmışsa davasonuna kadar, geriye yürür şekilde geri alabileceğine,

            2-Busüreler geçtikten sonra yanlış tasarrufun geriyeyürür şekilde geri alınamayacağına,

            3-Busüreler geçtikten sonra yanlış tasarrufun gerialınması halinde geri alma gününe kadar doğmuşdurumların, parasal sonuçları da dahil olmak üzere,hukuken kazanılmış durum olarak tanınmasıgerektiğine,

            4-Bunedenle yanlış işlemin (intibakın) bu sürelergeçtikten sonra geri alınması durumunda, geri almagününe kadar ödenmiş bulunan fazla paraların(aylıkların) hukuken geçerli bir nedenle ödenmişbulunduğunun kabulü gerekmesi karşısında artıksebepsiz zenginleşme söz konusu olamayacağından, busebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılarak geriistenemeyeceğine ve içtihatların bu yolda birleştirilmesine…”denilmektedir.

            Anılankararın gerekçesinde, dava konusu bakımından da önemarz eden şu değerlendirmelerde bulunulmaktadır:

            “…İdarenin,mahkemeye başvurmadan, resen istirdada kalkması halinde, bu istirdatişlemi aleyhine açılacak iptal davası Danıştay’dagörülecek ve tabiidir ki Danıştay, buanlaşmazlığı çözmek için, idare hukukukurullarını uygulayacaktır. İdare fazla ödemeleriresen memurun aylığından kesmeyip te olayda olduğu gibimahkemeye başvurduğu takdirde, işlem aynıanlaşmazlık olduğu halde, bu kez idare hukukukurallarının değil de Borçlar Yasasıkurullarının uygulanması ve belki de tamamen aksi sonucavarılması adalet ve hukuksal düzenin kabul edemeyeceği birdurum yaratacaktır. Hukuk alanında devamlılık(istikrar) ve güven ise temel ilkelerdendir. Onun için, anlaşmazlıksebebi idare hukukunu ilgilendiren bir sebep ise bu çelişkiyiönlemek, ikili sonuca varma ihtimalini ortadan kaldırmak, uygulamadayeknesaklığı sağlamak için de, tasarrufun aitbulunduğu hukuk dalı kurullarının uygulanması zorunludur.Bu suretle idarenin, yanlış tasarrufunu geri alması üzerinegeri alma tarihine kadar ödediği fazla paraları, sebepsizzenginleşme hükümlerine göre tahsilini istemesidavalarında yanlış tasarrufun geri alınıpalınamayacağı, geri alınabilse dahi geçmiştekidurumların hukukça tanınması gerekip gerekmediği, bununsonucu olarak ödenmiş paraların geri istenip istenemeyeceğikonusunda ki sorunun idare hukuku kurallarından faydalanılarakçözümlenmesi gerektiği belirlenmiş olmaktadır…

            Yukarıdanberi yapılan açıklama ve incelemelerdenanlaşılacağı gibi, yanlış bir şarttasarrufun idare tarafından geri alınmasından dolayıödenmiş fazla paraların geri istenmesi davalarında, kamuyararı ile kişisel yararı uzlaştıracak, kamu ve hukukdüzenini sarsmayacak, aksine, bunlara güven ve devamlılıksağlayacak nitelikte en adil ve hukuki bir norm olarak iptal davasısüresini, genel olarak yanlış şart tasarrufu, geriyeyürür şekilde geri almak için bir sınır olarakkabul etmek, bu süre geçtikten sonra tasarrufun ancak ilerisiiçin hüküm ifade edecek şekilde gerialınabileceği, daha doğrusu ilerisi içindeğiştirilebileceği, tarzında bir sonuca varmak gerekir.Belirtilen süreler geçtikten  sonra idare yanlıştasarrufunu geri alsa bile, geçmişteki durumlar artıkkazanılmış durum niteliğinde olacağından,yanlış işleme dayanılarak yapılmışödemelerin sebepsiz olduğu da ileri sürülemeyecek ve geriistenmesi mümkün olmayacaktır…”

            Belirtilentüm bu yasal ve içtihadı düzenlemeler birliktedeğerlendirildiğinde; idarece yapılan yersiz ödemenin 5018sayılı Kanun kapsamı dışındakaldığı ve yukarıda açıklananDanıştay ve Yargıtay İçtihadı BirleştirmeKararları çerçevesinde çözümlenmesigerektiğinde tereddüt bulunmamaktadır. A.Ö.’e18.11.2005-14.01.2009 tarihleri arasında yukarıda açıklananmevzuat hükümlerinin aksine denetim tazminatı ödenmişise de; söz konusu yersiz ödemelerin idare tarafından Mayıs2009 tarihinde yani 2577 sayılı İdari Yargılama Kanununun7. maddesinde belirtilen 60 günlük dava açma süresigeçtikten sonra talep edildiği; yersiz ödeme yapılanA.Ö.’in ödemelerin yapılması konusunda gerçekdışı beyanı veya hilesinin bulunmadığı, kezamevzuatın mali yetkilileri/sorumluları yanıltacak mahiyetiitibariyle ortada bir “açık hata” halinin de sözkonusu olmadığı anlaşılmaktadır. Her ne kadardenetim tazminatı ödemelerinin yapıldığıdönemde A.Ö.’in maaş evraklarınıgerçekleştirme görevlisi olarak şubemüdürüne vekaleten imzaladığıgörülmekte ise de; söz konusu tazminatların ödenmesikonusunda Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı DestekHizmetleri Daire Başkanlığı tarafından tümbölge müdürlüklerine bildirimde bulunulduğu vedosyadaki bilgi ve belgelerden Türkiye genelinde bu uygulamanınyapıldığı, hatalı ödemeyapıldığının Maliye Bakanlığınınincelemesi sırasında ortaya çıktığı anlaşıldığından,söz konusu ödeme nedeniyle A.Ö.’in kolaycaanlayabileceği açık bir hata ve kusur da söz konusuedilemeyeceğinden, 18.11.2005-14.01.2009 tarihler arasında ödenendenetim tazminatının geri istenilmesinin koşullarınınmevcut olmadığı görülmektedir.

 

            Öteyandan, yukarıda gerekçesine yer verilen Yargıtayİçtihadı Birleştirme Kararındaaçıkça belirtildiği üzere, uyuşmazlıkkonusu işlem (yersiz denetim tazminatı ödemesindebulunulması) idare hukukunu ilgilendiren bir sebebe dayalıolduğundan; bunun geri istenmesine ilişkin bir davanın dasebepsiz zenginleşme nedenine dayalı bir hukuk davasınındeğil, idare hukuku kurallarına dayanılarak idari yargıdaaçılabilecek bir davanın konusunu oluşturabileceğiizahtan varestedir.

            Açıklanannedenlerle, Türkiye İstatistik Kurumu Edirne BölgeMüdürlüğü’nde sözleşmeliTÜİK Uzmanı olarak görev yapan A.Ö.’e18.11.2005-14.01.2009 tarihleri arasında yersiz  olarak ödenendenetim tazminatının geri istenilmesine ilişkin idariişlemin hukuka uygun olmadığının saptanmasıkarşısında; yersiz ödemenin geri alınmasıiçin idarece açılan alacak davası sonunda davanınkabulüne karar veren Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 30.03.2011gün ve E:2010/489 K:2011/241 sayılı kararınınkaldırılmasına, hukuk ve usule uygun bulunan Edirne İdareMahkemesi’nin 06.05.2011 gün E:2011/493 K:2011/397 sayılıkararın kabulü ve bu surette hükümuyuşmazlığının giderilmesine karar verilmesigerektiği kanaatine vardığımızdan; sayınçoğunluğun adli yargı kararının benimsenmesisuretiyle hüküm uyuşmazlığının giderilmesiyolundaki kararına katılmıyoruz.

 

 

            SerdarÖZGÜLDÜR                 NurdaneTOPUZ                      Alaittin Ali ÖĞÜŞ

                  Başkan                                     Üye                                           Üye

Full & Egal Universal Law Academy