T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/901
KARAR NO : 2020/67
KARAR TR : 27/01/2020
ÖZET: Mevzuata aykırı olarak alındığı ileri sürülen, davacı şirkete ait güneş enerji santrali (GES) proje onay bedellerinin, davalı TEDAŞ'tan yasal faiziyle beraber iadesi istemiyleaçılan davanın,İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : G. Enerji Madencilik Turizm İnşaat Otomotiv Sanayi ve Tic. Ltd.Şti.
Vekili : Av. B. A. A.
Davalı : Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ)
Vekilleri:Av. E.G.K. Av. E. Ö.
OL A Y:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Müvekkilinin Isparta Merkez İlçe'dehazırladığı güneş enerji santrali (GES)projelerini davalı TEDAŞ' ın onayına sunduğunu,davalının talebi üzerine 15/05/2017-07/12/2017 tarihleriarasında toplam 66.000,96 TL onay bedeli ödemesiyaptığını, davalı tarafından talep edilen bubedelin hukuki bir dayanağınınbulunmadığının İdare Mahkemesi kararlarıyla sabitolduğunu, davalının sebepsiz zenginleştiğini,müvekkilinden haksız tahsil edilen bedellerin ödemetarihlerinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte tahsiliistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalıvekili süresinde verdiği cevap dilekçesinde, dava konusununmüvekkilinin mevzuat çerçevesinde ve Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığınca yapılan yetki devrine istinadengerçekleştirilen hizmet bedellerine ilişkin olduğunu, bukapsamda uyuşmazlığın idari yargı yerindegörülmesi gerektiğini ileri sürerek yargı yoluitirazında bulunmuştur.
ANKARA5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ: 05.11.2019 tarihliduruşmada verdiği E:2019/293 esas sayılı ara kararıile “Davalı vekilinin yargı yolu ve zamanaşımıitirazının reddine” karar vermiştir.
Davalıvekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI; "...Elektrik enerjisine ilişkin faaliyetleri,temel olarak “üretim”, “iletim”,“dağıtım” ve “ticaret”başlıkları altında toplamak mümkündür.Hizmetin kesintiye uğramasının alternatif maliyetleri çokyüksek olduğu için bütün bu faaliyetlerin birkoordinasyon içinde yürütülmesi şarttır. Buamaçla, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2001yılında kamu tüzel kişiliğini haiz, İdarîve mali özerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilengörevleri yerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek vedenetlemek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)kurulmuştur.
Elektrikpiyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındadetaylı olarak düzenlenmiştir. 6446 sayılı Kanun'un 4.maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini, üretim, iletim,dağıtım, toptan veya perakende satışı, ithalat veihracatı ile piyasa işletimi faaliyetleri olaraksıralamıştır. Kanun'da elektrik enerjisi“iletim” faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği düzenlenmiştir. Diğerfaaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında, özelhukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesinekatılabileceği öngörülmüştür. Elektrikpiyasası faaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özelayrımı yapılmaksızın, kural olarak, lisansalınması zorunluluğu getirilmiştir. Bu itibarla, elektrikpiyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmetigerekliliklerini sağlayacak uyum içinde yürütülmesiadına düzenleme, denetleme ve kolluk faaliyetlerinde bulunmaişlevlerinin kamu gücüyle yerine getirildiği bir kamuhizmeti faaliyeti olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun "Lisanssızyürütülebilecek faaliyetler" başlıklı 14.maddesinde, lisans alma ve şirket kurmayükümlülüğünden muaf kişilerin sistemebağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ilesatışa, başvuru yapılmasına ve denetimyapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikledüzenleneceği hüküm altınaalınmıştır.
6446sayılı Kanun uyarınca yürürlüğe konulanElektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimineİlişkin Yönetmeliğin "Bağlantı ve sistemkullanımı için başvuru" başlıklı 9.maddesinin 23/03/2016 tarihinde yeniden düzenlenen 2.fıkrasında,
"Hidrolikkaynağa dayalı üretim tesisleri bakımından ilgili ilözel idaresinden su kullanım hakkı izin belgesini alan vediğer kaynaklar bakımından bağlantı başvurusuuygun bulunan veya İlgili Şebeke İşletmecisitarafından teklif edilen alternatif bağlantı noktasıönerisini kabul edenler ile rüzgar ve güneş enerjisinedayalı başvurularda Teknik Değerlendirme Raporu olumlu olanlaraİlgili Şebeke İşletmecisi tarafındanBağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubugönderilir. Kendisine Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilen gerçek veya tüzelkişilere, söz konusu su kullanım hakkı izin belgesininalınma veya Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubunun tebliğ tarihinden itibarenyüzseksen gün süre verilir. Gerçek veya tüzelkişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir." düzenlemesi yer almıştır.
3154sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanununun 2. maddesine 6719sayılı Kanunla eklenen (j) bendinde;
"Elektriküretim, iletim, dağıtım ve tüketim tesislerinin millimenfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekilde kurulması veişletilmesi için gerekli yükümlülükleri ileilgili olarak inceleme, tespit, raporlama, proje onay ve kabul işlemleriyapmak üzere; ihtisas sahibi kamu kurum ve kuruluşlarını,14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunukapsamında dağıtım lisansı sahibi tüzelkişileri veya özel hukuk tüzel kişilerinigörevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzel kişilerden hizmetsatın almak ve bu tüzel kişilerin nitelikleri,yetkilendirilmesi, hak ve yükümlülükleri ile bu tüzelkişilere uygulanacak yaptırımları ve diğerhususları yönetmelikle düzenlemek." Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığının görevleri arasındasayılmıştır.
Bubağlamda yürürlüğe konulan Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin 4. maddesinin (ıı) bendinde; proje onaybiriminin (POB); elektrik tesislerinin, hesap ve raporlarınıinceleyerek proje paftalarını onaylamak üzeregörevlendirilmiş Bakanlık birimini veya bu amaçlaBakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ, TEİAŞ,TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum vekuruluşlarını ifade ettiği belirtilmiş,
AynıYönetmeliğin "Yetki devri" başlıklı 8.maddesinde;
"BuYönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyleyaptırabilir..."düzenlemelerine yer verilmiştir.
3154sayılı Kanun ve Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliğininverdiği yetki uyarınca tesis edilen 26/07/2016 tarih ve 19973sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı işlemiile; elektrik tesislerinin proje onay, kabul ve tutanak onay işlemlerihususunda kurum ve kuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin"Yetkilendirilme Tablosu" yürürlüğekonulmuş, bu tabloya göre lisanssız üretim tesisi olanGES'ler için davalı idare yetkilendirilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacı şirketçe hazırlananGüneş Enerjisi Santrali projelerinin onayı içinBakanlık tarafından yetkilendirilmiş kurum olan davalıidareye başvurduğu, davalı idare tarafından projeonayı için 23/08/2016 tarih ve 16-298 sayılı YönetimKurulu kararı ile yürürlüğe konulan "ElektrikTesislerinin Proje Onayı ve Kabul İşlemlerine AitYetkilendirmelere İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca,TEDAŞ Genel Müdürlüğü HizmetSatışı, Araç ve Gereç Kira Yönetmeliğiesasları çerçevesinde talep edilen proje onay bedellerininödendiği ve bu bedellerin, tazmin yolu ile tahsili amacıylayargı yoluna başvurulduğu anlaşılmaktadır.
Olayda,dava konusu proje onay bedellerinin, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı AraçGereç Kira Yönetmeliği; Elektrik Tesislerinin Proje Onayıve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet Bedellerinin Hesaplanmasınaİlişkin Usul ve Esaslardan kaynaklandığıaçık olup; bu konuda yukarıda yer verilen mevzuathükümleri uyarınca yetkilendirilen TEDAŞ GenelMüdürlüğünce, kamu hukuku alanında, kamugücüne dayalı, re’ sen ve tek yanlı olarak tesisedilen proje onay bedellerinin tazmini için açılan davadayargısal denetimin, İdarî yargıda yapılmasıgerektiği sonucuna varılmıştır” şeklindekigerekçe ile 2247 sayılı Yasanın 10'uncu maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE:
UyuşmazlıkMahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’un Başkanlığında,Üyeler: Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Birol SONER, AydemirTUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan 27.01.2020 günlütoplantısında:
I-İLKİNCELEME:
Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarıncayapılan incelemeye göre; davalı TEDAŞ vekilinin anılanYasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.maddede belirtilen süre içinde Davalı vekilince başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim EnginSELİMOĞLU’nun, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,mevzuata aykırı olarak alındığı ilerisürülen, davacı şirkete ait güneş enerji santrali(GES) proje onay bedellerinin, davalı TEDAŞ'tan yasal faiziyleberaber iadesi istemiyle açılmıştır.
Projeonay tarihinde yürürlükte olan Elektrik PiyasasındaLisanssız Elektrik Üretimine İlişkinYönetmeliğin;
"Bağlantıve sistem kullanımı için başvuru"başlıklı 9. maddesinin 2. fıkrasında: "Hidrolikkaynağa dayalı üretim tesisleri bakımından ilgili ilözel idaresinden su kullanım hakkı izin belgesini alan vediğer kaynaklar bakımından bağlantı başvurusuuygun bulunan veya İlgili Şebeke İşletmecisitarafından teklif edilen alternatif bağlantı noktasıönerisini kabul edenler ile rüzgar ve güneş enerjisinedayalı başvurularda Teknik Değerlendirme Raporu olumlu olanlaraİlgili Şebeke İşletmecisi tarafındanBağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubugönderilir. Kendisine Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilen gerçek veya tüzelkişilere, söz konusu su kullanım hakkı izin belgesininalınma veya Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubunun tebliğ tarihinden itibarenyüzseksen gün süre verilir. Gerçek veya tüzelkişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir"
3154sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının Teşkilatve Görevleri Hakkında Kanununun;
"Görev"başlıklı 2. maddesinde; "Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının görevleri ilgili Kanunlarda piyasadafaaliyet gösteren kurum ve kuruluşlarabırakılmadığı takdirde ve ölçüdeşunlardır:
...
(j)"Elektrik üretim, iletim, dağıtım ve tüketimtesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekildekurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit, raporlama,proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibi kamu kurumve kuruluşlarını, 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılıElektrik Piyasası Kanunu kapsamında dağıtımlisansı sahibi tüzel kişileri veya özel hukuk tüzelkişilerini görevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzelkişilerden hizmet satın almak ve bu tüzel kişilerinnitelikleri, yetkilendirilmesi, hak ve yükümlülükleri ilebu tüzel kişilere uygulanacak yaptırımları vediğer hususları yönetmelikle düzenlemek"
ElektrikTesisleri Proje Yönetmeliğinin;
"Tanımlarve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin (ıı)bendinde; Proje onay birimi (POB): Elektrik tesislerinin, hesap veraporlarını inceleyerek proje paftalarını onaylamaküzere görevlendirilmiş Bakanlık birimini veya buamaçla Bakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ,TEİAŞ, TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisassahibi kurum ve kuruluşları... ifade eder"
"Yetkidevri" başlıklı 8. maddesinde: "1) Bu Yönetmelikkapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay ve onaylı projelerinegöre yapılan tesislerin kabul işlemleri ve tutanak onayişlemleri yetkisi Bakanlığa aittir. Bakanlık bu yetkisinidoğrudan kullanabileceği gibi bu işlemleri ihtisas sahibi kurum,kuruluş veya tüzel kişilerle birlikte yapabilir ya da kurum,kuruluş veya tüzel kişilerden hizmet alarak ya da bu kurum,kuruluş veya tüzel kişilere yetki devretmek suretiyleyaptırabilir.
(2)Bakanlık, tesislerin proje onay ve kabul işlemleri ile tutanak onayişlemleri yetkilendirmesini; tesislerin niteliği, yetkilendirilentüzel kişiler ile yetkilendirme süresi ve benzeri bilgileriiçerecek şekilde, bir benzeri EK-1’de yer alan belge iledüzenler ve internet sitesinde yayımlar. Gerekli görülmesihalinde cari yıl içerisinde yapılan yetkilendirmeler,Bakanlık Oluru ile geçerlik süresi en az ilan edildiğiyılın sonuna kadar olmak üzere revize edilerek, Bakanlığıninternet sayfasında yayımlanır"
Hükümlerineyer verilmiştir.
Tümdosya kapsamı ve özetlenen mevzuat hükümleriçerçevesinde sonuç olarak; Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) tüzel kişiliğesahip, özel hukuk hükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesi ile sınırlı, elektrikdağıtımıyla, elektriğin tüketicilere perakendesatışı ve tüketicilere perakende hizmeti verilmesiyleiştigal eden bir iktisadi devlet teşekkülüdür.Üstün ayrıcalıklara sahip olan veyükümlülükler rejimine tabi tutulan, sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamuhizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetiniyürüten davalı Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ.Genel Müdürlüğü (TEDAŞ) ile davacışirket arasında yukarıda alıntılanan mevzuatçerçevesinde verilen yetkinin kullanımısırasında kamu gücüne dayalı, re’ sen ve tekyanlı olarak tesis edilen proje onay bedellerinin iadesidavasının görüm ve çözümündeİdari Yargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
Belirtilennedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen05.11.2019 tarih ve E:2019/293 esas sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
SO N U Ç : Davanın çözümünde İDARİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAnkara 5. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 05.11.2019 tarih ve E:2019/293sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 27.01.2020gününde, üyeler Şükrü BOZER, Mehmet AKSU ve BirolSONER'in KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
KARŞIOY
Davalı TEDAŞ 14.02.2018 gün ve 30332 sayılıResmi Gazetede yayınlanan Ana Statüsünde de belirtildiğiüzere; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür. Teşekkül; 6446 sayılıKanun, 233 ve 399 sayılı KHK ve bu Ana Statü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir.
Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), elektrik sektöründekiyapının yeniden düzenlenmesi amacıyla 1970yılında çıkarılan 1312 sayılı Kanun ilekurulmuş; özelleştirme politikalarıçerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 12.08.1993 tarih ve 93/4789sayılı Kararı ile, Türkiye Elektrik Üretim -İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adı altında ikiayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yenidenyapılandırılmış ve 1994 yılında tüzelkişiliklerine kavuşmuşlardır. Daha sonra,dağıtım bölgeleri baz alınarak Kamumülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yenidenyapılandırılması suretiyle elektrik enerjisidağıtım hizmetlerinin özelleştirilmesine kararverilmiş ve Yüksek Planlama Kurulu’nun 17.03.2004 tarih ve2004/3 sayılı Kararı İle kabul edilen “ElektrikSektörü Reformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi”çerçevesinde Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun02.04.2004 tarih, 2004/22 sayılı kararı ile davalışirketin de bağlı olduğu TEDAŞ özelleştirmekapsam ve programına alınmış, dağıtımbölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 21 dağıtımbölgesine ayrılmıştır.
Bundan sonra davalı TEDAŞ' m 2 Nisan 2004 tarihinde almankarar ile diğer tüm elektrik dağıtım bölgelerigibi özelleştirme kapsamına alındığı,Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 07.03.2013 tarih. 2013/20sayılı kararı doğrultusunda davalı şirketin % 100kamu hissesinin 28.05.2013 tarihinde düzenlenen hisse satışsözleşmesiyle ticari bir şirkete devredildiğianlaşılmıştır.
Davalı TEDAŞ' m ana statüsünde özel hukukhükümlerine tabi olduğu açıkçadüzenlenmiştir.
Açıklanan tüm bu nedenlerle, davacı iledavalının özel hukuk hükümlerine tabiolduklarının tartışmasız olduğu gibi, dosyayaibraz edilen sözleşme ve protokollerin incelenmesinde,davalının özelleştirilerek tüm kamu hisselerinin birticari şirkete devredilmiş olması, ana statüsündeözel hukuk hükümlerine tabi olacağınınaçıkça düzenlenmesi ve somut olayda taraflararasındaki ihtilafın TTK hükümlerine göreçözümlenmesi gerektiği, bu nedenlerle davaya bakmaklagörevli yargı yerinin Adli Yargı olduğuanlaşılmakla Sayın Çoğunluğun somut olaydagörevli yargı yerinin İdari Yargı olduğuyönündeki kararma katılmıyoruz. 27.1.2020
Üye
Şükrü BOZER
Üye
Mehmet AKSU
Üye
Birol SONER
Full & Egal Universal Law Academy