T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/733
KARAR NO : 2023/3
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: Yersiz olarak ödenen "ek ödemenin" geri istenilmesine ilişkin idari işlemin hukuka uygun olmadığının saptanması karşısında yersiz ödemenin geri alınması için idarece açılan alacak davası sonunda, davanın kısmen kabul, kısmen reddine ilişkin Adli Yargı yerince verilen kararın KALDIRILMASINA, hukuk ve usule uygun bulunan İdari Yargı yeri KARARININ KABULÜ ile HÜKÜM UYUŞMAZLIĞININ GİDERİLMESİNE karar verilmesi hk.
KA R A R
HükümUyuşmazlığının
Giderilmesiniİsteyen
(İdariyargıda Davacı
AdliYargıda Davalı) : Z. Ö(Merhum) Mirasçıları
1- Ö. Ö2- Ö. K3- S. Ö
Vekili :Av. K. A
KarşıTaraf :T.C. Sağlık Bakanlığı (Türkiye Kamu HastaneleriKurumu)
Vekilleri :Av. D. T, Av. M. K. D
I.İDARİ YARGIDA DAVA SÜRECİ
A. Dava Konusu Olay
1. Davacı Z. Ö'in vekili, Çorum HititÜniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Deri veZührevi Hastalıklar Uzmanı olarak görev yapmakta olanmüvekkiline, Şubat 2013 - Haziran 2014 tarihleri arasındayapılan toplam 4.037,18 TL döner sermaye ek ödemesininhaksız ve yersiz ödendiğinden bahisle yasal faiziyle birlikteiadesine ilişkin 11/01/2016 tarih ve 40600303/E16000584 sayılıişlemin, hatalı ödemelerin yapıldığıtarihten itibaren dava açma süresi içerisinde geriistenebileceğini, çalışılan hastanenin eğitimonayı almış bir hastane olduğunu, hastaneye ilişkinevrakın hastane bölümlerinin klinik olarakçalıştığını gösterdiğini ilerisürerek iptali istemiyle davalı idareye karşı idariyargı yerinde dava açmıştır.
B. Yargılama Aşamaları
2. Çorum İdare Mahkemesi25/02/2016 tarihli ve E.2016/155,K.2016/139 sayılı karar ile, söz konusu idari işlemin idaridavaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu niteliktebir işlem olmadığı, hazırlayıcı ve önişlem mahiyetinde bir işlem olduğu gerekçesiyle,davanın incelenmeksizin reddine karar vermiş,karara karşıitiraz yoluna başvurulmuştur.
3. Kırıkkale Bölge İdare Mahkemesi 03/05/2016tarihli ve E.2016/461, K.2016/443 sayılı karar ile, itiraz istemininreddi ile kararın onanmasına karar vermiş, taraflar kararındüzeltilmesini istemiştir.
4. Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi25/01/2017 tarihli ve E.2017/114, K.2017/72 sayılı karar ile, ortadakesin ve yürütülebilir nitelikte bir idari işlemolduğunu ve işin esasının incelenmesi gerektiğinibelirterek, karar düzeltme isteminin kabulüne, kapatılanKırıkkale Bölge İdare Mahkemesinin kararınınkaldırılmasına, Çorum İdare Mahkemesininkararının bozulmasına, yeniden bir karar verilmek üzeredosyanın Mahkemesinegönderilmesine karar vermiştir.
5. Çorum İdare Mahkemesi 06/12/2017 tarihli veE.2017/282, K.2017/1178 sayılı kararı ile, dava konusuişlemin iptaline karar vermiş, istinaf yoluna başvurulmasıüzerine Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi29/06/2018 tarihli ve E.2018/431, K.2018/675 sayılı karar ile istinafisteminin reddine kesin olarak karar vermiş ve bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısımlarışöyledir:
"Danıştayİçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22.12.1973 gün veE:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında; idarenin yokluk,açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veyahilesi hallerinde süre aranmaksızın hatalıödediği meblağı her zaman geri alabileceği, bunundışında kalan hallerde hatalı ödemelerinistirdadının ise, hatalı ödemeninyapıldığı tarihten başlamak üzere davaaçma süresi içinde olanaklı olduğu ve bu süregeçtikten sonra istirdat edilemeyeceği belirtilmiş olup;anılan kararın gerekçesinde iyi niyet kuralıüzerinde de durularak idarenin sakat ve dolayısıyla hukukaaykırı işlemine, idare edilenleringerçekdışı beyanı veya hilesi neden olmuşsa yada geri alınan idari işlem yok denilecek kadar sakatlıktaşımakta ise, hatalı işlemde idare edilenin kolaycaanlayabileceği kadar açık bir hata bulunmaktaysa ve idareyi bukonuda haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden söz etmeye olanakbulunmadığı ve bu işlemlere dayanılarak yapılanödemeler için süre düşünülemeyeceği,bu ödemelerin her zaman geri alınabileceği; ancak bunundışındaki hatalı ödemeler için memurun iyiniyetinin istikrar ve kanunilik kadar önemli bir kural olduğu ve bunedenle yukarıda belirtilen istisnalar dışındakihatalı ödemelerin ancak dava süresi içinde gerialınabileceği vurgulanmıştır.
Yapılanödemenin her zaman geri alınabilmesi olanağınıtanıyan "açık hata" halinin; yapılanödemede, ödemenin muhatabı olan kişinin (idare edilenin)kolayca anlayabileceği kadar açık bir hatanınmevcudiyetini ifade ettiği kabul edilmektedir. Uygulamada buçoğu kez ilgili mevzuata aykırı bir şekilde vehiç gereği yokken yapılan ödemeler şeklinde ortayaçıkmaktadır.
Davadosyasının incelenmesinden; iptali istenen 11.01.2016 tarihlidavalı idare yazısı ile 2013 Şubat - 2014 Hazirandöneminde davacıya ödenen 4.037,18 TL ek ödemenin sehvenödendiğinin Baş Denetçi Fethi ERDOĞANtarafından hazırlanan 23.07.2014 tarihli rapor ileanlaşıldığı, söz konusu raporda "14.02.2013tarihli ve 28559 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren Eködeme Yönetmeliğiuyarınca devlet hastanesi iken eğitim ve araştırmahastanesine dönüşen sağlık tesislerinin kliniklerindedekanlık tarafından eğitim onayı alınmış isenet performans puanı hesaplamasının ilgili maddenin (a) bendiuyarınca yapılacağı, aksi halde (b) bendi uyarıncahesaplanması gerektiğinin" ifade edildiği, hastanelerininkliniklerinin ise dekanlık onayı ile değil hastane yönetimitarafından açıldığı belirtilerek mevzuatınyanlış uygulanması nedeniyle tarafına fazladan yapılanek ödemelerin yasal faiziyle birlikte iade edilmesinin istenilmesiüzerine bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda;davacıya döner sermayenin fazladan ödenmesinedavacının hilesinin, gerçek dışıbeyanının neden olmadığı, hatalı ödemeninbasit bir inceleme ile fark edilmeyip, 23.07.2014 tarihli denetim raporu sonucuortaya çıkarılmış olduğu, ayrıcadavacının kolayca anlayabileceği kadar açık birhatanın bulunmadığı görüldüğünden;söz konusu ödemelerin, yukarıda yer verilen Danıştayİçtihatları Birleştirme Kurulu Kararı ile belirlenenilkeler uyarınca idari dava açma süresi içerisinde geriistenmesi mümkün iken, anılan ödemelerin bu süregeçtikten sonra geri istenilmesinde hukuka uyarlık olmadığısonucuna varılmıştır."
II. ADLİ YARGIDA DAVA SÜRECİ
A. DavaKonusu Olay
6. Davacı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu vekili;davalının Çorum Devlet Hastanesinde görevyaptığı Ekim 2011-Kasım 2014 döneminde, mevzuataaykırı olarak açık bir hata sonucu kendisine ödenentoplam 4.037,18 TL ek ödemenin geri ödenmesi gerektiğineilişkin Çorum Devlet Hastanesinin 11/01/2016 tarih ve 584sayılı yazısını 22/01/2016 tarihindetebellüğ ettiğini fakat gereğini yerine getirmediğini,dilekçe ekinde bulunan Bakanlar Kurulu kararındagörüleceği üzere, davalıya uygulanması gerekentazminat oranı 94 olması gerekirken sehven 124 kat sayıüzerinden kendisine ödeme yapılmasının mevzuataaçık aykırılık oluşturduğunu, yapılanbu açık hatanın kamunun zararına, davalınınsebepsiz yere zenginleşmesine neden olduğunu, dava konusu edilenyersiz ödemenin daha önce bu yolda alınmış bir idarikarara dayanmadığını, ödemenin hesaplamadaki hatasonucu sehven yapıldığını ve haksızödemelerin basit bir inceleme ile tespit edilebilecek nitelikteolduğunu, dolayısıyla yapılan yersiz ödemelerinaçık hatadan kaynaklandığını, söz konusualacağın genel hükümler çerçevesindeBorçlar Kanunu'nun 77. maddesindeki koşullara göre talepedilebileceğini, davalıya fazladan yapılan ödemelerigösterir liste incelendiğinde idarenin açık hatayadüşmüş olduğununanlaşılacağını, davalı personele her ay fazladanödeme yapıldığını, bir memurun almışolduğu maaş düşünüldüğünde her aymaaşındaki fazladan yatan bir ödemeyi fark edememesininhayatın olağan akışına aykırılıktaşıdığını ve memurun kötü niyetinigösterdiğini ifade ederek; davanın kabulü ile fazlayailişkin taleplerinin saklı kalması kaydıyla 4.037,18 TL'ninher bir ödeme döneminden itibaren ayrı ayrı işleyecekyasal faiziyle birlikte davalıdan tahsili istemiyle, Z. Ö'ekarşı adli yargı yerinde dava açmıştır.
B. Yargılama Aşamaları
7. Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 24/01/2019 tarihli veE.2016/837, K.2019/23 sayılı kararı ile, davacınındavasının kısmen kabulü ile, 3.207,15 TL'nin 22/01/2016tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdanalınarak davacıya ödenmesine kesin olmak üzere kararvermiştir.Mahkemekararının ilgili kısmışöyledir:
"Dava konusuyapılan ödeme, maaş ödemesi değil, döner sermayeödemesidir. Döner sermayeler her ay doktorun baktığıhasta sayısı, performans, hastanenin gelir vb birçok faktörünbir araya gelerek yapılan bir hesaplama sonucunda ödenmektedir. Bunabağlı olarak her ay döner sermaye miktarıdeğişmektedir. Bu sebeple dosya üzerinden bilirkişiincelemesi yaptırılmış olup raporda belirlenen davacıkurumun davalı doktora 14/02/2013 tarih ve 28559sayılı RG'deyayımlanan Ek Ödeme Yönetmeliği ile Genelgehükümlerine aykırı olarak Ekim, Kasım, Aralık2013 ve Ocak 2014 aylarına ilişkin ek ödeme tutarı olan986,86 TL ödeme yaptığı, yapılan bu fazlaödemenin asıl alacak tutarı olan 4.194,01 TL'dendüşülmesi durumunda 3.207,15 TL'lik sebepsiz zenginleşmeninmevcut olduğu kanaatine varılarak davacınındavasının kısmen kabulü ile 3.207,15 TL'nin 22/01/2016tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdanalınarak davacıya ödenmesine dair karar verilerekaşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur."
III. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNDEN İSTEK
8. İdari yargı yerinde davacı, adli yargı yerindedavalı olan Z. Ö'in vekili, 12/10/2021 havale tarihli dilekçeile, Çorum İdare Mahkemesinin06/12/2017 tarihli ve E.2017/282, K.2017/1178 sayılı kesinkararı ile Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24/01/2019 tarihli veE.2016/837, K.2019/23 sayılı kesin kararı arasındadoğan hüküm uyuşmazlığınıngiderilmesine karar verilmesi istemiyle, Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvuruda bulunmuştur.
9. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığıncaadli ve idari yargı dosyalarının aslı Mahkemelerinden teminedilmiştir.
10. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca2247 sayılı Kanun'un 24. ve 16. maddelerine göre ilgiliBaşsavcıların yazılı düşünceleriistenilmiştir.
IV. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCELERİ
A. Danıştay BaşsavcılığınınYazılı Düşüncesi
11. Hüküm uyuşmazlığına konu edilenkararlar ile dava dosyalarının ayrıntılıözetlerine yer verildikten sonra;
“Usule İlişkin İnceleme”başlığı altında; 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 24. maddesi kapsamında, hükümuyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülenkararların incelenmesinden ortada, adli ve idari yargı yerlerinceverilmiş ve Kanun yollarına başvurularak kesinleşmişkararlar olduğu; her iki kararda da davanın esasınınhükme bağlandığınınanlaşıldığı hususlarına yerverdikten sonra;anılan kararlar arasındaki çelişki nedeniyle yersizödenen döner sermaye ek ödeme tutarının iadesininolanaksız hale gelmesi karşısında, anılan adli veidari yargı kararları arasında hükümuyuşmazlığı bulunduğunun kabulü gerektiğibelirtilmiş;
“Hüküm UyuşmazlığınınEsasının İncelenmesi” başlığıaltında ise; parasal hak ödemesini düzenleyen mevzuatınyorumunda hataya düşülerek memurlara fazla ödemeyapılması suretiyle oluşan kamu zararının 657sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 12. maddesi ile 5018sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 71. maddesikapsamında sayılıp sayılamayacağıyönünden değerlendirilmesi yapılmış, kamugörevlilerine sehven yapılan fazla ödemelerin gerialımında 5018 sayılı Kanun öncesinde olduğu gibiDanıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun22/12/1973 tarihli ve E.1968/8, K.1973/14 sayılı kararınınuygulanması gerektiği belirtilerek, sonuçta Çorum 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin kararının kaldırılmasına,Çorum İdare Mahkemesinin kararının kabulüne kararverilerek hüküm uyuşmazlığınıngiderilmesinin uygun olacağı yolunda yazılıdüşünce verilmiştir. Yazılıdüşüncenin gerekçe ve sonuçkısımları şöyledir:
“Olayda; davacıyayersiz ödendiği tespit edilen döner sermaye ek ödemetutarının mevzuat hükümlerinin yanlışyorumlandığından bahisle geri alınmak istenildiğidikkate alındığında, idarenin açık hatayadüştüğünden söz edilemeyeceği gibi, sözkonusu ek ödemenin ödenmesinde, davacının hilesi veyagerçek dışı beyanının daolmadığı açıktır.
Bu itibarla; kamugörevlilerine sehven yapılan fazla ödemelerin gerialınmasında, Danıştay İçtihatlarıBirleştirme Kurulunun 22.12.1973 gün ve E;1968/8, K:1973/14sayılı kararının uygulanması gerektiği sonucunaulaşılmakla, mevzuat hükümlerinin davalı idareceyanlış yorumlanması nedeniyle davacıya yapılanödemelerde, davacının hilesinin, gerçek dışıbeyanı olmadığından davacıya yersiz ödendiğitespit edilen döner sermaye ek ödemesi tutarınınaltmış günlük dava açma süresiningeçirilmesinden sonra talep edildiği gerekçesiyle davakonusu işlemin iptali yönünde verilen kararın hukuka uygunolduğu kanısına varılmıştır.
SONUÇ:
1-Çorumİdare Mahkemesi’nin 06/12/2017 gün ve E:2017/282, K:2017/1178sayılı kararı ile Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin24/01/2019 gün ve E:2016/837, K:2019/23 sayılı kararıarasında hüküm uyuşmazlığı bulunduğuna;
2-Çorum 1.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 24/01/2019 gün ve E:2016/837, K:2019/23sayılı kararının kaldırılmasına;
3-Çorumİdare Mahkemesi'nin 06/12/2017 gün ve E:2017/282, K;2017/1178sayılı kararının kabulüne.
Bu surettehüküm uyuşmazlığının giderilmesine kararverilmesinin uygun olacağıdüşünülmektedir.”
B. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının YazılıDüşüncesi
12. Hüküm uyuşmazlığına konu edilenkararların özetine yer verildikten sonra;
“Mevzuat Yönünden İnceleme” başlığıaltında; 2247 sayılı Kanun'un 24/1. maddesi kapsamındahüküm uyuşmazlığı bulunduğu ilerisürülen kararların incelenmesinden; ortada, adli ve idariyargı yerlerince verilmiş ve Kanun yollarına başvurularakşeklen kesinleşmiş, taraflarından en az birinin aynıolduğu kararların bulunduğu ve tüm kararlarda dadavanın esasının hükme bağlandığı veKanun yollarının tüketildiğininanlaşıldığı; konuyla ilgili iki karar arasındaoluşan çelişki nedeni ile hakkın yerine getirilmesininolanaksız hale geldiği, bu duruma göre, söz konusu adli veidari yargı kararları arasında hüküm uyuşmazlığıbulunduğunun kabul edilmesi gerektiği belirtilmiş;
İşin esasına yönelik ise;parasal hak ödemesinidüzenleyen mevzuatın yorumunda hataya düşülerekmemurlara fazla ödeme yapılması suretiyle oluşan kamuzararının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 12.maddesi ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun71. maddesi kapsamında sayılıp sayılamayacağıyönünden değerlendirilme yapılmış, kamugörevlilerine sehven yapılan fazla ödemelerin gerialımında Danıştay İçtihatlarıBirleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarihli ve E.1968/8, K.1973/14sayılı kararının uygulanması gerektiğibelirtilmiş ve Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesininkararının kaldırılmasına, Çorum İdareMahkemesinin kararının benimsenmesine karar verilmesi suretiylehüküm uyuşmazlığının giderilmesininmümkün olduğu yolunda yazılı düşünceverilmiştir. Yazılı düşünceningerekçe vesonuç kısımları şöyledir:
“...kamugörevlilerine sehven yapılan fazla ödemelerin gerialınmasında, Danıştay İçtihatlarıBirleştirme Kurulunun yukarıda zikredilen kararınınuygulanması gerektiği, bu sebeple mevzuat hükümlerinin davalıidare tarafından yanlış yorumlanması sebebiyledavacıya yapılan ödemelerde, davacının hilesi vegerçek dışı beyanı olmadığından,yersiz ödendiği tespit edilen döner sermaye ek ödemetutarının en son ödemenin yapıldığı tarihtenitibaren 60 günlük sürenin geçirilmesinden sonra talepedildiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaliyönünde verilen kararın hukuka uygun olduğu kanaatinevarılmıştır.
SONUÇ:
1-Çorumİdare Mahkemesinin 06.12.2017 tarihli ve E.2017/282, K.2017/1178sayılı kararı ile Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin24.01.2019 tarihli ve E.2016/837, K.2019/23 sayılı kararıarasında hüküm uyuşmazlığınınbulunduğunun kabulüne,
2-Çorum 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 24.01.2019 tarihli ve E.2016/837, K.2019/23sayılı kararının kaldırılmasına;
3-Çorum İdareMahkemesinin 06.12.2017 tarihli ve E.2017/282, K.2017/1178 sayılıkararının benimsenmesine.
Karar verilmesisuretiyle hüküm uyuşmazlığınıngiderilmesinin mümkün olduğudüşünülmektedir. "
V. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
13. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kişiselsorumluluk ve zarar” başlıklı 12. maddesişöyledir:
“(Değişik:12/5/1982 - 2670/5 md.) Devlet memurları, görevlerini dikkat ve itinaile yerine getirmek ve kendilerine teslim edilen Devlet malınıkorumak ve her an hizmete hazır halde bulundurmak için gereklitedbirleri almak zorundadırlar.
Devlet memurununkasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zararauğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafındanrayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır.
Zararlarınödettirilmesinde bu konudaki genel hükümler uygulanır.Ancak fiilin meydana geldiği tarihte en alt derecenin birinci kademesindebulunan memurun brüt aylığının yarısınıgeçmeyen zararlar, kabul etmesi halinde disiplin amiri veya yetkilidisiplin kurulu kararına göre ilgili memurca ödenir.”
14. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve KontrolKanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı71. maddesi şöyledir:
“(Değişikbirinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamugörevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuataaykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamukaynağında artışa engel veya eksilmeye nedenolunmasıdır.
Kamuzararının belirlenmesinde;
a) İş,mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardanfazla ödeme yapılması,
b) Malalınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödemeyapılması,
c) Transferniteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş,mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatlaalınması veya yaptırılması,
e) İdaregelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun birşekilde yapılmaması,
f)(Mülga:22/12/2005-5436/10 md.)
g)Mevzuatında öngörülmediği halde ödemeyapılması,
Esasalınır.
(Değişiküçüncü fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Kontrol,denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucundatespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihtenitibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikteilgililerden tahsil edilir.
Alınmamışpara, mal ve değerleri alınmış; sağlanmamışhizmetleri sağlanmış; yapılmamış inşaat, onarımve üretimi yapılmış veya bitmiş gibi gösterengerçek dışı belge düzenlemek suretiyle kamukaynağında bir artışa engel veya bir eksilmeye nedenolanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerekdüzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlarhakkında Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillereilişkin hükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleriişleyenlere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminatdahil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katıtutarına kadar para cezası verilir.
(Değişikson fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararının, bu zarara nedenolan kamu görevlisinden veya diğer gerçek ve tüzelkişilerden tahsiline ilişkin usûl ve esaslar, MaliyeBakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulutarafından çıkarılacak yönetmelikledüzenlenir.” (2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KanunHükmünde Kararnamenin 213 üncü maddesiyle bu fıkradayer alan “Maliye Bakanlığının teklifi üzerineBakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak” ibaresi“Cumhurbaşkanı tarafındançıkarılan” şeklindedeğiştirilmiştir.)
15. 14 Şubat 2013 tarih ve 28559 (Mükerrer)sayılıResmi Gazete'de yayımlanan “Türkiye Kamu HastaneleriKurumuna Bağlı SağlıkTesislerinde Görevli Personele EkÖdeme Yapılmasına Dair Yönetmelik”in“Amaç”başlıklı 1.maddesi şöyledir:
“ (1) BuYönetmeliğin amacı, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuncabelirlenen hizmet sunum şartları ve kriterleri dikkate alınmaksuretiyle personelin unvanı, görevi, çalışmaşartları ve süresi, hizmete katkısı, performansı,tetkik, eğitim, öğretim ve araştırma faaliyetleri,yapılan muayene, ameliyat, anestezi ve girişimsel işlemler ileözellik arz eden birimlerde çalışma gibi unsurlar esasalınarak, döner sermayeden yapılacak ek ödemenin oran, usulve esaslarını belirlemek, sağlık hizmetleriniiyileştirmek, kaliteli ve verimli hizmet sunumunu teşviketmektir.”
16. Aynı Yönetmeliğin “Üçüncübasamak sağlık tesislerinde net performans puanınınhesaplanması” başlıklı 10.maddesişöyledir:
“ (1) Mesaiiçi çalışan personelin net performans puanlarıaşağıdaki şekilde hesaplanır.
a) Birkliniğe bağlı olarak çalışanlar:
1) Eğitimsorumlusu, eğitim görevlisi, başasistan ve uzman tabipler, acilkliniklerde ise pratisyen tabipler: Net performans puanı = [((Klinikhizmet puan ortalaması x 0,75) + (Mesai içi sağlık tesisipuan ortalaması x 0,25)) x Hizmet alanı-kadro unvankatsayısı x Mesai içi aktif çalışılangün katsayısı] + Bilimsel çalışma destekpuanı + [(Tabip muayene ve girişimsel işlemler puanı– (Klinik hizmet puan ortalaması x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı)) x 0,5] + (Ekpuan x Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı).
2) Asistanlar:Net performans puanı = [((Klinik hizmet puan ortalaması x 0,25) +(Mesai içi sağlık tesisi puan ortalaması x 0,75)) xHizmet alanı-kadro unvan katsayısı x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı] + Bilimselçalışma destek puanı + (Ek puan x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı).
3) Yan dalasistanları: Net performans puanı = [((Klinik hizmet puanortalaması x 0,60) + (Mesai içi sağlık tesisi puanortalaması x 0,40)) x Hizmet alanı- kadro-unvan katsayısı xMesai içi aktif çalışılan günkatsayısı] + Bilimsel çalışma destek puanı +(Ek puan x Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı).
4) Enfeksiyonhastalıkları kliniklerinde çalışan eğitimsorumlusu, eğitim görevlisi, başasistanlar ve uzman tabipler:Net performans puanı = (Mesai içi sağlık tesisi puanortalaması x Kriter katsayısı x Hizmet alanı-kadro unvankatsayısı x Aktif çalışılan günkatsayısı) + Bilimsel çalışma destek puanı +(Ek puan x Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı).
5) Tabip muayeneve girişimsel işlemler puanı bulunmayan, biyokimya vemikrobiyoloji kliniklerinde çalışan eğitim sorumlusu,eğitim görevlisi, başasistan, uzman tabipler ve tıptauzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar ile ÜYTEmerkezlerinde çalışan tıbbi histoloji ve embriyolojiuzmanları: Net performans puanı = (Mesai içi sağlıktesisi puan ortalaması x Kriter katsayısı x Hizmetalanı-kadro unvan katsayısı x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı) + Bilimselçalışma destek puanı + (Ek puan x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı).
6) Asistanlar(Enfeksiyon hastalıkları kliniklerinde ve laboratuvar hizmetlerindeçalışanlar): Net performans puanı = (Mesai içisağlık tesisi puan ortalaması x Hizmet alanı-kadro unvankatsayısı x Mesai içi aktif çalışılangün katsayısı) + Bilimsel çalışma destekpuanı + (Ek puan x Mesai içi aktif çalışılangün katsayısı).
b) Birkliniğe bağlı olarak çalışmayanlar:
1) Tabip muayeneve girişimsel işlemler puanı bulunan uzman tabip, tabip, uzmandiş tabibi ve diş tabipleri:Net performans puanı = (Mesaiiçi sağlık tesisi puan ortalaması x Hizmetalanı-kadro unvan katsayısı x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı) + [(Tabip muayeneve girişimsel işlem puanı– (Mesai içisağlık tesisi puan ortalaması x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı)) x 0,5] +Bilimsel çalışma destek puanı + (Ek puan x Mesaiiçi aktif çalışılan gün katsayısı).
2) Enfeksiyonhastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanları: Net performanspuanı = (Mesai içi sağlık tesisi puan ortalaması xKriter katsayısı x Hizmet alanı-kadro unvan katsayısıx Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı) + Bilimsel çalışma destek puanı +(Ek puan x Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı).
3) Tabip muayeneve girişimsel işlemler puanı bulunmayan biyokimya vemikrobiyoloji gibi laboratuvar hizmetlerinde çalışan uzmantabipler ile tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlarve Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) merkezlerinde görevyapan tıbbi histoloji ve embriyoloji uzmanları:Net performanspuanı = (Mesai içi sağlık tesisi puan ortalaması xKriter katsayısı x Hizmet alanı-kadro unvan katsayısıx Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı) + Bilimsel çalışma destek puanı +(Ek puan x Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı).
4)Sağlık tesisi puan ortalamasından ek ödeme alacaktabipler:Net performans puanı = (Mesai içi sağlık tesisipuan ortalaması x Hizmet alanı-kadro unvan katsayısı xMesai içi aktif çalışılan günkatsayısı) + Bilimsel çalışma destek puanı +(Ek puan x Mesai içi aktif çalışılan günkatsayısı).
5) Ek-4sayılı tablonun (C) bölümü kapsamındasağlık tesisi puan ortalamasından ek ödeme alacaktabipler:Net performans puanı = (Mesai içi sağlık tesisipuan ortalamasının Ek-4/C’de belirtilen oranı x Hizmetalanı-kadro unvan katsayısı x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı) + Bilimselçalışma destek puanı + (Ek puan x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı).
c) Diğerpersonel (tabip dışı personel):Net performans puanı =(Mesai içi sağlık tesisi puan ortalaması x Hizmetalanı-kadro unvan katsayısı x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı) + Bilimselçalışma destek puanı + (Ek puan x Mesai içi aktifçalışılan gün katsayısı).
(2)Mesaidışı çalışan personelin net performanspuanları aşağıdaki şekilde hesaplanır.
a) Birkliniğe bağlı olarak çalışanlar:
1) Eğitimsorumlusu, eğitim görevlisi, başasistanlar ve uzman tabipler:Net performans puanı = [((Mesai dışı klinik hizmet puanortalaması x 0,75) + (Mesai dışı sağlık tesisipuan ortalaması x 0,25)) x Hizmet alanı-kadro unvankatsayısı x Mesai dışı aktifçalışılan gün katsayısı] + [(Mesaidışı tabip muayene ve girişimsel işlemler puanı– (Mesai dışı klinik hizmet puan ortalaması x Mesaidışı aktif çalışılan günkatsayısı)) x 0,5].
2) Asistanlar(laboratuvar hizmetlerinde çalışan asistanlar hariç):Net performans puanı =[(Mesai dışı klinik hizmet puanortalaması x 0,25) + (Mesai dışı sağlık tesisipuan ortalaması x 0,75)] x Hizmet alanı-kadro unvankatsayısı x Mesai dışı aktifçalışılan gün katsayısı.
3) Yan dalasistanları:Net performans puanı = ((Mesai dışı klinikhizmet puan ortalaması x 0,60) + (Mesai dışısağlık tesisi puan ortalaması x 0,40)) x Hizmet alanı-kadro-unvan katsayısı x Mesai dışı aktifçalışılan gün katsayısı.
b) Birkliniğe bağlı olarak çalışmayanlar:
1) Tabip muayeneve girişimsel işlemler puanı bulunan uzman tabip, tabip, uzmandiş tabibi ve diş tabipleri:Net performans puanı = (Mesaidışı sağlık tesisi puan ortalaması x Hizmetalanı-kadro unvan katsayısı x Mesai dışı aktifçalışılan gün katsayısı) + [((Mesaidışı tabip muayene ve girişimsel işlem puanı– (Mesai dışı sağlık tesisi puan ortalamasıx Mesai dışı aktif çalışılan günkatsayısı)) x 0,5].
2)Sağlık tesisi puan ortalamasından ek ödeme alacaktabipler:Net performans puanı = Mesai dışı sağlıktesisi puan ortalaması x Hizmet alanı-kadro unvan katsayısıx Mesai dışı aktif çalışılan günkatsayısı.
3) Enfeksiyonhastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanları: Net performanspuanı = Mesai dışı sağlık tesisi puanortalaması x Kriter katsayısı x Hizmet alanı-kadro unvankatsayısı x Mesai dışı aktifçalışılan gün katsayısı.
4) Tabip muayeneve girişimsel işlemler puanı bulunmayan biyokimya vemikrobiyoloji laboratuvar hizmetlerinde çalışan uzman tabiplerile tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar: Netperformans puanı = Mesai dışı sağlık tesisi puanortalaması x Kriter katsayısı x Hizmet alanı-kadro unvankatsayısı x Mesai dışı aktifçalışılan gün katsayısı.
c) Diğerpersonel (tabip dışı personel): Net performans puanı =Mesai dışı sağlık tesisi puan ortalaması x Hizmetalanı-kadro unvan katsayısı x Mesai dışı aktifçalışılan gün katsayısı.”
B. Yargı Kararları
17. Danıştay İçtihadı BirleştirmeKurulunun 22/12/1973 tarihli ve E.1968/8, K.1973 /14 sayılıkararında özetle; İdarenin, hatalı terfi veya intibakişlemine dayanarak ödediği meblağın istirdadına,bir mahkeme kararına lüzum olmadan karar verilebileceği ve bukarara karşı açılacak davalarınçözümünün Danıştayın göreviiçinde olduğu, İdarenin, yokluk, açık hata,memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde,süre aranmaksızın terfi veya intibaka dayanaraködediği meblağı her zaman geri alabileceği, belirtilenistisnalar dışında kalan ödemelerin istirdadının,hatalı ödemenin yapıldığı tarihten başlamaküzere dava açma süresi içinde kabil olduğu ve davaaçma süresi geçtikten sonra istirdat edilemeyeceğikabul edilmiştir. Söz konusu İçtihadı BirleştirmeKararı uyarınca; idarece memura yapılan haksızödemelerin dava açma süresi içerisindeistenebileceği, bu süre geçtikten sonra ise ancak yokluk,açık hata, memurun gerçek dışı beyanıveya hilesi hallerinde ödemenin geri alınabileceği kabuledilmiş ve yerleşik idari yargı kararları da budoğrultuda istikrar bulmuştur.
18. Benzer konudaki bir Yargıtay İçtihadıBirleştirme kararına da değinmekte yarargörülmektedir. 27/01/1973 tarih ve E.1972/6, K.1973/2sayılı İçtihadı Birleştirme kararınınsonuç kısmı şöyledir:
“ 1- Yoklukile mutlak butlan halleri hariç ve kişinin gerçekdışı beyanı veya hilesi ile de sebebiyet vermemişolmak kaydıyla idarenin yanlış şart tasarrufunu(özellikle yanlış intibak işlemini), ancak iptaldavası süresi veya kanunlarda özel bir süre varsa busüre içinde yahut iptal davası açılmışsadava sonuna kadar, geriye yürür şekilde geri alabileceğine,
2-Bu sürelergeçtikten sonra yanlış tasarrufun geriye yürürşekilde geri alınamayacağına,
3-Bu sürelergeçtikten sonra yanlış tasarrufun geri alınmasıhalinde geri alma gününe kadar doğmuş durumların,parasal sonuçları da dahil olmak üzere, hukukenkazanılmış durum olarak tanınması gerektiğine,
4-Bu nedenleyanlış işlemin (intibakın) bu süreler geçtiktensonra geri alınması durumunda, geri alma gününe kadarödenmiş bulunan fazla paraların (aylıkların) hukukengeçerli bir nedenle ödenmiş bulunduğunun kabulügerekmesi karşısında, artık sebepsiz zenginleşmesöz konusu olamayacağından, sebepsiz zenginleşmehükümlerine dayanılarak geri istenemeyeceğine veiçtihadların bu yolda birleştirilmesine…”
19. Anılan kararın gerekçesinde, şudeğerlendirmelerde bulunulmaktadır:
“…Yukarıdan beri yapılan açıklama ve incelemelerdenanlaşılacağı gibi, yanlış bir şarttasarrufun idare tarafından geri alınmasından dolayıödenmiş fazla paraların geri istenmesi davalarında, kamuyararı ile kişisel yararı uzlaştıracak, kamu ve hukukdüzenini sarsmayacak, aksine, bunlara güven ve devamlılıksağlayacak nitelikte en adil ve hukuki bir norm olarak iptal davasısüresini, genel olarak yanlış şart tasarrufu, geriyeyürür şekilde geri almak için bir sınır olarakkabul etmek, bu süre geçtikten sonra tasarrufun ancak ilerisiiçin hüküm ifade edecek şekilde gerialınabileceği, daha doğrusu ilerisi içindeğiştirilebileceği, tarzında bir sonuca varmak gerekir.Belirtilen süreler geçtikten sonra idare yanlıştasarrufunu geri alsa bile, geçmişteki durumlar artıkkazanılmış durum niteliğinde olacağından, yanlışişleme dayanılarak yapılmış ödemelerin sebepsizolduğu da ileri sürülemeyecek ve geri istenmesi mümkünolmayacaktır…”
VI. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
20.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Birol SONER, NilgünTAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 18/04/2022 tarihlitoplantısında, dosyanın usul yönünden incelenmesisonunda; Çorum İdare Mahkemesinin 06/12/2017 tarihli ve E.2017/282,K.2017/1178 sayılı kararı ileÇorum 1. Asliye HukukMahkemesinin 24/01/2019 tarihli ve E.2016/837, K.2019/23 sayılıkararı arasında, 2247 sayılı Kanun’un 24. maddesindeaçıklandığı şekilde; tarafları, konusu vedava sebebi aynı olan ve kesinleşmiş kararlar arasında hükümuyuşmazlığı doğduğu ve kararlar arasındaçelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksızhale geldiği değerlendirilerek, anılan maddedeöngörülen koşulların gerçekleştiğianlaşıldığından hükümuyuşmazlığı bulunduğuna; bu nedenle, 2247sayılı Kanun'un 25. maddesi hükümleri uyarıncaİdari Yargılama Usulü Kanunu gözetilerekUyuşmazlık Mahkemesine yapılan başvuruya ait dilekçeve eklerinin 30 gün içinde cevap verilmek üzereSağlık Bakanlığına bildirilmesine, verilencevabın karşı tarafa tebliği suretiyle dosyanıntekemmülünün sağlanmasına, usulü işlemlertamamlandıktan ve esas hakkındaki rapor yazıldıktan sonraBaşkanlıkça belirlenecek tarihte işin esasınıngörüşülmesine oy birliği ilekarar verilmiştir.
21. Bunun üzerine Uyuşmazlık Mahkemesine yapılanbaşvuruya ait dilekçe karşı tarafa tebliğedilmiş, yasal süresi içerisinde SağlıkBakanlığı vekilince verilen cevap dilekçesinde;karşı taraf asil Z. Ö'in 2019 yılında vefatettiği, bu davada taraf sıfatının kalmadığı,vekalet ilişkisinin ölüm nedeniyle sona erdiği;diğertaraftan, ortada kurum zararı bulunduğundan hükümuyuşmazlığı isteminin reddinin gerektiğiifadeedilmiştir.
22. Mahkememizde UYAP sistemi üzerinden yapılanaraştırmada da Z. Ö'in 07/02/2019 tarihindeöldüğü anlaşıldığından, adıgeçen vekilinin hüküm uyuşmazlığınıngiderilmesine karar verilmesi istemiyle, Uyuşmazlık Mahkemesine yaptığıbaşvuru değerlendirilmiş ve Mahkememizce, 20/06/2022 tarihindeyapılan toplantıda, E.2021/690, K.2022/361 sayı ile,başvuru anında, gerçek kişi başvurucununölmüş olduğunun anlaşılması nedeniyle, 2247sayılı Kanun'un 24. maddesinde öngörülen "İlgilikişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurarakhüküm uyuşmazlığının giderilmesiniistiyebilir" koşulunutaşımayan başvurunun reddinekarar verilmiştir.
23. İdari yargı yerinde davacı, adli yargı yerindedavalı olan, Z. Ö'in vekili, 02/12/2022 havale tarihli dilekçeile, müvekkiliZ. Ö'in 07/02/2019 tarihinde vefat ettiğinibelirterek, merhumun mirasçıları olan Ö. Ö, Ö.K ve S. Öadına talebini yenilemiş ve Çorum İdareMahkemesinin 06/12/2017 tarihli ve E.2017/282, K.2017/1178 sayılıkesinkararı ile Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24/01/2019tarihli ve E.2016/837, K.2019/23 sayılı kesin kararıarasında doğan hükümuyuşmazlığının giderilmesine karar verilmesiistemiyle, Uyuşmazlık Mahkemesine yeniden başvurudabulunmuştur.
24. Hüküm uyuşmazlığının giderilmesineyönelik talep kapsamında, Mahkememizce usule yönelikişlemler daha önce tamamlandığından, doğrudanişin esasına geçilmiştir.
B. Esasın İncelenmesi
25. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında;
26. Başvuru dilekçeleri ve ekleri,uyuşmazlığa konu edilen kararlara ilişkin davadosyaları, ilgili Başsavcıların düşünceyazıları, dayanılan Kanun kuralları, taraflarca verilendilekçe ve ekleri ile Raportör-Hakim TaşkınÇELİK’in hazırladığı rapor okunupincelendikten ve ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın yazılıdüşünceleri doğrultusundaki açıklamalarıalındıktan sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
27. Hüküm uyuşmazlığına ilişkinolayın, Çorum Valiliği ile Hitit ÜniversitesiRektörlüğü arasında 07/01/2012 tarihinde imzalanan ve06/12/2012 tarihinde yürürlüğe konulan Protokol ileÇorum Devlet Hastanesinin, Hitit Üniversitesi ÇorumEğitim ve Araştırma Hastanesiadıylaüçüncü basamak eğitim vearaştırma hastanesine dönüştürülmesisonrasında; idari yargıda davacı adli yargıda davalıuzman doktor olanZ. Ö'e Türkiye Kamu Hastaneleri KurumunaBağlı Sağlık Tesislerinde Görevli Personele EkÖdeme Yapılmasına Dair Yönetmelikgereğince 2013Şubat - 2014 Haziran aylarını kapsayan ek ödemeişlemlerinde, "bir kliniğe bağlı olarakçalışmayanlar" maddesine göre hesaplanmasıgerekirken, "uzmanlık eğitimine başlayanbölümlerde bir kliniğe bağlı olarakçalışanlar" için öngörülenformüller üzerinden hesaplanarak ödemeyapıldığının tespit edildiğinden bahisleadıgeçene yersiz ödendiği belirlenen 4.037,18 TL'ninyasal faiziyle birlikte ödenmesinin istenilmesindenkaynaklandığı görülmektedir.
28. Dava dosyalarının incelenmesinden, idari yargıdadavacı adli yargıda davalı olan Z. Ö’e Şubat2013 - Haziran 2014 tarihleri arasında hataya düşülerekdöner sermaye ek ödemesinin yapıldığı, adıgeçeninsöz konusu ödemelerin yapılması konusunda hilesi veyagerçek dışı beyanınınbulunmadığı anlaşılmıştır.
29. Bu bakımdan, parasal hak ödemesini düzenleyenmevzuatın yorumunda hataya düşülerek memurlara fazlaödeme yapılması suretiyle oluşan kamu zararının657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 12. maddesi ile 5018sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 71. maddesikapsamında sayılıp sayılamayacağıyönünden değerlendirilmesi gerekmektedir.
30. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 12. maddesindekidüzenleme ile, devlet memurlarının görevlerisırasında sebebiyet verdikleri zararlardan dolayısorumlulukları ile zararın nasıl tahsil edileceğiaçıklanmış olmakla birlikte, mali haklarıdüzenleyen mevzuatın yorumunda hataya düşülerekmemurlara fazla ödeme yapılması suretiyle oluşan kamuzararının, münhasıran kamu mallarına verilenzararın tahsilini düzenleyen bu madde ileçözümlenmesi mümkün bulunmamaktadır.
31. Devlet memurlarına sehven ya da mevzuatın yorumundahataya düşülerek yapılan aylık ve ücretfarkı ödemelerinin, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi veKontrol Kanunu kapsamında tahsil edilip edilemeyeceği hususunagelince; 5018 sayılı Kanun'un yukarıda açıklanan 71.maddesinde öncelikle kamu zararının tanımıyapılmış, sonrasında kamu zararının belirlenmesindekikriterler sayılarak kapsam belirlenmiştir. Somutuyuşmazlığa bakıldığında ise, bu maddekapsamında oluşan bir kamu zararından söz etmekmümkün bulunmamaktadır. Ortada mevzuatta olmayan birödemenin yapılması değil mevzuatta öngörülenbir ödemenin yapılması sırasında idarece hatayadüşülmesi söz konusu olduğundan,uyuşmazlığın 5018 sayılı Kanun kapsamındaçözümlenmesi mümkün değildir.
32. Bu durumda kamu görevlilerine sehven yapılan fazlaödemelerin geri alımında 5018 sayılı Kanunöncesinde olduğu gibi Danıştay İçtihatlarıBirleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarihli, E.1968/8, K.1973/14sayılı kararının uygulanması gerektiğiaçıktır.
33. Söz konusu İçtihadı Birleştirme KuruluKararı hatalı ödemelere ilişkin olmakla berabergetirdiği ilkelerin idari işlemlerin geri alınmasına dairgenel ilkeler olduğu kuşkusuzdur. Dolayısıyla idare yokluk,açık hata, memurun gerçek dışı beyanıveya hilesi hallerinde süre aranmaksızın hatalıişlemini her zaman geri alabilecek, ancak bunun dışındakalan hallerde hatalı işlemini sadece dava açma süresiiçinde geri alabilecek, bu süre geçtikten sonra idariistikrar ve hukuki güvenlik ilkesi gereği geri alamayacaktır.
34. Olayda, davacıya yersiz ödendiği tespit edilendöner sermaye ek ödeme tutarının mevzuathükümlerinin yanlış yorumlandığından bahislegeri alınmak istenildiği dikkate alındığında,idarenin açık hataya düştüğünden sözedilemeyeceği gibi, söz konusu ek ödemenin ödenmesinde,davacının hilesi veya gerçek dışıbeyanının da olmadığı görülmektedir.
35. Bu itibarla, kamu görevlilerine sehven yapılan fazlaödemelerin geri alınmasında, Danıştayİçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarihli veE.1968/8, K.1973/14 sayılı kararının uygulanmasıgerektiği sonucuna ulaşılmakla, mevzuat hükümlerinindavalı idarece yanlış yorumlanması nedeniyleyapılanödemelerde, davacının hilesi, gerçek dışıbeyanı olmadığından, davacıya yersizödendiği tespit edilen döner sermaye ek ödemesitutarının, idari dava açma süresiningeçirilmesinden sonra talep edildiği gerekçesiyle davakonusu işlemin iptali yönünde verilen kararın hukuka uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
36. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24/01/2019 tarihli veE.2016/837, K.2019/23 sayılı kararının kaldırılmasına,Çorum İdare Mahkemesinin 06/12/2017tarihli ve E.2017/282,K.2017/1178 sayılı kararının benimsenmesi suretiylehüküm uyuşmazlığının giderilmesine kararverilmiştir.
VII. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle:
A. Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24/01/2019 tarihli veE.2016/837, K.2019/23sayılı kararının KALDIRILMASINA,
B. Çorum İdare Mahkemesinin 06/12/2017tarihli veE.2017/282, K.2017/1178 sayılı KARARININ KABULÜNE,
Bu suretle HÜKÜM UYUŞMAZLIĞININGİDERİLMESİNE,
23/01/2023 tarihinde, Üye Nilgün TAŞ'ın KARŞIOYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Uyuşmazlık, Çorum Devlet Hastanesinin, HititÜniversitesi Çorum Eğitim ve Araştırma Hastanesiadıyla üçüncü basamak eğitim vearaştırma hastanesine dönüştürülmesisonrasında, Uzman Doktor olan Z. Ö'e, 2013 Şubat - 2014 Haziranayları arasında Türkiye Kamu Hastaneleri KurumunaBağlı Sağlık Tesislerinde Görevli Personele EkÖdeme Yapılmasına Dair Yönetmelik'e aykırı olaraködendiği iddia edilen 4.037,18 TL döner sermaye eködemesiningeri istenilmesine ilişkindir.
Danıştay İçtihatları BirleştirmeKurulunun benzer konuda verdiği kararında "İdarenin,yokluk, açık hata, memurun gerçek dışıbeyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızınhatalıödediği meblağı her zaman geri alabileceği,bunun dışında kalan hallerde hatalı ödemelerinistirdadının hatalı ödemenin yapıldığıtarihten başlamak üzere dava açma süresi içindeolanaklı olduğu ve bu süre geçtikten sonra istirdatedilemeyeceği belirtilmiş olup; anılan kararıngerekçesinde iyi niyet kuralı üzerinde de durularak idareninsakat ve dolayısıyla hukuka aykırı işlemine, idareedilenlerin gerçek dışı beyanı veya hilesi nedenolmuşsa ya da geri alınan idari işlem yok denilecek kadarsakatlık taşımakta ise, hatalı işlemde idare edileninkolayca anlayabileceği kadar açık bir hata bulunmaktaysa veidareyi bu konuda haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden sözetmeye olanak bulunmadığı ve bu işlemlere dayanılarakyapılan ödemeler için süredüşünülemeyeceği, bu ödemelerin her zaman gerialınabileceği; ancak bunun dışındaki hatalıödemeler için memurun iyi niyetinin istikrar ve kanunilik kadarönemli bir kural olduğu ve bu nedenle yukarıda belirtilenistisnalar dışındaki hatalı ödemelerin ancak davasüresi içinde geri alınabileceği"vurgulanmıştır (Danıştay İdari Dava DaireleriKurulu 22.12.1973 tarih ve E., 1968/8, K. 1973/14).
Daha önce Yargıtay Hukuk Genel Kurulu benzer bir davadavermiş olduğu kararında; "Burada çözümebağlanan sorun; intibak ve hatalı terfi işlemi gibi birşart tasarrufun sonradan idare tarafından geri alınmasıhalinde, daha önce bu şart tasarrufa dayanılarak memurayapılmış olan fazla ödemelerin sebepsiz zenginleşmehükümleri uyarınca geri istenmesinin idare hukuku ilkelerinegöre mümkün olup olmadığı konusu ile ilgili olup,sonuçta yokluk ile mutlak butlan durumları ayrık olmak vekişinin gerçek dışı beyanı veya hilesi ilesebebiyet vermemiş olması kaydıyla, idarenin yanlışşart tasarrufu (özellikle yanlış intibak işlemini)ancak iptal davası süresi içinde geriye yürürşekilde geri alabileceği, bu süre geçtikten sonrayanlış tasarrufun geri alınması halinde geri almagününe kadar doğmuş durumların, parasalsonuçları da dâhil olmak üzere, hukukenkazanılmış durum olarak tanınması gerektiği,sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılarak geriistenemeyeceği içtihat edilmiştir. Bu içtihadıbirleştirme kararının, idare tarafından yapılanbütün ödemelere uygulanması halinde, idarenin haksıziktisap kurallarından hiçbir zaman yararlanamaması vememurların yapmış oldukları bütün hatalıödemelerin idare tarafından gerek Ödeme yapılankişilerden gerekse ödemeyi yapan görevlilerden gerialınamaması gibi bir sonuç doğurur ki, idareyiişlemez ve iş göremez bir duruma sokacak olan böyle birsonucun hukukça savunulması mümkün değildir. Bunedenle içtihadı birleştirme kararının kapsamıdışında kalan ve herhangi bir şart tasarrufa ayartmayansalt hatalı ödemelerin idare tarafından Borçlar hukukununhaksız iktisap kurallarına dayanılarak geriistenebileceğinin kabulü gerekir" gerekçesiyle direnmeukmunün bozulmasına karar vermiştir (Yargıtay Hukuk GenelKurulu 5.12.1984 tarih ve 1982/ 13 - 387 E, 1984/997 Karar sayıilamı).
Yine benzer konuda Yargıtay 3. Hukuk Dairesi verdiği emsalkararında; "Dava konusu fazla ödemenin, idarenin bir şarttasarrufuna dayanmadığı, salt hatalı ödemedenkaynaklandığı anlaşılmaktadır.
TBK. m. 77/1' e göre; zenginleşen başkasınınmalvarlığından veya emeğinden haklı bir sebepolmaksızın elde ettiği zenginleşmeyi geri vermekzorundadır. Geri verme borcunun konusu ve kapsamı; TBK. m. 79 ve 80'de "aynen geri verme ilkesi" ne göre düzenlenmiştir.
Sebepsiz zenginleşme; geçerli olmayan ve tahakkuketmemiş yahut varlığı sona ermiş bir nedene ya daborçlu olunmayan şeyin hataen verilmesine dayalı olarakgerçekleşebilir. Sebepsiz zenginleşme bunlardan hangisiyoluyla gerçekleşmiş olursa olsun, sebepsiz zenginleşen,aleyhine zenginleştiği tarafa karşı geri verme borcualtındadır.
Borç olmayanı rızası ile ödeyen kimseyanlışlığa düştüğünü ispatettiği takdirde ödediğini geri isteyebilir.Yanlışlık eda ile ilgili olup, edada bulunandabağışlama irade ve arzusunun bulunmadığınıgösteren bir yanılmadır.
HGK'nın 05.12.1984 tarih ve 1982/13 - 387 E. - 1984/997K.sayılı kararı ile herhangi bir salt tasarrufa dayanmayan salthatalı ödemenin idare tarafından BK'nın sebepsizzenginleşme kurallarına göre geri istenebileceğiaçıklanmıştır.
…………. İdare Mahkemesinin………….. tarihli ve ………. esas,………….. sayılı kararı ile idareişlemi ödeme tarihinden itibaren 60 günlük yasal süregeçtikten sonra istenemeyeceği gerekçesiyle iptaledilmiş olup, yukarıda yazılı olduğu üzereşart tasarrufa dayanmayan dava konusu ödeme için sebepsizzenginleşme hükümleri uyarınca araştırma veinceleme yapılarak sonucuna göre hüküm kurulmasıgerekirken yanılgılı gerekçe ile davanın reddidoğru görülmemiştir" gerekçesiyle ilk derecemahkemesi kararı bozulmuştur (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 18.5.2017tarih, Esas No: 2016/458, Karar No: 2017/7568).
Sebepsiz zenginleşme hükümleri Borçlar Kanunundadüzenlenmiştir.
Uyuşmazlığın ortayaçıktığı tarihte yürürlükte olanmülga 818 sayılı Borçlar Kanununun 61. maddesinegöre;
"Madde 61 - Haklı bir sebep olmaksızın aharınzararına mal iktisap eden kimse, onu iadeye mecburdur. Hususiyle muteberolmayan veya tahakkuk etmemiş bulunan bir sebebe yahut vücudu nihayetbulmuş olan bir sebebe müsteniden ahzolunan şeyin, iadesilazımdır".
Bu maddenin karşılığı olarakdüzenlenmiş 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun77. maddesine göre;
"Madde 77 - Haklı bir sebep olmaksızın, birbaşkasının malvarlığından veya emeğindenzenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekleyükümlüdür.
Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmeningeçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sonaermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur".
Bu maddelere göre, haklı bir sebep olmaksızınbaşkasının malvarlığından veya emeğindenzenginleşmeye "sebepsiz zenginleşme" denir. Sebepsizzenginleşen kimse, bu zenginleşmeyi, aleyhine zenginleştiğikimseye geri vermek zorundadır. Dolayısıyla sebepsizzenginleşme bağımsız bir borçkaynağıdır (Fikret Eren - Borçlar Hukuku Genel Hükümler- Ankara 2018 - Sayfa 864 vd., Haluk. N. Nomer - Borçlar hukuku GenelHükümler - İstanbul 2013 - Sayfa 201 vd.).
Bu açıklamalar ışığında somutuyuşmazlığa baktığımızda, idareceyapılan yersiz ödemenin Borçlar Hukukuçerçevesinde sebepsiz zenginleşme hükümleriuyarınca çözümlenmesi gerektiğinde tereddütbulunmamaktadır.
Buna göre Şubat 2013 - Haziran 2014 tarihleri arasında,yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinin aksine,döner sermaye ek ödemesinin hataen yapıldığıkonusunda tereddüt bulunmadığından, ödenenmiktarın geri istenilmesinin koşullarının mevcutolduğu görülmektedir.
Açıklanan tüm bu nedenlerle, Hitit ÜniversitesiÇorum Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Deri veZührevi Hastalıklar Uzmanı olarak görev yapan Z. Ö'e2013 Şubat - 2014 Haziran tarihleri arasında yersiz olaraködenen döner sermaye ek ödemesinin geri istenilmesine ilişkinidari işlemin hukuka uygun olduğunun saptanmasıkarşısında; yersiz ödemenin geri alınmasınailişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanınsonunda işlemin iptaline karar veren Çorum İdare Mahkemesi'ninkararının kaldırılmasına; hukuk ve usule uygun bulunanAdli Yargıya ait Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesininkararının kabulü ve bu surette hükümuyuşmazlığının giderilmesine karar verilmesigerektiği kanaatiyle sayın çoğunluğun idariyargı kararının benimsenmesi suretiyle hükümuyuşmazlığının giderilmesi yolundaki kararınakatılmıyorum. 23/01/2023
Üye
NilgünTAŞ