Hukuk Bölümü 2000/1 E., 2000/14 K. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI ALEYHİNE AÇILAN RÜCUAN TAZMİNAT DAVASI RÜCUAN TAZMİNAT DAVASI TAZMİNAT DAVASI TEDAŞ'IN HİSSESİNDEN FAZLA ÖDEMEDE BULUNMASI
2247 S. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN KURULUŞ VE İŞLEYİŞİ HAK... [ Madde 14 ] 2247 S. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN KURULUŞ VE İŞLEYİŞİ HAK... [ Madde 15 ] 2247 S. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN KURULUŞ VE İŞLEYİŞİ HAK... [ Madde 27 ]
"İçtihat Metni"
OLAY : Bingöl Elektrik Dağıtım Müessesesinde işçi olarak çalışan Mehmet Kala'nın, hat arızasının giderilmesi çalışması sırasında teröristlerin açtığı ateş sonucunda yaşamını yitirmesi nedeniyle mirasçıları tarafından TEDAŞ Genel Müdürlüğü aleyhine açılan tazminat davasında; ANKARA 4. İŞ MAHKEMESİ, 22.10.1997 gün ve E: 1995/4307, K: 1997/789 sayı ile, seçilen uzman bilirkişilerce olayda davalı TEDAŞ'ın %30, İçişleri Bakanlığının %70 kusurlu olduğunun, davacıların murisinin kusursuz bulunduğunun saptandığı ve davanın İçişleri Bakanlığına ihbar edildiğinden bahisle, toplam 6,939,097,619.- TL. maddi ve 150,000,000.- TL. manevi tazminatın, olay tarihinden itibaren %30 faiziyle birlikte davalı TEDAŞ'tan alınıp davacılara verilmesine hükmetmiş; bu karar, YARGITAY 21. HUKUK DAİRESİ'nin 13.11.1997 günlü E: 1997/7394, K: 1997/7354 sayılı kararıyla onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
Anılan yargı kararı gereğince haksahiplerine toplam 12,492,068,659.- TL.
ödemede bulunan TEDAŞ Genel Müdürlüğü, olayda %70 oranında kusur ve sorumluluğu saptanan İçişleri Bakanlığından, idarelerince ödenen miktarın %70'i olan 8,744,448,061.- liranın, ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tahsiline 3533 sayılı Yasa hükümlerine göre Hakem sıfatıyla karar verilmesi istemiyle, 7.9.1998 gününde adli yargı yerinde alacak davası açmıştır.
ANKARA ASLİYE 22. HUKUK MAHKEMESİ; (HAKEM SIFATIYLA) 18.3.1999 gün ve E: 1998/492, K: 1999/27 sayı ile, Ankara 4. İş Mahkemesinin 22.10.1997 gün ve E: 1999/4307, K: 1997/789 sayılı ilamından, davacılar tarafından TEDAŞ aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açıldığının, davanın İçişleri Bakanlığına ihbar edildiğinin, İçişleri Bakanlığının iş mahkemesi kararında taraf olmadığının ve ihbar edilen olarak aleyhine hüküm kurulmadığının anlaşıldığı; rücuen istenen tazminatın, mahkeme ilamı ile davalı taraflar aleyhine hüküm kurulduğunda, bunlardan birinin kusurundan fazla yapmış olduğu ödemenin talebinden ibaret bulunduğu; olayda, İçişleri Bakanlığı aleyhine hüküm kurulmadığından, istenen tazminat rücu olmayıp davalının kusurundan kaynaklanan bir tazminat davası olduğu; kamunun güven ve düzenini sağlamakla görevli olan İçişleri Bakanlığının sorumluluğunun hizmet kusuruna dayandığı; hizmet kusurunun mevcut olup olmadığının tespit ve takdirinin ise idari yargıya ait bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, davacı TEDAŞ tarafından yapılan itirazın aynı MAHKEME'ce 6.7.1999 günlü ek karar ile kesin olarak reddedilmesi suretiyle kesinleşmiştir.
TEDAŞ Genel Müdürlüğü, aynı istekle, 4.8.1999 gününde idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 4. İDARE MAHKEMESİ; 29.9.1999 gün ve E: 1999/759, K: 1999/869 sayı ile, Borçlar Kanununa göre hissesinden fazla ödemede bulunan tarafın diğerine rücu hakkının olduğu; bu itibarla, haksız iktisaptan doğan bir alacak niteliği taşıyan rücuan tazminat alacağına ilişkin davanın, Borçlar Kanunu hükümlerine göre adli yargı yerince çözümlenmesinin gerekeceği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar ise, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü'nün, Ali HÜNER'in Başkanlığında, Üyeler: Mahir Ersin GERMEÇ, Dr. Mustafa KILIÇOĞLU, Bekir AKSOYLU, Sabriye KÖPRÜLÜ, Ertuğrul TAKA ve Turgut ARIBAL'ın katılımlarıyla yapılan 12.6.2000 günlü toplantısında, Raportör-Hakim İsa YEĞENOĞLU'nun davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet ÖZDEVECİ ile Danıştay Savcısı O. Cem ERBÜK'ün davada adli yargının görevli olduğu yolundaki yazılı açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
USULE İLİŞKİN İNCELEME:
Dava dosyaları üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasa'nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu ve dava dosyalarının, 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak, davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderildiği anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmemiş, esas inceleme yapılmasına oybirliği ile karar verilmiştir.
ESASA İLİŞKİN İNCELEME:
Dava, yargı kararı ile tazminle yükümlü tutulan ve tazminatın tamamını ödemiş bulunan TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından, idarelerince ödenen tazminattan kusur ve sorumluluğu oranındaki tutarın, davanın ihbar edildiği İçişleri Bakanlığından rücuen tahsili isteminden ibarettir.
Olayda, görevi esnasında teröristlerce öldürülen kurum işçisinin mirasçıları tarafından, TEDAŞ aleyhine tazminat davası açıldığı; mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen rapora göre, davalı TEDAŞ'ın %30, İçişleri Bakanlığının %70 oranında kusurlu ve sorumlu olduklarının, ölen işçinin ise kusursuz bulunduğunun saptandığı; dava İçişleri Bakanlığına ihbar edilmiş ise de, müdahil olmadığı; mahkemece dava kabul edilerek, hükmedilen tazminatın tamamının davalı TEDAŞ'a yüklendiği ve bu yoldaki kararın derecattan geçerek kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda:
1- Olayda ölenin mirasçıları yönünden, tazminat isteğinin tamamen karşılanmış olması nedeniyle, tazminat davası bakımından ortada çözümsüz kalan ya da başka yargı merciinde dava edilmesi gereken bir uyuşmazlık kalmamıştır.
Diğer bir ifadeyle, tazminata ilişkin bulunan birinci davada, İçişleri Bakanlığı davalı sıfatı taşımadığı gibi, bilirkişi raporunda işaret edilen sorumluluğun idare hukuku esaslarına göre idari yargı yerince saptanacağı yolunda bu kısma yönelik bir görevsizlik kararı da verilmediğinden, idari yargıda çözümü gereken bir tam yargı davasından sözetmek olanaksızdır.
2- Destekten yoksun kalma nedeniyle açılan tazminat davası tümüyle adli yargı yerinde çözümlendiğine ve kaybeden taraf davayı İçişleri Bakanlığına ihbar etmiş olduğuna göre, TEDAŞ tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine açılan alacak davasının bir rücu davası olduğunun kabulü gerekir.
Nitekim, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasında "İki taraftan biri davayı kaybettiği takdirde üçüncü şahsa rücu hakkı olduğu mülahazasında bulunursa makamına kaim olarak davayı takip veya davada üçüncü şahıs sıfatıyla kendisine iltihak etmesi lüzumunu o şahsa ihbar edebilir" denilmekte; aynı Kanun'un 51. maddesinde de "Üçüncü şahıs ihbar eden kimsenin makamına kaim olarak davayı takip veya davaya müdahale eylemediği halde bu hususu ihbar eden kimse davada bulunmaya mecburdur. Şu kadar ki ihbar tarihinden itibaren üçüncü şahsa karşı yalnız hilesinden veya ağır kusurundan mesuldür." hükmüne yer verilmektedir.
Bu hükümlerden, davayı kaybettiği takdirde üçüncü kişiye rücu hakkı olduğunu düşünen tarafın, davayı üçüncü kişiye ihbar edebileceği; kendisine dava ihbar edilen üçüncü kişi davaya müdahale etmez ya da ihbar edenin temsilcisi gibi davayı takip etmez ise, ihbar edenin davayı takip etmekle yükümlü olduğu; ancak, ihbar eden tarafın, davayı kaybetmesi halinde üçüncü kişi aleyhine rücu davası açabileceği ve davayı kaybetmesinden dolayı üçüncü kişiye karşı yalnız hilesi ve ağır kusurunun bulunması halinde sorumlu olacağı anlaşılmaktadır.
Buna göre, dava ihbar edilen üçüncü kişinin istekli olmaması halinde, mahkemece hakkında davaya katılması ya da müdahil sıfatı kazanması yolunda hiçbir işlem yapılamayacağı gibi, aleyhine hüküm verilmesine de olanak bulunmamaktadır.
Şu halde, tazminat davasında kendisine dava ihbar edilmiş olmasına karşın müdahil olmayan ve davayı takip etmeyen üçüncü kişi konumundaki İçişleri Bakanlığı aleyhine açılan rücuen alacak davasında, davanın ihbarının hukuki sonuçları itibariyle, birinci davada aleyhine hüküm verilmiş olması koşulunun aranmayacağı açıktır.
3- Tazminat davasının ihbar eden aleyhine sonuçlanması üzerine açılan rücu davasının konusunu oluşturan alacak, tazminat davasında bilirkişice saptanan kusur ve sorumluluk oranına göre ihbar edenin hissesinden fazla ödemede bulunduğu miktara, başka deyişle, müşterek sorumluluğu saptanan üçüncü kişiye ait hisseye ilişkin bulunmakta olup; ortada, Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışındaki alacakların tahsil usulünü düzenleyen 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamına giren bir kamu alacağı da bulunmamaktadır.
Belirtilen tüm bu hususlara göre, tam yargı davası niteliği taşımayan ve konusu bir kamu alacağı olmayan rücu davasının, Borçlar Kanunu hükümlerine göre adli yargı yerince çözümlenmesi; bu nedenle, Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmektedir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin (Hakem Sıfatıyla) 18.3.1999 günlü, E: 1999/492, K: 1999/27 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 12.6.2000 gününde KESİN OLARAK OYBİRLİĞİ ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy