T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/297
KARAR NO : 2021/602
KARAR TR : 29/11/2021
ÖZET: Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma sırasında el konulan ve idare tarafından satılan, yargılama sonucunda hak sahibine iadesine karar verilen akaryakıt bedelinin el koyma tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : F.A.
Vekili :Av. H.T.
Davalılar : Enerji PiyasasıDüzenleme Kurumu (Adli Yargıda)
1-Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu(İdari Yargıda)
Vekili : Av.F.Y.
2- Şanlıurfa Valiliği
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, Birecik CumhuriyetBaşsavcılığınca 5015 sayılı PetrolPiyasası Kanunu uyarınca bir kısım şüphelilerhakkında petrol kaçakçılığı suçunedeniyle yürütülen soruşturma sırasında,davacının malen sorumlusu olduğu şirkete ait suçakonu akaryakıta el konulduğunu, Birecik Asliye Ceza Mahkemesindeyapılan yargılama sonucunda sanıkların beraatlerine,suça konu akaryakıt tasfiye edildiğinden satıştarihinden iade tarihine kadar geçen süre için yasal faiziile birlikte hak sahibine iadesine karar verildiğini, bu nedenle elkonulan akaryakıt bedeli olarak 126.868 TL'nin olay tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarakdavacıya ödenmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi 11/04/2018tarihli ve E.2016/790, K.2018/284 sayılı kararı ile, davayakonu akaryakıtın tasfiye edilmesi kararının, davalıkurumun bağımsız idari otorite mahiyetinde bir kamu tüzelkişisi olması sebebi ile bir idari işlem niteliğindeolduğunu belirterek, davanın çözümününidari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanınyargı yolu yönünden dava şartı yokluğundanusulden reddine karar vermiş, itiraz edilmeyen kararkesinleşmiştir.
3. Davacı vekili, bu kez aynı istemleidari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesi12/02/2021 tarihli ve E.2018/1057 sayılı kararı ile, davakonusu edilen tazminata ilişkin uyuşmazlığıngörüm ve çözüm yerinin, 5271 sayılıKanun'un 141 ve 142. maddeleri uyarınca adli yargı yeri olduğugerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına ve davanınincelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadarertelenmesine karar vermiştir.
5. 2247 sayılı Kanun’un 13.maddesi uyarınca, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ileDanıştay Başsavcısının yazılıdüşüncesi alınmıştır.
III. BAŞSAVCILIKDÜŞÜNCELERİ
A. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının yazılı düşüncesi
6. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı 05/10/2021 tarih ve YY- 2021/98680 sayı ile,davacının malen mesulü olduğu şirkete aitakaryakıta bir suç soruşturması kapsamında elkonulmasından sonra, yapılan yargılama sonucundasanıkların beraatlerine karar verilmesi üzerine, el konulanakaryakıt bedelinin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyleaçılan davanın, zararın akaryakıta haksız birşekilde el konulduğu iddiasına dayanması nedeniyle 5271sayılı Kanun'un 141 ve devamı maddeleri kapsamında değerlendirilmesigerektiği, bu maddelere göre tazminat isteminin ağır cezamahkemelerinde karara bağlanacağı yolunda açık birhüküm bulunduğu ve böylelikle Devletin sorumluluğunu öngörenözel bir düzenlemeye yer verildiğinin düzenlendiği,belirtilen duruma göre, yürütülen bir soruşturmakapsamında davacıya ait akaryakıta el konulması sebebiyle,akaryakıtın haksız alıkonmasından doğan maddizararın ödenmesi istemiyle açılan tazminatdavasında, 5271 sayılı Kanun'daki açıkhüküm de gözetilerek, tazminat istemine esas olan işlemiyapan mahkemenin dahil olduğu adli yargının görevlibulunduğunun kabulünde zorunluluk bulunduğu,Uyuşmazlık Mahkemesinin 28/12/2015 tarihli ve E.2015/833, K.2015/869sayılı kararında da bu tür davalarınçözümünde adli yargının görevli olduğununvurgulandığını belirterek, uyuşmazlık konusudavanın özel hukuk hükümlerine göre adli yargıyerinde görülmesi gerektiği yolunda düşüncevermiştir.
B. DanıştayBaşsavcısının yazılı düşüncesi
7. Danıştay Başsavcısı05/07/2021 tarihli ve E.2021/106 sayı ile, davacının, beraatlesonuçlanan yargılama nedeni ile maddi ve manevi olarak zararauğradığını, adli yargıda açılandavada beraat etmiş olmasının haklarının ihlaledildiğinin kanıtı olduğunu, uzun bir süre beraatkararını beklediğini ileri sürerek maddi tazminat istemindebulunduğunun anlaşıldığı, tazminat isteminin cezayargılaması sonucu tasfiye edilen akaryakıttankaynaklandığı, dolayısıyla kaçak olduğuiddia edilen akaryakıta el konulmasının, Cumhuriyetsavcısı talimatıyla gerçekleştirilen ceza soruşturmave kovuşturmasının tazminat istenmesine sebep olduğu, busoruşturma ve kovuşturma nedeniyleuğranıldığı öne sürülen zararlarıntazmini istenildiğinden uyuşmazlığın görümve çözümünün adli yargı yerine ait olduğusonucuna varıldığı yolunda düşünce vermiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
8. Anayasa’nın “Temel hak vehürriyetlerin korunması” başlıklı 40.maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Kişinin,Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemlersonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçetazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkısaklıdır.”
9. 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanunu’nun “Koruma Tedbirleri NedeniyleTazminat” üst başlığı altındadüzenlenen “Tazminat istemi” başlıklı141. maddesi şöyledir:
“(1) Suç soruşturması veya kovuşturmasısırasında;
…….
j)Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine,koşulları oluşmadığı halde elkonulan veyakorunması için gerekli tedbirler alınmayan ya daeşyası veya diğer malvarlığı değerleriamaç dışı kullanılan veya zamanında geriverilmeyen,
........
Kişiler,maddî ve manevî her türlü zararlarını,Devletten isteyebilirler.
(2)Birinci fıkranın (e) ve (f) bentlerinde belirtilen kararlarıveren merciler, ilgiliye tazminat hakları bulunduğunu bildirirler vebu husus verilen karara geçirilir.
(3)(Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkrada yazan hâllerdışında, suç soruşturması veyakovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiilveya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzerehâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlarveya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancakDevlet aleyhine açılabilir.
.......”;
10. “Tazminat istemininkoşulları” başlıklı 142. maddesişöyledir:
“(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisinetebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veyahükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıliçinde tazminat isteminde bulunulabilir.
(2)İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır cezamahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusuişlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağırceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde kararabağlanır.
…….”;
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan29/11/2021 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hâkim Gülten FatmaBÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ınadli yargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra; gereğigörüşülüp düşünüldü:
13. Dava, 5015 sayılı Kanunkapsamında yürütülen soruşturma sırasındahaksız olarak el konulan eşyanın satılması ile eldeedilen bedelinin olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ilebirlikte davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır
14. Anayasa'nın başlangıçkısmında öngörülen Kuvvetler ayrımıilkesi ile yargı ile ilgili 9. ve 138. maddeleri dikkatealındığında, bağımsız bir erk olanyargının yargılama faaliyeti ile ilgili işlemlerinin,Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen idariişlemler kapsamında değerlendirilmesi mümkünolmayıp, bu yargısal işlemler nedeniyle idari yargıyoluna başvurulabilmesine imkân yoktur. Esasen bu durum, kuvvetlerayrılığı ilkesinin tabii bir sonucudur. Yukarıdaişaret edildiği üzere, Cumhuriyet Savcılarıyla onlaradına işlem yapan kolluk personelinin yargılamadaki fonksiyonugeniş çerçevede bir kamu hizmeti olarak değerlendirilsede, somut olarak, ifa edilen yargı faaliyetinin bir parçasıolduğunda ve yargısal işlem mahiyetinitaşıdığında kuşku bulunmamaktadır.Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya dafaaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da busorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içindeyapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idariyargı denetimi dışında tutulması gerektiğiaçıktır.
15. Dosyanın ve ilgili mevzuatın birbütün olarak incelenip değerlendirilmesinden, somut olayda,5015sayılı Kanun kapsamında yürütülen soruşturmasırasında, kaçak olduğu ileri sürülenakaryakıta el konulmasının, Cumhuriyet savcısıtalimatıyla ve alınan hakim kararı ilegerçekleştirildiği, açılan kamu davası sonucundaberaat kararı ile birlikte eşyanın hak sahibine iadesine kararverildiği gözetildiğinde, haksız olarak alınan kararve uygulanan eylemler nedeniyle uğranıldığı ilerisürülen zararın ödenmesi istemiyleaçıldığı anlaşılan davanıngörüm ve çözümünün adli yargı yerineait olduğu, ancak Uyuşmazlık Mahkemesinin adli yargıiçerisinde hangi yargı merciinin bu davalara bakmakla görevliolduğu hususunda karar verme yetkisi bulunmadığı, bubelirlemenin ilgili yargı kolunun kendi içerisindeyapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
16. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesinceyapılan başvurunun kabulü ile, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesinin11/04/2018 tarihli ve E.2016/790, K.2018/284 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesinceyapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesinin11/04/2018 tarihli ve E.2016/790, K.2018/284 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
29/11/2021 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili
Muammer
TOPAL
Üye
Birol
SONER
Üye
Nilgün
TAŞ
Üye
Doğan
AĞIRMAN
Üye
Aydemir
TUNÇ
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Ahmet
ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy