T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/182
KARAR NO : 2020/271
KARAR TR : 27/04/2020
ÖZET: Davalı ASAT Genel Müdürlüğü tarafından davacıya kanalizasyon harcaması katılım payı ödemesi gerektiğine dair işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Z. A.
Vekili :Av.Y. Y.
Davalı : Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekilleri : Av. A. O. Av. S. G.
OL A Y :Davacıvekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinden Antalya iliKepez İlçesi, Şafak Mah., 25070 Ada, 2 Parselde yer alantaşınmazla ilgili su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarınakatılım payı adı altında tahsil edilen52.784,83-TL'nin iadesi istemiyle düzeltme - şikayet yolu izlenerekyapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve tahsiledilen tutarın yasal faiziyle iadesi istemi ile Antalya BüyükşehirBelediye Başkanlığı'na karşı idari yargıyerinde dava açmıştır.
Davalıidare vekili süresi içinde verdiği savunmadilekçesinde; uyuşmazlığın adli yargı yerindegörülmesi gerektiği görüşüyle davanıngörev yönünden reddi gerektiğini savunmuştur.
ANTALYA2. VERGİ MAHKEMESİ: 24.12.2019 gün ve E:2019/826sayılı kararında; "…2576 Sayılı Bölgeİdare Mahkemeleri İdare Mahkemeleri ve Vergi MahkemelerininKuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 6.maddesinde; VergiMahkemelerinin, a) Genel bütçeye, İl Özel İdareleri,belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri maliyükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelereilişkin davaları, b) (a) bendindeki konularda 6183 sayılıAmme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanununuygulanmasına ilişkin davaları, c)diğer kanunlarla verilenişleri çözümleyeceği hükmüne yerverilmiştir.
Anılanmadde uyarınca, bir idari davanın vergi mahkemelerindeçözümlenebilmesi için, bu davanın, vergi, resim,harç ve benzeri mali yüküm veya bunların zam vecezalarına ilişkin olması gerekmektedir.
Uyuşmazlık,2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 87, 88 ve devamımaddelerine istinaden Antalya İli, Kepez İlçesi,Karşıyaka Mah. 5389 ada 8 parsele ilişkin su ve kanalizasyontesisleri harcamalarına katılım payı olarak davacışirketten 23.09.2016 ve 11.10.2017 tarihinde tahsil edilen2.726,49-TL'nin, iskan ruhsatı bedeli olarak 11.10.2017 tarihinde tahsiledilen 400,47-TL’nin ve inşaat ruhsatı bedeli olarak 23.09.2016tarihinde tahsil edilen 178,64-TL olmak üzere toplam 3.305,60-TL'niniadesi istemiyle düzeltme-şikayet yolu izlenerek yapılanbaşvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve ödenentutarın yasal faizi ile birlikte iadesi isteminden kaynaklanmaktadır.
Davakonusu uyuşmazlık, yukarıda alıntısı yapılan2576 sayılı Kanunun 6. maddesinin (a) fıkrasıkapsamında olduğundan, davanın görüm veçözümünde görevli mahkemenin vergi mahkemesiolduğu sonucuna varılmaktadır" şeklindekigerekçe ile davalı idarenin görev itirazının reddinekarar vermiştir.
Davalıidare tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; "(…)Bilindiği gibi,03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 'BelediyeninYetkileri ve İmtiyazları' başlıklı 15. maddesinin (d)bendinde; 'Özel kanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim,harç, katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkuk vetahsilini yapmak; vergi, resim ve harç dışındakiözel hukuk hükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz,su, atık su ve hizmet karşılığı alacaklarıntahsilini yapmak veya yaptırmak' belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmış iken, 20/11/1981 tarihli ve 2560sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanunun 1. maddesi ile, İstanbul Büyükşehir Belediyesininsu ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekenher türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir eldenişletmek üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesinebağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğinihaiz bir kuruluş olarak İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresiGenel Müdürlüğü kurulmuştur.
2560sayılı Kanunun 'Görev ve Yetkiler' kenar başlıklı2. maddesinde, 'İSKİ'nin görev ve yetkileri şunlardır:/ ... / b) Kullanılmış sular ile yağışsularının toplanması, yerleşim yerlerindenuzaklaştırılması ve zararsız bir biçimdeboşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yenidenyararlanılması için abonelerden başlanarak busuların toplanacakları veya bırakılacakları noktayakadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veyayaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak ya dakurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunlarınbakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekliyenilemelere girişmek /... / d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusundahizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleriyürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak, / ...'hükmüne; 13. maddesinde, 'İSKİ'nin gelirleriaşağıdaki kaynaklardan sağlanır: /a) Susatışı ve kullanılmış sularınuzaklaştırılmasına karşılık, tarifesinegöre abonelerden alınacak ücretler, / b) Belediye GelirleriKanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgilibelediye adına alınacak katılma payları, / ...'hükmüne; 23. maddesinde, 'Su satışı, kanalizasyon tesisibulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletmegiderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan(aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve birkar oranı esas alınır. / Tarifelerin tespiti ile tahsilatlailgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.' hükmüneyer verilmiştir. Kanunun ek 5. maddesinde ise, 'Bu Kanun diğerbüyükşehir belediyelerinde de uygulanır.' hükmüneyer verilmek suretiyle, söz konusu Kanun hükümlerinin tümbüyükşehir belediyelerinde geçerli olacağıvurgulanmıştır.
Öteyandan; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katı atıkbertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı,işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgiliolarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyetesaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri,büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafındanbelirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevreselaltyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğinisağlamak amacıyla hazırlanan ve Resmi Gazete'nin 27/10/2010tarihli ve 27742 sayısında yayınlanarakyürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel KatıAtık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul veEsaslara İlişkin Yönetmeliğin 4/1.a maddesinde,Yönetmeliğin uygulanmasında abone kavramının 'su veatıksu ve katı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veyafaydalanacak gerçek veya tüzel kişiyi' ifade ettiği;'Abonelik' kenar başlıklı 10. maddesinde ise 'atıksualtyapı yönetimlerinin hizmet vermekle yükümlüolduğu tüm gerçek ve tüzel kişilerin aboneolmasının zorunlu olduğu' hükmebağlanmıştır.
Ayrıca,Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırlarıiçinde, su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılmasıile bu işlemlere ilişkin hizmetlerle ilgili tarifelerin hangiesaslara göre tespit edileceğini ve uygulanacağınıbelirlemek amacıyla hazırlanan Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin'Tanımlar' kenar başlıklı 4. maddesinin birincifıkrasının (e) bendinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının ASAT ile hizmetsözleşmesi yapan gerçek veya tüzel kişiyi ifadeettiği vurgulanmış; 6. maddesinin birinci fıkrasındaise, 'su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanan, özel veya tüzelkişilerle su abone sözleşmesi yapılacağı'belirlenmiş, Ek 1. maddesinin birinci fıkrasında ise, '2464sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 87. ve 88. Maddeleri gereğibir programa göre yapılacak yeni; içme, kullanma,endüstri suyu ve kanalizasyon yatırımları ilemevcutların genişletilmesi (tevsi), iyileştirilmesi(ıslahı) amacıyla yapılan harcamalar ve istek üzerineASAT Genel Müdürlüğünce yapılacak işlerintoplam yatırım giderleri, tesislerin hizmet edeceği saha dahilindekigayrimenkullerin sahiplerinden su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarınakatılma payı alınır.' hükmüne yerverilmiştir..
Dosyanınincelenmesinden, davacının, Antalya İli, Kepezİlçesi, Şafak Mah., 25070 Ada, 2 Parselde yer alantaşınmazla ilgili su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarınakatılım payı adı altında tahsil edilen tutarınyasal faiziyle iadesi istemiyle bakılan davanınaçıldığı; dosya kapsamında, söz konusutaşınmaz ile ilgi olarak su aboneliğinin de bulunduğuanlaşılmıştır.
Somutolay ve mevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde, davalıASAT Genel Müdürlüğü tarafından davacıadına kanalizasyon harcamalarına katılma payı ile KDVbedelinin ödenmesine ilişkin işlemin; gerek su ve kanalizasyonhizmetleri özel bir kanun ile düzenlenmiş olan ASAT GenelMüdürlüğü tarafından tesis edilmişolması, gerekse de taraflar arasında bir abonelik ilişkisininbulunması hususları birlikte değerlendirildiğinde, sözkonusu katılma payının, idareyle kişi arasında abonmansözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğunungörüldüğü; ödenen ücretin iadesi istemiyleaçılan işbu davanın görüm veçözümünün de adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır"şeklindeki gerekçe ile 2247 sayılı Kanun'un 10 ve 13.maddeleri gereğince, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına, dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığı'na gönderilmesine karar vererek12.2.2020 gün ve 2020/11097 sayılı görüşyazısı ile Mahkememize başvurmuş, başvuru 24.2.2020tarihinde kayıt altına alınmıştır.
Benzerolaylara ilişkin Danıştay görüşü bilinmekle,Başkanlığımızca ayrıca DanıştayBaşsavcılığı'ndan görüşalınmasına gerek görülmemiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE:
UyuşmazlıkMahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’un Başkanlığında,Üyeler: Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Suat ARSLAN, AydemirTUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan 27.4.2020 günlütoplantısında:
I-İLKİNCELEME:
Dosyaüzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarıncayapılan incelemeye göre; davalı vekilinin anılan Kanun'un10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmasıüzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim Burak CenkİLHAN’ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,davalı ASAT Genel Müdürlüğü tarafındandavacıya kanalizasyon harcaması katılım payıödemesi gerektiğine dair işlemin hukuka aykırıolduğu ileri sürülerek iptali istemiyleaçılmıştır.
3.7.2005gün ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun "BelediyeninYetkileri ve İmtiyazları" başlıklı 15. maddesinin(d) bendinde, özel kanunları gereğince belediyeye ait vergi,resim, harç, katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkukve tahsilini yapmak; vergi, resim ve harç dışındakiözel hukuk hükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz,su, atık su ve hizmet karşılığı alacaklarıntahsilini yapmak veya yaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmış iken, 20.11.1981 gün ve 2560sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanun’un 1. maddesi ile, İstanbul BüyükşehirBelediyesi'nin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve buamaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanlarıdevralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbulBüyükşehir Belediyesi'ne bağlı müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz birkuruluş olarak İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur.
AnılanKanun'un 13. maddesinin (a) bendinde, su satışı vekullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler İSKİ’nin gelirleri arasında sayılmış;aynı Kanun'un değişik 23. maddesinde, "Susatışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılması,septik çukurların boşaltılması giderleri içinayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetimve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gideryazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsimasrafları ve %10’dan aşağı olmayacak nispetinde birkâr oranı esas alınır.
Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
2560sayılı Kanun çerçevesinde, Bakanlar Kurulu'nun 94 /6516 sayılı kararı ile, su ve atıksu hizmetleri ayrıbir kurumsal yapı olarak Antalya Büyükşehir Belediyesi'nebağlı, kamu tüzel kişiliğinde ASAT GenelMüdürlüğü (Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü) kurulmuş ve karar 18.2.1995gün ve 22206 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarakyürürlüğe girmiş, 2560 sayılı Kanun'un 23.maddesine göre düzenlenen "ASAT TarifelerYönetmeliği"çıkarılmıştır.
ASATTarifeler Yönetmeliği’nin "KatılımPayları" başlıklı EK 1. maddesinde; "2464sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 87 inci ve 88 incimaddeleri gereği bir programa göre yapılacak yeni;İçme, kullanma, endüstri suyu ve kanalizasyonyatırımları ile mevcutların genişletilmesi (tevsi),iyileştirilmesi (ıslahı) amacıyla yapılan harcamalarve istek üzerine ASAT Genel Müdürlüğü'nceyapılacak işlerin toplam yatırım giderleri üzerindenkanunun uygulama yönetmeliği uyarınca, tesislerin hizmetedeceği saha dâhilindeki gayrimenkullerin sahiplerinepaylaştırılarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarınakatılma payı alınır" hükmüdüzenlenmiştir.
ASAT,Anayasa'da belirtilen mahalli müşterek ihtiyaçlarıkarşılamak amacı doğrultusunda belediyelerce yerinegetirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek üzere; BüyükşehirBelediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamutüzel kişiliğini haiz olarak kanunla kurulmuş bir kamukuruluşudur.
Böyleolmakla birlikte, bu kuruluşun kişilere sağladığıhizmete ilişkin işlemlerinin yargısal denetimini yapacakyargı düzenini belirleyebilmek için, işlemin özelhukuk ilişkilerinden veya kamusal yetkilerin kullanılmasındandoğup doğmadığına bakmak gerekir.
Kanalizasyontesisi işlemi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımakta isede; ASAT bu hizmeti, yasal düzenlemeler ve sözleşmehükümleri çerçevesinde özel hukuk kurallarınagöre yürütmek durumundadır. Abone ile ASAT arasındayapılan abone sözleşmesi, daha çok tip sözleşmegörünümündedir. Hizmetten yararlanan kişinin,sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkü,birçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çok kişiyegötürülme zorunluluğu, işin, çoğunluklatip sözleşmeler yoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
Benzerolayda Mahkememizce verilen 26.9.2016 gün, E:2016/94, K:2016/382sayılı ilamı da uyuşmazlık özel hukukilişkisi kapsamında değerlendirilmiştir.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9, K:1985/4sayılı kararında, karayollarından, köprülerdenalınan geçiş parası, su, elektrik, havagazı,demiryolları, hava yolları, kimi hastane ücretleri gibi,ekonomik koşullara göre oluşturulan ve tesislerinbakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılanödemeleri, belirli kamu hizmetleri karşılığındakişilerden alınan, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerden ayrı kabul etmiştir.
Yukarıdabelirtilen Anayasa Mahkemesi ile Uyuşmazlık Mahkemesikararlarındaki "atık su bedelinin, vergi benzeri maliyükümlülük olmayıp, idareyle kişi arasındaabonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu" yolundakikabulün sonuçları itibarıyla: idarenin faaliyetalanıyla ilgili olarak yürürlüğe koyduğuyönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarının yargısaldenetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri-; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamındaki kirlilik önlem payının tahsiline ilişkindavaların ise adli yargı yerinde görülüpçözümlenmesi gerekmekte olup, uygulama bu doğrultudaistikrar kazanmıştır.
Tümbu açıklamalara göre, davacı ile davalı idarearasında yapılmış bir abone sözleşmesinedayalı olarak ortaya çıkan uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilennedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Antalya 2. Vergi Mahkemesi'nce verilen24.12.2019 gün ve E: 2019/826 sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
SO N U Ç : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAntalya 2. Vergi Mahkemesi'nce verilen24.12.2019 gün ve E: 2019/826sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 27.4.2020gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Suat
DURSUN BOZER AKSU ARSLAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy