UYAP Bilişim Sistemiile erişebilirsiniz.
T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/35
KARAR NO : 2021/215
KARAR TR : 05/04/2021
ÖZET: Mülkiyeti hazineye ait olduğu
belirtilen, taşınmaz ile ilgili olarak açık artırma
usulü hisseli satış ilanı yayımlandığı, izin devri
konusundaki işlemlerin ancak Bakanlık
Makamının muvafakatı ile yapılabileceğinden
bahisle, ihale işleminin (hisse devri yolu ile
satış) iptali ile yürütmenin durdurulması
istemleriyle açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı: Tarım ve Orman Bakanlığı
Vekili : Av. S.A.G.
Davalı : Uludağ İhracatçılar Birlikleri Genel Sekreterliği
Vekili : Av. İ.Y.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, Bölge Müdürlüklerinin Uludağ Milli Parkı sınırları içerisinde 1.
Gelişim Oteller Bölgesinde bulunan, mülkiyeti hazineye ait olmakla birlikte, Bakanlıklarının
22/12/1970 tarihli olurları ile 22/12/2019 tarihine kadar izin verilen Kar Otel ile ilgili olarak açık
artırma usulü hisseli satış ilanı yayımlandığı, izin devri konusundaki işlemlerin ancak Bakanlık
Makamının muvafakatı ile yapılabileceğinden bahisle, ihale işleminin (hisse devri yolu ile satış)
iptali ile yürütmenin durdurulması istemleriyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı vekili savunma dilekçesinde; davanın adli yargıda görülmesi gerektiği
görüşüyle davanın görev yönünden reddi gerektiğini belirtmiştir.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
3. Bursa 4. İdare Mahkemesinin 14/11/2019 tarihli ve E.2019/295 sayılı kararıyla;
davalı vekilinin görev itirazı reddedilmiştir.
4. Davalı idare vekilince verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması
istemiyle 06/12/2019 tarihli dilekçeyle başvuruda bulunulmuştur.
5. Bursa 4. İdare Mahkemesinin 03/12/2019 tarihli ve E.2019/295, K.2019/164 sayılı
kararıyla; dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
Esas No : 2021/35
Karar No: 2021/215
UYAP Bilişim Sistemiile erişebilirsiniz.
"...
Uyuşmazlıkta dosyadaki bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, sermayesinin
tamamının davalı idarenin bünyesindeki şirketlere ait tesisin hisselerin tamamının devri için
ihale yapılmasına karar verildiği görülmekte olup;şirket hisselerinin tamamının devri
durumunda şirketin el değiştirmesi söz konusu olduğundan taraf olandavacı Bakanlıktan
muvafakat alınması gerekirken, alınmadığı anlaşılmış olup, bu nedenle dava konusu Bursa İli,
Osmangazi İlçesi, Kirazlı Mahallesi, Uludağ Oteller 1. Gelişim Bölgesi No:31 adresinde
bulunan T.S.T. Turistik ve Sportif Tesisler İnşaa ve İşletme Anonim Şirketi (Kar Otel)
hisselerinin hisse devri yoluyla satışına ilişkin ihale işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemlerin iptaline, ..."
6. Bu karara karşı kanun yoluna başvurulması üzerine, Danıştay Onüçüncü Dairesince,
bozma kararı verilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...
Dosyanın incelenmesinden, davalının savunmasında görev itirazında bulunarak,
uyuşmazlıkta adlî yargı yerinin görevli olduğunu ileri sürdüğü; Mahkemenin 14/11/2019
tarihinde "Görevlilik Kararı'' verdiği, bu kararın 24/11/2019 tarihinde davalıya tebliğ edilmesi
üzerine, davalı tarafından 06/12/2019 tarihinde (on beş günlük süre içinde) görev uyuşmazlığı
çıkarılması talebinde bulunulduğu, ancak 2247 sayılı Kanun uyarınca uyuşmazlık
çıkarılmasının istenilebileceği on beş günlük süre beklenilmeksizin Mahkemece 03/12/2019
tarihinde davanın esastan karara bağlandığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, İdare Mahkemesince, davalının görev uyuşmazlığı çıkarılması talebi üzerine,
2247 sayılı Kanun'un 12. maddesinde yer alan süreç işletilmeden işin esasına girilmek suretiyle
karar verilmesinde hukukî isabet bulunmamaktadır.
..."
7. Danıştay Onüçüncü Dairesinin bozma ilamı üzerine Bursa 4. İdare Mahkemesince
E.2020/469 sayı ile kaydedilen dosyada, bozma ilamına uyularak dava dosyası ile birlikte
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarılmasına İlişkin Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı Talebi
8. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden
bahisle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri gereğince olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına karar vererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir. Olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ilişkin talebin ilgili kısmı şu şekildedir:
"…
Bilindiği gibi, 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanunun 2. maddesinde; '... / Birlik: İhracatçıları örgütlendirmek suretiyle
ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere, özel
bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz olarak kurulan ihracatçı birliğini, /.... / TİM: Birliklerin
koordinasyonunu sağlamak, ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda
bulunmak, dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalar
yapmak ve ihracatçıları en üst düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçı birliklerinin üst kuruluşu
olan özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz Türkiye İhracatçılar Meclisini ifade eder.' hükmüne
yer verilmiş, böylelikle ihracatçı birlikleri ve TİM'in özel bütçeye sahip bir tüzel kişilik olduğu
ifade edilmiştir.
Öte yandan, 4059 sayılı Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanunun 6. maddesinin (c) bendinin iptal edildiği Anayasa Mahkemesinin
18/09/2008 tarihli ve E.2006/55, K.2008/145 sayılı kararında; Birliklerin Anayasanın 123.
Esas No : 2021/35
Karar No: 2021/215
UYAP Bilişim Sistemiile erişebilirsiniz.
maddesi kapsamında Kanunla veya Kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu
tüzelkişileri olmadıkları gibi, amaçları, işlevleri ve nitelikleri itibariyle kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşlarına benzemekle birlikte, kuruluş ve tüzel kişiliklerinin Kanunla
oluşturulmaması, organların seçiminin yargı gözetiminde yapılmaması ve bağlı kuruluş olarak
gösterilmemeleri nedeniyle Anayasanın 135. maddesinde yer alan kamu kurumu niteliğinde
meslek kuruluşları kapsamına da girmedikleri belirtilerek TİM'nin özel hukuk tüzel kişiliği
vurgulanmıştır. Kararda ayrıca, bu birliklerin, Anayasanın ne 123. ne de 135. maddesine göre
tüzelkişilik kazanan kuruluş niteliğinde oldukları da vurgulanmıştır.
Bu durumda, Anayasa Mahkemesinin yukarıda zikredilen kararı ile Kanunla veya Kanunun
açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu tüzel kişisi ya da kamu kurumu niteliğinde
meslek kuruluşu olmayan Uludağ İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliği işlemlerinin de idare
tarafından kamu gücüne dayanılarak tek başına tesis edilen buyurucu niteliği bulunan idari
işlem sayılması da olanaklı değildir.
Diğer taraftan; uyuşmazlık konusu olayda iptali istenen ihalenin 2886 sayılı Devlet İhale
Kanunu ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri kapsamında olmayan, tamamen Birliğin
kendi düzenlemeleri kapsamında yürütülen bir ihale işlemi olduğu da kuşkusuzdur.
Bu düzenlemeler ve bilgiler ışığında, Uludağ İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliği
tarafından gerçekleştirilen Kar Otel hisselerinin hisse devri yoluyla satışına ilişkin ihalenin
iptali istemiyle açılan davanın da özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesi
gerektiği düşünülmektedir.
İhracatçılar birliğinin hukuki statüsünün tartışıldığı Uyuşmazlık Mahkemesinin 11/11/2013
tarihli ve E.-K.2013/1456-1641 sayılı kararında da benzer hususların vurgulandığı
görülmektedir.
..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
9. Anayasa'nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
"Kamu tüzelkişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur."
10. Anayasa'nın 135. maddesi şöyledir:
"Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe
mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,
mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri
ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve
ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda
gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde
çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.
(Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Bu meslek kuruluşları, kuruluş amaçları dışında
faaliyette bulunamazlar.
(Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Bu meslek kuruluşları ve üst kuruluşları
organlarının seçimlerinde siyasi partiler aday gösteremezler.
(Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Bu meslek kuruluşları üzerinde Devletin idari ve
mali denetimine ilişkin kurallar kanunla düzenlenir.
(Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Amaçları dışında faaliyet gösteren meslek
kuruluşlarının sorumlu organlarının görevine, kanunun belirlediği merciin veya Cumhuriyet
savcısının istemi üzerine mahkeme kararıyla son verilir ve yerlerine yenileri seçtirilir.
(Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Ancak, milli güvenliğin, kamu düzeninin, suç
işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hallerde gecikmede
Esas No : 2021/35
Karar No: 2021/215
UYAP Bilişim Sistemiile erişebilirsiniz.
sakınca varsa, kanunla bir merci, meslek kuruluşlarını veya üst kuruluşlarını faaliyetten men ile
yetkilendirilebilir. Bu merciin kararı, yirmidört saat içerisinde görevli hakimin onayına sunulur.
Hakim, kararını kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, bu idari karar kendiliğinden
yürürlükten kalkar."
11. 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun'un "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının; b
bendine göre; Birlik: İhracatçıları örgütlendirmek suretiyle ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke
menfaatine uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz
olarak kurulan ihracatçı birliğini, d bendine göre; TİM: Birliklerin koordinasyonunu sağlamak,
ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunmak, dış ticaretin ülke
menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalar yapmak ve ihracatçıları en üst
düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçı birliklerinin üst kuruluşu olan özel bütçeye sahip ve tüzel
kişiliği haiz Türkiye İhracatçılar Meclisini ifade eder.
12. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargı
yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı
ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu
ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl
edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları
c) (Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için
yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar.
2. İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır.
İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve
Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine
getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini
kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler."
B. Yargı Kararı
13. Anayasa Mahkemesinin 18/09/2008 tarihli ve E.2006/55, K.2008/145 sayılı
kararıyla; Danıştay Onuncu Dairesinin 09/12/1994 tarihli ve 4059 sayılı Hazine Müsteşarlığı ile
Dış Ticaret Müsteşarlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 6. maddesinin "Dış Ticaret
Müsteşarlığının bağlı kuruluşları; ihracatçı ve ithalatçı birlikleri ve bunların oluşturduğu Dış
Ticaret Birlikleri üst kuruluşu ile İhracatı Geliştirme ve Etüd Merkezidir.İhracatçı Birlikleri,
İthalatçı Birlikleri ve bunların üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyişleri, gelirleri, gelirlerinin
kullanım esasları, iştigal sahaları, denetimleri, organları ve üyeliğe ilişkin esasları ile üyelerinin
hak ve yükümlülüklerini gösteren statüleri Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenir." şeklindeki c
fıkrasının, Anayasa'nın 7., 123. ve 135. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün
durdurulması istemli itiraz yolu başvurusunda; Birliklerin, Anayasa'nın 123. maddesi
kapsamında kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu tüzelkişileri
olmadıkları gibi, amaçları, işlevleri ve nitelikleri itibariyle kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarına benzemekle birlikte, kuruluş ve tüzelkişiliklerinin yasayla oluşturulmaması,
organların seçiminin yargı gözetiminde yapılmaması ve bağlı kuruluş olarak gösterilmeleri
nedeniyle Anayasa'nın 135. maddesinde yer alan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
Esas No : 2021/35
Karar No: 2021/215
UYAP Bilişim Sistemiile erişebilirsiniz.
kapsamına da girmedikleri, bu birliklerin, Anayasa'nın 123. veya 135. maddesine göre
tüzelkişilik kazanan kuruluş niteliğinde olmadıklarından bahisle, itiraz konusu kuralın ikinci
tümcesinin Anayasa'nın 7., 123. ve 135. maddelerine aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
14. Uyuşmazlık Mahkemesinin Celal Mümtaz AKINCI’nın başkanlığında, Üyeler
Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet
ARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 05/04/2021 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre davalı idare vekilinin, anılan Kanun'un 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca
10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı, usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği
ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
15. Raportör-Hâkim Burak Cenk İLHAN’ın, davanın çözümünde adli yargının görevli
olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada
adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü:
16. Dava, Bölge Müdürlüklerinin sınırları içerisinde bulunan, mülkiyeti hazineye ait
olmakla birlikte, Bakanlıklarının 22/12/1970 tarihli olurları ile 22/12/2019 tarihine kadar izin
verilen Kar Otel ile ilgili olarak açık artırma usulü hisseli satış ilanı yayımlandığı, izin devri
konusundaki işlemlerin ancak Bakanlık Makamının muvafakatı ile yapılabileceğinden bahisle,
ihale işleminin (hisse devri yolu ile satış) iptali ile yürütmenin durdurulması istemleriyle
açılmıştır.
17. Somut olay, ilgili mevzuat hükümleri(bkz. §§ 9-12) ve Anayasa Mahkemesinin
kararı (bkz. § 13) bir arada değerlendirildiğinde; TİM'in; özel bütçeye sahip bir tüzel kişilik
olduğu, Anayasa'nın 123. veya 135. maddesine göre tüzelkişilik kazanan kuruluş niteliğinde
olmadığı anlaşılmakta olup, Uludağ İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliği işlemlerinin, idare
tarafından kamu gücüne dayanılarak tek başına tesis edilen, emredici nitelikte idari işlem olarak
kabul edilemeyeceğinden, önümüzdeki davanın, özel hukuk hükümlerine göre adli yargıda
görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
18. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak; Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısınca yapılan başvurunun kabulü ile Bursa 4. İdare Mahkemesinin 14/11/2019 tarihli ve
E.2019/295 sayılı görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
Esas No : 2021/35
Karar No: 2021/215
UYAP Bilişim Sistemiile erişebilirsiniz.
B. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile davalı
vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Bursa 4. İdare Mahkemesinin 14/11/2019 tarihli ve
E.2019/295 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05/04/2021 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Celal Mümtaz
Şükrü
Mehmet
Birol
AKINCI
BOZER
AKSU
SONER
Üye
Üye
Üye
Aydemir
Nurdane
Ahmet
TUNÇ
TOPUZ
ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy