T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/582
KARAR NO : 2020/662
KARAR TR : 26/10/2020
ÖZET: Mevzuata aykırı olarak alındığı ileri sürülen, davacı şirkete ait güneş enerji santrali (GES) proje onay bedellerinin, davalı TEDAŞ'tan yasal faiziyle beraber iadesi istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : D. Enerji San. Tic. Ltd. Şti.
Vekilleri : Av.İ.T.
Davalı :Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi
Vekili :Av. M.S.
OL A Y :Davacıvekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilininhazırladığı güneş enerji santrali (GES)projelerini davalı TEDAŞ' ın onayına sunduğunu,davalının talebi üzerine 29.454,00 TL onay bedeli ödemesiyaptığını, davalı tarafından talep edilen bubedelin hukuki bir dayanağınınbulunmadığını, davalının sebepsizzenginleştiğini, müvekkilinden haksız tahsil edilen bedelinödeme tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birliktetahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalıvekili süresinde verdiği cevap dilekçesinde, dava konusununmüvekkilinin mevzuat çerçevesinde ve Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığınca yapılan yetki devrine istinadengerçekleştirilen hizmet bedellerine ilişkin olduğunu, bukapsamda uyuşmazlığın idari yargı yerindegörülmesi gerektiğini ileri sürerek yargı yoluitirazında bulunmuştur.
ANKARA7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ: 25.02.2020 tarihliduruşmada verdiği E:2019/522 esas sayılı ara kararıile “Davalı tarafından yapılan yargı yoluitirazının yerinde bulunmadığı anlaşılmaklareddine” karar vermiştir.
Davalıvekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI; "...Elektrik enerjisine ilişkinfaaliyetleri, temel olarak “üretim”, “iletim”,“dağıtım” ve “ticaret”başlıkları altında toplamak mümkündür.Hizmetin kesintiye uğramasının alternatif maliyetleri çokyüksek olduğu için bütün bu faaliyetlerin birkoordinasyon içinde yürütülmesi şarttır. Buamaçla, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2001yılında kamu tüzel kişiliğini haiz, İdarîve mali özerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilengörevleri yerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek vedenetlemek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)kurulmuştur.
Elektrikpiyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındadetaylı olarak düzenlenmiştir. 6446 sayılı Kanun'un 4.maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini, üretim, iletim,dağıtım, toptan veya perakende satışı, ithalat veihracatı ile piyasa işletimi faaliyetleri olarak sıralamıştır.Kanun'da elektrik enerjisi “iletim” faaliyetininmünhasıran Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketitarafından yürütülebileceği düzenlenmiştir.Diğer faaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında,özel hukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerinyürütülmesine katılabileceğiöngörülmüştür. Elektrik piyasası faaliyetlerininyürütülmesinde kamu-özel ayrımıyapılmaksızın, kural olarak, lisans alınmasızorunluluğu getirilmiştir. Bu itibarla, elektrik piyasasıfaaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmeti gerekliliklerinisağlayacak uyum içinde yürütülmesi adınadüzenleme, denetleme ve kolluk faaliyetlerinde bulunma işlevlerininkamu gücüyle yerine getirildiği bir kamu hizmeti faaliyetiolduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun "Lisanssızyürütülebilecek faaliyetler" başlıklı 14.maddesinde, lisans alma ve şirket kurmayükümlülüğünden muaf kişilerin sistemebağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ilesatışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasınailişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceğihüküm altına alınmıştır.
6446sayılı Kanun uyarınca yürürlüğe konulanElektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimineİlişkin Yönetmeliğin "Bağlantı ve sistemkullanımı için başvuru" başlıklı 9.maddesinin 23/03/2016 tarihinde yeniden düzenlenen 2.fıkrasında,
"Hidrolikkaynağa dayalı üretim tesisleri bakımından ilgili ilözel idaresinden su kullanım hakkı izin belgesini alan vediğer kaynaklar bakımından bağlantı başvurusuuygun bulunan veya İlgili Şebeke İşletmecisitarafından teklif edilen alternatif bağlantı noktasıönerisini kabul edenler ile rüzgar ve güneş enerjisinedayalı başvurularda Teknik Değerlendirme Raporu olumlu olanlaraİlgili Şebeke İşletmecisi tarafındanBağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubugönderilir. Kendisine Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilen gerçek veya tüzelkişilere, söz konusu su kullanım hakkı izin belgesininalınma veya Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubunun tebliğ tarihinden itibarenyüzseksen gün süre verilir. Gerçek veya tüzelkişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir." düzenlemesi yer almıştır.
Uyuşmazlığakonu proje onay bedelinin ödendiği 06/09/2017 tarihindeyürürlükte bulunan 3154 sayılı Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanununun 2. maddesine 6719 sayılı Kanunla eklenen (j)bendinde;
"Elektriküretim, iletim, dağıtım ve tüketim tesislerinin millimenfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekilde kurulması veişletilmesi için gerekli yükümlülükleri ileilgili olarak inceleme, tespit, raporlama, proje onay ve kabul işlemleriyapmak üzere; ihtisas sahibi kamu kurum ve kuruluşlarını,14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunukapsamında dağıtım lisansı sahibi tüzelkişileri veya özel hukuk tüzel kişilerinigörevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzel kişilerden hizmetsatın almak ve bu tüzel kişilerin nitelikleri, yetkilendirilmesi,hak ve yükümlülükleri ile bu tüzel kişilereuygulanacak yaptırımları ve diğer hususlarıyönetmelikle düzenlemek." Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının görevleri arasındasayılmıştır.
Bubağlamda yürürlüğe konulan Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin 4. maddesinin (ıı) bendinde; proje onaybiriminin (POB); elektrik tesislerinin, hesap ve raporlarınıinceleyerek proje paftalarını onaylamak üzeregörevlendirilmiş Bakanlık birimini veya bu amaçlaBakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ, TEİAŞ,TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum vekuruluşlarını ifade ettiği belirtilmiş,
AynıYönetmeliğin "Yetki devri" başlıklı 8.maddesinde;
"BuYönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyleyaptırabilir..."düzenlemelerine yer verilmiştir.
3154sayılı Kanun ve Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliğininverdiği yetki uyarınca tesis edilen 26/07/2016 tarih ve 19973sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı işlemiile; elektrik tesislerinin proje onay, kabul ve tutanak onay işlemlerihususunda kurum ve kuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin"Yetkilendirilme Tablosu" yürürlüğekonulmuş, bu tabloya göre lisanssız üretim tesisi olanGES'ler için davalı idare yetkilendirilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacı şirketçe hazırlananGüneş Enerjisi Santrali projelerinin onayı içinBakanlık tarafından yetkilendirilmiş kurum olan davalıidareye başvurduğu, davalı idare tarafından projeonayı için 23/08/2016 tarih ve 16-298 sayılı YönetimKurulu kararı ile yürürlüğe konulan "ElektrikTesislerinin Proje Onayı ve Kabul İşlemlerine AitYetkilendirmelere İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca,TEDAŞ Genel Müdürlüğü HizmetSatışı, Araç ve Gereç Kira Yönetmeliğiesasları çerçevesinde talep edilen proje onay bedellerininödendiği ve bu bedellerin, tazmin yolu ile tahsili amacıylayargı yoluna başvurulduğu anlaşılmaktadır.
Olayda,dava konusu proje onay bedellerinin, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı AraçGereç Kira Yönetmeliği; Elektrik Tesislerinin Proje Onayıve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet Bedellerinin Hesaplanmasınaİlişkin Usul ve Esaslardan kaynaklandığıaçık olup; bu konuda yukarıda yer verilen mevzuathükümleri uyarınca yetkilendirilen TEDAŞ GenelMüdürlüğünce, kamu hukuku alanında, kamugücüne dayalı, re’ sen ve tek yanlı olarak tesisedilen proje onay bedellerinin tazmini için açılan davadayargısal denetimin, İdarî yargıda yapılmasıgerektiği sonucuna varılmıştır” şeklindekigerekçe ile 2247 sayılı Yasanın 10'uncu maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesinin Burhan ÜSTÜN’ünbaşkanlığında, Üyeler Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan26.10.2020 tarihli toplantısında:
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; davalı TEDAŞ vekilinin anılan Yasanın10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.maddede belirtilen süre içinde Davalı vekilince başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hâkim EnginSELİMOĞLU’nun, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, mevzuata aykırı olarak alındığıileri sürülen, davacı şirkete ait güneş enerjisantrali (GES) proje onay bedellerinin, davalı TEDAŞ'tan yasalfaiziyle beraber iadesi istemiyle açılmıştır.
Projeonay tarihinde yürürlükte olan Elektrik PiyasasındaLisanssız Elektrik Üretimine İlişkinYönetmeliğin;
"Bağlantıve sistem kullanımı için başvuru"başlıklı 9. maddesinin 2. fıkrasında:"Hidrolik kaynağa dayalı üretim tesisleribakımından ilgili il özel idaresinden su kullanımhakkı izin belgesini alan ve diğer kaynaklar bakımındanbağlantı başvurusu uygun bulunan veya İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından teklif edilen alternatifbağlantı noktası önerisini kabul edenler ile rüzgar vegüneş enerjisine dayalı başvurularda TeknikDeğerlendirme Raporu olumlu olanlara İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilir. Kendisine BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubu gönderilengerçek veya tüzel kişilere, söz konusu su kullanımhakkı izin belgesinin alınma veya BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubunun tebliğ tarihindenitibaren yüzseksen gün süre verilir. Gerçek veyatüzel kişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir"
3154sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanununun;
"Görev"başlıklı 2. maddesinde; "Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının görevleri ilgili Kanunlarda piyasadafaaliyet gösteren kurum ve kuruluşlarabırakılmadığı takdirde ve ölçüdeşunlardır:
...
(j)"Elektrik üretim, iletim, dağıtım ve tüketimtesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekildekurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit,raporlama, proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibikamu kurum ve kuruluşlarını, 14/3/2013 tarihli ve 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamındadağıtım lisansı sahibi tüzel kişileri veyaözel hukuk tüzel kişilerini görevlendirmek, yetkilendirmekveya bu tüzel kişilerden hizmet satın almak ve bu tüzelkişilerin nitelikleri, yetkilendirilmesi, hak veyükümlülükleri ile bu tüzel kişilere uygulanacakyaptırımları ve diğer hususları yönetmelikledüzenlemek"
ElektrikTesisleri Proje Yönetmeliğinin;
"Tanımlarve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin (ıı)bendinde; Proje onay birimi (POB): Elektrik tesislerinin, hesap veraporlarını inceleyerek proje paftalarını onaylamaküzere görevlendirilmiş Bakanlık birimini veya buamaçla Bakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ,TEİAŞ, TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisassahibi kurum ve kuruluşları... ifade eder"
"Yetkidevri" başlıklı 8. maddesinde: "1) BuYönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyle yaptırabilir.
(2)Bakanlık, tesislerin proje onay ve kabul işlemleri ile tutanak onayişlemleri yetkilendirmesini; tesislerin niteliği, yetkilendirilentüzel kişiler ile yetkilendirme süresi ve benzeri bilgileriiçerecek şekilde, bir benzeri EK-1’de yer alan belge iledüzenler ve internet sitesinde yayımlar. Gerekli görülmesihalinde cari yıl içerisinde yapılan yetkilendirmeler,Bakanlık Oluru ile geçerlik süresi en az ilan edildiğiyılın sonuna kadar olmak üzere revize edilerek,Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır"
Hükümlerineyer verilmiştir.
Tümdosya kapsamı ve özetlenen mevzuat hükümleriçerçevesinde sonuç olarak; Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) tüzel kişiliğesahip, özel hukuk hükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerkve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı, elektrikdağıtımıyla, elektriğin tüketicilere perakendesatışı ve tüketicilere perakende hizmeti verilmesiyleiştigal eden bir iktisadi devlet teşekkülüdür.Üstün ayrıcalıklara sahip olan ve yükümlülüklerrejimine tabi tutulan, sorumluluğu ile denetimi son tahlilde bir kamuotoritesi tarafından üstlenilen kamu hizmeti niteliğindekielektrik dağıtım faaliyetini yürüten davalıTürkiye Elektrik Dağıtım AŞ. GenelMüdürlüğü (TEDAŞ) ile davacı şirketarasında yukarıda alıntılanan mevzuatçerçevesinde verilen yetkinin kullanımısırasında kamu gücüne dayalı, re’ sen ve tekyanlı olarak tesis edilen proje onay bedellerinin iadesidavasının görüm ve çözümündeİdari Yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilennedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen25.02.2020 tarih ve E:2019/522 esas sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
SO N U Ç: Davanın çözümündeİDARİ YARGI yerinin görevli olduğuna, DanıştayBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAnkara 7. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 25.02.2020 tarih ve E:2019/522esas sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,26.10.2020 gününde üyelerŞükrü BOZER, Mehmet AKSUve Birol SONER' in KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Burhan
ÜSTÜN
Üye
Şükrü
BOZER
Üye
Mehmet
AKSU
Üye
Birol
SONER
Üye
Aydemir
TUNÇ
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Bilal
ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Davalı TEDAŞ 14.02.2018 gün ve 30332 sayılıResmi Gazetede yayınlanan Ana Statüsünde de belirtildiğiüzere; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür. Teşekkül; 6446 sayılıKanun, 233 ve 399 sayılı KHK ve bu Ana Statü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir.
Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), elektrik sektöründekiyapının yeniden düzenlenmesi amacıyla 1970yılında çıkarılan 1312 sayılı Kanun ilekurulmuş; özelleştirme politikaları çerçevesinde,Bakanlar Kurulunun 12.08.1993 tarih ve 93/4789 sayılı Kararıile, Türkiye Elektrik Üretim - İletim A.Ş. (TEAŞ) veTürkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adıaltında iki ayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarakyeniden yapılandırılmış ve 1994 yılındatüzel kişiliklerine kavuşmuşlardır. Daha sonra,dağıtım bölgeleri baz alınarak Kamumülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yenidenyapılandırılması suretiyle elektrik enerjisidağıtım hizmetlerinin özelleştirilmesine kararverilmiş ve Yüksek Planlama Kurulu’nun 17.03.2004 tarih ve2004/3 sayılı Kararı İle kabul edilen “ElektrikSektörü Reformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi”çerçevesinde Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun02.04.2004 tarih, 2004/22 sayılı kararı ile davalışirketin de bağlı olduğu TEDAŞ özelleştirme kapsamve programına alınmış, dağıtımbölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 21 dağıtımbölgesine ayrılmıştır.
Bundan sonra davalı TEDAŞ' ın 2 Nisan 2004 tarihli kararile diğer tüm elektrik dağıtım bölgeleri gibiözelleştirme kapsamına alındığı,Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 07.03.2013 tarih. 2013/20sayılı kararı doğrultusunda davalı şirketin % 100kamu hissesinin 28.05.2013 tarihinde düzenlenen hisse satışsözleşmesiyle ticari bir şirkete devredildiğianlaşılmıştır.
Davalı TEDAŞ' ın ana statüsünde özelhukuk hükümlerine tabi olduğu açıkçadüzenlenmiştir.
Açıklanan tüm bu nedenlerle, davacı ile davalınınözel hukuk hükümlerine tabi olduklarınıntartışmasız olduğu gibi, davalınınözelleştirilerek tüm kamu hisselerinin bir ticari şirketedevredilmiş olması, ana statüsünde özel hukukhükümlerine tabi olacağının açıkçadüzenlenmesi ve somut olayda taraflar arasındaki ihtilafın TTKhükümlerine göre çözümlenmesi gerektiği,bu nedenlerle davaya bakmakla görevli yargı yerinin Adli Yargıolduğu anlaşılmakla Sayın Çoğunluğun somutolayda görevli yargı yerinin İdari Yargı olduğuyönündeki kararına katılmıyoruz. 26.10.2020
Üye
Şükrü BOZER
Üye
Mehmet AKSU
Üye
Birol SONER
Full & Egal Universal Law Academy